৬. সুরাপানৰগ্গো
১. সুরাপানসিক্খাপদ-অত্থযোজনা
৩২৬. সুরাপানৰগ্গস্স পঠমে ভদ্দা ৰতি এত্থাতি ভদ্দৰতিকাতি চ, ভদ্দা ৰতি ভদ্দৰতি, সা এত্থ অত্থীতি ভদ্দৰতিকাতি চ অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘সো’’তিআদি. সোতি গামো লভীতি সম্বন্ধো. পথং গচ্ছন্তীতি পথাৰিনোতি কতে অদ্ধিকাযেৰাতি আহ ‘‘অদ্ধিকা’’তি. অদ্ধং গচ্ছন্তীতি অদ্ধিকা. ‘‘পথিকা’’তিপি পাঠো, অযমেৰত্থো. ‘‘তেজসা তেজ’’ন্তিপদানি সম্বন্ধাপেক্খানি চ হোন্তি, পদানং সমানত্তা সম্বন্ধো চ সমানোতি মঞ্ঞিতুং সক্কুণেয্যা চ হোন্তি, তস্মা তেসং সম্বন্ধঞ্চ তস্স অসমানতঞ্চ দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘অত্তনো তেজসা নাগস্স তেজ’’ন্তি. ‘‘আনুভাৰেনা’’তিইমিনা পন তেজসদ্দস্স অত্থং দস্সেতি. কপোতস্স পাদো কপোতো উপচারেন, তস্স এসো কাপোতো, ৰণ্ণো. কাপোতো ৰিয ৰণ্ণো অস্সাতি কাপোতিকাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘কপোতপাদসমৰণ্ণরত্তোভাসা’’তি. পসন্নসদ্দস্স পসাদসদ্ধাদযো নিৰত্তেতুং ‘‘সুরামণ্ডস্সেতং অধিৰচন’’ন্তি ৰুত্তং. পঞ্চাভিঞ্ঞস্স সতোতি পঞ্চাভিঞ্ঞস্স সমানস্স সাগতস্সাতি যোজনা.
৩২৮. ‘‘মধুকপুপ্ফাদীনং রসেন কতো’’তিইমিনা পুপ্ফানং রসেন কতো আসৰো পুপ্ফাসৰোতি ৰচনত্থং দস্সেতি. এস নযো ‘‘ফলাসৰো’’তিআদীসুপি. সুরামেরযানং ৰিসেসং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘সুরা নামা’’তিআদি. পিট্ঠকিণ্ণপক্খিত্তাতি পিট্ঠেন চ কিণ্ণেন চ পক্খিত্তা কতা ৰারুণীতি সম্বন্ধো. কিণ্ণাতি চ সুরায বীজং. তঞ্হি কিরন্তি নানাসম্ভারানি মিস্সীভৰন্তি এত্থাতি কিণ্ণাতি ৰুচ্চতি. তস্সাযেৰ মণ্ডেতি যোজনা. সুরনামকেন একেন ৰনচরকেন কতাতি সুরা. মদং জনেতীতি মেরযং.
৩২৯. লোণসোৰীরকন্তি এৰংনামকং পানং. সুত্তন্তিপি এৰমেৰ. তস্মিন্তি সূপসংপাকে. তেলং পন পচন্তীতি সম্বন্ধো. নত্থি তিখিণং মজ্জং এত্থাতি অতিখিণমজ্জং, অতিখিণমজ্জে তস্মিংযেৰ তেলেতি অত্থো. যং পনাতি তেলং পন. তিখিণং মজ্জং ইমস্স তেলস্সাতি তিখিণমজ্জং. যত্থাতি তেলে. অরিট্ঠোতি এৰংনামকং ভেসজ্জং. তন্তি অরিট্ঠং, ‘‘সন্ধাযা’’তিপদে অৰুত্তকম্মং. এতন্তি ‘‘অমজ্জং অরিট্ঠ’’ন্তিৰচনং, ‘‘ৰুত্ত’’ন্তিপদে ৰুত্তকম্মন্তি. পঠমং.
২. অঙ্গুলিপতোদকসিক্খাপদং
৩৩০. দুতিযে অঙ্গুলীহি পতুজ্জনং অঙ্গুলিপতোদো, সোযেৰ অঙ্গুলিপতোদকোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অঙ্গুলীহী’’তিআদি. উত্তন্তোতি অৰতপন্তো. অৰতপন্তোতি চ অত্থতো কিলমন্তোযেৰাতি আহ ‘‘কিলমন্তো’’তি. কিলমন্তো হুত্ৰাতি যোজনা. অস্সাসগহণেন পস্সাসোপি গহেতব্বোতি আহ ‘‘অস্সাসপস্সাসসঞ্চারো’’তি. তম্পীতি ভিক্খুনিম্পীতি. দুতিযং.
৩. হসধম্মসিক্খাপদং
৩৩৫. ততিযে পকারেন করীযতি ঠপীযতীতি পকতং পঞ্ঞত্তন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘যং ভগৰতা’’তিআদি. যন্তি সিক্খাপদং.
৩৩৬. হসসঙ্খাতো ধম্মো সভাৰো হসধম্মোতি ৰুত্তে অত্থতো কীল়িকাযেৰাতি আহ ‘‘কীল়িকা ৰুচ্চতী’’তি.
৩৩৭. গোপ্ফকানন্তি চরণগণ্ঠিকানং. তে হি পাদে পাদং ঠপনকালে অঞ্ঞমঞ্ঞূপরি ঠপনতো গোপীযন্তীতি গোপ্ফা, তে এৰ গোপ্ফকাতি ৰুচ্চন্তি. পাদস্স হি উপরি পাদং ঠপনকালে একস্স উপরি একো ন ঠপেতব্বো. তেনাহ ভগৰা ‘‘পাদে পাদং অচ্চাধাযা’’তি (দী. নি. ২.১৯৬; ম. নি. ১.৪২৩; অ. নি. ৩.১৬). ওট্ঠজো দুতিযো. ওরোহন্তস্স ভিক্খুনোতি সম্বন্ধো.
৩৩৮. ফিযারিত্তাদীহীতি আদিসদ্দেন লঙ্কারাদযো সঙ্গণ্হাতি. কেচি ৰদন্তীতি সম্বন্ধো. পতনুপ্পতনৰারেসূতি পতনৰার উপ্পতনৰারেসু. তত্থাতি তস্সং খিত্তকথলাযং. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. ঠপেত্ৰা কীল়ন্তস্সাতি সম্বন্ধো. লিখিতুং ৰট্টতি কীল়াধিপ্পাযস্স ৰিরহিতত্তাতি অধিপ্পাযো. কীল়াধিপ্পাযেন অত্থজোতকং অক্খরং লিখন্তস্সাপি আপত্তিযেৰাতি ৰদন্তি. এত্থাতি ইমস্মিং সিক্খাপদেতি. ততিযং.
৪. অনাদরিযসিক্খাপদং
৩৪২. চতুত্থে ধম্মো নাম তন্তিযেৰাতি আহ ‘‘তন্তী’’তি. পৰেণীতি তস্সেৰ ৰেৰচনং. ‘‘তং ৰা ন সিক্খিতুকামো’’তি এত্থ তংসদ্দস্স অত্থমাৰিকাতুং ৰুত্তং ‘‘যেন পঞ্ঞত্তেনা’’তি. ৰিনযে অপঞ্ঞত্তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘অপঞ্ঞত্তেনা’’তি আহ ‘‘সুত্তে ৰা অভিধম্মে ৰা আগতেনা’’তি.
৩৪৪. পৰেণিযাতি উপালিআদিকায আচরিযপরম্পরসঙ্খাতায তন্তিযা. কুরুন্দিযং ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. মহাপচ্চরিযং ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. তং সব্বন্তি কুরুন্দিৰাদমহাপচ্চরিৰাদসঙ্খাতং সব্বং তং ৰচনং. পৰেণিযা আগতেতি পৰেণিযা আগতসঙ্খাতে মহাঅট্ঠকথাৰাদেতি. চতুত্থং.
৩৪৫. পঞ্চমে মনুস্সৰিগ্গহেতি মনুস্সৰিগ্গহপারাজিকেতি. পঞ্চমং.
৬. জোতিসিক্খাপদং
৩৫০. ছট্ঠে জনপদস্স নামত্তা বহুৰচনৰসেন ‘‘ভগ্গেসূ’’তি পাল়িযং ৰুত্তং. সুসুমারসণ্ঠানো পব্বতসঙ্খাতো গিরি এত্থাতি সুসুমারগিরি, এতস্স ৰা মাপিতকালে সুসুমারো গিরতি সদ্দং নিগ্গিরতি এত্থাতি সুসুমারগিরীতি অত্থমনপেক্খিত্ৰা ৰুত্তং ‘‘নগরস্স নাম’’ন্তি. তং পনাতি ৰনং পন. ‘‘মিগান’’ন্তিআদিনা মিগানং অভযো দীযতি এত্থাতি মিগদাযোতি অত্থং দস্সেতি.
৩৫২. ‘‘জোতিকে’’তিপদস্স জোতিস্স অগ্গিস্স করণং জোতিকন্তি দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘জোতিকরণে’’তি.
৩৫৪. ‘‘সমাদহিতুকামতাযা’’তিপদং ‘‘অরণিসণ্ঠাপনতো’’তিপদে হেতু. জালাতি সিখা. সা হি জলতি দিব্বতীতি জালাতি ৰুচ্চতি.
পতিলাতং উক্খিপতীতি এত্থ ‘‘পতিতালাত’’ন্তি ৰত্তব্বে তকারলোপং কত্ৰা সন্ধিৰসেন পতিলাতন্তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘অলাতং পতিতং উক্খিপতী’’তি. অলাতন্তি উম্মুক্কং. তঞ্হি আদিত্তং হুত্ৰা অতিউণ্হত্তা ন লাতব্বং ন গণ্হিতব্বন্তি অলাতন্তি ৰুচ্চতি. অৰিজ্ঝাতন্তি ঝাযনতো ডয্হনতো অৰিগতং অলাতন্তি সম্বন্ধো. ঝাযনং ডয্হনং ঝাতং, ৰিগতং ঝাতং ইমস্সালাতস্সাতি ৰিজ্ঝাতং.
৩৫৬. পদীপাদীনীতি পদীপজোতিকাদীনি. তত্থাতি তাসু দুট্ঠৰাল়মিগঅমনুস্সসঙ্খাতাসু আপদাসু নিমিত্তভূতাসু. নিমিত্তত্থে চেতং ভুম্মৰচনন্তি. ছট্ঠং.
৭. নহানসিক্খাপদং
৩৬৬. সত্তমে পারং গচ্ছন্তো ন কেৰলং সউদকায নদিযা এৰ ন্হাযিতুং ৰট্টতি, সুক্খায নদিযাপি ৰট্টতীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সুক্খাযা’’তিআদি. উক্কিরিত্ৰাতি ৰিযূহিত্ৰা. আৰাটাযেৰ খুদ্দকট্ঠেন আৰাটকা, তেসূতি. সত্তমং.
৮. দুব্বণ্ণকরণসিক্খাপদং
৩৬৮. অট্ঠমে অলভীতি লভোতি ৰচনত্থে অপচ্চযং কত্ৰা ণপচ্চযস্স স্ৰত্থভাৰং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘লভোযেৰ লাভো’’তি. অপচ্চযমকত্ৰা পকতিযা ণপচ্চযোপি যুত্তোযেৰাতি দট্ঠব্বং. সদ্দন্তরোপি অত্থন্তরাভাৰা সমাসো হোতীতি আহ ‘‘নৰচীৰরলাভেনাতি ৰত্তব্বে’’তি. অনুনাসিকলোপন্তি ‘‘নৰ’’ন্তি এত্থ নিগ্গহীতস্স ৰিনাসং. নিগ্গহীতঞ্হি নাসং অনুগতত্তা ‘‘অনুনাসিক’’ন্তি ৰুচ্চতি, তস্স অদস্সন, মকত্ৰাতি অত্থো. মজ্ঝে ঠিতপদদ্ৰযেতি ‘‘নৰ’’ন্তি চ ‘‘চীৰরলাভেনা’’তি চ দ্ৰিন্নং পদানমন্তরে ‘‘ঠিতে পনা’’তি চ ‘‘ভিক্খুনা’’তি চ পদদ্ৰযে. নিদ্ধারণে চেতং ভুম্মৰচনং. নিপাতোতি নিপাতমত্তং. অলভীতি লভোতি ৰচনত্থস্স অভিধেয্যত্থং দস্সেতুং ‘‘ভিক্খুনা’’তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘ভিক্খুনা’’তিআদি. পদভাজনে পন ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. যন্তি যং চীৰরং. ‘‘চীৰর’’ন্তি এত্থ চীৰরসরূপং দস্সেন্তো আহ ‘‘যং নিৰাসেতুং ৰা’’তিআদি. চম্মকারনীলন্তি চম্মকারানং তিফলে পক্খিত্তস্স অযগূথস্স নীলং. মহাপচ্চরিযং ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. দুব্বণ্ণো করীযতি অনেনাতি দুব্বণ্ণকরণং, কপ্পবিন্দুন্তি আহ ‘‘কপ্পবিন্দুং সন্ধাযা’’তি. আদিযন্তেন ভিক্খুনা আদাতব্বন্তি সম্বন্ধো. কোণেসূতি অন্তেসু. ৰাসদ্দো অনিযমৰিকপ্পত্থো. অক্খিমণ্ডলমত্তং ৰাতি অক্খিমণ্ডলস্স পমাণং ৰা কপ্পবিন্দূতি সম্বন্ধো. পট্টে ৰাতি অনুৰাতপট্টে ৰা. গণ্ঠিযং ৰাতি গণ্ঠিকপট্টে ৰা. পাল়িকপ্পোতি দ্ৰে ৰা তিস্সো ৰা ততো অধিকা ৰা বিন্দুআৰলী কত্ৰা কতো কপ্পো. কণ্ণিককপ্পোতি কণ্ণিকং ৰিয বিন্দুগোচ্ছকং কত্ৰা কতো কপ্পো. আদিসদ্দেন অগ্ঘিযকপ্পাদযো সঙ্গণ্হাতি. সব্বত্থাতি সব্বাসু অট্ঠকথাসু. একোপি বিন্দু ৰট্টোযেৰ ৰট্টতীতি আহ ‘‘একং ৰট্টবিন্দু’’ন্তি.
৩৭১. অগ্গল়াদীনীতি আদিসদ্দেন অনুৰাতপরিভণ্ডে সঙ্গণ্হাতীতি. অট্ঠমং.
৯. ৰিকপ্পনসিক্খাপদং
৩৭৪. নৰমে তস্সাতি এত্থ তসদ্দস্স ৰিসযো চীৰরসামিকোযেৰাতি আহ ‘‘চীৰরসামিকস্সা’’তি. দুতিযস্স তসদ্দস্স ৰিসযো ৰিনযধরোযেৰাতি আহ ‘‘যেনা’’তিআদি. ‘‘অৰিস্সাসন্তো’’তিপদস্স কিরিযাৰিসেসনভাৰং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘অৰিস্সাসেনা’’তি. তেনাতি ৰিনযধরেনাতি. নৰমং.
১০. চীৰরাপনিধানসিক্খাপদং
৩৭৭. দসমে ‘‘অপনেত্ৰা’’তিইমিনা অপইত্যূপসগ্গস্স অত্থং দস্সেতি. নিধেন্তীতি নিগূহিত্ৰা ঠপেন্তি. হসাধিপ্পাযোতি হসং, হসনত্থায ৰা অধিপ্পাযো. পরিক্খারস্স সরূপং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘পত্তত্থৰিকাদি’’ন্তি. পত্তস্স পাল়িযমাগতত্তা পত্তস্স থৰিকাতি অত্থোযেৰ গহেতব্বো, ন পত্তো চ থৰিকা চাতি. ‘‘সমণেন নামা’’তিপদং ‘‘ভৰিতু’’ন্তিপদে ভাৰকত্তাতি. দসমং.
সুরাপানৰগ্গো ছট্ঠো.