১৬. সদ্ধিৰিহারিকৰত্তকথা
৬৭. সম্মাৰত্তনাযং ৰিনিচ্ছযো এৰং ৰেদিতব্বোতি যোজনা. উদ্দেসাদীহীতি আদিসদ্দেন পরিপুচ্ছাদযো সঙ্গণ্হাতি. সঙ্গহসদ্দস্স সঙ্খেপগহণেসুপি ৰুত্তিতো ‘‘অনুগ্গহো’’তি ৰুত্তং. অথ ৰা সম্মুখা সঙ্গহো চ পরম্মুখা অনুগ্গহো চ কাতব্বো. আমিসেন ৰা সঙ্গহো, ধম্মেন ৰা অনুগ্গহো. দিট্ঠধম্মিকত্থায ৰা সঙ্গহো, সম্পরাযিকত্থায ৰা অনুগ্গহো. লোকিযত্থায ৰা সঙ্গহো, লোকুত্তরত্থায ৰা অনুগ্গহো কাতব্বো. তত্থাতি যং ৰুত্তং ‘‘উদ্দেসেন পরিপুচ্ছায ওৰাদেন অনুসাসনীযা’’তি. তত্থ উদ্দিসনং উদ্দেসোতি ৰচনত্থেন পাল়িৰাচনা উদ্দেসো নামাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘উদ্দেসোতি পাল়িৰাচনা’’তি. ‘‘পাল়িযা অত্থৰণ্ণনা’’তি ইমিনা পুনপ্পুনং, সমন্ততো ৰা পাল়িযা অত্থস্স পুচ্ছনং পরিপুচ্ছাতি অত্থং দস্সেতি. ৰত্থুস্মিন্তি চারিত্তৰারিত্তৰত্থুস্মিং. ইদন্তি চারিত্তং. পুন ইদন্তি ৰারিত্তং. ‘‘ৰচন’’ন্তি ইমিনা ওৰদনং ওৰাদোতি ৰচনত্থং দস্সেতি. ওতিণ্ণে ৰত্থুস্মিং ‘‘ইদং করোহি, ইদং মা করিত্থা’’তি ৰচনং অনুসাসনী নামাতি যোজনা. ‘‘পুনপ্পুনং ৰচন’’ন্তি ইমিনা অনুসাসনীতি এত্থ অনুসদ্দস্স নউপচ্ছিন্নত্থং দস্সেতি. ‘‘সচে উপজ্ঝাযস্স পত্তো হোতী’’তি সামঞ্ঞতো ৰুত্তেপি ন পকতিপত্তো হোতি, অথ খো অতিরিত্তপত্তো হোতীতি আহ ‘‘অতিরেকপত্তো’’তি. সব্বত্থাতি সব্বেসু ‘‘সচে উপজ্ঝাযস্স চীৰরং হোতী’’তিআদীসু পদেসু. অঞ্ঞোপীতি পত্তচীৰরেহি অঞ্ঞোপি. সমণপরিক্খারোতি ছত্তুপাহনাদি সমণপরিক্খারো. ইধাতি সদ্ধিৰিহারিকৰত্তে. নযেনাতি ঞাযেন. উপ্পজ্জমানউপাযপরিযেসনন্তি উপ্পজ্জমানস্স, উপ্পজ্জমানত্থায ৰা উপাযস্স পরিযেসনং. ইতোতি ‘‘কিন্তি নু খো সদ্ধিৰিহারিকস্স পরিক্খারো উপ্পজ্জিযেথা’’তি পাল়িতো. চীৰরং রজন্তেনাতি এত্থ রজন্তেন উপজ্ঝাযেনাতি অত্থো ন দট্ঠব্বো, সদ্ধিৰিহারিকেনাতি অত্থো এৰাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘উপজ্ঝাযতো উপাযং সুত্ৰা রজন্তেনা’’তি. উপজ্ঝাযতো উপাযন্তি উপজ্ঝাযতো লদ্ধং উপাযং.
নসম্মাৰত্তনাদিকথা
৬৮. উপজ্ঝাযৰত্তন্তি উপজ্ঝাযম্হি ৰত্তিতব্বং ৰত্তং. সোতি সদ্ধিৰিহারিকো. দুক্কটং আপজ্জতীতি অস্স, সো ৰা দুক্কটং আপজ্জতীতি যোজনা. পণামেতব্বোতি এত্থ পপুব্ব নমুধাতু অত্থপকরণাদিৰসেন ইধ অপসাদনত্থোতি আহ ‘‘অপসাদেতব্বো’’তি. অধিমত্তন্তি অধিকপ্পমাণং. গেহসিতপেমন্তি মেত্তাসিনেহং. ৰুত্তপটিপক্খনযেনাতি কণ্হপক্খে ৰুত্তেন পটিপক্খেন নযেন. অলং পণামেতুন্তি এত্থ অলংসদ্দস্স অরহত্থপটিক্খিত্তেসু দ্ৰীসু অত্থেসু অরহত্থোতি আহ ‘‘যুত্তো পণামেতু’’ন্তি.
সাতিসারো হোতীতি এত্থ পকতিভাৰং অতিক্কমিত্ৰা সরণং পৰত্তনং অতিসারো, দোসো. সংৰিজ্জতি সো এতস্সাতি সাতিসারোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সদোসো হোতী’’তি. তস্সত্থং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘আপত্তিং আপজ্জতী’’তি. আপত্তিন্তি দুক্কটাপত্তিং. তন্তি ৰত্তং.
তেসন্তি সদ্ধিৰিহারিকানং. ৰত্তন্তি বহুকানং সদ্ধিৰিহারিকানং ৰত্তং. সাদিযনং ৰা…পে… বালো হোতীতি এত্থ বালস্স কারণং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘সাদিযনং ৰা অসাদিযনং ৰা ন জানাতী’’তি. সাদিযনস্স ৰা অসাদিযনস্স ৰা অজাননত্তা বালো হোতীতি ৰুত্তং হোতি. অজাননস্স কারণং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘বালো হোতী’’তি. বালত্তা সাদিযনং ৰা অসাদিযনং ৰা ন জানাতীতি ৰুত্তং হোতি. তেসূতি বহুকেসু সদ্ধিৰিহারিকেসু. তস্সাতি ৰত্তসম্পন্নভিক্খুস্স. তেসন্তি ইতরেসং সদ্ধিৰিহারিকানং.
রাধব্রাহ্মণৰত্থুকথা
৬৯. কিঞ্চাপি আযস্মা সারিপুত্তো জানাতীতি যোজনা. ইমিনা ‘‘কিং নু খো অজানন্তো পুচ্ছী’’তি আসঙ্কং নিৰারেতি. ভগৰা অনুঞ্ঞাতুকামো হোতীতি সম্বন্ধো. পনসদ্দো গরহত্থো, তথা জানন্তোপীতি অত্থো. লহুকন্তি হেতুঅন্তোগধৰিসেসনং. লহুকত্তা পটিক্খিপিত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি. অস্সাতি ভগৰতো, অজ্ঝাসযন্তি সম্বন্ধো. ‘‘অজ্ঝাসযং ৰিদিত্ৰা’’তিৰচনস্স যুত্তিং দস্সেন্তো আহ ‘‘বুদ্ধানং হী’’তিআদি. হীতি সচ্চং. অযঞ্চাতি সারিপুত্তত্থেরো চ. অগ্গোতি কোটিউক্কংসো. সেট্ঠোতি পৰরো উত্তমো.
‘‘ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেনা’’তি এত্থ ব্যত্তপটিবলানং ৰিসেসং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘ব্যত্তো নামা’’তিআদি. তত্থ যস্স সাট্ঠকথং ৰিনযপিটকৰাচুগ্গতং পৰত্ততি, অযং ব্যত্তো নামাতি যোজনা. তস্মিন্তি ৰিনযপিটকং ৰাচুগ্গতভিক্খুম্হি. যস্সাতি ভিক্খুনো. সুগ্গহিতন্তি সাট্ঠকথায সুট্ঠু গহিতং. অযম্পীতি পিসদ্দো পুরিমভিক্খুং অপেক্খতি. ইমস্মিং অত্থেতি ইমস্মিং ৰত্থুম্হি, ইমস্মিং ৰিসযেতি অত্থো. ব্যতিরেকান্ৰযৰসেন পটিবলং দস্সেন্তো আহ ‘‘যো পনা’’তিআদি. যো পন ন সক্কোতীতি সম্বন্ধো. কস্মাতি আহ ‘‘কাসসোসসেম্হাদিনা ৰা’’তিআদি. তত্থ কাসো চ সোসো চ সেম্হো চ, তে আদযো যস্স গেলঞ্ঞস্সাতি কাসসোসসেম্হাদি, আদিসদ্দেন এল়মূগাদযো সঙ্গণ্হাতি. ওট্ঠো চ দন্তো চ জিৰ্হা চ, তা আদযো যেসং তালুআদীনন্তি ওট্ঠদন্তজিৰ্হাদযো, তেসং. পদব্যঞ্জনেহীতি পদঅক্খরেহি. ব্যঞ্জনসদ্দো হেত্থ অক্খরৰাচকো. হাপেতীতি গলত্তা হাপেতি. অঞ্ঞথা ৰা ৰত্তব্বন্তি অঞ্ঞেন সিথিলাদিনা আকারেন ৰা ৰত্তব্বং. অঞ্ঞথা ৰদতীতি অঞ্ঞেন ধনিতাদিআকারেন ৰদতি. তব্বিপরীতোতি তস্স অপটিবলস্স ৰিপরীতো ভিক্খূতি সম্বন্ধো. ততোতি জানাপেতব্বতো. যন্তি যং আকারং ধাতুকম্মমেতং, সঙ্ঘোতি কারিতকম্মমেতং. ইধ কারিতকম্মং কিতো ৰদতি.
৭১. উপসম্পন্নসমনন্তরাতি এত্থ উপসম্পন্নস্স সমনন্তরাতি অত্থং নিৰারেন্তো আহ ‘‘উপসম্পন্নো হুত্ৰাৰ সমনন্তরা’’তি. এৰসদ্দেন চিরকালং নিৰত্তেতি. উল্লুম্পতূতি এত্থ উপুব্বলুপধাতুযা উপসগ্গৰসেন ৰা অত্থাতিসযৰসেন ৰা ধাতূনমনেকত্থত্তা ইধ উপুব্বধরধাতুযা অত্থে ৰত্ততীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘উদ্ধরতূ’’তি. উট্ঠাপেত্ৰা, উক্খিপিত্ৰা ৰা ধরতূতি অত্থো. তমেৰত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘অকুসলা’’তিআদি. তত্থ ‘‘অকুসলা ৰুট্ঠাপেত্ৰা’’তি ইমিনা সহাৰধিনা উত্যূপসগ্গস্স অত্থং দস্সেতি. ‘‘কুসলে পতিট্ঠাপেতূ’’তি ইমিনা সহাধারেন ধরধাতুস্স অত্থং দস্সেতি. উত্যূপসগ্গস্স উক্খিপনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘সামণেরভাৰা ৰা উদ্ধরিত্ৰা’’তি. ‘‘পটিচ্চা’’তি ইমিনা উপাদাযাতি এত্থ সমীপে আদিযিত্ৰাতি সদ্দত্থমগহেত্ৰা সঙ্কেতত্থৰসেন পাকটত্তা তস্স সঙ্কেতত্থং দস্সেতি, অধিপ্পাযত্থং দস্সেতীতি অত্থো.
৭৩. অধিট্ঠিতাতি এত্থ অধি নিচ্চৰসেন ঠাতি পৰত্ততীতি অধিট্ঠিতাতি ৰচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘নিচ্চপ্পৰত্তিনী’’তি. কস্মা চত্তারো পচ্চযা নিস্সযাতি ৰুত্তাতি আহ ‘‘যস্মা’’তিআদি. ‘‘চত্তারো’’তিআদিনা চত্তারো পচ্চযে নিস্সায অত্তভাৰো সেতি পৰত্ততীতি নিস্সাযাতি অৰুত্তকম্মত্থং দস্সেতি.