১. লসুণৰগ্গো
১. পঠমসিক্খাপদ-অত্থযোজনা
তিংসকানন্তরং তিংসকানং অনন্তরে কালে ছসট্ঠিসতসঙ্গহা ছউত্তরসট্ঠিঅধিকসতেহি সিক্খাপদেহি সঙ্গহিতা যে ধম্মা সঙ্গীতিকারেহি সঙ্গীতা, দানি ইমস্মিং কালে তেসম্পি ধম্মানং অযং ৰণ্ণনা হোতীতি যোজনা.
৭৯৩. তত্থাতি তেসু ছসট্ঠিসতসঙ্গহেসু সিক্খাপদেসু, পঠমসিক্খাপদেতি সম্বন্ধো. ‘‘দ্ৰে তযো’’তি এত্থ ৰাসদ্দো লুত্তনিদ্দিট্ঠোতি আহ ‘‘দ্ৰে ৰা তযো ৰা’’তি. ফোটলকেতি কন্দে, মিঞ্জে ৰা. এতন্তি ‘‘গণ্ডিকে’’তি এতং নামং. ‘‘পমাণ’’ন্তিইমিনা মত্তসদ্দো পমাণত্থোৰ, ন অপ্পত্থো, নাপি অৰধারণত্থোতি দস্সেতি. লসুণন্তি সেতৰণ্ণমূলং মহাকন্দং. মহাকন্দো হি ব্যঞ্জনসম্পাকাদীসু আমগন্ধানং অভিভৰনত্তা লসীযতি কন্তীযতীতি লসুণন্তি ৰুচ্চতি.
সুৰণ্ণহংসযোনিন্তি সুৰণ্ণমযেন পত্তেন যুত্তং হংসযোনিং. জাতিস্সরোতি জাতিং ভৰং সরতি জানাতীতি জাতিস্সরো. অথাতি জাতিস্সরস্স নিপ্ফন্নত্তা. নিপ্ফন্নত্থো হি অথসদ্দো. পুব্বসিনেহেনাতি পুব্বে মনুস্সভৰে ভাৰিতেন সিনেহেন. তাসন্তি পজাপতিযা চ তিস্সন্নং ধীতরানঞ্চ. তং পনাতি পত্তং পন.
৭৯৫. মগধেসূতি মগধরট্ঠে ঠিতেসু জনপদেসু. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. ইধাতি ‘‘লসুণং খাদেয্যা’’তিপদে. তম্পীতি মাগধকম্পি. গণ্ডিকলসুণমেৰাতি গণ্ডো ফোটো এতস্সত্থীতি গণ্ডিকং. গণ্ডসদ্দো হি ফোটপরিযাযো, বহুত্থে ইকপচ্চযো. বহুগণ্ডিকলসুণন্তি হি ৰুত্তং হোতি. গণ্ডসদ্দো হি ফোটে চ কপোলে চাতি দ্ৰীসু অত্থেসু ৰত্ততি, ইধ পন ফোটে ৰত্ততীতি দট্ঠব্বং. পোত্থকেসু পন ওট্ঠজেন চতুত্থক্খরেন পাঠো অত্থি, সো ৰীমংসিত্ৰা গহেতব্বো. বহূসু হি পুব্বপোত্থকেসু কণ্ঠজো ততিযক্খরো চ ওট্ঠজো চতুত্থক্খরো চাতি দ্ৰে অক্খরা অঞ্ঞমঞ্ঞং পরিৰত্তিত্ৰা তিট্ঠন্তি. ন একদ্ৰিতিমিঞ্জকন্তি একমিঞ্জো পলণ্ডুকো ন হোতি, দ্ৰিমিঞ্জো ভঞ্জনকো ন হোতি, তিমিঞ্জো হরিতকো ন হোতীতি অত্থো. কুরুন্দিযং পন ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. সঙ্খাদিত্ৰাতি দন্তেহি চুণ্ণৰিচুণ্ণং কত্ৰা.
৭৯৭. পলণ্ডুকোতি সুকন্দকো একো লসুণৰিসেসো. ভঞ্জনকাদীনি লোকসঙ্কেতোপদেসতো দট্ঠব্বানি. হীতি সচ্চং. তস্সাতি চাপলসুণস্স. সভাৰেনেৰাতি সূপসম্পাকাদিং ৰিনা অত্তনো সভাৰতো এৰ. তন্তি মাগধকং, পক্খিপিতুন্তি সম্বন্ধো. হীতি সচ্চং. যত্থ কত্থচীতি যেসু কেসুচীতি. পঠমং.
২. দুতিযসিক্খাপদং
৭৯৯. দুতিযে সংদস্সনং বাধতি নিসেধেতি অস্মিং ঠানেতি সম্বাধন্তি ৰচনত্থেন পটিচ্ছন্নোকাসো সম্বাধো নামাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘পটিচ্ছন্নোকাসে’’তি. উভো উপকচ্ছকাতি দ্ৰে বাহুমূলা. তে হি উপরি যংকিঞ্চি ৰত্থুং কচতি বন্ধতি এত্থাতি উপকচ্ছকাতি ৰুচ্চন্তি. মুত্তকরণন্তি পস্সাৰমগ্গো. সো হি মুত্তং করোতি অনেনাতি মুত্তকরণন্তি ৰুচ্চতি. লোমো কত্তীযতি ছিন্দীযতি ইমাযাতি কত্তরি, তায ৰা, সুট্ঠু দল়্হং লোমং ডংসতীতি সণ্ডাসো, সোযেৰ সণ্ডাসকো, তেন ৰা, খুরতি লোমং ছিন্দতীতি খুরো, তেন ৰা সংহরাপেন্তিযাতি সম্বন্ধো. সংহরাপেন্তিযাতি অপনেন্তিযাতি. দুতিযং.
৩. ততিযসিক্খাপদং
৮০৩. ততিযে মুত্তকরণতলঘাতনেতি মুত্তকরণস্স তলং হননং পহরণং মুত্তকরণতলঘাতনং, তস্মিং মুত্তকরণতলঘাতনে নিমিত্তভূতে. তাৰ মহন্তন্তি অতিৰিয মহন্তং. কেসরেনাপীতি কিঞ্জক্খেনাপি. সো হি কে জলে সরতি পৰত্ততীতি কেসরোতি ৰুচ্চতি.
৮০৫. গণ্ডং ৰাতি পীল়কং ৰা. ৰণং ৰাতি অরুং ৰাতি. ততিযং.
৪. চতুত্থসিক্খাপদং
৮০৬. চতুত্থে রঞ্ঞো ওরোধা রাজোরোধা, পুরাণে রাজোরোধা পুরাণরাজোরোধাতি ৰচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘পুরাণে’’তিআদি. ‘‘গিহিভাৰে’’তি ইমিনা পুরাণেতি এত্থ ণপচ্চযস্স সরূপং দস্সেতি. চিরাচিরন্তি নিপাতপটিরূপকং. তেন ৰুত্তং ‘‘চিরেন চিরেনা’’তি. ‘‘সক্কোথা’’তি ইমিনা কথং তুম্হে রাগচিত্তং পটিহনিত্ৰা অত্তানং ধারেথ ধারেতুং সক্কোথাতি অত্থং দস্সেতি. অনারোচিতেপীতি ভূততো অনারোচিতেপি.
৮০৭. জতুনাতি লাখায. পট্ঠদণ্ডকেতি পটুভাৰেন ঠাতি পৰত্ততীতি পট্ঠো, সোযেৰ দণ্ডো পট্ঠদণ্ডো, তস্স পৰেসনং পট্ঠদণ্ডকং, তস্মিং নিমিত্তভূতে. এতন্তি ‘‘জতুমট্ঠকে’’তি এতং ৰচনন্তি. চতুত্থং.
৫. পঞ্চমসিক্খাপদং
৮১০. পঞ্চমে ‘‘অতিগম্ভীর’’ন্তিপদং কিরিযাৰিসেসনন্তি আহ ‘‘অতিঅন্তো পৰেসেত্ৰা’’তি. ‘‘উদকেন ধোৰনং কুরুমানা’’তি ইমিনা ‘‘উদকসুদ্ধিক’’ন্তিপদস্স উদকেন সুদ্ধিযা করণন্তি অত্থং দস্সেতি.
৮১২. দ্ৰঙ্গুলপব্বপরমন্তি এত্থ দ্ৰে অঙ্গুলানি চ দ্ৰে পব্বানি চ দ্ৰঙ্গুলপব্বং, উত্তরপদে পুব্বপদলোপো. দ্ৰঙ্গুলপব্বং পরমং পমাণং এতস্স উদকসুদ্ধিকস্সাতি দ্ৰঙ্গুলপব্বপরমং. ৰিত্থারতো দ্ৰঙ্গুলপরমং, গম্ভীরতো দ্ৰিপব্বপরমন্তি ৰুত্তং হোতি. তেনাহ ‘‘ৰিত্থারতো’’তিআদি. অঙ্গুলং পৰেসেন্তিযাতি সম্বন্ধো. হীতি সচ্চং. ‘‘চতুন্নং ৰা’’তি ইদং উক্কট্ঠৰসেন ৰুত্তং, তিণ্ণম্পি পব্বং ন ৰট্টতি, চতুন্নং পন পগেৰাতি অত্থোতি. পঞ্চমং.
৬. ছট্ঠসিক্খাপদং
৮১৫. ছট্ঠে ভত্তস্স ৰিস্সজ্জনং ভত্তৰিস্সগ্গোতি ৰুত্তে ভত্তকিচ্চন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘ভত্তকিচ্চ’’ন্তি. পানীযসদ্দেন পানীযথালকং গহেতব্বং, ৰিধূপনসদ্দেন বীজনী গহেতব্বা, উপসদ্দো সমীপত্থোতি সব্বং দস্সেন্তো আহ ‘‘একেন হত্থেনা’’তিআদি. ‘‘অচ্চাৰদতী’’তিপদস্স অতিক্কমিত্ৰা ৰদনাকারং দস্সেতি ‘‘পুব্বেপী’’তিআদিনা.
৮১৭. ‘‘সুদ্ধউদকং ৰা হোতূ’’তিআদিনা ‘‘পানীযেনা’’তি ৰচনং উপলক্খণং নামাতি দস্সেতি. দধিমত্থূতি দধিমণ্ডং দধিনো সারো, দধিম্হি পসন্নোদকন্তি ৰুত্তং হোতি. রসোতি মচ্ছরসো মংসরসো. ‘‘অন্তমসো চীৰরকণ্ণোপী’’তি ইমিনা ‘‘ৰিধূপনেনা’’তি ৰচনং নিদস্সনং নামাতি দস্সেতি.
৮১৯. দেতীতি সযং দেতি. দাপেতীতি অঞ্ঞেন দাপেতি. উভযম্পীতি পানীযৰিধূপনদ্ৰযম্পীতি. ছট্ঠং.
৭. সত্তমসিক্খাপদং
৮২২. সত্তমে ‘‘পযোগদুক্কটং নামা’’তি ইমিনা হেট্ঠা ৰুত্তেসু অট্ঠসু দুক্কটেসু পুব্বপযোগদুক্কটং দস্সেতি. ন কেৰলং পুব্বপযোগদুক্কটং এত্তকমেৰ, অথ খো অঞ্ঞম্পি বহু হোতীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘তস্মা’’তিআদি. সঙ্ঘট্টনেসুপীতি ৰিলোল়নেসুপি. দন্তেহি সঙ্খাদতীতি দন্তেহি চুণ্ণৰিচুণ্ণং করোতি. এত্থাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে, অঞ্ঞায ভিক্খুনিযা কারাপেত্ৰাতি সম্বন্ধো. ‘‘অঞ্ঞাযা’’তিপদং ‘‘ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা’’তি পদে কারিতকম্মং. মাতরম্পীতি এত্থ পিসদ্দো অঞ্ঞং ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুঞ্জন্তিযা পগেৰাতি দস্সেতি. তায ৰাতি ৰিঞ্ঞাপিতভিক্খুনিযা ৰা. তন্তি আমকধঞ্ঞং. তন্তি মহাপচ্চরিযং ৰুত্তৰচনং. পুব্বাপরৰিরুদ্ধন্তি পুব্বাপরতো ৰিরুদ্ধং. ‘‘অঞ্ঞায…পে… দুক্কটমেৰা’’তি পুব্বৰচনে দুক্কটমেৰ ৰুত্তং, পুন ‘‘অঞ্ঞায…পে… দুক্কট’’ন্তি চ পচ্ছিমৰচনে পাচিত্তিযঞ্চ দুক্কটঞ্চ ৰুত্তং, তস্মা পুব্বাপরৰিরুদ্ধন্তি ৰুত্তং হোতি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা.
৮২৩. লব্ভমানং আমকধঞ্ঞন্তি সম্বন্ধো. অঞ্ঞং ৰা যংকিঞ্চীতি মুগ্গমাসাদীহি ৰা লাবুকুম্ভণ্ডাদীহি ৰা অঞ্ঞং যংকিঞ্চি তিলাদিং ৰাতি. সত্তমং.
৮. অট্ঠমসিক্খাপদং
৮২৪. অট্ঠমে নিব্বিট্ঠরাজভটোতি এত্থ উত্তরপদস্স ছট্ঠীসমাসঞ্চ পুব্বপদেন বাহিরত্থসমাসঞ্চ দস্সেন্তো আহ ‘‘নিব্বিট্ঠো’’তিআদি. তত্থ ‘‘রঞ্ঞো ভতী’’তি ইমিনা রঞ্ঞো ভটো রাজভটোতি ছট্ঠীসমাসং দস্সেতি, ‘‘এতেনা’’তি ইমিনা বাহিরত্থসমাসং. নিব্বিট্ঠোতি নিৰিট্ঠো পতিট্ঠাপিতোতি অত্থো. কেণীতি রঞ্ঞো দাতব্বস্স আযস্সেতমধিৰচনং. এতেনাতি ব্রাহ্মণেন. ততোতি ঠানন্তরতো. ভটসঙ্খাতায কেণিযা পথত্তা কারণত্তা ঠানন্তরং ভটপথন্তি আহ ‘‘তংযেৰ ঠানন্তর’’ন্তি.
৮২৬. চত্তারিপি ৰত্থূনীতি উচ্চারাদীনি. পাটেক্কন্তি পটিৰিসুং একেকমেৰ. উচ্চারং ৰাতিআদীসু ৰাসদ্দেন দন্তকট্ঠাদযোপি গহেতব্বাতি আহ ‘‘দন্তকট্ঠ…পে… পাচিত্তিযমেৰা’’তি. সব্বত্থাতি সব্বেসু উচ্চারাদীসূতি. অট্ঠমং.
৯. নৰমসিক্খাপদং
৮৩০. নৰমে রোপিমহরিতট্ঠানেতি রোপিমট্ঠানে চ হরিতট্ঠানে চ. রোপিযতি অস্মিন্তি রোপিযং, তংযেৰ রোপিমং যকারস্স মকারং কত্ৰা. এতানীতি উচ্চারাদীনি. সব্বেসন্তি ভিক্খুভিক্খুনীনং. যত্থ পনাতি যস্মিং খেত্তেতি. নৰমং.
১০. দসমসিক্খাপদং
৮৩৫. দসমে সোণ্ডা ৰাতি সুরাসোণ্ডা ৰা. মোরোতি মযূরো. সুৰোতি সুকো. মক্কটোতি ৰানরো. আদিসদ্দেন সপ্পাদযো সঙ্গণ্হাতি, মক্কটাদযোপি নচ্চন্তূতি সম্বন্ধো. অসংযতভিক্খূনন্তি ৰাচসিককম্মে অসংযতানং ভিক্খূনং, ধম্মভাণকগীতং ৰা হোতূতি যোজনা. তন্তিযা গুণেন বদ্ধা তন্তিবদ্ধা. ‘‘ভি’’ন্তিসঙ্খাতো রাসদ্দো এতিস্সাতি ভেরি. কুটেন কতা ভেরি কুটভেরি, তায ৰাদিতং কুটভেরিৰাদিতং, তং ৰা. উদকভেরীতি উদকেন পক্খিত্তা ভেরি, তায ৰাদিতম্পি হোতূতি সম্বন্ধো.
৮৩৬. তেসংযেৰাতি যেসং নচ্চং পস্সতি, তেসংযেৰ. যদি পন নচ্চগীতৰাদিতে ৰিসুং ৰিসুং পস্সতি সুণাতি, পাটেক্কা আপত্তিযোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. অঞ্ঞতোতি অঞ্ঞতো দেসতো, পস্সতীতি সম্বন্ধো. ‘‘ওলোকেত্ৰা’’তি পদে অপেক্খিতে উপযোগত্থে তোপচ্চযো হোতি. অঞ্ঞং ওলোকেত্ৰাতি হি অত্থো. অঞ্ঞতো ৰাদেন্তে পস্সতীতি যোজনা. ভিক্খুনী ন লভতীতি সম্বন্ধো. অঞ্ঞে ৰত্তুম্পীতি সম্বন্ধো. উপহারন্তি পূজং. উপট্ঠানন্তি পারিচরিযং. সব্বত্থাতি সব্বেসু সযং নচ্চাদীসু.
৮৩৭. অন্তরারামে ৰাতি আরামস্স অন্তরে ৰা. বহিআরামে ৰাতি আরামস্স বহি ৰা. অঞ্ঞেন ৰাতি সলাকভত্তাদীহি অঞ্ঞেন ৰা. তাদিসেনাতি যাদিসো চোরাদিউপদ্দৰো, তাদিসেনাতি. দসমং.
লসুণৰগ্গো পঠমো.