২৭১. কোসম্বকৰিৰাদকথা
৪৫১. কোসম্বকক্খন্ধকে অযমনুপুব্বিকথা এৰং ৰেদিতব্বাতি যোজনা. ৰিনযং পাল়িতো চ, তদত্থতো চ ধারেতীতি ৰিনযধরো, তথা সুত্তন্তং ধারেতীতি সুত্তন্তিকো. তেসূতি দ্ৰীসু ভিক্খূসু. সুত্তন্তিকো ভিক্খু নিক্খমীতি সম্বন্ধো. আচমনউদকাৰসেসন্তি আচমেতি ধোৰতি অনেনাতি আচমনং, তমেৰ উদকং আচমনউদকং, তমেৰ অৰসেসং আচমনউদকাৰসেসং, অৰসেসআচমনউদকন্তি অত্থো. তং ভিক্খুন্তি সুত্তন্তিকং ভিক্খুং. এত্থাতি আচমনউদকাৰসেসট্ঠপনে. ‘‘সচে হোতি, দেসেস্সামী’’তি ইমিনা অত্তনো সুব্বচভাৰঞ্চ সিক্খাকামতঞ্চ দস্সেতি. তেতি তযা, কথন্তি সম্বন্ধো. অথ ৰা তেতি তুয্হং, নত্থীতি সম্বন্ধো. অসঞ্চিচ্চ অসতিযা কতত্তা অনাপত্তিপক্খোপি ভৰেয্যাতি আহ ‘‘নত্থি আপত্তী’’তি. এত্থ পন আপত্তিযেৰ. সোতি সুত্তন্তিকো.
ৰিনযধরোপীতি ৰিনযধরো পন, আরোচেসীতি সম্বন্ধো. আপজ্জমানোপীতি পিসদ্দো গরহত্থো. তেতি ৰিনযধরস্স নিস্সিতকা, আহংসূতি সম্বন্ধো. তস্সাতি সুত্তন্তিকস্স. তেতি সুত্তন্তিকস্স নিস্সিতকা, আরোচেসুন্তি সম্বন্ধো. সোতি সুত্তন্তিকো. মুসাৰাদীতি অভূততো, অভূতং ৰা ৰচনং ৰদনসীলো. এসোতি ৰিনযধরো. তেতি সুত্তন্তিকস্স নিস্সিতকা, আহংসূতি সম্বন্ধো. ততোতি কলহৰড্ঢনকারণা. ৰিনযধরো অকাসীতি সম্বন্ধো.
৪৫৩. ‘‘ন তাৰ ভিন্নো’’তি ইমিনা ভিন্নোতি এত্থ তপচ্চযস্স অৰস্সম্ভাৰিযত্থে অনাগতকালিকতং দস্সেতি. তমেৰত্থং সহ উপমায দস্সেন্তো আহ ‘‘অপিচা’’তিআদি. তন্তি সস্সং. ‘‘ভিজ্জিস্সতী’’তি ইমিনা ভিজ্জিস্সতীতি ভিন্নোতি ৰচনত্থং দস্সেতি. সো চ খোতি সঙ্ঘো. কলহৰসেন ভিজ্জিস্সতীতি সম্বন্ধো. সম্ভমঅত্থৰসেনাতি সংৰেগঅত্থৰসেন. সম্ভমসদ্দো হি তীসু অত্থেসু ৰত্ততি গারৰে, ভীতিযং, সংৰেগে চাতি. ইধ পন সংৰেগে ৰত্ততি. ভিক্খুসঙ্ঘস্স ভিন্নে সংৰেগঅত্থৰসেনাতি অধিপ্পাযো. ইদং হেট্ঠা কথিতায ‘‘ভযে কোধে পসংসায’’ন্তি গাথায (পারা. অট্ঠ. ১.১৫) চসদ্দেন সম্পিণ্ডিতং সম্ভমঅত্থং সন্ধায ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. এত্থাতি ‘‘ভিন্নো ভিক্খুসঙ্ঘো ভিন্নো ভিক্খুসঙ্ঘো’’তি পাঠে. আমেডিতন্তি আ পুনপ্পুনং ভযাদিপীল়িতত্তা মেডেন উম্মাদেন ইতং কথিতং আমেডিতং.
৪৫৪. হীতি ৰিত্থারো. ভগৰা ৰদেয্যাতি সম্বন্ধো. উক্খিপন্তি অপনেন্তীতি উক্খেপকা. উক্খিত্তমনুৰত্তন্তীতি উক্খিত্তানুৰত্তকা. এতেসন্তি উক্খিত্তানুৰত্তকানং. পুন এতেসন্তি উক্খেপকানং. পক্খোতি সখা. তন্তিমেৰাতি পাল়িমেৰ, ব্যাপারমেৰ ৰা.
৪৫৫. যোতি ভিক্খু. চিত্তং উপ্পাদেতীতি সম্বন্ধো. তুম্হেতি ধম্মৰাদিনো সন্ধায ৰুত্তং. কিং ভণথাতি কিং ৰচনং ভণথ. ইতি পুচ্ছিত্ৰাতি সম্বন্ধো. তেসঞ্চাতি ধম্মৰাদীনঞ্চ. ইতরেসঞ্চাতি অধম্মৰাদীনঞ্চ. ইমেতি অত্তনো পক্খে ইমে ভিক্খূ. তেসন্তি অধম্মৰাদীনং. ‘‘কম্মং কোপেতী’’তি ‘‘নানাসংৰাসকচতুত্থো চে ভিক্খৰে কম্মং করেয্য, অকম্মং, ন চ করণীয’’ন্তি ৰচনতো (মহাৰ. ৩৮৯) কম্মং কোপেতি. ইতরেসম্পীতি ধম্মৰাদীনম্পি. ধম্মৰাদীনং পক্খে নিসীদিত্ৰা অধম্মৰাদীনং লদ্ধিং গণ্হন্তোপি ধম্মৰাদীনং নানাসংৰাসকো হোতিযেৰ, অযং নযো ৰুত্তনযস্স অত্থতো সিদ্ধোতি কত্ৰা ইধ ন ৰুত্তো. এৰন্তিআদি নিগমনং. যোতি ভিক্খু, পৰিসতি গণ্হাতীতি সম্বন্ধো. নিসিন্নো হুত্ৰাতি যোজনা. ইমেতি অত্তনো পক্খে ইমে ভিক্খূ. ইতরেতি পরপক্খে ইতরে ভিক্খূ. তেসন্তি ধম্মৰাদীনং. যত্থ তত্থ ৰা পন পক্খেতি যস্মিং কস্মিংচি ৰা ধম্মৰাদীনং পক্খে. ইমে ধম্মৰাদিনোতি গণ্হাতীতি তংতংপক্খগতে ভিক্খূ যাথাৰতো ৰা অযাথাৰতো ৰা ‘‘ইমে ধম্মৰাদিনো’’তি গণ্হাতি.
৪৫৬. কাযেন কতং কম্মং কাযকম্মং, ৰচিযা কতং কম্মং ৰচীকম্মং. তত্থ কাযকম্মং উপদংসেন্তা ভিক্খূ পহরন্তা উপদংসেন্তি. ৰচীকম্মং উপদংসেন্তা ভিক্খূ ফরুসং ৰদন্তা উপদংসেন্তি. তেন ৰুত্তং ‘‘কাযেন পহরন্তা’’তিআদি. উপদংসেন্তীতি পৰত্তেন্তি. ‘‘কোধৰসেনা’’তি ইমিনা পেমৰসেনাতি অত্থং নিৰত্তেতি. অধম্মিযানীতি অধম্মেন কত্তব্বানি. ‘‘কিচ্চানী’’তি ইমিনা ইযপচ্চযস্স সরূপং দস্সেতি. অসম্মোদিকাতি এত্থ যকারলোপোতি আহ ‘‘অসম্মোদিকাযা’’তি. ‘‘কথাযা’’তি ইমিনা অসম্মোদং জনেতীতি অসম্মোদিকাতি কত্ৰা ণিকপচ্চযস্স সরূপং দস্সেতি. উপচারং মুঞ্চিত্ৰাতি এত্থ উপচারো নাম অঞ্ঞমঞ্ঞং পহরন্তানং হত্থস্স পাপুণনট্ঠানং, তং মুঞ্চিত্ৰাতি অত্থো. আসনন্তরিকাযাতি এত্থ একং আসনং অন্তরং ব্যৰহিতং ইমিস্সা নিসিন্নকিরিযাযাতি আসনন্তরিকাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘একেকং আসনং অন্তর’’ন্তি. ‘‘কত্ৰা’’তি ইমিনা কিরিযাৰিসেসনভাৰং দস্সেতি.
৪৫৭-৮. অযং অস্স ভিক্খুনো অধিপ্পাযো কিরাতি যোজনা. এতেতি কোধাভিভূতে ভিক্খূ. ভগৰা পন কথেসীতি সম্বন্ধো. ‘‘অনত্থো অতো’’তি ইমিনা অনত্থতোতি পদস্স ওকারলোপসন্ধিং দস্সেতি. তেসং পদানমত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘এতস্মা’’তিআদি. ‘‘অথ ৰা’’তিআদিনা ‘‘অনত্থদো’’তি ৰত্তব্বে ‘‘সুগতো’’তিআদীসু ৰিয দ-কারস্স ত-কারং কত্ৰা অনত্থতোতি ৰুত্তন্তি দস্সেতি. অনত্থদোতি অনত্থং দদাতীতি অনত্থদো.
৪৬৪. পুথুসদ্দোতি এত্থ পুথুসদ্দো মহন্তপরিযাযোতি আহ ‘‘মহা’’তি. অস্সাতি ভণ্ডনকারকস্স জনস্স. সমজনোতি এত্থ সমসদ্দো সদিসপরিযাযোতি আহ ‘‘একসদিসো’’তি, তুল্যাধিকরণসমাসোযং. ভণ্ডনকারকো অযং জনোতি যোজনা. তত্থাতি ভণ্ডনকারকেসু জনেসু. অঞ্ঞম্পি একং ইদং কারণন্তি সম্বন্ধো. ন মঞ্ঞিত্থাতি কোচি একোপি ন মঞ্ঞিত্থাতি যোজনা. ইমিনা অমঞ্ঞরুন্তি এত্থ আৰিভত্তিযা ‘‘রু’’ন্তি আদেসো দস্সিতো.
পরিমুট্ঠাতি পরিমুট্ঠা সতি এতেসন্তি পরিমুট্ঠাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘পরিমুট্ঠসতিনো’’তি. অট্ঠক্খরগাথাযং ‘‘পঞ্চমং লঘু সব্বত্থা’’তি ৰুত্তত্তা পঞ্চমস্স রাকারস্স রস্সো হোতি. তেন ৰুত্তং ‘‘রাকারস্স রস্সাদেসো কতো’’তি. কথং ভাণিনোতি ৰাচং ভাণিনো. মুখাযামন্তি এত্থ আযামসদ্দো ৰিত্থারপরিযাযো, ৰিত্থারো চ নাম পসারণন্তি আহ ‘‘পসারেতু’’ন্তি. সম্পদানত্থজোতকেন তুংপচ্চযেন সম্পদানত্থে উপযোগৰচনন্তি দস্সেতি. নীতাতি কম্মৰাচকস্স কিতস্স অপ্পধানকম্মং দস্সেন্তো আহ ‘‘ইমং নিল্লজ্জভাৰ’’ন্তি. দ্ৰিকম্মকধাতুভাৰতো ‘‘অত্তনো’’তি পধানকম্মম্পি অজ্ঝাহরিতব্বং. তন্তি কলহং. ‘‘জান’’ন্তি পদেন ‘‘ৰিদূ’’তি পদস্স অত্থঞ্চ ৰাক্যঞ্চ দস্সেতি. ৰিদন্তি জানন্তীতি ৰিদূতি ৰচনত্থো কাতব্বোতি অধিপ্পাযো. সাদীনৰোতিআদীনৰেন দোসেন সহ পৰত্তো. অযন্তি কলহো.
যে চ তং উপনয্হন্তীতি এত্থ তসদ্দস্স ৰিসযং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘আঘাত’’ন্তি. যেতি জনা. উপনয্হন্তি উপনহন্তি বন্ধন্তি. সনন্তনোতি এত্থ সনন্তনসদ্দো পুরাণপরিযাযোতি আহ ‘‘পোরাণো’’তি.
‘‘অঞ্ঞে’’তি ইমিনা পরেতি এত্থ পরসদ্দস্স পচ্ছাভাগত্থাদযো নিৰারেতি. মযমেত্থ যমামসেতি এত্থ এতসদ্দস্স ৰিসযং দস্সেন্তো আহ ‘‘সঙ্ঘমজ্ঝে’’তি. যমুধাতু উপযমনত্থো সেকারো নিপাতমত্তোতি আহ ‘‘উপযমামা’’তি. ‘‘সততং সমিতং মচ্চুসন্তিকং গচ্ছামা’’তি ইমিনা ‘‘ন জানন্তী’’তি পদস্স আকারং দস্সেতি. তত্থাতি মহাজনকাযে যে পণ্ডিতাতি যোজনা. এৰং হীতি এৰমেৰ. জানন্তা তে পণ্ডিতা পটিপজ্জন্তীতি যোজনা. মেধন্তা হিংসন্তা গচ্ছন্তি পৰত্তন্তীতি মেধগা কলহা. কেচি মেধধাতুতো ণ্ৰুপচ্চযং ৰদন্তি, তেসং মতেন মেধকাতি পঠমক্খরেন পাঠো ভৰেয্য.
তেসম্পীতি ব্রহ্মদত্তদীঘাৰুকুমারানম্পি. সঙ্গতীতি সমাগমো. ৰোতি তুম্হাকং. যেসং তুম্হাকং নেৰ মাতাপিতূনং অট্ঠীনি ছিন্নানি, ন পাণা হতা, ন গৰস্সধনানি হটানি. তেসং তুম্হাকং কস্মা সঙ্গতি ন হোতীতি যোজনা.
সব্বানি পরিস্সযানীতি এত্থ সব্বানীতি ৰুত্তকারণঞ্চ লিঙ্গৰিপল্লাসঞ্চ দস্সেন্তো আহ ‘‘পাকটপরিস্সযে চ পটিচ্ছন্নপরিস্সযে চা’’তি. ‘‘অভিভৰিত্ৰা’’তি ইমিনা অভিভুয্যাতি পদস্স ত্ৰাপচ্চযন্তভাৰং দস্সেতি. তেনাতি নিপকেন সহাযেন.
রাজাৰাতি এত্থ রাজা ইৰাতি পদৰিভাগং কত্ৰা রাজসদ্দস্স উপলক্খণৰসেন মহাজনক, অরিন্দমরাজানো চ ইৰসদ্দস্স ওপম্মত্থজোতকঞ্চ দস্সেন্তো আহ ‘‘যথা’’তিআদি. রট্ঠৰিজিতসদ্দা অঞ্ঞমঞ্ঞপরিযাযা. ৰিসেসনৰিসেস্যানং কামাচারতো গম্যমানত্তা ৰুত্তং ‘‘ৰিজিতং রট্ঠ’’ন্তি. ‘‘মাতঙ্গো অরঞ্ঞে নাগো ইৰা’’তি ইমিনা পদৰিভাগং দস্সেতি. তেসং পদানং অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘মাতঙ্গোতি হত্থী ৰুচ্চতী’’তিআদি. ‘‘হত্থী ৰুচ্চতী’’তি ইমিনা মহন্তো অঙ্গো সরীরমেতস্সাতি মাতঙ্গোতি ৰচনত্থেন হত্থী মাতঙ্গো নামাতি দস্সেতি. মহন্তসদ্দস্স মাতাদেসো. নাগসদ্দো উরগে চ হত্থিম্হি চ নাগরুক্খে চ উত্তমে চ নামপঞ্ঞত্তিযঞ্চাতি পঞ্চসু অত্থেসু ৰত্ততি, ইধ উত্তমত্থেতি দস্সেন্তো আহ ‘‘নাগোতি মহন্তাধিৰচনমেত’’ন্তি. মাতঙ্গরঞ্ঞেৰাতি এত্থ ইৰসদ্দস্স ওপম্মত্থজোতকভাৰং দস্সেত্ৰা অত্থযোজনং দস্সেন্তো আহ ‘‘যথা হী’’তিআদি. ‘‘যথা চ পালিলেয্যকো’’তি ইমিনা মাতঙ্গনাগস্স সরূপং উপলক্খণেন দস্সেতি.