অন্তরপেয্যাল কতিপুচ্ছাৰারৰণ্ণনা

২৭১. ইদানি ৰুত্তোতি সম্বন্ধো. ‘‘ইদানী’’তি পদেন সম্বন্ধত্তা ৰুত্তোতি এত্থ তপচ্চযো পচ্চুপ্পন্নকালিকোতি দট্ঠব্বো.

তত্থাতি মাতিকাযং, পুচ্ছাসু ৰা. আগতাপত্তিপুচ্ছাতি আগতাপত্তিযা পুচ্ছা. হীতি ৰিসেসজোতকো, হি ৰিসেসং ৰক্খামীতি অত্থো. এত্থাতি ‘‘কতি আপত্তিক্খন্ধা’’তি দুতিযপদে. ‘‘রাসিৰসেনা’’তি ইমিনা খন্ধসদ্দস্স রাসত্থং দস্সেতি. ৰিনীতৰত্থূনীতি এত্থ ৰিনীতসদ্দো ৰিনযপরিযাযোতি আহ ‘‘ৰিনযপুচ্ছা’’তি. ননু ৰিনীতৰিনযসদ্দানং সদ্দতো নানত্তা অত্থতোপি নানং, কস্মা পন ‘‘ৰিনযপুচ্ছা’’তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘ৰিনীতং…পে… এক’’ন্তি. ইদন্তি পদত্তযং. অত্থতো একন্তি অত্থতোযেৰ একং, ন সদ্দতো. ৰিনীতৰত্থূনীতি আপত্তিৰিনযকারণত্তা ৰিনীতৰত্থূনি. যেসূতি অগারৰেসু. সতীতি সন্তেসু. এত্থ চ যেসু সতি আপত্তিযো ন হোন্তি, অসতি হোন্তীতি ৰাক্যম্পি অৰুত্তসিদ্ধিনযেন গহেতব্বং. যেসূতি গারৰেসু. তেতি অগারৰগারৰে. যস্মা পন নত্থীতি সম্বন্ধো. ৰিপত্তিভাৰপুচ্ছাতি ৰিপত্তিভাৰস্স পুচ্ছা. পুচ্ছিযতি ইমাযাতি পুচ্ছা. ৰিৰাদমূলানি অনুৰাদমূলানীতি ইমা পুচ্ছাযো মূলপুচ্ছাতি সম্বন্ধো. পোত্থকেসু ‘‘ইমানী’’তি নিকারেন সহ পাঠো অত্থি, সো অপাঠোযেৰ. মূলপুচ্ছাতি পুচ্ছিযন্তি ইমাহীতি পুচ্ছা, মূলানং পুচ্ছা মূলপুচ্ছা. ‘‘অধিকরণ’’ন্তিআদীসু ‘‘ৰুত্তং’’ ইতি সম্বন্ধো. তেসংযেৰাতি অধিকরণানংযেৰ. অযমেত্থ মাতিকা.

নিদ্দেসে মাতিকাযাতি পাতিমোক্খে. ৰিভঙ্গেতি পদভাজনিযং, আগতৰসেন ৰুত্তাতি যোজনা. অযমেত্থ নিদ্দেসো.

পটিনিদ্দেসে আরতীতিআদিপদানং ৰচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘আরকা’’তিআদি. তত্থ ‘‘আরকা’’তি ইমিনা আরতীতি এত্থ আউপসগ্গস্স অত্থং দস্সেতি. এতেহীতি আপত্তিক্খন্ধেহি, আরকাতি সম্বন্ধো. ‘‘রমতী’’তি ইমিনা তিপচ্চযো কত্ৰত্থে হোতীতি দস্সেতি. রতীতি রমনং. ইমিনা তিপচ্চযো ভাৰত্থেপি হোতীতি দস্সেতি. ৰিনাতি এতেহি আপত্তিক্খন্ধেহি ৰিনা. ইমিনা ৰিরতীতি এত্থ ৰিত্যূপসগ্গস্স অত্থং দস্সেতি. পচ্চেকন্তি পতি একং, পটিসদ্দো ৰিচ্ছত্থজোতকো, ৰিসুং ৰিসুন্তি অত্থো. ইমিনা পটিৰিরতীতি এত্থ পটিত্যূপসগ্গস্স অত্থং দস্সেতি. ৰিরতি পটিৰিরতীতি এত্থাপি তিপচ্চযো ভাৰত্থেপি ৰেদিতব্বো. ৰেরন্তি অনত্থকরত্তা ৰিরমিতব্বন্তি ৰিরং, তদেৰ ৰেরং, রাগাদিঅকুসলধম্মা. তে হি ৰেরহেতুত্তা ৰেরন্তি ৰুচ্চন্তি. এতাযাতি ৰিরতিযা. ইমিনা অকিরিযাতি এত্থ রিরিযপচ্চযো করণত্থে হোতীতি দস্সেতি. যং আপত্তিক্খন্ধকরণন্তি যোজনা. তস্সাতি আপত্তিক্খন্ধকরণস্স. পটিপক্খতোতি ৰিরুদ্ধভাৰতো. ইমিনা অকরণন্তি এত্থ অকারো ৰিরুদ্ধত্থোতি দস্সেতি. আপত্তিক্খন্ধঅজ্ঝাপত্তিযাতি আপত্তিক্খন্ধানং অতিক্কমিত্ৰা আপজ্জনস্স. ‘‘ৰেলনতো’’তি ইমিনা ৰেলতীতি ৰেলা, ৰেলনং ৰা ৰেলাতি ৰচনত্থে দস্সেতি. নিয্যানন্তি মগ্গং. মগ্গো হি নিব্বানং আরম্মণকরণৰসেন যাতি গচ্ছতীতি নিয্যানন্তি ৰুচ্চতি. ‘‘বন্ধতী’’তি ইমিনা সিধাতুযা বন্ধনত্থং দস্সেতি. ‘‘নিৰারেতী’’তি ইমিনা বন্ধধাতুযা অধিপ্পাযত্থং. এতন্তি ‘‘সেতূ’’তি নামং. তং সেতুন্তি আপত্তিক্খন্ধসঙ্খাতং তং সেতুং. এত্থ কেসুচি পোত্থকেসু ‘‘সো সেতূ’’তি চ ‘‘এতায পঞ্ঞত্তিযা’’তি চ পাঠো অত্থি, সো অপাঠোযেৰ.

বুদ্ধে অগারৰাদীসু এৰং ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বোতি যোজনা. যোতি যো কোচি, ন গচ্ছতীতিআদীসু সম্বন্ধো. ধরমানেতি তিট্ঠমানে, সংৰিজ্জমানেতি অত্থো. উপট্ঠানন্তি উপট্ঠানট্ঠানং, উপট্ঠানত্থং ৰা. এতস্সাতি যস্স কস্সচি গহট্ঠস্স ৰা পব্বজিতস্স ৰা. ধম্মস্সৰনন্তি ধম্মস্সৰনট্ঠানং, ধম্মস্সৰনত্থং ৰা. ধম্মস্সৰনগ্গন্তি ধম্মস্সৰনং গণ্হন্তি এত্থাতি ধম্মস্সৰনগ্গো, ধম্মসৰনমণ্ডপো. অথ ৰা ধম্মস্সৰনং গণ্হাতীতি ধম্মস্সৰনগ্গো, ধম্মস্সৰনট্ঠানে সমাগমজনো, তং ধম্মস্সৰনগ্গং. চিত্তীকারন্তি অপচাযনাকারং. ৰিক্খিত্তো ৰা অনাদরো ৰা হুত্ৰা নিসীদতীতি যোজনা. কাযপাগব্বিযন্তি ভুসং গরতি অঞ্ঞে পীল়েতি অনেনাতি পগব্বো, অতিমানো, ওট্ঠজো ততিযক্খরো. পগব্বস্স ভাৰো পাগব্বিযং, কাযেন পাগব্বিযং কাযপাগব্বিযং (ৰজির. টী. পরিৰার ২৭১; সারত্থ. টী. পরিৰার ৩.২৭১; ৰি. ৰি. টী. পরিৰার ২.২৭১ সং. নি. অট্ঠ. ২.২.১৪৬; অ. নি. অট্ঠ. ৩.৬.৮২-৮৪; সু. নি. অট্ঠ. ১.১৪৪), কাযানাচারং. তিস্সো সিক্খাতি অধিসীলসিক্খাদিকা তিস্সো সিক্খা. পমজ্জনং পমাদো, সতিৰিপ্পৰাসোতি আহ ‘‘পমাদে চ সতিৰিপ্পৰাসে’’তি. আমিসপটিসন্ধারন্তি আমিসেন অত্তনো, পরেসঞ্চ অন্তরস্স পটিসন্দহনং আমিসপটিসন্ধারো, তথা ধম্মপটিসন্ধারো.

২৭২. সত্থরিপি অগারৰোতিআদীনং অত্থোতি সম্বন্ধো. ‘‘অনীচৰুত্তী’’তিআদিনা অপ্পতিস্সোতি পদস্স অধিপ্পাযত্থং দস্সেতি, সদ্দত্থো পনেৰং ৰেদিতব্বো, পটিমুখং আদরেন সত্থুৰচনং অসুণন্তো অপ্পতিস্সো নামাতি. অজ্ঝত্তং ৰাতি এত্থ নিযকজ্ঝত্তাদীসু চতূসু নিযকজ্ঝত্তভাৰঞ্চ সত্তমীৰিভত্তিযা অমাদেসভাৰঞ্চ দস্সেন্তো আহ ‘‘অত্তনো সন্তানে ৰা’’তি. ‘‘অত্তনো পক্খে ৰা’’তি ইমিনা অত্তনো চিত্তসন্তানেতি অত্থং পটিক্খিপতি. তত্র তুম্হেতি এত্থ তসদ্দস্স ৰিসযং দস্সেন্তো আহ ‘‘তস্মিং অজ্ঝত্তবহিদ্ধাভেদে’’তি. সপরসন্তানেতি অত্তপরসন্তানে. পহানাযাতি এত্থ হাধাতুযা করণঞ্চ আযসদ্দস্স তদত্থভাৰঞ্চ দস্সেন্তো আহ ‘‘মেত্তাভাৰনাদীহি নযেহি পহানত্থ’’ন্তি. মেত্তাভাৰনাদীহীতিআদিসদ্দেন করুণাভাৰনাদিং সঙ্গণ্হাতি. তন্তি ৰিৰাদমূলং. ‘‘অপ্পৰত্তিভাৰাযা’’তি ইমিনা অনৰস্সৰাযাতি এত্থ অৰপুব্ব সুধাতুযা পৰত্তনত্থং দস্সেতি.

সন্দিট্ঠিপরামাসীতি এত্থ সস্স অত্তনো ইদং সং, সং দিট্ঠিং পরতো আমসতীতি সন্দিট্ঠিপরামাসীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সকমেৰ দিট্ঠিং পরামসতী’’তি. ‘‘য’’ন্তিআদিনা পরামসনাকারং দস্সেতি. আধানগ্গাহীতি এত্থ আভুসো ঠিযতে আধানন্তি ৰচনত্থেন আধানসদ্দো দল়্হপরিযাযোতি আহ ‘‘দল়্হগ্গাহী’’তি. দল়্হং গণ্হাতীতি দল়্হগ্গাহী.

২৭৩. অনুৰাদমূলনিদ্দেসো কিঞ্চাপি সমানোতি যোজনা. অথ খোতি তথা সমানোপি, অযমেত্থ ৰিসেসোতি সম্বন্ধো. ৰিৰদন্তানং পুগ্গলানন্তি যোজনা. তথা ৰিৰদন্তাতি তেনাকারেন ৰিৰদন্তা, অনুৰদন্তীতি সম্বন্ধো. ‘‘অসুকং নাম ৰিপত্তিং আপন্নো’’তি ৰুত্তমেৰত্থং আপত্তিযা সল্লক্খেত্ৰা দস্সেন্তো আহ ‘‘পারাজিকং আপন্নোসী’’তিআদি. এত্থাতি অনুৰাদমূলে. ৰিসেসোতি ৰিৰাদমূলতো ৰিসেসো. ৰিৰদন্তানং কোধূপনাহাদীনি ৰিৰাদমূলানি, অনুৰদন্তানং অনুৰাদমূলানীতি ৰুত্তং হোতি.

২৭৪. মেত্তং কাযকম্মং নামাতি এত্থ মেত্তা এতস্সত্থীতি মেত্তং, কাযকম্মং, মেত্তচিত্তসহগতং কাযকম্মন্তি ৰুত্তং হোতি. তেন ৰুত্তং ‘‘মেত্তচিত্তেন কতং কাযকম্ম’’ন্তি. সম্মুখপরম্মুখানং ৰিত্থারং দস্সেন্তো আহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. তত্থ তত্থাতি তেসু সম্মুখপরম্মুখেসু. কাযকম্মং নামাতি মেত্তং কাযকম্মং নাম. থেরানং দানইতি সম্বন্ধো. উভযেহিপীতি নৰকত্থেরেহিপি. তেসূতি নৰকত্থেরেসু. অৰমঞ্ঞন্তি অৰমানং. অত্তনো দুন্নিক্খিত্তানং পটিসামনং ৰিয পটিসামনন্তি যোজনা. ‘‘মেত্তাকাযকম্মসঙ্খাতো’’তি ইমিনা অযম্পি ধম্মোতি এত্থ ধম্মসরূপং দস্সেতি. পিসদ্দো উপরি ৰক্খমানে ধম্মে অপেক্খতি. ‘‘সরিতব্বো’’তি ইমিনা অনীযসদ্দো কম্মৰাচকোতি দস্সেতি. সতিজনকোতি সব্রহ্মচারীনং সতিজনকো. তস্স পদস্স অধিপ্পাযং দস্সেন্তো আহ ‘‘যো ন’’ন্তিআদি. তত্থ যোতি পুগ্গলো. নন্তি মেত্তং কাযকম্মং. তং পুগ্গলং অনুস্সরন্তীতি সম্বন্ধো. যেসন্তি সব্রহ্মচারীনং. তেতি সব্রহ্মচারিনো. পসন্নচিত্তা হুত্ৰাতি সম্বন্ধো. ‘‘পিযং করোতী’’তি ইমিনা পিযকরণোতি পদস্স পিযং করোতীতি পিযকরণোতি ৰচনত্থং দস্সেতি. এসেৰ নযো গরুকরণোতি এত্থাপি. ‘‘সঙ্গহেতব্বভাৰাযা’’তি ইমিনা সঙ্গহাযাতি পদস্স ভাৰপ্পধানকম্মনিদ্দেসভাৰং দস্সেতি. সঙ্গহেতব্বোতি সঙ্গহো, তদত্থায. তেহীতি সব্রহ্মচারীহি. ‘‘সমগ্গভাৰাযা’’তি ইমিনা সমগ্গস্স ভাৰো সামগ্গীতি ৰচনত্থং দস্সেতি.

পগ্গয্হ ৰচনন্তি পগ্গহেত্ৰা ৰচনং. ৰিহারেতি আধারে ভুম্মং, থেরে অসন্তেতি যোজনা. তন্তি থেরং কদা আগমিস্সতি নুখোতি যোজনা. মমাযনৰচনন্তি মমাযনাকারেন পৰত্তং ৰচনং. মেত্তাসিনেহসিনিদ্ধানীতি মেত্তাসঙ্খাতেন সিনেহেন সিনেহিতানি. নযনানীতি চক্খূনি. ‘‘অপ্পাবাধো’’তি ইমিনা অরোগোতি পদস্সেৰ অত্থং দস্সেতি. নিচ্চাবাধেন ৰা অরোগো, আগন্তুকাবাধেন অপ্পাবাধো, অজ্ঝত্তাবাধেন ৰা অরোগো, বহিদ্ধাবাধেন অপ্পাবাধো, কাযাবাধেন ৰা অরোগো, চিত্তাবাধেন অপ্পাবাধো. সমন্নাহরণন্তি পুনপ্পুনং মনসিকরণং.

ন পুগ্গলং পটিৰিভজিত্ৰা ভুঞ্জতীতি যোজনা. তদত্থং ৰিত্থারেন্তো আহ ‘‘যো হী’’তিআদি. তত্থ যোতি পুগ্গলো, ভুঞ্জতীতি সম্বন্ধো. ‘‘এত্তকং…পে… ভুঞ্জিস্সামী’’তি ইমিনা আমিসপটিৰিভত্তভোগিভাৰং দস্সেতি. ‘‘এত্তকং ৰা অসুকস্স চ…পে… ভুঞ্জিস্সামী’’তি ইমিনা পুগ্গলপটিৰিভত্তভোগিভাৰং দস্সেতি. অযন্তি পুগ্গলো. আভতন্তি গামাদিতো আনীতং. অদাতুম্পীতি পিসদ্দেন দাতুম্পি ৰট্টতীতি দস্সেতি. দানঞ্হি নাম ন কস্সচি ৰারিতং. সব্বেসন্তি দুস্সীলসীলৰন্তানং. ৰুত্তন্তি অট্ঠকথাযং (দী. নি. অট্ঠ. ২.১৪১; ম. নি. অট্ঠ. ২.৪৯২; অ. নি. অট্ঠ. ৩.৬.১১) ৰুত্তং. ৰিচেয্যাতি ৰিচিনিত্ৰা. দাতুম্পীতি পিসদ্দেন অৰিচিনিত্ৰা সামঞ্ঞতো দাতুম্পি ৰট্টতীতি সম্পিণ্ডেতি. ননু এৰং সতি পুগ্গলৰিভাগো কতো নাম হোতি, কস্মা ৰিচেয্য দাতুং ৰট্টতীতি আহ ‘‘ন হী’’তিআদি. হীতি যস্মা. এতেতি গিলানাদযো. ইদং পদং ৰিচিনিত্ৰাতি পদে কম্মং, ‘‘দেন্তেনা’’তি পদে সম্পদানং. হীতি সচ্চং. ইতি অযন্তি ইতি মনসিকত্ৰা অযং সারণীযধম্মপূরকো.

অখণ্ডানীতিআদীসু পঠমং তাৰ খণ্ডছিদ্দসবলকম্মাসানি দস্সেত্ৰা তেসং পটিপক্খৰসেন অখণ্ডাদীনি দস্সেন্তো আহ ‘‘যস্সা’’তিআদি. তত্থ যস্সাতি ভিক্খুস্স, সিক্খাপদং ভিন্নন্তি সম্বন্ধো. সত্তসু আপত্তিক্খন্ধেসূতি আধারে ভুম্মং, সিক্খাপদন্তি সম্বন্ধো. আপত্তিঞ্হি পটিচ্চ সিক্খাপদস্স পঞ্ঞত্তত্তা আপত্তি তস্স ৰিসযো হোতি. আদিম্হি ৰা অন্তে ৰাতি সিক্খাপদানং আদিম্হি ৰা অন্তে ৰা. ৰাসদ্দো অনিযমৰিকপ্পত্থো. সিক্খাপদে ভিন্নে আপত্তিসম্ভৰতো ৰুত্তং ‘‘সিক্খাপদং ভিন্ন’’ন্তি. খণ্ডং নামাতি ছিন্নং নাম. ৰেমজ্ঝেতি সিক্খাপদানং ৰেমজ্ঝে. ভিন্নন্তি সিক্খাপদং ভিন্নং. ছিদ্দং নামাতি ৰিৰরং নাম. দ্ৰে তীণি সিক্খাপদানীতি সম্বন্ধো. সবলং নামাতি চিত্রং নাম. ভিন্নানীতি সিক্খাপদানি ভিন্নানি. কম্মাসং নামাতি ৰিচিত্রং নাম. এত্থ চ একস্মিং ঠানে একেন ৰিসভাগৰণ্ণেন চিত্রং সবলং নাম, নানাঠানে নানাৰণ্ণেন ৰিচিত্রং কম্মাসং নামাতি অযমেতেসং ৰিসেসো. খণ্ডাদীনং ৰিপরিৰত্তনৰসেন অখণ্ডাদীনি দস্সেন্তো আহ ‘‘যস্স পনা’’তিআদি. অভিন্নানিসীলানীতি অভিন্নানি সিক্খাপদসীলানি. তানি পনাতি সীলানি পন. ‘‘এতানী’’তি পদং পদালঙ্কারমত্তং. ভুজিস্সভাৰকরণতোতি তণ্হাদাসব্যতো মোচেত্ৰা ভুজিস্সকরণভাৰতো. ইমিনা ‘‘ভুজিস্সভাৰকরণানী’’তি ৰত্তব্বে উত্তরপদলোপৰসেন এৰং ৰুত্তন্তি দস্সেতি. ভুজিস্সানীতি ৰুচ্চন্তীতি সম্বন্ধো. ৰিঞ্ঞূহীতি বুদ্ধাদীহি সপ্পুরিসেহি. উপচারসমাধিং অপ্পনাসমাধিং ৰাতি এত্থ ৰাসদ্দো সমুচ্চযত্থো. উপচারসমাধিঞ্চ অপ্পনাসমাধিং চাতি হি অত্থো. ‘‘সংৰত্তযন্তী’’তি ইমিনা সমাধিসংৰত্তনিকানীতি এত্থ অনীযসদ্দো বহুলং কত্তুৰাচকোতি দস্সেতি. সীলসামঞ্ঞগতোতি এত্থ সমানস্স ভাৰো সামঞ্ঞং, তং গতোতি সামঞ্ঞগতো, সীলেন সামঞ্ঞগতো সীলসামঞ্ঞগতো, হুত্ৰা ৰিহরতীতি যোজনা. তেন ৰুত্তং ‘‘সমানভাৰূপগতসীলো ৰিহরতী’’তি.

যাযং দিট্ঠীতি এত্থ ‘‘দিট্ঠী’’তি সামঞ্ঞগতস্সাপি সদ্দস্স ‘‘অরিযা’’তি সদ্দন্তরসন্নিধানেন ৰিসেসৰিসযত্তা সম্মাদিট্ঠীতি আহ ‘‘মগ্গসম্পযুত্তা সম্মাদিট্ঠী’’তি. ‘‘মগ্গসম্পযুত্তা’’তি ইমিনা লোকিযসম্মাদিট্ঠিং পটিক্খিপতি. নিদ্দোসাতি ৰিসুদ্ধত্তা, উত্তমত্তা ৰা নিদ্দোসা. ইমিনা অরিযসদ্দো নিদ্দোসত্থৰাচকো অনিপ্ফন্নপাটিপদিকোতি দস্সেতি. নিয্যাতীতি নিব্বানং যাতি. ইমিনা অনীযসদ্দো বহুলং কত্তুৰাচকোতি দস্সেতি. যো তথাকারী হোতি, তক্করস্সাতি যোজনা. তথাকারীতি তায মগ্গসম্পযুত্তায সম্মাদিট্ঠিযা কারী হোতি. ইমিনা তায সম্মাদিট্ঠিযা করোতীতি তক্করোতি ৰচনত্থং দস্সেতি. দুক্খক্খযাযাতি এত্থ খীযনং খযো, দুক্খস্স খযো দুক্খক্খযো, তদত্থাযাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সব্বদুক্খস্স খযত্থ’’ন্তি. সেসন্তি ৰুত্তৰচনতো সেসং ৰচনং.

ইতি কতিপুচ্ছাৰারৰণ্ণনায যোজনা সমত্তা.