৫. অচেলকৰগ্গো
১. অচেলকসিক্খাপদ-অত্থযোজনা
২৬৯. অচেলকৰগ্গস্স পঠমে পরিৰিসতি এত্থাতি পরিৰেসনন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘পরিৰেসনট্ঠান’’ন্তি. পরিব্বাজকপব্বজসদ্দা সমানাতি আহ ‘‘পরিব্বাজকসমাপন্নোতি পব্বজ্জং সমাপন্নো’’তি. তিত্থেন সমং পূরতীতি সমতিত্থীকং, নদীআদীসু উদকং, সমতিত্থিকং ৰিযাতি সমতিত্থিকং, পত্তভাজনেসু যাগুভত্তং. তেসন্তি মাতাপিতূনং দেন্তস্সাতি সম্বন্ধো. ‘‘দাপেতী’’তি এত্থ দাধাতুযা সম্পদানস্স সুৰিজানিতত্তা তং অদস্সেত্ৰা কারিতকম্মমেৰ দস্সেন্তো আহ ‘‘অনুপসম্পন্নেনা’’তি.
২৭৩. ‘‘সন্তিকে’’তিইমিনা ‘‘উপনিক্খিপিত্ৰা’’তি এত্থ উপসদ্দস্স সমীপত্থং দস্সেতি. তেসন্তি তিত্থিযানং. তত্থাতি ভাজনে. ইতোতি পত্ততো. ইধাতি ময্হং ভাজনে. নন্তি খাদনীযভোজনীযং. তস্সাতি তিত্থিযস্সাতি. পঠমং.
২. উয্যোজনসিক্খাপদং
২৭৪. দুতিযে পটিক্কমনঅসনসালসদ্দানং পরিযাযত্তা ৰুত্তং ‘‘অসনসালাযপী’’তি. ভত্তস্স ৰিস্সজ্জনং ভত্তৰিস্সগ্গোতি কতে ভত্তকিচ্চন্তি আহ ‘‘ভত্তকিচ্চ’’ন্তি. সম্ভূধাতুস্স পপুব্বঅপধাত্ৰত্থত্তা ৰুত্তং ‘‘ন পাপুণী’’তি.
২৭৬. ৰুত্তাৰসেসন্তি ৰুত্তেহি মাতুগামেন সদ্ধিং হসিতুকামতাদীহি অৰসেসং. তস্মিন্তি উয্যোজিতভিক্খুম্হি. অত্থতোতি ৰিজহন্তৰিজহিতভিক্খূনং অৰিনাভাৰসঙ্খাতঅত্থতো. ইতরেনাতি উয্যোজকভিক্খুনা. তত্থাতি ‘‘দস্সনূপচারং ৰা সৰনূপচারং ৰা’’তিৰচনে. এত্থাতি নিদ্ধারণসমুদাযো, দস্সনূপচারসৰনূপচারেসূতি অত্থো. ‘‘তথাতিইমিনা দ্ৰাদসহত্থপমাণং অতিদিসতি. তেহীতি কুট্টাদীহি. তস্সাতি দস্সনূপচারাতিক্কমস্স. ‘‘ৰুত্তপকারমনাচার’’ন্তি ইমিনা ‘‘ন অঞ্ঞো কোচি পচ্চযো’’তি এত্থ অঞ্ঞসদ্দস্স অপাদানং দস্সেতি, ‘‘কারণ’’ন্তিইমিনা পচ্চযসদ্দস্সত্থং.
২৭৭. কলিসদ্দস্স পাপপরাজযসঙ্খাতেসু দ্ৰীসু অত্থেসু পাপসঙ্খাতো কোধোতি আহ ‘‘কলীতি কোধো’’তি. ‘‘আণ’’ন্তিইমিনা সাসনসদ্দস্সত্থং দস্সেতি. ৰুত্তঞ্হি ‘‘আণা চ সাসনং ঞেয্য’’ন্তি. কোধৰসেন ৰদতীতি সম্বন্ধো. দস্সেত্ৰা ৰদতীতি যোজনা. ইমস্স ঠানং নিসজ্জং আলোকিতং ৰিলোকিতং পস্সথ ভোতি যোজনা. ইমিনাপীতি অমনাপৰচনং ৰচনেনাপীতি. দুতিযং.
৩. সভোজনসিক্খাপদং
২৭৯. ততিযে ‘‘সযনিযঘরে’’তি ৰত্তব্বে যকারলোপং কত্ৰা ‘‘সযনিঘরে’’তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘সযনিঘরে’’তি. যতোতি এত্থ তোসদ্দো পঠমাদীসু অত্থেসু দিস্সতি. ‘‘যতোনিদান’’ন্তিআদীসু (সু. নি. ২৭৫) পঠমত্থে. ‘‘অন্তরাযে অসেসতো’’তিআদীসু (ধ. স. অট্ঠ. গন্থারম্ভকথা ৭) দুতিযত্থে. ‘‘অনিচ্চতো’’তিআদীসু (পট্ঠা. ১.১.৪০৯) ততিযত্থে. ‘‘মাতিতো পিতিতো’’তিআদীসু (দী. নি. ১.৩১১) পঞ্চম্যত্থে. ‘‘যং পরতো দানপচ্চযা’’তিআদীসু (জা. ২.২২.৫৮৫) ছট্ঠ্যত্থে. ‘‘পুরতো পচ্ছতো’’তিআদীসু (পাচি. ৫৭৬) সত্তম্যত্থে. ‘‘পদমতো’’তিআদীসু কারণত্থে দিস্সতি. ইধাপি কারণত্থেযেৰাতি আহ ‘‘যস্মা’’তি. যস্মা কারণা অয্যস্স ভিক্খা দিন্না, তস্মা গচ্ছথ ভন্তে তুম্হেতি অত্থো. যন্তি ভিক্খং. ৰোতি তুম্হেহি. অধিপ্পাযোতি পুরিসস্স অজ্ঝাসযো. ‘‘পরিযুট্ঠিতো’’তি সামঞ্ঞতো ৰুত্তেপি অত্থপকরণাদিতো রাগপরিযুট্ঠিতোৰাধিপ্পেতোতি আহ ‘‘রাগপরিযুট্ঠিতো’’তি, রাগেন পরিভৰিত্ৰা উট্ঠিতোতি অত্থো.
২৮০. সভোজনন্তি এত্থ সকারো সহসদ্দকারিযো চ অকারুকারানং অসরূপত্তা অকারতো উকারস্স লোপো চ তীসু পদেসু পচ্ছিমানং দ্ৰিন্নং পদানং তুল্যত্থনিস্সিতসমাসো চ পুব্বপদেন সহ ভেদনিস্সিতবাহিরত্থসমাসো চ হোতি, ইতি ইমমত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘সহ উভোহি জনেহী’’তি. অথ ৰা ভুঞ্জিতব্বন্তি ভোজনং, সং ৰিজ্জতি ভোজনং অস্মিং কুলেতি সভোজনন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘অথ ৰা’’তিআদি. হীতি সচ্চং. তেনেৰাতি তেনেৰ অঞ্ঞমঞ্ঞং ভুঞ্জিতব্বত্তা. অস্সাতি ‘‘সভোজনে’’তিপদস্স. ঘরেতি এত্থ পুব্বো সযনিসদ্দো লোপোতি আহ ‘‘সযনিঘরে’’তি. ইমিনা ‘‘দত্তো’’তিআদীসু ৰিয পুব্বপদলোপসমাসং দস্সেতি. পিট্ঠসঙ্ঘাটস্সাতি এত্থ পিট্ঠসঙ্ঘাটো নাম ন অঞ্ঞস্স যস্স কস্সচি, অথ খো সযনিঘরগব্ভস্সেৰাতি আহ ‘‘তস্স সযনিঘরগব্ভস্সা’’তি. যথা ৰা তথা ৰাতি যেন ৰা তে ন ৰা আকারেন. কতস্সাতি পিট্ঠিৰংসং আরোপেত্ৰা ৰা অনারোপেত্ৰা ৰা কতস্সাতি. ততিযং.
২৮৪. চতুত্থপঞ্চমেসু যথা চ সভোজনসিক্খাপদং পঠমপারাজিকসমুট্ঠানং, এৰমেৰ তানিপীতি যোজনাতি. চতুত্থপঞ্চমানি.
৬. চারিত্তসিক্খাপদং
২৯৪. ছট্ঠে কস্মা তেহি ‘‘দেথাৰুসো ভত্ত’’ন্তি ৰুত্তং, ননু ভিক্খূনং এৰং ৰত্তুং ন ৰট্টতীতি আহ ‘‘এত্থ তং কিরা’’তিআদি. তস্মাতি যস্মা অভিহটং অহোসি, তস্মা.
২৯৫. ইদং পন ৰচনং আহাতি সম্বন্ধো. পসাদঞ্ঞথত্তন্তি পসাদস্স অঞ্ঞেনাকারেন ভাৰো. নন্তি খাদনীযং. ‘‘গহেত্ৰা আগমংসূ’’তিইমিনা ‘‘উস্সারিযিত্থা’’তি এত্থ উকারস্স উগ্গহত্থতঞ্চ সরধাতুস্স গত্যত্থতঞ্চ অজ্জতনিঞুংৰিভত্তিযা ত্থত্তঞ্চ দস্সেতি, উগ্গহেত্ৰা সারিংসু অগমংসূতি অত্থো.
২৯৮. যত্থাতি যস্মিং ঠানে. ঠিতস্স ভিক্খুনো চিত্তং উপ্পন্নন্তি যোজনা. ততোতি চিত্তুপ্পন্নতো. যন্তি ভিক্খুং. পকতিৰচনেনাতি উচ্চাসদ্দমকত্ৰা পৰত্তেন সভাৰৰচনেন. অন্তোৰিহারেতি ৰচনস্স অতিসম্বাধত্তা অযুত্তভাৰং মঞ্ঞমানো আহ ‘‘অপি চ অন্তোউপচারসীমাযা’’তি.
৩০২. গামস্স অন্তরে আরামো তিট্ঠতীতি অন্তরারামো ৰিহারো, তং গচ্ছতীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অন্তোগামে’’তিআদীতি. ছট্ঠং.
৭. মহানামসিক্খাপদং
৩০৩. সত্তমে ‘‘ভগৰতো’’তিপদং ‘‘চূল়পিতুপুত্তো’’তিপদে সম্বন্ধো, ‘‘মহল্লকতরো’’তিপদে অপাদানং. চূল়পিতুপুত্তোতি সুদ্ধোদনো, সক্কোদনো, সুক্কোদনো, ধোতোদনো, অমিতোদনোতি পঞ্চ জনা ভাতরো, অমিতা, পালিতাতি দ্ৰে ভগিনিযো. তেসু ভগৰা চ নন্দো চ জেট্ঠভাতুভূতস্স সুদ্ধোদনস্স পুত্তা, আনন্দো কনিট্ঠভাতুভূতস্স অমিতোদনস্স পুত্তো, মহানামো চ অনুরুদ্ধো চ ততিযস্স সুক্কোদনস্স পুত্তা. সক্কোদনধোতোদনানং পুত্তা অপাকটা. তিস্সত্থেরো অমিতায নাম ভগিনিযা পুত্তো, পালিতায পুত্তধীতরা অপাকটা. তস্মা চূল়পিতুনো সুক্কোদনস্স পুত্তো চূল়পিতুপুত্তোতি অত্থো দট্ঠব্বো. দ্ৰীসু ফলেসূতি হেট্ঠিমেসু দ্ৰীসু ফলেসু. উস্সন্নসদ্দো বহুপরিযাযোতি আহ ‘‘বহূ’’তি. ৰজতোতি গোট্ঠতো. তঞ্হি গাৰো গোচরট্ঠানতো পটিক্কমিত্ৰা নিৰাসত্থায ৰজন্তি গচ্ছন্তি অস্মিন্তি ৰজোতি ৰুচ্চতি.
৩০৬. তস্মিং সমযেতি তস্মিং পৰারণসমযে. ‘‘এত্তকেহী’’তিপদস্স নামৰসেন ৰা পরিমাণৰসেন ৰা দুৰিধস্স অত্থস্স অধিপ্পেতত্তা ৰুত্তং ‘‘নামৰসেন পরিমাণৰসেনা’’তি. তেসু নামং সন্ধায এতং নামং এতেসং ভেসজ্জানন্তি এত্তকানীতি ৰচনত্থো কাতব্বো, পরিমাণং সন্ধায এতং পরিমাণং এতেসন্তি এত্তকানীতি ৰচনত্থো কাতব্বো. ‘‘অঞ্ঞং ভেসজ্জ’’ন্তি এত্থ অঞ্ঞসদ্দস্স অপাদানং নামং ৰা পরিমাণং ৰা ভৰেয্যাতি আহ ‘‘সব্বিনা পৰারিতো’’তিআদি.
৩১০. যেতি দাযকা, পৰারিতা হোন্তীতি সম্বন্ধোতি. সত্তমং.
৮. উয্যুত্তসেনাসিক্খাপদং
৩১১. অট্ঠমে ‘‘অভিমুখ’’ন্তিইমিনা অভিসদ্দস্সত্থং দস্সেতি. ‘‘উয্যাতো’’তিপদস্স উট্ঠহিত্ৰা যাতোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘নগরতো নিগ্গতো’’তি. ‘‘কতউয্যোগ’’ন্তি ইমিনা উট্ঠহিত্ৰা যুঞ্জতি গচ্ছতীতি উয্যুত্তাতি দস্সেতি. ধাতূন, মনেকত্থত্তা ৰুত্তং ‘‘গামতো নিক্খন্ত’’ন্তি.
৩১৪. দ্ৰাদস পুরিসা ইমস্স হত্থিনোতি দ্ৰাদসপুরিসো, আৰুধো হত্থেসু এতেসন্তি আৰুধহত্থা. নিন্নন্তি নিন্নট্ঠানং, পস্সতো ভিক্খুনোতি সম্বন্ধোতি. অট্ঠমং.
৯. সেনাৰাসসিক্খাপদং
৩১৯. নৰমে ‘‘তিট্ঠতু ৰা’’তিআদিনা ৰসনাকারং দস্সেতি. ৰাসদ্দো ‘‘চঙ্কমতু ৰা’’তিঅত্থং সম্পিণ্ডেতি. কিঞ্চি ইরিযাপথন্তি চতূসু ইরিযাপথেসু কিঞ্চি ইরিযাপথং. যথা রুদ্ধমানে সঞ্চারো ছিজ্জতি, এৰং রুদ্ধা সংৰুতা হোতীতি যোজনা. ‘‘রুদ্ধো’’তি ইমিনা ‘‘পলিবুদ্ধো’’তি এত্থ পরিপুব্বস্স বুধিধাতুস্স অধিপ্পাযত্থং দস্সেতীতি. নৰমং.
১০. উয্যোধিকসিক্খাপদং
৩২২. দসমে যুজ্ঝন্তীতি সংপহরন্তি. ‘‘বলস্স অগ্গং এত্থা’’তিইমিনা ভিন্নাধিকরণবাহিরত্থসমাসং দস্সেতি. ‘‘জানন্তী’’তিপদং অত্থসম্পুণ্ণত্থায পক্খিত্তং. অগ্গন্তি কোট্ঠাসং. বলং গণীযতি এত্থাতি বলগ্গন্তি ৰচনত্থোপি যুজ্জতি. তেনাহ ‘‘বলগণনট্ঠান’’ন্তি. ইদঞ্হি ৰচনং অম্বসেচনগরুসিননযেন ৰুত্তং. কথং? ‘‘বলগণনট্ঠান’’ন্তি ৰদন্তেন অট্ঠকথাচরিযেন ‘‘বলস্স অগ্গং জানন্তি এত্থাতি বলগ্গ’’ন্তি ৰচনত্থস্স পিণ্ডত্থো চ ঞাপীযতি, ‘‘বলং গণীযতি এত্থাতি বলগ্গ’’ন্তি ৰচনত্থো চ দস্সীযতি. ৰিযূহীযতে সম্পিণ্ডীযতে ব্যূহো, সেনায ব্যূহো সেনাব্যূহোতি অত্থং দস্সেতি ‘‘সেনায ৰিযূহ’’ন্তিআদিনা. অণতি ভেরৰসদ্দং করোতীতি অণীকং, মুদ্ধজণকারো, হত্থীযেৰ অণীকং হত্থাণীকং. এসেৰ নযো সেসেসুপি. যো হত্থী পুব্বে ৰুত্তো, তেন হত্থিনাতি যোজনাতি. দসমং.
অচেলকৰগ্গো পঞ্চমো.