৪. ভোজনৰগ্গো

১. আৰসথপিণ্ডসিক্খাপদ-অত্থযোজনা

২০৩. ভোজনৰগ্গস্স পঠমে আৰসথে পঞ্ঞত্তো পিণ্ডো আৰসথপিণ্ডোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সমন্তা’’তিআদি. পরিক্খিত্তন্তি পরিৰুতং আৰসথন্তি সম্বন্ধো. অদ্ধং পথং গচ্ছন্তীতি অদ্ধিকা. গিলাযন্তি রুজন্তীতি গিলানা. গব্ভো কুচ্ছিট্ঠসত্তো এতাসন্তি গব্ভিনিযো. মলং পব্বাজেন্তীতি পব্বজিতা, তেসং যথানুরূপন্তি সম্বন্ধো. পঞ্ঞত্তানি মঞ্চপীঠানি এত্থাতি পঞ্ঞত্তমঞ্চপীঠো, তং. অনেকগব্ভপরিচ্ছেদং অনেকপমুখপরিচ্ছেদং আৰসথং কত্ৰাতি যোজনা. তত্থাতি আৰসথে. তেসং তেসন্তি অদ্ধিকাদীনং. হিয্যোসদ্দস্স অতীতানন্তরাহস্স চ অনাগতানন্তরাহস্স চ ৰাচকত্তা ইধ অনাগতানন্তরাহৰাচকোতি আহ ‘‘স্ৰেপী’’তি. কুহিং গতা ইতি ৰুত্তেতি যোজনা. ‘‘কুক্কুচ্চাযন্তো’’তিপদস্স নামধাতুং দস্সেন্তো আহ ‘‘কুক্কুচ্চং করোন্তো’’তি.

২০৬. ‘‘অদ্ধযোজনং ৰা যোজনং ৰা’’তিইমিনা ‘‘পক্কমিতু’’ন্তিপদস্স কম্মং দস্সেতি. ‘‘গন্তু’’ন্তিইমিনা কমুসদ্দস্স পদৰিক্খেপত্থং দস্সেতি. ‘‘অনোদিস্সা’’তিপদস্স ত্ৰাপচ্চযন্তভাৰং দস্সেতুং ‘‘অনুদ্দিসিত্ৰা’’তি ৰুত্তং. পাসং ডেতীতি পাসণ্ডো, সত্তানং চিত্তেসু দিট্ঠিপাসং খিপতীতি অত্থো. অথ ৰা তণ্হাপাসং, দিট্ঠিপাসঞ্চ ডেতি উড্ডেতীতি পাসণ্ডো, তং পাসণ্ডং. যাৰতত্থো পঞ্ঞত্তো হোতীতি যাৰতা অত্থো হোতি, তাৰতা পঞ্ঞত্তো হোতীতি যোজনা. ‘‘যাৰদত্থো’’তিপি পাঠো, অযমেৰত্থো. দকারো পদসন্ধিকরো. সকিং ভুঞ্জিতব্বন্তি একদিৰসং সকিং ভুঞ্জিতব্বন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘একদিৰসং ভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি.

এত্থাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে. এককুলেন ৰা পঞ্ঞত্তন্তি সম্বন্ধো. ভুঞ্জিতুং ন ৰট্টতি একতো হুত্ৰা পঞ্ঞত্তত্তাতি অধিপ্পাযো. নানাকুলেহি পঞ্ঞত্তং পিণ্ডন্তি যোজনা. ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি নানাকুলানি একতো অহুত্ৰা ৰিসুং ৰিসুং পঞ্ঞত্তত্তাতি অধিপ্পাযো. যোপি পিণ্ডো ছিজ্জতীতি সম্বন্ধো. উপচ্ছিন্দিত্ৰাতি অসদ্ধিযাদিপাপচিত্তত্তা উপচ্ছিন্দিত্ৰা.

২০৮. অনুৰসিত্ৰাতি পুনপ্পুনং ৰসিত্ৰা. অন্তরামগ্গে গচ্ছন্তত্তা ‘‘গচ্ছন্তো ভুঞ্জতী’’তি ইদং তাৰ যুত্তং হোতু, গতট্ঠানে পন গমিতত্তা কথং? পচ্চুপ্পন্নসমীপোপি অতীতো তেন সঙ্গহিতত্তা যুত্তং. ‘‘কুতো নু ত্ৰং ভিক্খু আগচ্ছসী’’তিআদীসু (সং. নি. ১.১৩০) ৰিয. তংসমীপোপি হি তাদিসো. নানাট্ঠানেসু নানাকুলানং সন্তকে পকতিযা অনাপত্তিভাৰতো নানাট্ঠানেসু এককুলস্সেৰ সন্তকং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘অনাপত্তী’’তি. আরদ্ধস্স ৰিচ্ছেদত্তা ‘‘পুন একদিৰসং ভুঞ্জিতুং লভতী’’তি ৰুত্তং. ‘‘ওদিস্সা’’তি সামঞ্ঞতো ৰুত্তেপি ভিক্খূযেৰ গহেতব্বাতি আহ ‘‘ভিক্খূনংযেৰা’’তি. পঠমং.

২. গণভোজনসিক্খাপদং

২০৯. দুতিযে পহীনলাভসক্কারস্স হেতুং দস্সেন্তো আহ ‘‘সো কিরা’’তিআদি. সোতি দেৰদত্তো. ‘‘অহোসী’’তি চ ‘‘পাকটো জাতো’’তি চ যোজেতব্বো. অজাতসত্তুনাতি অজাতস্সেযেৰ পিতুরাজস্স সত্তুভাৰতো অজাতসত্তুনা, ‘‘মারাপেত্ৰা’’তিপদে কারিতকম্মং. রাজানন্তি বিম্বিসাররাজং, ‘‘মারাপেত্ৰা’’তিপদে ধাতুকম্মং. অভিমারেতি অভিনিলীযিত্ৰা ভগৰতো মারণত্থায পেসিতে ধনুধরে. গূল়্হপটিচ্ছন্নোতি গুহিতো হুত্ৰা পটিচ্ছন্নো. পরিকথাযাতি পরিগুহনায কথায. ‘‘রাজানম্পী’’তিপদং ‘‘মারাপেসী’’তিপদে ধাতুকম্মং. পৰিজ্ঝীতি পৰট্টেসি. ততোতি ততো ৰুত্ততো পরং উট্ঠহিংসূতি সম্বন্ধো. নগরে নিৰসন্তীতি নাগরা. রাজাতি অজাতসত্তুরাজা. সাসনকণ্টকন্তিসাসনস্স কণ্টকসদিসত্তা সাসনকণ্টকং. ততোতি নীহরতো. উপট্ঠানম্পীতি উপট্ঠানম্পি, উপট্ঠানত্থাযপি ৰা. অঞ্ঞেপীতি রাজতো অঞ্ঞেপি. অস্সাতি দেৰদত্তস্স. কিঞ্চি খাদনীযভোজনীযং ‘‘দাতব্ব’’ন্তি ইমিনা যোজেতব্বং. কিঞ্চি ৰা অভিৰাদনাদি ‘‘কাতব্ব’’ন্তি ইমিনা সম্বন্ধো. কুলেসু ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুঞ্জনস্স হেতুং দস্সেন্তো আহ ‘‘মা মে’’তিআদি. পোসেন্তো হুত্ৰা ভুঞ্জতীতি সম্বন্ধো.

২১১. ভত্তং অনধিৰাসেন্তানং কস্মা চীৰরং পরিত্তং উপ্পজ্জতীতি আহ ‘‘ভত্তং অগণ্হন্তান’’ন্তিআদি.

২১২. চীৰরকারকে ভিক্খূ ভত্তেন কস্মা নিমন্তেন্তীতি আহ ‘‘গামে’’তিআদি.

২১৫. নানাৰেরজ্জকেতি এত্থ রঞ্ঞো ইদং রজ্জং, ৰিসদিসং রজ্জং ৰিরজ্জং, নানপ্পকারং ৰিরজ্জং নানাৰিরজ্জং. নানাৰিরজ্জেহি আগতা নানাৰেরজ্জকা. মজ্ঝে ৰুদ্ধি হোতীতি আহ ‘‘নানাৰিধেহি অঞ্ঞরজ্জেহি আগতে’’তি. অঞ্ঞরজ্জেহীতি রাজগহতো অঞ্ঞেহি রজ্জেহি. রঞ্জিতব্বন্তি রঞ্জন্তি ৰুত্তে নিগ্গহিতস্স অনাসনং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘নানাৰেরঞ্জকেইতিপি পাঠো’’তি.

২১৮. গণভোজনেতি গণস্স ভোজনং গণভোজনং, গণভোজনস্স ভোজনং গণভোজনং, তস্মিং গণভোজনে পাচিত্তিযন্তি অত্থো. ‘‘রত্তূপরতো’’তিআদীসু (দী. নি. ১.১০; ম. নি. ১.২৯৩) ৰিয একস্স ভোজনসদ্দস্স লোপো দট্ঠব্বো. ননু উপোসথে ৰিয দ্ৰে তযো গণো নামাতি আহ ‘‘ইধ গণো নাম চত্তারো’’তিআদি. তেন দ্ৰে তযো গণো নাম ন হোন্তি, চত্তারো পন আদিং কত্ৰা তদুত্তরি গণো নামাতি দস্সেতি. তং পনেতন্তি এত্থ এতসদ্দো ৰচনালঙ্কারো দ্ৰীসু সব্বনামেসু পুব্বস্সেৰ যেভুয্যেন পধানত্তা. পসৰতীতি ৰড্ঢতি, জাযতীতি অত্থো. ৰেৰচনেন ৰাতি ‘‘ভত্তেন নিমন্তেমি, ভোজনেন নিমন্তেমী’’তি পরিযাযেন ৰা. ভাসন্তরেন ৰাতি মূলভাসাতো অঞ্ঞায ভাসায ৰা. একতো নিমন্তিতা ভিক্খূতি সম্বন্ধো. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. পমাণন্তি কারণং. ‘‘চত্তারো’’তি লিঙ্গৰিপল্লাসং কত্ৰা ‘‘ৰিহারে’’তিপদেন যোজেতব্বং. ঠিতেসুযেৰাতি পদং নিদ্ধারণসমুদাযো. একো নিমন্তিতোতি সম্বন্ধো.

চত্তারো ভিক্খূ ৰিঞ্ঞাপেয্যুন্তি সম্বন্ধো. পাটেক্কন্তি পতিএকস্স ভাৰো পাটেক্কং, ৰিসুন্তি অত্থো. একতো ৰা নানাতো ৰা ৰিঞ্ঞাপেয্যুন্তি সম্বন্ধো.

ছৰিসঙ্খাততো বাহিরচম্মতো অব্ভন্তরচম্মস্স থূলত্তা ‘‘মহাচম্মস্সা’’তি ৰুত্তং. ফালং এতেসং পাদানং সঞ্জাতন্তি ফালিতা, উপ্পাদেন্তীতি সম্বন্ধো. পহটমত্তে সতীতি যোজনা. লেসেন কপ্পন্তি পৰত্তং চিত্তং লেসকপ্পিযং.

সুত্তঞ্চাতি সূচিপাসপৰেসনসুত্তঞ্চ. ননু ৰিসুং চীৰরদানসমযো ৰিয চীৰরকারসমযোপি অত্থি, কস্মা ‘‘যদা তদা’’তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘ৰিসুং হী’’তিআদি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. ৰিসুং চীৰরদানসমযো ৰিয চীৰরকারসমযো নাম যস্মা নত্থি, তস্মা ‘‘যদা তদা’’তি মযা ৰুত্তন্তি অধিপ্পাযো. তস্মা যো ভিক্খু করোতি, তেন ভুঞ্জিতব্বন্তি যোজনা. সূচিৰেঠনকোতি সিব্বনত্থায দ্ৰে পিলোতিকখণ্ডে সম্বন্ধিত্ৰা সূচিযা ৰিজ্ঝনকো. ৰিচারেতীতি পঞ্চখণ্ডসত্তখণ্ডাদিৰসেন সংৰিদহতি. ছিন্দতীতি সত্থকেন ৰা হত্থেন ৰা ছিন্দতি. মোঘসুত্তন্তি মুয্হনং মোঘো, অত্থতো গহেতব্বছট্টেতব্বট্ঠানে মুয্হনচিত্তং, তস্স ছিন্দনং সুত্তন্তি মোঘসুত্তং. আগন্তুকপট্টন্তি দুপট্টচীৰরে মূলপট্টস্স উপরি ঠপিতপট্টং. পচ্চাগতন্তি পট্টচীৰরাদীসু লব্ভতি. বন্ধতীতি মূলপট্টেন আগন্তুকপট্টং. বন্ধতি. অনুৰাতন্তি চীৰরং অনুপরিযাযিত্ৰা ৰীযতি বন্ধীযতীতি অনুৰাতং, তং ছিন্দতি. ঘট্টেতীতি দ্ৰে অনুৰাতন্তে অঞ্ঞমঞ্ঞং সম্বজ্ঝতি. আরোপেতীতি চীৰরস্স উপরি আরোপেতি. তত্থাতি চীৰরে. সুত্তং করোতীতি সূচিপাসপৰেসনসুত্তং ৰট্টেতি. ৰলেতীতি ৰট্টিত্ৰা সুত্তৰেঠনদণ্ডকে আৰট্টেতি. পিপ্ফলিকন্তি সত্থকং. তঞ্হি পিযম্পি ফালেতীতি পিপ্ফলি, সাযেৰ পিপ্ফলিকন্তি কত্ৰা পিপ্ফলিকন্তি ৰুচ্চতি, তং নিসেতি নিসানং করোতীতি অত্থো. যো পন কথেতি, এতং ঠপেত্ৰাতি যোজনা.

অদ্ধানমগ্গস্স দ্ৰিগাৰুতত্তা ‘‘অদ্ধযোজনব্ভন্তরে গাৰুতে’’তি ৰুত্তং. অভিরূল়্হেন ভুঞ্জিতব্বন্তি সম্বন্ধো. যত্থাতি যস্মিং কালে. ‘‘সন্নিপতন্তী’’তি বহুকত্তুৰসেন ৰুত্তং. অকুসলং পরিৰজ্জেতীতি পরিব্বাজকো, পব্বজ্জৰেসং ৰা পরিগ্গহেত্ৰা ৰজতি গচ্ছতি পৰত্ততীতি পরিব্বাজকো. ৰিনা ভাৰপচ্চযেন ভাৰত্থস্স ঞাতব্বতো পরিব্বাজকভাৰো পরিব্বাজকো, তং সমাপন্নোতি পরিব্বাজকসমাপন্নো. অথ ৰা পরিব্বাজকেসু সমাপন্নো পরিযাপন্নোতি পরিব্বাজকসমাপন্নো. ‘‘এতেস’’ন্তিপদং ‘‘যেন কেনচী’’তিপদে নিদ্ধারণসমুদাযো.

২২০. যেপি ভিক্খূ ভুঞ্জন্তীতি সম্বন্ধো. তত্থাতি ‘‘দ্ৰে তযো একতো’’তিৰচনে. অনিমন্তিতো চতুত্থো যস্স চতুক্কস্সাতি অনিমন্তিতচতুত্থং, অনিমন্তিতেন ৰা চতুত্থং অনিমন্তিতচতুত্থং. এসেৰ নযো অঞ্ঞেসুপি চতুত্থেসু. ইধাতি ইমস্মিং সাসনে. নিমন্তেতীতি অকপ্পিযনিমন্তনেন নিমন্তেতি. তেসূতি চতূসু ভিক্খূসু. সোতি উপাসকো. অঞ্ঞন্তি নাগতভিক্খুতো অঞ্ঞং, নিমন্তিতভিক্খুতো ৰা. তঙ্খণপ্পত্তন্তি তস্মিং পুচ্ছনকথনক্খণে পত্তং. হীতি ৰিত্থারো. তত্থাতি তস্মিং ঠানে, গেহে ৰা. তেহীতি করণভূতেহি ভিক্খূহি.

সোতি পিণ্ডপাতিকো. অনাগচ্ছন্তম্পীতি সযং ন আগচ্ছন্তম্পি. লচ্ছথাতি লভিস্সথ.

সোপীতি সামণেরোপি, ন পিণ্ডপাতিকোযেৰাতি অত্থো.

তত্থাতি গিলানচতুত্থে, তেসু চতূসু ৰা. গিলানো ইতরেসং পন গণপূরকো হোতীতি যোজনা.

গণপূরকত্তাতি সমযলদ্ধস্স গণপূরকত্তা. চতুক্কানীতি চীৰরদানচতুত্থং চীৰরকারচতুত্থং অদ্ধানগমনচতুত্থং নাৰাভিরুহনচতুত্থং মহাসমযচতুত্থং, সমণভত্তচতুত্থন্তি ছ চতুক্কানি. পুরিমেহি মিস্সেত্ৰা একাদস চতুক্কানি ৰেদিতব্বানি. একো পণ্ডিতো ভিক্খু নিসিন্নো হোতীতি সম্বন্ধো. তেসূতি তীসু ভিক্খূসু, গতেসু গচ্ছতীতি যোজনা. ভুত্ৰা আগন্ত্ৰা ঠিতেসুপি অনাপত্তিযেৰ. কস্মা সব্বেসং অনাপত্তি, ননু চত্তারো ভিক্খূ একতো গণ্হন্তীতি আহ ‘‘পঞ্চন্নং হী’’তিআদি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. ভোজনানংযেৰাতি ন যাগুখজ্জকফলাফলাদীনং. তানি চাতি যেহি ভোজনেহি ৰিসঙ্কেতং নত্থি, তানি চ ভোজনানি. তেহীতি চতূহি ভিক্খূহি. তানীতি যাগুআদীনি. ইতীতি তস্মা অনাপত্তিন্তি যোজনা.

কোচি পেসিতো অপণ্ডিতমনুস্সো ৰদতীতি যোজনা. কত্তুকামেন পেসিতোতি সম্বন্ধো. ভত্তং গণ্হথাতি ৰাতি ৰাসদ্দো ‘‘ওদনং গণ্হথ, ভোজনং গণ্হথ, অন্নং গণ্হথ, কুরং গণ্হথা’’তি ৰচনানিপি সঙ্গণ্হাতি. নিমন্তনং সাদিযন্তীতি নেমন্তনিকা. পিণ্ডপাতে ধুতঙ্গে নিযুত্তাতি পিণ্ডপাতিকা. পুনদিৰসে ভন্তেতি ৰুত্তেতি যোজনা. হরিত্ৰাতি অপনেত্ৰা. ততোতি ততো ৰদনতো পরন্তি সম্বন্ধো. ৰিক্খেপন্তি ৰিৰিধং খেপং. তেতি অসুকা চ অসুকা চ গামিকা. ভন্তেতি ৰুত্তেতি যোজনা. সোপীতি অপণ্ডিতমনুস্সোপি, ন গামিকাযেৰাতি অত্থো. কস্মা ন লভামি ভন্তেতি ৰুত্তেতি যোজনা. এৰং ‘‘কথং নিমন্তেসুং ভন্তে’’তি এত্থাপি. ততোতি তস্মা কারণা. এসাতি এসো গামো. তন্তি ভূমত্থে চেতং উপযোগৰচনং, তস্মিং গামে চরথাতি হি অত্থো. কিং এতেনাতি এতেন পুচ্ছনেন কিং পযোজনং. এত্থাতি পুচ্ছনে. মা পমজ্জিত্থাতি ৰদতীতি সম্বন্ধো. দুতিযদিৰসেতি নিমন্তনদিৰসতো দুতিযদিৰসে. ধুরগামেতি পধানগামে, অন্তিকগামে ৰা. ভাৰো নাম কিরিযত্তা একোযেৰ হোতি, তস্মা কত্তারং ৰা কম্মং ৰা সম্বন্ধং ৰা অপেক্খিত্ৰা বহুৰচনেন ন ভৰিতব্বং, তেন ৰুত্তং ‘‘ন দুব্বচেহি ভৰিতব্ব’’ন্তি. তেসূতি গামিকেসু ভোজেন্তেসূতি সম্বন্ধো. অসনসালাযন্তি ভোজনসালাযং. সা হি অসতি ভুঞ্জতি এত্থাতি অসনা, সলন্তি পৰিসন্তি অস্সন্তি সালা, অসনা চ সা সালাচেতি অসনসালাতি অত্থেন ‘‘অসনসালা’’তি ৰুচ্চতি.

অথ পনাতি ততো অঞ্ঞথা পন. অপাদানত্থো হি অথসদ্দো. তত্থ তত্থাতি তস্মিং তস্মিং ঠানে অন্তরৰীথিআদীসূতি অত্থো. পটিকচ্চেৰাতি পঠমং কত্ৰা এৰ. ভিক্খূসু গামতো অনিক্খন্তেসু পগেৰাতি ৰুত্তং হোতি. ন ৰট্টতীতি ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি পহিণত্তা ন ৰট্টতি. যে পন মনুস্সা ভোজেন্তীতি সম্বন্ধো. নিৰত্তথাতি ৰুত্তপদেতি ‘‘নিৰত্তথা’’তি ৰুত্তে কিরিযাপদে. যস্সকস্সচি হোতীতি যস্স কস্সচি অত্থায হোতীতি যোজনা. নিৰত্তিতুং ৰট্টতীতি ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি অৰুত্তত্তা নিৰত্তিতুং ৰট্টতি. সম্বন্ধং কত্ৰাতি ‘‘নিৰত্তথ ভন্তে’’তি ভন্তেসদ্দেন অব্যৰহিতং কত্ৰা. নিসীদথ ভন্তে, ভত্তং গণ্হথাতি ভন্তেসদ্দেন ব্যৰহিতং কত্ৰা ৰুত্তে ‘‘নিসীদথা’’তিপদে নিসীদিতুং ৰট্টতি. অথ ভন্তেসদ্দেন ব্যৰহিতং অকত্ৰা ‘‘নিসীদথ, ভত্তং গণ্হথা’’তি সম্বন্ধং কত্ৰা ৰুত্তে নিসীদিতুং ৰট্টতি. ইচ্চেতং নযং অতিদিসতি ‘‘এসেৰ নযো’’তিইমিনাতি. দুতিযং.

৩. পরম্পরভোজনসিক্খাপদং

২২১. ততিযে ‘‘ন খো…পে… করোন্তী’’তিপাঠস্স অত্থসম্বন্ধং দস্সেন্তো আহ ‘‘যেন নিযামেনা’’তিআদি. তত্থ ‘‘যেন নিযামেনা’’তিইমিনা ‘‘যথযিমে মনুস্সা’’তি এত্থ যথাসদ্দস্স যংসদ্দত্থভাৰং দস্সেতি. তেনাতি তেন নিযামেন. ইমিনা যথাসদ্দস্স নিযমনিদ্দিট্ঠভাৰং দস্সেতি. ‘‘ঞাযতী’’তিইমিনা কিরিযাপাঠসেসং দস্সেতি. ‘‘সাসনং ৰা দানং ৰা’’তিপদেহি ইদংসদ্দস্স অত্থং দস্সেতি. বুদ্ধপ্পমুখে সঙ্ঘেতি সম্পদানত্থে চেতানি ভুম্মৰচনানি, বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স দানং ৰাতি অত্থো. ‘‘পরিত্ত’’ন্তিইমিনা ওরকসদ্দস্স অত্থং দস্সেতি. ‘‘লামক’’ন্তিইমিনা পরিত্তসদ্দস্স পরিৰারত্থং নিৰত্তেতি. কিরো এৰ পতিভাৰে নিযুত্তো কিরপতিকোতি অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘কিরপতিকোতি এত্থা’’তি আদি. সোতি কিরপতিকো. কম্মং কারেতীতি সম্বন্ধো. উপচারৰসেনাতি ৰোহারৰসেন, উপলক্খণৰসেন, পধানৰসেন ৰাতি অত্থো. ন কেৰলং বদরাযেৰ, অঞ্ঞেপি পন বহূ খাদনীযভোজনীযা পটিযত্তাতি অধিপ্পাযো. বদরেন মিস্সো বদরমিস্সো, বদরসাল়ৰোতি আহ ‘‘বদরসাল়ৰেনা’’তি. বদরচুণ্ণেন মিস্সো মধুসক্খরাদি ‘‘বদরসাল়ৰো’’তি ৰুচ্চতি.

২২২. উদ্ধং সূরো উগ্গতো অস্মিং কালেতি উস্সূরোতি ৰুত্তে অতিদিৰাকালোতি আহ ‘‘অতিদিৰা’’তি.

২২৬. অযং ভত্তৰিকপ্পনা নাম ৰট্টতীতি যোজনা. পঞ্চসু সহধম্মিকেসূতি নিদ্ধারণসমুদাযো, ইত্থন্নামস্সাতি সম্বন্ধো. যদি পন সম্মুখাপি ৰিকপ্পিতুং ৰট্টতি, তদা অত্তনা সহ ঠিতস্স ভগৰতো কস্মা ন ৰিকপ্পেতীতি আহ ‘‘সা চায’’ন্তিআদি. সা অযং ৰিকপ্পনা সঙ্গহিতাতি সম্বন্ধো. কস্মা ভগৰতো ৰিকপ্পেতুং ন ৰট্টতীতি আহ ‘‘ভগৰতি হী’’তিআদি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. সঙ্ঘেন কতন্তি সম্বন্ধো.

২২৯. ‘‘দ্ৰে তযো নিমন্তনে’’তিপদানি লিঙ্গৰিপল্লাসানীতি আহ ‘‘দ্ৰে তীণি নিমন্তনানী’’তি. নিমন্তিতব্বো এতেহীতি নিমন্তনানি ভোজনানি ভুঞ্জতীতি সম্বন্ধো. দ্ৰে তীণি কুলানি আকিরন্তীতি যোজনা. সূপব্যঞ্জনন্তি সূপো চ ব্যঞ্জনঞ্চ সূপব্যঞ্জনং. অনাপত্তি একতো মিস্সিতত্তাতি অধিপ্পাযো. মূলনিমন্তনন্তি পঠমনিমন্তনং ভোজনং. অন্তোতি হেট্ঠা. একম্পি কবল়ন্তি একম্পি আলোপং. যথা তথা ৰাতি যেন ৰা তেন ৰা আকারেন. তত্থাতি তস্মিং ভোজনে. রসং ৰাতি খীরতো অঞ্ঞং রসং ৰা. যেন খীররসেন অজ্ঝোত্থতং ভত্তং একরসং হোতি, তং খীরং ৰা তং রসং ৰা আকিরন্তীতি যোজনা. যংসদ্দো হি উত্তরৰাক্যে ঠিতো পুব্বৰাক্যে তংসদ্দং অৰগমযতি. খীরেন সংসট্ঠং ভত্তং খীরভত্তং. এৰং রসভত্তং. অঞ্ঞেপীতি খীরভত্তরসভত্তদাযকতো অঞ্ঞেপি. অনাপত্তি ভত্তেন অমিস্সিতত্তাতি অধিপ্পাযো. ‘‘ভুঞ্জন্তেনা’’তিপদং ‘‘ভুঞ্জিতু’’ন্তিপদে ভাৰকত্তা. সপ্পিপাযাসেপীতি সপ্পিনা চ পাযাসেন চ কতে ভত্তেপি.

তস্সাতি মহাউপাসকস্স. আপত্তীতি চ ৰট্টতীতি চ দ্ৰিন্নং অট্ঠকথাৰাদানং যুত্তভাৰং মহাপচ্চরিৰাদেন দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘মহাপচ্চরিয’’ন্তিআদি. দ্ৰে অট্ঠকথাৰাদা হি সন্ধাযভাসিতমত্তমেৰ ৰিসেসা, অত্থতো পন একা. মহাপচ্চরিযং ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. একোৰাতি কুম্ভিযা একোৰ. পরম্পরভোজনন্তি পরস্স পরস্স ভোজনং. নিমন্তিতম্হাতি অহং নিমন্তিতো অম্হি ননূতি অত্থো. আপুচ্ছিত্ৰাপীতি মহাউপাসকং আপুচ্ছিত্ৰাপি.

সোতি অনুমোদকো ভিক্খু. তন্তি ভিক্খুং. অঞ্ঞোতি অঞ্ঞতরো. কিন্তি কস্মা. নিমন্তিতত্তাতি নিমন্তিতভাৰতো.

সকলেন গামেন নিমন্তিতোপি একতো হুত্ৰাৰ নিমন্তিতস্স কপ্পতি, ন ৰিসুং ৰিসুন্তি আহ ‘‘একতো হুত্ৰা’’তি. পূগেপীতি সমাদপেত্ৰা পুঞ্ঞং করোন্তানং সমূহেপি. ‘‘নিমন্তিযমানো’’তিপদস্স নিমন্তনাকারং দস্সেন্তো আহ ‘‘ভত্তং গণ্হা’’তি. যদগ্গেনাতি যং অগ্গেন যেন কোট্ঠাসেনাতি অত্থো. দ্ৰীসু থেরৰাদেসু মহাসুমত্থেরৰাদোৰ যুত্তোতি সো পচ্ছা ৰুত্তোতি. ততিযং.

৪. কাণমাতাসিক্খাপদং

২৩০. চতুত্থে ‘‘নকুলমাতাতি’’আদীসু (অ. নি. ১.২৬৬; অ. নি. অট্ঠ. ১.১.২৬৬) নকুলস্স ভগৰতো মাতা নকুলমাতাতি চ নকুলঞ্চ ভগৰতো তং মাতা চাতি নকুলমাতাতি চ অত্থো সম্ভৰতি, ‘‘উত্তরমাতাতি’’আদীসু উত্তরায মাতা উত্তরমাতাতি অত্থোযেৰ সম্ভৰতি. তেসু ‘‘উত্তরমাতা’’তিপদস্সেৰ ‘‘কাণমাতা’’তিপদস্স কাণায মাতা কাণমাতাতি অত্থোযেৰ সম্ভৰতীতি আহ ‘‘কাণায মাতা’’তি. তস্সা ধীতুযা ‘‘কাণা’’তিনামেন ৰিস্সুতভাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘সা কিরা’’তিআদি. সাতি দারিকা ৰিস্সুতা অহোসীতি সম্বন্ধো. অস্সাতি মহাউপাসিকায. যে যেতি পুরিসা. ‘‘রাগেন কাণা হোন্তী’’তিইমিনা কণন্তি নিমিলন্তি রাগেন পুরিসা এতাযাতি কাণাতি অত্থং দস্সেতি. তস্সাতি কাণায. আগতন্তি এত্থ ভাৰত্থে তোতি আহ ‘‘আগমন’’ন্তি. অধিপ্পাযোতি ‘‘কিস্মিং ৰিযা’’তিপদস্স, কাণমাতায ৰা অধিপ্পাযো. রিত্তাতি তুচ্ছা, সুঞ্ঞাতি অত্থো. ‘‘অস্মিং গমনে’’তিইমিনা বাহিরত্থসমাসং দস্সেতি. ‘‘অরিযসাৰিকা’’তিআদিনা অরিযানং ভিক্খূহি অপটিৰিভত্তভোগং দস্সেতি. ন কেৰলং কিঞ্চি পরিক্খযং অগমাসি, অথ খো সব্বন্তি আহ ‘‘সব্বং পরিক্খযং অগমাসী’’তি. কাণাপীতি পিসদ্দো ন কেৰলং মাতাযেৰ মগ্গফলভাগিনী অহোসি, অথ খো কাণাপি সোতাপন্না অহোসীতি দস্সেতি. সোপি পুরিসোতি কাণায পতিভূতো সোপি পুরিসো. পকতিট্ঠানেযেৰাতি জেট্ঠকপজাপতিট্ঠানেযেৰ.

২৩১. ইমস্মিং পন ৰত্থুস্মিন্তি ইমস্মিং পূৰৰত্থুস্মিং. এতন্তি পাথেয্যৰত্থুং. অরিযসাৰকত্তাতি অরিযভূতস্স সাৰকস্স ভাৰতো, অরিযস্স ৰা সম্মাসম্বুদ্ধস্স সাৰকভাৰতো.

২৩৩. পহেণকপণ্ণাকারসদ্দানং অঞ্ঞমঞ্ঞৰেৰচনত্তা ৰুত্তং ‘‘পহেণকত্থাযাতি পণ্ণাকারত্থাযা’’তি. ইধাতি ‘‘পূৰেহি ৰা’’তিপদে, সিক্খাপদে ৰা. বদ্ধসত্তূতি মধুসক্খরাদীহি মিস্সেত্ৰা বদ্ধসত্তু. থূপীকতন্তি থূপীকতং কত্ৰা.

‘‘দ্ৰত্তিপত্তপূরে’’তিপদস্স ৰিসেসনুত্তরভাৰং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘পূরে পত্তে’’তি. দ্ৰে ৰা তযো ৰা পত্তাতি দ্ৰত্তিপত্তা, ৰাসদ্দত্থে সঙ্খ্যোভযবাহিরত্থসমাসো, তিসদ্দপরত্তা দ্ৰিস্স চ অকারো হোতি, দ্ৰত্তিপত্তা চ তে পূরা চাতি দ্ৰত্তিপত্তপূরা, তে দ্ৰত্তিপত্তপূরে গহেত্ৰাতি যোজনা. ‘‘আচিক্খিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তৰচনস্স আচিক্খনাকারং দস্সেন্তো আহ ‘‘অত্র মযা’’তিআদি. তেনাপীতি দুতিযেনাপি. পঠমভিক্খু একং গহেত্ৰা দুতিযভিক্খুস্স আরোচনঞ্চ দুতিযভিক্খু একং গহেত্ৰা ততিযভিক্খুস্স আরোচনঞ্চ অতিদিসন্তো আহ ‘‘যেনা’’তিআদি. তত্থ যেনাতি পঠমভিক্খুনা. পটিক্কমন্তি ভুঞ্জীত্ৰা এত্থাতি পটিক্কমনন্তি ৰুত্তে অসনসালাৰ গহেতব্বাতি আহ ‘‘অসনসাল’’ন্তি. যত্থাতি যস্সং অসনসালাযং. মুখোলোকনং ন ৰট্টতীতি আহ ‘‘অত্তনো’’তিআদি. অঞ্ঞত্থাতি পটিক্কমনতো অঞ্ঞত্থ. অস্সাতি ভিক্খুস্স.

‘‘সংৰিভজিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তৰচনস্স সংৰিভজনাকারং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘সচে তযো’’তিআদি. যথামিত্তন্তি যস্স যস্স মিত্তস্স. অকামাতি ন কামেন. কারণত্থে চেতং নিস্সক্কৰচনং.

২৩৫. অন্তরামগ্গেতি মগ্গস্স অন্তরো অন্তরামগ্গো, সুখুচ্চারণত্থং মজ্ঝে দীঘো, তস্মিং. বহুম্পি দেন্তানং এতেসং ঞাতকপৰারিতানং বহুম্পি পটিগ্গণ্হন্তস্সাতি যোজনা. অট্ঠকথাসু পন ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. অট্ঠকথানং ৰচনং পাল়িযা ন সমেতীতি. চতুত্থং.

৫. পঠমপৰারণসিক্খাপদং

২৩৬. পঞ্চমে পৰারিতাতি এত্থ ৰস্সংৰুত্থপৰারণা, পচ্চযপৰারণা, পটিক্খেপপৰারণা, যাৰদত্থপৰারণা চাতি চতুব্বিধাসু পৰারণাসু যাৰদত্থপৰারণা চ পটিক্খেপপৰারণা চাতি দ্ৰে পৰারণা অধিপ্পেতাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ব্রাহ্মণেনা’’তিআদি. ব্রাহ্মণেন পৰারিতাতি সম্বন্ধো. সযন্তি ততিযন্তনিপাতো ‘‘পৰারিতা’’তিপদেন সম্বন্ধো. চসদ্দো অঞ্ঞত্থ যোজেতব্বো যাৰদত্থপৰারণায চ পটিক্খেপপৰারণায চাতি. পটিমুখং অত্তনো গেহং ৰিসন্তি পৰিসন্তীতি পটিৰিস্সকাতি ৰুত্তে আসন্নগেহৰাসিকা গহেতব্বাতি আহ ‘‘সামন্তঘরৰাসিকে’’তি.

২৩৭. উদ্ধঙ্গমো রৰো ওরৰো, সোযেৰ সদ্দো ওরৰসদ্দো, কাকানং ওরৰসদ্দো ককোরৰসদ্দোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘কাকান’’ন্তিআদি.

২৩৯. তৰন্তুপচ্চযস্স অতীতত্থভাৰং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘তত্থ চা’’তিআদি. তত্থাতি ‘‘ভুত্তৰা’’তিপদে. যস্মা যেন ভিক্খুনা অজ্ঝোহরিতং হোতি, তস্মা সো ‘‘ভুত্তাৰী’’তি সঙ্খ্যং গচ্ছতীতি যোজনা. সঙ্খাদিত্ৰাতি দন্তেহি চুণ্ণং কত্ৰা. তেনাতি তেন হেতুনা. অস্সাতি ‘‘ভুত্তাৰী’’তিপদস্স. পৰারেতি পটিক্খিপতীতি পৰারিতো ভিক্খূতি দস্সেন্তো আহ ‘‘কতপৰারণো’’তি. সোপি চাতি সো পটিক্খেপো চ হোতীতি সম্বন্ধো. অস্সাতি ‘‘পৰারিতো’’তিপদস্স. তত্থাতি ‘‘অসনং পঞ্ঞাযতী’’তিআদিৰচনে. যস্মা ভুত্তাৰীতিপি সঙ্খ্যং গচ্ছতি, তস্মা ন পস্সামাতি যোজনা. ‘‘অসনং পঞ্ঞাযতী’’তি পদভাজনিযা ‘‘ভুত্তাৰী’’তি মাতিকাপদস্স অসংসন্দনভাৰং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘অসনং পঞ্ঞাযতীতি ইমিনা’’তিআদি. যঞ্চাতি যঞ্চ ভোজনং. দিরত্তাদীতি এত্থ আদিসদ্দেন পঞ্চাদিৰচনং সঙ্গণ্হাতি. এতন্তি ‘‘ভুত্তাৰী’’তিপদং.

‘‘অসনং পঞ্ঞাযতী’’তিআদীসু ৰিনিচ্ছযো এৰং ৰেদিতব্বোতি সম্বন্ধো. ‘‘পঞ্ঞাযতী’’তি এত্থ ঞাধাতুযা খাযনত্থং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘দিস্সতী’’তি. ‘‘হত্থপাসে’’তিপদস্স দ্ৰাদসহত্থপ্পমাণো হত্থপাসো নাধিপ্পেতোতি আহ ‘‘অড্ঢতেয্যহত্থপ্পমাণে’’তি. ৰাচায অভিহরণং নাধিপ্পেতং. তেনাহ ‘‘কাযেনা’’তি. অভিহরতীতি অভিমুখং হরতি. তন্তি ভোজনং. এতন্তি পঞ্চঙ্গভাৰং, ‘‘পঞ্চহি…পে… পঞ্ঞাযতী’’তি ৰচনং ৰা.

তত্রাতি ‘‘অসনং পঞ্ঞাযতী’’তিআদিৰচনে. অস্নাতীতি কীযাদিগণত্তা, তস্স চ একক্খরধাতুত্তা সকারনকারানং সংযোগো দট্ঠব্বো. তন্তি ভোজনং. উন্দতি পসৰতি ভুঞ্জন্তানং আযুবলং জনেতীতি ওদনো. যৰাদযো পূতিং কত্ৰা কতত্তা কুচ্ছিতেন মসীযতি আমসীযতীতি কুমাসো. সচতি সমৰাযো হুত্ৰা ভৰতীতি সত্তু. ব্যঞ্জনত্থায মারেতব্বোতি মচ্ছো. মানীযতি ভুঞ্জন্তেহীতি মংসং. তত্থাতি ওদনাদীসু পঞ্চসু ভোজনেসু. সারো অস্সত্থি অঞ্ঞেসং ধঞ্ঞানন্তি সালী. ৰহতি ভুঞ্জন্তানং জীৰিতন্তি ৰীহি. যৰতি অমিস্সিতোপি মিস্সিতো ৰিয ভৰতীতি যৰো. গুধতি পরিৰেঠতি মিলক্খভোজনত্তাতি গোধুমো. সোভনসীসত্তা কমনীযভাৰং গচ্ছতীতি কঙ্গু. মহন্তসীসত্তা, মধুররসনাল়ত্তা চ ৰরীযতি পত্থীযতি জনেহীতি ৰরকো. কোরং রুধিরং দূসতি ভুঞ্জন্তানন্তি কুদ্রূসকো. নিব্বত্তো ওদনো নামাতি সম্বন্ধো. তত্থাতি সত্তসু ধঞ্ঞেসু. সালীতীতি এত্থ ইতিসদ্দো নামপরিযাযো. সালী নামাতি অত্থো. এসেৰ নযো ‘‘ৰীহীতী’’তিআদীসুপি.

এত্থাতি তিণধঞ্ঞজাতীসু. নীৰারো সালিযা অনুলোমো, ৰরকচোরকো ৰরকস্স অনুলোমো. অম্বিলপাযাসাদীসূতি এত্থ আদিসদ্দেন খীরভত্তাদযো সঙ্গণ্হন্তি. ওধীতি অৰধি, মরিযাদোতি অত্থো. সো হি অৰহীযতি চজীযতি অস্মাতি ওধীতি ৰুচ্চতি.

যোপি পাযাসো ৰা যাপি অম্বিলযাগু ৰা ওধিং ন দস্সেতি, সো পৰারণং ন জনেতীতি যোজনা. পযেন খীরেন কতত্তা পাযাসো. পাতব্বস্স, অসিতব্বস্স চাতি দ্ৰিন্নং ব্যুপ্পত্তিনিমিত্তানং সম্ভৰতো ৰা পাযাসোতি ৰুচ্চতি. উদ্ধনতোতি চুল্লিতো. সা হি উপরি ধীযন্তি ঠপিযন্তি থাল্যাদযো এত্থাতি উদ্ধনন্তি ৰুচ্চতি. আৰজ্জিত্ৰাতি পরিণামেত্ৰা. ঘনভাৰন্তি কথিনভাৰং. এত্থাপি ৰাক্যে ‘‘যো সো’’তি পদানি যোজেতব্বানি. পুব্বেতি অব্ভুণ্হকালে. নিমন্তনেতি নিমন্তনট্ঠানে. ভত্তে আকিরিত্ৰা দেন্তীতি সম্বন্ধো. যাপনং গচ্ছতি ইমাযাতি যাগু. কিঞ্চাপি তনুকা হোতি, তথাপীতি যোজনা. উদকাদীসূতিআদিসদ্দেন কিঞ্জিকখীরাদযো সঙ্গয্হন্তি. যাগুসঙ্গহমেৰ গচ্ছতি, কস্মা? উদকাদীনং পক্কুথিতত্তাতি অধিপ্পাযো. তস্মিং ৰাতি সভত্তে, পক্কুথিতউদকাদিকে ৰা. অঞ্ঞস্মিং ৰাতি পক্কুথিতউদকাদিতো অঞ্ঞস্মিং উদকাদিকে ৰা. যত্থ যস্মিং উদকাদিকে পক্খিপন্তি, তং পৰারণং জনেতীতি যোজনা.

সুদ্ধরসকোতি মচ্ছমংসখণ্ডন্হারূহি অমিস্সো সুদ্ধো মচ্ছাদিরসকো. রসকযাগূতি রসকভূতা দ্রৰভূতা যাগু. ঘনযাগূতি কথিনযাগু. এত্থাতি ঘনযাগুযং. পুপ্ফিঅত্থাযাতি পুপ্ফং ফুল্লং ইমস্স খজ্জকস্সাতি পুপ্ফী, পুপ্ফিনো অত্থো পযোজনং পুপ্ফিঅত্থো, তদত্থায কতন্তি সম্বন্ধো. তে তণ্ডুলেতি তে সেদিততণ্ডুলে. অচুণ্ণত্তা নেৰ সত্তুসঙ্খ্যং, অপক্কত্তা ন ভত্তসঙ্খ্যং গচ্ছন্তি. তেহীতি সেদিততণ্ডুলেহি. তে তণ্ডুলে পচন্তি, করোন্তীতি সম্বন্ধো.

‘‘যৰেহী’’তি বহুৰচনেন সত্ত ধঞ্ঞানিপি গহিতানি. এস নযো সালিৰীহিযৰেহীতি এত্থাপি. থুসেতি ধঞ্ঞতচে. পলাপেত্ৰাতি পটিক্কমাপেত্ৰা. তন্তি চুণ্ণং গচ্ছতীতি সম্বন্ধো. খরপাকভজ্জিতানন্তি খরো পাকো খরপাকো, খরপাকেন ভজ্জিতা খরপাকভজ্জিতা, তেসং. ন পৰারেন্তি অসত্তুসঙ্গহত্তাতি অধিপ্পাযো. কুণ্ডকম্পীতি কণম্পি. পৰারেতি সত্তুসঙ্গহত্তাতি অধিপ্পাযো. তেহীতি লাজেহি. সুদ্ধখজ্জকন্তি পিট্ঠেহি অমিস্সিতং সুদ্ধং ফলাফলাদিখজ্জকং. যাগুং পিৰন্তস্স দেন্তীতি যোজনা. তানীতি দ্ৰে মচ্ছমংসখণ্ডানি. ন পৰারেতি দ্ৰিন্নং মচ্ছমংসখণ্ডানং অখাদিতত্তাতি অধিপ্পাযো. ততোতি দ্ৰেমচ্ছমংসখণ্ডতো নীহরিত্ৰা একন্তি সম্বন্ধো, তেসু ৰা. সোতি খাদকো ভিক্খু. অঞ্ঞন্তি দ্ৰীহি মচ্ছমংসখণ্ডেহি অঞ্ঞং পৰারণপহোনকং ভোজনং.

অৰত্থুতাযাতি পৰারণায অৰত্থুভাৰতো. তং ৰিত্থারেন্তো আহ ‘‘যং হী’’তি. হিসদ্দো ৰিত্থারজোতকো. যন্তি মংসং. ইদং পনাতি ইদং মংসং পন. পটিক্খিত্তমংসং কপ্পিযভাৰতো অপটিক্খিপিতব্বট্ঠানে ঠিতত্তা পটিক্খিত্তম্পি মংসভাৰং ন জহাতি. ননু খাদিতমংসং পন অকপ্পিযভাৰতো পটিক্খিপিতব্বট্ঠানে ঠিতত্তা খাদিযমানম্পি মংসভাৰং জহাতীতি আহ ‘‘যং পনা’’তিআদি. কুলদূসককম্মঞ্চ ৰেজ্জকম্মঞ্চ উত্তরিমনুস্সধম্মারোচনঞ্চ সাদিতরূপিযঞ্চ কুল…পে… রূপিযানি, তানি আদীনি যেসং কুহনাদীনন্তি কুল…পে… রূপিযাদযো, তেহি. সব্বত্থাতি সব্বেসু ৰারেসু.

এৰন্তিআদি নিগমননিদস্সনং. তন্তি ভোজনং. যথাতি যেনাকারেন. যেন অজ্ঝোহটং হোতি, সো পটিক্খিপতি পৰারেতীতি যোজনা. কত্থচীতি কিস্মিঞ্চি পত্তাদিকে. তস্মিং চে অন্তরেতি তস্মিং খণে চে. অঞ্ঞত্রাতি অঞ্ঞস্মিং ঠানে. পত্তে ৰিজ্জমানভোজনং অনজ্ঝোহরিতুকামো হোতি যথা, এৰন্তি যোজনা. হীতি সচ্চং. সব্বত্থাতি সব্বেসু পদেসু. তত্থাতি কুরুন্দীযং. আনিসদস্সাতি আগম্ম নিসীদতি এতেনাতি আনিসদো, তস্স পচ্ছিমন্ততোতি সম্বন্ধো. পণ্হিঅন্ততোতি পসতি ঠিতকালে ৰা গমনকালে ৰা ভূমিং ফুসতীতি পণ্হী, তস্স অন্ততো. ‘‘দাযকস্সা’’তিপদং ‘‘পসারিতহত্থ’’ন্তি পদেন চ ‘‘অঙ্গ’’ন্তি পদেন চ অৰযৰীসম্বন্ধো. হত্থপাসোতি হত্থস্স পাসো সমীপো হত্থপাসো, হত্থো পসতি ফুসতি অস্মিং ঠানেতি ৰা হত্থপাসো, অড্ঢতেয্যহত্থো পদেসো. তস্মিন্তি হত্থপাসে.

উপনামেতীতি সমীপং নামেতি. অনন্তরনিসিন্নোপীতি হত্থপাসং অৰিজহিত্ৰা অনন্তরে ঠানে নিসিন্নোপি ভিক্খু ৰদতীতি যোজনা. ভত্তপচ্ছিন্তি ভত্তেন পক্খিত্তং পচ্ছিং. ঈসকন্তি ভাৰনপুংসকং. উদ্ধরিত্ৰা ৰা অপনামেত্ৰা ৰাতি সম্বন্ধিতব্বং. দূরেতি নৰাসনে. ইতোতি পত্ততো. গতো দূতোতি সম্বন্ধো.

পরিৰেসনাযাতি পরিৰেসনত্থায, ভত্তগ্গে ৰা. তত্রাতি অস্মিং পরিৰেসনে. তন্তি ভত্তপচ্ছিং. ফুট্ঠমত্তাৰাতি ফুসিযমত্তাৰ. কটচ্ছুনা উদ্ধটভত্তে পন পৰারণা হোতীতি যোজনা. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. তস্সাতি পরিৰেসকস্স. অভিহটে পটিক্খিত্তত্তাতি অভিহটস্স ভত্তস্স পটিক্খিত্তভাৰতো.

‘‘কাযেন ৰাচায ৰা পটিক্খিপন্তস্স পৰারণা হোতী’’তি সঙ্খেপেন ৰুত্তমত্থং ৰিত্থারেন দস্সেন্তো আহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. তত্থাতি তেসু কাযৰাচাপটিক্খেপেসু. মচ্ছিকবীজনিন্তি মক্খিকানং উত্তাসনিং বীজনিং. খকারস্স হি ছকারং কত্ৰা ‘‘মচ্ছিকা’’তি ৰুচ্চতি ‘‘সচ্ছিকত্ৰা’’তিআদীসু ৰিয (অ. নি. ৩.১০৩). এত্থ হি ‘‘সক্খিকত্ৰা’’তি ৰত্তব্বে খকারস্স ছকারো হোতি.

একো ৰদতীতি সম্বন্ধো. অপনেত্ৰাতি পত্ততো অপনেত্ৰা. এত্থাতি ৰচনে. কথন্তি কেনাকারেন হোতীতি যোজনা. ৰদন্তস্স নামাতি এত্থ নামসদ্দো গরহত্থো ‘‘অত্থী’’তিপদেন যোজেতব্বো. অত্থি নামাতি অত্থো. ইতোপীতি পত্ততোপি. তত্রাপীতি তস্মিং ৰচনেপি.

সমংসকন্তি মংসেন সহ পৰত্তং. রসন্তি দ্রৰং. তন্তি ৰচনং. পটিক্খিপতো হোতি. কস্মা? মচ্ছো চ রসো চ মচ্ছেন মিস্সো রসো চাতি অত্থস্স সম্ভৰতো. ইদন্তি ৰত্থুং. মংসং ৰিসুং কত্ৰাতি ‘‘মংসস্স রসং মংসরস’’ন্তি মংসপদত্থস্স পধানভাৰং অকত্ৰা, রসপদত্থস্সেৰ পধানভাৰং কত্ৰাতি অত্থো.

আপুচ্ছন্তন্তি ‘‘মংসরসং গণ্হথা’’তি আপুচ্ছন্তং. তন্তি মংসং. করম্বকোতি মিস্সকাধিৰচনমেতং. যঞ্হি অঞ্ঞেন অঞ্ঞেন মিস্সেত্ৰা করোন্তি, সো ‘‘করম্বকো’’তি ৰুচ্চতি. অযং পনেত্থ ৰচনত্থো – করোতি সমূহং অৰযৰিন্তি করো, করীযতি ৰা সমূহেন অৰযৰিনাতি করো, অৰযৰো, তং ৰকতি আদদাতীতি করম্বকো, সমূহো. ‘‘কদম্বকো’’তিপি পাঠো, সোপি যুত্তোযেৰ অনুমতত্তা পণ্ডিতেহি. অভিধানেপি এৰমেৰ অত্থী. অত্থো পন অঞ্ঞথা চিন্তেতব্বো. ইমস্মিং ৰা অত্থে রকারস্স দকারো কাতব্বো. মংসেন মিস্সো, লক্খিতো ৰা করম্বকো মংসকরম্বকো. ন পৰারেতীতি যেসং কেসঞ্চি মিস্সকত্তা ন পৰারেতি. পৰারেতীতি মংসেন মিস্সিতত্তা পৰারেতি.

যো পন পটিক্খিপতি, সো পৰারিতোৰ হোতীতি যোজনা. নিমন্তনেতি নিমন্তনট্ঠানে. হীতি সচ্চং. তত্থাতি কুরুন্দিযং. যেনাতি যেন ভত্তেন. এত্থাতি ‘‘যাগুং গণ্হথা’’তিআদিৰচনে. অধিপ্পাযোতি অট্ঠকথাচরিযানং অধিপ্পাযো. এত্থাতি ‘‘যাগুমিস্সকং গণ্হথা’’তিআদিৰচনে. দুদ্দসন্তি দুক্করং দস্সনং. ইদঞ্চাতি ‘‘মিস্সকং গণ্হথা’’তিৰচনঞ্চ. ন সমানেতব্বন্তি সমং ন আনেতব্বং, সমানং ৰা ন কাতব্বং. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. ইদং পনাতি মিস্সকং পন. এত্থাতি মিস্সকে. ৰিসুং কত্ৰাতি রসখীরসপ্পীনি আৰেণিং কত্ৰা. তন্তি রসাদিং.

কদ্দীযতি মদ্দীযতীতি কদ্দমো. উন্দতি পসৰতি ৰড্ঢতীতি উদকং. উন্দতি ৰা ক্লেদনং করোতীতি উদকং, নিলীনে সত্তে গুপতি রক্খতীতি গুম্বো, গুহতি সংৰরতীতি ৰা গুম্বো. অনুপরিযাযন্তেনাতি অনুক্কমেন পরিৰত্তিত্ৰা আযন্তেন. তন্তি নাৰং ৰা সেতুং ৰা. মজ্ঝন্হিকন্তি অহস্স মজ্ঝং মজ্ঝন্হং, অহসদ্দস্স ন্হাদেসো, মজ্ঝন্হং এৰ মজ্ঝন্হিকং. পোত্থকেসু পন মজ্ঝন্তিকন্তি পাঠো অত্থি, সো অপাঠোযেৰ. যো ঠিতো পৰারেতি, তেন ঠিতেনেৰ ভুঞ্জিতব্বন্তি যোজনা. আনিসদন্তি পীঠে ফুট্ঠআনিসদমংসং. অচালেত্ৰাতি অচাৰেত্ৰা. অযমেৰ ৰা পাঠো. উপরি চ পস্সেসু চ অমোচেত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি. অদিন্নাদানে ৰিয ঠানাচাৰনং ন ৰেদিতব্বং. সংসরিতুন্তি সংসব্বিতুং. নন্তি ভিক্খুং.

অতিরেকং রিচতি গচ্ছতীতি অতিরিত্তং, ন অতিরিত্তং অনতিরিত্তন্তি অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘ন অতিরিত্ত’’ন্তি. ‘‘অধিক’’ন্তিইমিনা অতিরিত্তসদ্দস্স অতিসুঞ্ঞত্থং নিৰত্তেতি. অধি হুত্ৰা এতি পৰত্ততীতি অধিকং. তং পনাতি অনতিরিত্তং পন হোতীতি সম্বন্ধো. তত্থাতি ‘‘অকপ্পিযকত’’ন্তিআদিৰচনে. ৰিত্থারো এৰং ৰেদিতব্বোতি যোজনা. তত্থাতি অতিরিত্তং কাতব্বেসু ৰত্থূসু. যং ফলং ৰা যং কন্দমূলাদি ৰা অকতন্তি যোজনা. অকপ্পিযভোজনং ৰাতি কুলদূসককম্মাদীহি নিব্বত্তং অকপ্পিযভোজনং ৰা অত্থীতি সম্বন্ধো. যোতি ৰিনযধরো ভিক্খু. তেন কতন্তি যোজনা. ‘‘ভুত্তাৰিনা পৰারিতেন আসনা ৰুট্ঠিতেন কত’’ন্তিৰচনতো ভুত্তাৰিনা অপৰারিতেন আসনা ৰুট্ঠিতেন কত্তব্বন্তি সিদ্ধং. তস্মা পাতো অদ্ধানং গচ্ছন্তেসু দ্ৰীসু একো পৰারিতো, তস্স ইতরো পিণ্ডায চরিত্ৰা লদ্ধং ভিক্খং অত্তনা অভুত্ৰাপি ‘‘অলমেতং সব্ব’’ন্তি কাতুং লভতি এৰ. যন্তি খাদনীযভোজনীযং. ‘‘তদুভযম্পী’’তিইমিনা অতিরিত্তঞ্চ অতিরিত্তঞ্চ অতিরিত্তং, ন অতিরিত্তং অনতিরিত্তন্তি অত্থং দস্সেতি.

তস্সেৰাতি অনতিরিত্তস্সেৰ. এত্থাতি অনতিরিত্তে, ‘‘কপ্পিযকত’’ন্তি আদীসু সত্তসু ৰিনযকম্মাকারেসু ৰা. অনন্তরেতি ৰিনযধরস্স অনন্তরে আসনে. পত্ততো নীহরিত্ৰাতি সম্বন্ধো. তত্থেৰাতি ভুঞ্জনট্ঠানেযেৰ. তস্সাতি নিসিন্নস্স. তেনাতি ভত্তং আনেন্তেন ভিক্খুনা ভুঞ্জিতব্বন্তি যোজনা. ‘‘নিসিন্নেন ভিক্খুনা’’তি কারিতকম্মং আনেতব্বং. কস্মা ‘‘হত্থং ধোৰিত্ৰা’’তি ৰুত্তন্তি পুচ্ছন্তো আহ ‘‘কস্মা’’তি. হীতি কারণং. যস্মা অকপ্পিযং হোতি, তস্মা হত্থং ধোৰিত্ৰাতি মযা ৰুত্তন্তি অধিপ্পাযো. তস্সাতি ভত্তং আনেন্তস্স. যেনাতি ৰিনযধরেন. পুন যেনাতি এৰমেৰ. যঞ্চাতি খাদনীযভোজনীযঞ্চ. যেন ৰিনযধরেন পঠমং অকতং, তেনেৰ কত্তব্বং. যঞ্চ খাদনীযভোজনীযং পঠমং অকতং, তঞ্ঞেৰ কত্তব্বন্তি ৰুত্তং হোতি. তত্থাতি পঠমভাজনে. হীতি সচ্চং. পঠমভাজনং সুদ্ধং ধোৰিত্ৰা কতম্পি নিদ্দোসমেৰ. তেন ভিক্খুনাতি পৰারিতেন ভিক্খুনা.

কুণ্ডেপীতি উক্খলিযম্পি. সা হি কুডতি ওদনাদিং দাহং করোতীতি কুণ্ডোতি ৰুচ্চতি. তন্তি অতিরিত্তকতং খাদনীযভোজনীযং. যেন পনাতি ৰিনযধরেন পন. ভিক্খুং নিসীদাপেন্তীতি সম্বন্ধো. মঙ্গলনিমন্তনেতি মঙ্গলত্থায নিমন্তনট্ঠানে. তত্থাতি মঙ্গলনিমন্তনে. করোন্তেনাতি করোন্তেন ৰিনযধরেন.

গিলানেন ভুঞ্জিতাৰসেসমেৰ ন কেৰলং গিলানাতিরিত্তং নাম, গিলানং পন উদ্দিস্স আভতং গিলানাতিরিত্তমেৰ নামাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ন কেৰল’’ন্তিআদি. যংকিঞ্চি গিলানন্তি উপসম্পন্নং ৰা অনুপসম্পন্নং ৰা যংকিঞ্চি গিলানং. যং দুক্কটং ৰুত্তং, তং অসংসট্ঠৰসেন ৰুত্তন্তি যোজনা. অনাহারত্থাযাতি পিপাসচ্ছেদনআবাধৰূপসমত্থায.

২৪১. সতি পচ্চযেতি এত্থ পচ্চযস্স সরূপং দস্সেতুং ‘‘পিপাসায সতী’’তি চ ‘‘আবাধে সতী’’তি চ ৰুত্তং. তেন তেনাতি সত্তাহকালিকেন চ যাৰজীৰিকেন চ. তস্সাতি আবাধস্স. ইদং পদং ‘‘উপসমনত্থ’’ন্তি এত্থ সমুধাতুযা সম্বন্ধে সম্বন্ধো, যুপচ্চযেন সম্বন্ধে কম্মন্তি দট্ঠব্বন্তি. পঞ্চমং.

৬. দুতিযপৰারণসিক্খাপদং

২৪২. ছট্ঠে ন আচরিতব্বোতি অনাচারোতি ৰুত্তে পণ্ণত্তিৰীতিক্কমোতি আহ ‘‘পণ্ণত্তিৰীতিক্কম’’ন্তি. ‘‘করোতী’’তিইমিনা ‘‘অত্তানমাচরতী’’তিআদীসু ৰিয চরসদ্দো করসদ্দত্থোতি দস্সেতি. উপনন্ধীতি এত্থ উপসদ্দো উপনাহত্থো, নহধাতু বন্ধনত্থোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘উপনাহ’’ন্তিআদি. জনিতো উপনাহো যেনাতি জনিতউপনাহো. ইমিনা ‘‘উপনন্ধো’’তি পদস্স উপনহতীতি উপনন্ধোতি কত্থুত্থং দস্সেতি.

২৪৩. অভিহট্ঠুন্তি এত্থ তুংপচ্চযো ত্ৰাপচ্চযত্থোতি আহ ‘‘অভিহরিত্ৰা’’তি. পদভাজনে পন ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. সাধারণমেৰ অত্থন্তি যোজনা. অস্সাতি ভিক্খুস্স. তীহাকারেহীতি সামং জাননেন চ অঞ্ঞেসমারোচনেন চ তস্সারোচনেন চাতি তীহি কারণেহি. আসাদীযতে মঙ্কুং করীযতে আসাদনং, তং অপেক্খো আসাদনাপেক্খোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘আসাদন’’ন্তিআদি.

যস্স অত্থায অভিহটন্তি সম্বন্ধো. ইতরস্সাতি অভিহারকতো অঞ্ঞস্স ভুত্তস্সাতি. ছট্ঠং.

৭. ৰিকালভোজনসিক্খাপদং

২৪৭. সত্তমে গিরিম্হীতি পব্বতম্হি. সো হি হিমৰমনাদিৰসেন জলং, সারভূতানি চ ভেসজ্জাদিৰত্থূনি গিরতি নিগ্গিরতীতি গিরীতি ৰুচ্চতি. অগ্গসমজ্জোতি উত্তমসমজ্জো. ইমেহি পদেহি অগ্গো সমজ্জো অগ্গসমজ্জো, গিরিম্হি পৰত্তো অগ্গসমজ্জো গিরগ্গসমজ্জোতি অত্থং দস্সেতি. সমজ্জোতি চ সভা. সা হি সমাগমং অজন্তি গচ্ছন্তি জনা এত্থাতি সমজ্জোতি ৰুচ্চতি. ‘‘গিরিস্স ৰা’’তিআদিনা গিরিস্স অগ্গো কোটি গিরগ্গো, তস্মিং পৰত্তো সমজ্জো গিরগ্গসমজ্জোতি অত্থো দস্সিতো. সোতি গিরগ্গসমজ্জো. ভৰিস্সতি কিরাতি যোজনা. ভূমিভাগেতি অৰযৰিআধারো, সন্নিপততীতি সম্বন্ধো. নটঞ্চ নাটকঞ্চ নটনাটকানি. ‘‘নচ্চং গীতং ৰাদিতঞ্চা’’তি ইদং তযং ‘‘নাটক’’ন্তি ৰুচ্চতি. তেসন্তি নটনাটকানং. দস্সনত্থন্তি দস্সনায চ সৰনায চ. সৰনম্পি হি দস্সনেনেৰ সঙ্গহিতং. অপঞ্ঞত্তে সিক্খাপদেতি ঊনৰীসতিৰস্সসিক্খাপদস্স তাৰ অপঞ্ঞত্তত্তা. তেতি সত্তরসৰগ্গিযা. তত্থাতি গিরগ্গসমজ্জং. অথাতি তস্মিং কালে. নেসন্তি সত্তরসৰগ্গিযানং অদংসূতি সম্বন্ধো. ৰিলিম্পেত্ৰাতি ৰিলেপনেহি ৰিৰিধাকারেন লিম্পেত্ৰা.

২৪৯. ‘‘ৰিকালে’’তি সামঞ্ঞেন ৰুত্তেপি ৰিসেসকালোৰ গহেতব্বোতি আহ ‘‘কালো’’তিআদি. সো চাতি ভোজনকালো চ. মজ্ঝন্হিকো হোতীতি যোজনা. তেনেৰাতি ভোজনকালস্স অধিপ্পেতত্তা এৰ. অস্সাতি ‘‘ৰিকালে’’তিপদস্স. ‘‘ৰিকালো নাম…পে… অরুণুগ্গমনা’’তি পদভাজনেন অরুণুগ্গমনতো যাৰ মজ্ঝন্হিকা কালো নামাতি অত্থো নযেন দস্সিতো হোতি. ততোতি ঠিতমজ্ঝন্হিকতো. সূরিযস্স অতিসীঘত্তা ৰেগেন ঠিতমজ্ঝন্হিকং ৰীতিৰত্তেয্যাতি আহ ‘‘কুক্কুচ্চকেন পন ন কত্তব্ব’’ন্তি. কালত্থম্ভোতি কালস্স জাননত্থায থূণো. কালন্তরেতি কালস্স অব্ভন্তরে.

অৰসেসং খাদনীযং নামাতি এত্থ ৰিনিচ্ছযো এৰং ৰেদিতব্বোতি যোজনা. যন্তি খাদনীযং অত্থীতি সম্বন্ধো. ৰনমূলাদিপভেদং যম্পি খাদনীযং অত্থি, তম্পি আমিসগতিকং হোতীতি যোজনা. সেয্যথিদন্তি পুচ্ছাৰাচকনিপাতসমুদাযো. ইদং খাদনীযং সেয্যথা কতমন্তি অত্থো. ইদম্পীতি ইদং দ্ৰাদসৰিধম্পি. পিসদ্দেন ন পূৰাদিযেৰাতি দস্সেতি.

তত্থাতি দ্ৰাদসসু খাদনীযেসু, আধারে ভুম্মং. মূলতি পতিট্ঠাতি এত্থ, এতেনাতি ৰা মূলং. খাদিতব্বন্তি খাদনীযং. মূলমেৰ খাদনীযং মূলখাদনীযং, তস্মিং ৰিনিচ্ছযো এৰং ৰেদিতব্বোতি যোজনা. মূলকমূলাদীনি লোকসঙ্কেতো পদেসতোযেৰ ৰেদিতব্বানি. তং তঞ্হি নামং অজানন্তানং অতিসম্মূল়্হকারণত্তা সহ পরিযাযন্তরেন ৰচনত্থং ৰক্খাম. সূপস্স হিতং সূপেয্যং, সূপেয্যং পণ্ণং এতেসন্তি সূপেয্যপণ্ণা, তেসং মূলানি সূপেয্যপণ্ণমূলানি. আমীযতি অন্তো পৰেসীযতীতি আমিসো, আকারো অন্তোকরণত্থো, আমিসস্স গতি ৰিয গতি এতেসন্তি আমিসগতিকানি . এত্থাতি মূলেসু. জরড্ঢন্তি জরভূতং উপড্ঢং. অঞ্ঞম্পীতি ৰজকলিমূলতো অঞ্ঞম্পি.

যানি পন মূলানি ৰুত্তানি, তানি যাৰজীৰিকানীতি যোজনা. পাল়িযং ৰুত্তানীতি সম্বন্ধো. খাদনীযত্থন্তি খাদনীযস্স, খাদনীযে ৰা ৰিজ্জমানং, খাদনীযেন ৰা কাতব্বং কিচ্চং, পযোজনং ৰাতি খাদনীযত্থং. ‘‘খাদনীযে’’তিইমিনা ‘‘তত্থ ৰুত্তাভিধম্মত্থা’’তিআদীসু ৰিয খাদনীযত্থপদস্স উত্তরপদত্থপধানভাৰং দস্সেতি. তত্থ খাদনীযস্স, খাদনীযে ৰা ৰিজ্জমানং, খাদনীযেন ৰা কাতব্বং কিচ্চং নাম জিঘচ্ছাহরণমেৰ. যঞ্হি পূৰাদিখাদনীযং খাদিত্ৰা জিঘচ্ছাহরণং হোতি, তস্স কিচ্চং কিচ্চং নামাতি ৰুত্তং হোতি. তং কিচ্চং, পযোজনং ৰা নেৰ ফরন্তি, নেৰ নিপ্ফাদেন্তি. এসেৰ নযো ‘‘ন ভোজনীযে ভোজনীযত্থং ফরন্তী’’তিএত্থাপি.

তেসন্তি মূলানং অন্তো, লক্খণন্তি ৰা সম্বন্ধো. একস্মিং জনপদে খাদনীযত্থভোজনীযত্থেসু ফরমানেসু অঞ্ঞেসুপি জনপদেসু ফরন্তিযেৰাতি দস্সনত্থং ‘‘তেসু তেসু জনপদেসূ’’তি ৰিচ্ছাপদং ৰুত্তং. কিঞ্চাপি হি বহূসু জনপদেসু পথৰীরসআপোরসসম্পত্তিৰসেন খাদনীযত্থভোজনীযত্থং ফরমানম্পি একস্মিং জনপদে পথৰীরসআপোরসৰিপত্তিৰসেন অফরমানং ভৰেয্য, ৰিকারৰসেন পন তত্থ পৰত্তত্তা তং জনপদং পমাণং ন কাতব্বং, গহেতব্বমেৰাতি ৰুত্তং হোতি. পকতিআহারৰসেনাতি অঞ্ঞেহি যাৰকালিক, সত্তাহকালিকেহি অমিস্সিতং অত্তনো পকতিযাৰ আহারকিচ্চকরণৰসেন. ‘‘মনুস্সান’’ন্তিইমিনা অঞ্ঞেসং তিরচ্ছানাদীনং খাদনীযত্থভোজনীযত্থং ফরমানম্পি ন পমাণন্তি দস্সেতি. তন্তি মূলং. হীতি সচ্চং. নামসঞ্ঞাসূতি নামসঙ্খাতাসু সঞ্ঞাসু.

যথা মূলে লক্খণং দস্সিতং, এৰং কন্দাদীসুপি যং লক্খণং দস্সিতন্তি যোজনা. ন কেৰলং পাল়িযং আগতানং হলিদ্দাদীনং মূলংযেৰ যাৰজীৰিকং হোতি, অথ খো তচাদযোপীতি আহ ‘‘যঞ্চেত’’ন্তিআদি. যং এতং অট্ঠৰিধন্তি সম্বন্ধো.

এৰং মূলখাদনীযে ৰিনিচ্ছযং দস্সেত্ৰা ইদানি কন্দখাদনীযে তং দস্সেন্তো আহ ‘‘কন্দখাদনীযে’’তিআদি. তত্থ কন্দখাদনীযেতি কং সুখং দদাতীতি কন্দো, পদুমাদিকন্দো, সুখস্স অদাযকা পন কন্দা রুল়্হীৰসেন কন্দাতি ৰুচ্চন্তি, কন্দো এৰ খাদনীযং কন্দখাদনীযং, তস্মিং ৰিনিচ্ছযো এৰং ৰেদিতব্বোতি যোজনা. এসেৰ নযো উপরিপি. যন্তি কন্দং. ইমিনা তংসদ্দানপেক্খো যংসদ্দোপি অত্থীতি ঞাপেতি. তত্থাতি কন্দখাদনীযে. তরুণো, সুখখাদনীযোতি ৰিসেসনপদানি যথাৰচনং উপরিপি যোজেতব্বানি. এৰমাদযো ফরণককন্দা যাৰকালিকাতি সম্বন্ধো.

অধোতোতি ৰিসরসো উদকেন অধূনিতো. তেতি কন্দা সঙ্গহিতাতি সম্বন্ধো.

মূলে অলতি পৰত্ততীতি মুল়ালো, উদকতো ৰা উদ্ধটমত্তে মিলতি নিমিলতীতি মুল়ালং. এৰমাদি ফরণকমুল়ালং যাৰকালিকন্তি যোজনা. তং সব্বম্পীতি সব্বম্পি তং মুল়ালং সঙ্গহিতন্তি সম্বন্ধো.

মসতি ৰিজ্ঝতীতি মত্থকো. এৰমাদি মত্থকো যাৰকালিকোতি যোজনা. জরড্ঢবুন্দোতি জরভূতঅড্ঢসঙ্খাতো পাদো.

খনীযতি অৰদারীযতীতি খন্ধো, খাযতীতি ৰা খন্ধো. ‘‘অন্তোপথৰীগতো’’তিপদং ‘‘সালকল্যাণিখন্ধো’’তিপদেনেৰ যোজেতব্বং, ন অঞ্ঞেহি. এৰমাদি খন্ধো যাৰকালিকোতি যোজনা. অৰসেসাতি তীহি দণ্ডকাদীহি অৰসেসা.

তচতি সংৰরতি পটিচ্ছাদেতীতি তচো. সরসোতি এত্থ এৰকারো যোজেতব্বো, সরসো এৰাতি অত্থো. তেসং সঙ্গহোতি সম্বন্ধো. হীতি সচ্চং. এতন্তি কসাৰভেসজ্জং, ‘‘অনুজানামি …পে… ভোজনীযত্থ’’ন্তি ৰচনং ৰা. এত্থাতি কসাৰভেসজ্জে. এতেসম্পীতি মত্থকখন্ধত্তচানম্পি.

পততীতি পত্তং. এতেসন্তি মূলকাদীনং. এৰরূপানি পত্তানি চ একংসেন যাৰকালিকানীতি যোজনা. যা লোণী আরোহতি, তস্সা লোণিযা পত্তং যাৰজীৰিকন্তি যোজনা. দীপৰাসিনোতি তম্বপণ্ণিদীপৰাসিনো, জম্বুদীপৰাসিনো ৰা. যানি ৰা ফরন্তীতি ৰুত্তানীতি সম্বন্ধো. তেসন্তি নিম্বাদীনং. ইদং পদং পুব্বপরাপেক্খকং, তস্মা দ্ৰিন্নং মজ্ঝে ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. পণ্ণানং অন্তো নত্থীতি সম্বন্ধো.

পুপ্ফতি ৰিকসতীতি পুপ্ফং. এৰমাদি পুপ্ফং যাৰকালিকন্তি যোজনা. তস্সাতি পুপ্ফস্স. অস্সাতি এৰমেৰ.

ফলতীতি ফলং. যানীতি ফলানি. ফরন্তীতি সম্বন্ধো. নেসন্তি ফলানং পরিযন্তন্তি সম্বন্ধো. যানি ৰুত্তানি, তানি যাৰজীৰিকানীতি যোজনা. তেসম্পীতি ফলানম্পি পরিযন্তন্তি সম্বন্ধো.

অসীযতি খিপীযতি, ছড্ডীযতীতি ৰা অট্ঠি. এৰমাদীনি ফরণকানি অট্ঠীনি যাৰকালিকানীতি যোজনা. তেসন্তি অট্ঠীনং.

পিসীযতি চুণ্ণং করীযতীতি পিট্ঠং. এৰমাদীনি ফরণকানি পিট্ঠানি যাৰকালিকানীতি যোজনা. অধোতকন্তি উদকেন অধূনিতং. তেসন্তি পিট্ঠানং.

নিরন্তরং অসতি সম্বজ্ঝতীতি নিয্যাসো. সেসাতি উচ্ছুনিয্যাসতো সেসা. পাল়িযং ৰুত্তনিয্যাসাতি সম্বন্ধো. তত্থাতি নিয্যাসখাদনীযে. সঙ্গহিতানং নিয্যাসানং পরিযন্তন্তি যোজনা. এৰন্তিআদি নিগমনং.

ৰুত্তমেৰাতি হেট্ঠা পঠমপৰারণসিক্খাপদে ৰুত্তমেৰাতি. সত্তমং.

৮. সন্নিধিকারকসিক্খাপদং

২৫২. অট্ঠমে অব্ভন্তরে জাতো অব্ভন্তরো. মহাথেরোতি মহন্তেহি থিরগুণেহি যুত্তো. ইমিনা ‘‘বেলট্ঠো’’তি সঞ্ঞানামস্স সঞ্ঞিনামিং দস্সেতি. পধানঘরেতি সমথৰিপস্সনানং পদহনট্ঠানঘরসঙ্খাতে একস্মিং আৰাসে. সুক্খকুরন্তি এত্থ সোসনকুরত্তা ন সুক্খকুরং হোতি, কেৰলং পন অসূপব্যঞ্জনত্তাতি আহ ‘‘অসূপব্যঞ্জনং ওদন’’ন্তি. সোসনকুরম্পি যুত্তমেৰ. ৰক্খতি হি ‘‘তং পিণ্ডপাতং উদকেন তেমেত্ৰা’’তি. ‘‘ওদন’’ন্তিইমিনা কুরসদ্দস্স ওদনপরিযাযতং দস্সেতি. ওদনঞ্হি করোতি আযুৰণ্ণাদযোতি ‘‘কুর’’ন্তি ৰুচ্চতি. সোতি বেলট্ঠসীসো. তঞ্চ খোতি তঞ্চ সুক্খকুরং আহরতীতি সম্বন্ধো. পচ্চযগিদ্ধতাযাতি পিণ্ডপাতপচ্চযে লুদ্ধতায. থেরো ভুঞ্জতীতি সম্বন্ধো. মনুস্সানং একাহারস্স সত্তাহমত্তট্ঠিতত্তা ‘‘সত্তাহ’’ন্তি ৰুত্তং. ততোতি ভুঞ্জনতো পরন্তি সম্বন্ধো. চত্তারিপীতি এত্থ পিসদ্দেন অধিকানিপি সত্তাহানি গহেতব্বানি.

২৫৩. ইতীতি ইদং তযং. ‘‘সন্নিধি কারো অস্সা’’তি সমাসো ৰিসেসনপরনিপাতৰসেন গহেতব্বো. ‘‘সন্নিধিকিরিযন্তি অত্থো’’তি ইমিনা করীযতীতি কারোতি কম্মত্থং দস্সেতি. একরত্তন্তি অন্তিমপরিচ্ছেদৰসেন ৰুত্তং তদধিকানম্পি অধিপ্পেতত্তা. অস্সাতি ‘‘সন্নিধিকারক’’ন্তি পদস্স.

সন্নিধিকারকস্স সত্তাহকালিকস্স নিস্সগ্গিযপাচিত্তিযাপত্তিযা পচ্চযত্তা সন্নিধিকারকং যামকালিকং খাদনীযভোজনীযং অসমানম্পি সুদ্ধপাচিত্তিযাপত্তিযা পচ্চযো হোতীতি আহ ‘‘যামকালিকং ৰা’’তি. পটিগ্গহণেতি পটিগ্গহণে চ গহণে চ. অজ্ঝোহরিতুকামতায হি পটিগ্গহণে চ পটিগ্গহেত্ৰা গহণে চাতি ৰুত্তং হোতি. যং পত্তং অঙ্গুলিযা ঘংসন্তস্স লেখা পঞ্ঞাযতি, সো পত্তো দুদ্ধোতো হোতি সচেতি যোজনা উত্তরৰাক্যে যংসদ্দং দিস্ৰা পুব্বৰাক্যে তংসদ্দস্স গমনীযত্তা. গণ্ঠিকপত্তস্সাতি বন্ধনপত্তস্স. সোতি স্নেহো. পগ্ঘরতি সন্দিস্সতীতি সম্বন্ধো. তাদিসেতি দুদ্ধোতে, গণ্ঠিকে ৰা. তত্থাতি ধোৰিতপত্তে আসিঞ্চিত্ৰাতি সম্বন্ধো. হীতি সচ্চং. অব্বোহারিকাতি ন ৰোহরিতব্বা, ৰোহরিতুং ন যুত্তাতি অত্থো. যন্তি খাদনীযভোজনীযং পরিচ্চজন্তীতি সম্বন্ধো. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. ততোতি অপরিচ্চত্তখাদনীযভোজনীযতো নীহরিত্ৰাতি সম্বন্ধো.

অকপ্পিযমংসেসূতি নিদ্ধারণসমুদাযো. সতি পচ্চযেতি পিপাসসঙ্খাতে পচ্চযে সতি. অনতিরিত্তকতন্তি অতিরিত্তেন অকতং সন্নিধিকারকং খাদনীযভোজনীযন্তি যোজনা. একমেৰ পাচিত্তিযন্তি সম্বন্ধো. ৰিকপ্পদ্ৰযেতি সামিসনিরামিসসঙ্খাতে ৰিকপ্পদ্ৰযে. সব্বৰিকপ্পেসূতি ৰিকালসন্নিধিঅকপ্পিযমংসযামকালিকপচ্চযসঙ্খাতেসু সব্বেসু ৰিকপ্পেসু.

২৫৫. আমিসসংসট্ঠন্তি আমিসেন সংসট্ঠং সত্তাহকালিকং যাৰজীৰিকং.

২৫৬. চতুব্বিধকালিকস্স সরূপঞ্চ ৰচনত্থঞ্চ দস্সেন্তো আহ ‘‘ৰিকালভোজনসিক্খাপদে’’তিআদি. তত্থ নিদ্দিট্ঠং খাদনীযভোজনীয’’ন্তিইমিনা যাৰকালিকস্স সরূপং দস্সেতি. ‘‘যাৰ…পে… কালিক’’ন্তিইমিনা ৰচনত্থং দস্সেতি. ‘‘সদ্ধিং…পে… পান’’ন্তিইমিনা যামকালিকস্স সরূপং দস্সেতি. ‘‘যাৰ…পে… কালিক’’ন্তিইমিনা ৰচনত্থং দস্সেতি. ‘‘সব্বিআদি পঞ্চৰিধং ভেসজ্জ’’ন্তিইমিনা সত্তাহকালিকস্স সরূপং দস্সেতি. ‘‘সত্তাহং…পে… কালিক’’ন্তিইমিনা ৰচনত্থং দস্সেতি. ‘‘ঠপেত্ৰা…পে… সব্বম্পী’’তিইমিনা যাৰজীৰিকস্স সরূপং দস্সেতি. ‘‘যাৰ…পে… জীৰিক’’ন্তিইমিনা ৰচনত্থং দস্সেতি. সব্বৰচনত্থো লহুকমত্তমেৰ, গরুকো পনেৰং ৰেদিতব্বো – যাৰ যত্তকো মজ্ঝন্হিকো কালো যাৰকালো, সো অস্সত্থী, তং ৰা কালং ভুঞ্জিতব্বন্তি যাৰকালিকং. যামো কালো যামকালো, সো অস্সত্থি, তং ৰা কালং পরিভুঞ্জীতব্বন্তি যামকালিকং. সত্তাহো কালো সত্তাহকালো, সো অস্সত্থি, তং ৰা কালং নিদহিত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বন্তি সত্তাহকালিকং. যাৰ যত্তকো জীৰো যাৰজীৰো, সো অস্সত্থি, যাৰজীৰং ৰা পরিহরিত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বন্তি যাৰজীৰিকন্তি.

তত্থাতি চতুব্বিধেসু কালিকেসু. সতক্খত্তুন্তি অনেকৰারং. যাৰ কালো নাতিক্কমতি, তাৰ ভুঞ্জন্তস্সাতি যোজনা. অহোরত্তং ভুঞ্জন্তস্সাতি সম্বন্ধোতি. অট্ঠমং.

৯. পণীতভোজনসিক্খাপদং

২৫৭. নৰমে পকট্ঠভাৰং নীতন্তি পণীতন্তি ৰুত্তে পণীতসদ্দো উত্তমত্থোতি আহ ‘‘উত্তমভোজনানী’’তি. সম্পন্নো নাম ন মধুরগুণো, অথ খো মধুরগুণযুত্তং ভোজনমেৰাতি আহ ‘‘সম্পত্তিযুত্ত’’ন্তি. কস্সাতি করণত্থে চেতং সামিৰচনং, কেনাতি হি অত্থো. ‘‘সুরস’’ন্তিইমিনা সাদীযতি অস্সাদীযতীতি সাদূতি ৰচনত্থস্স সরূপং দস্সেতি.

২৫৯. ‘‘যো পন…পে… ভুঞ্জেয্যা’’তি এত্থ ৰিনিচ্ছযো এৰং ৰেদিতব্বোতি যোজনা. সুদ্ধানীতি ওদনেন অসংসট্ঠানি. ওদনসংসট্ঠানি সব্বিআদীনীতি সম্বন্ধো. এত্থাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে. হীতি সচ্চং. ‘‘পণীতসংসট্ঠানী’’তিইমিনা পণীতেহি সব্বিআদীহি সংসট্ঠানি ভোজনানি পণীতভোজনানীতি অত্থং দস্সেতি. ‘‘সত্তধঞ্ঞনিব্বত্তানী’’তি ইমিনা ভোজনানং সরূপং দস্সেতি.

‘‘সব্বিনা ভত্ত’’ন্তিআদীনং পঞ্চন্নং ৰিকপ্পানং মজ্ঝে তীসুপি ৰিকপ্পেসু ‘‘ভত্ত’’ন্তি যোজেতব্বং. এৰং ৰাক্যং কত্ৰা ৰিঞ্ঞাপনে আপত্তিং দস্সেত্ৰা সমাসং কত্ৰা ৰিঞ্ঞাপনে তং দস্সেন্তো আহ ‘‘সব্বিভত্তং দেহী’’তিআদি.

ইতোতি গাৰিতো লদ্ধেনাতি সম্বন্ধো. ৰিসঙ্কেতন্তি সঙ্কেততো ঞাপিততো ৰিগতং ৰিরহিতন্তি অত্থো. হীতি সচ্চং. ইমিনা ৰিসঙ্কেতস্স গুণদোসং দস্সেতি.

কপ্পিযসব্বিনা দেহীতি কপ্পিযসব্বিনা সংসট্ঠং ভত্তং দেহীতি যোজনা. এসেৰ নযো সেসেসুপি. যেন যেনাতি যেন যেন সব্বিআদিনা. তস্মিং তস্সাতি এত্থাপি ৰিচ্ছাৰসেন অত্থো দট্ঠব্বো. পাল়িযং আগতসব্বি নাম গোসব্বি, অজিকাসব্বি, মহিংসসব্বি, যেসং মংসং কপ্পতি, তেসং সব্বি চ. নৰনীতং নাম এৰমেৰ. তেলং নাম তিলতেলং, সাসপতেলং, মধুকতেলং, এরণ্ডতেলং, ৰসাতেলঞ্চ. মধু নাম মক্খিকামধু. ফাণিতং নাম উচ্ছুম্হা নিব্বত্তং. মচ্ছো নাম উদকচরো. পাল়িঅনাগতো মচ্ছো নাম নত্থি. মংসং নাম যেসং মংসং কপ্পতি, তেসং মংসং. খীরদধীনি সব্বিসদিসানেৰ. ৰুত্তং যথা এৰং ‘‘নৰনীতভত্তং দেহী’’তিআদীসুপি সূপোদনৰিঞ্ঞত্তিদুক্কটমেৰ হোতীতি যোজনা. হীতি সচ্চং. সো চাতি সো চত্থো. তত্থাতি তস্মিং অত্থে. কিং পযোজনং. নত্থেৰ পযোজনন্তি অধিপ্পাযো.

পটিলদ্ধং ভোজনন্তি সম্বন্ধো. একরসন্তি এককিচ্চং. ততোতি নৰপণীতভোজনতো নীহরিত্ৰাতি সম্বন্ধো.

সব্বানীতি নৰ পাচিত্তিযানি সন্ধায ৰুত্তং.

২৬১. উভযেসম্পীতি ভিক্খুভিক্খুনীনম্পি. সব্বীতি চেত্থ যো নং পরিভুঞ্জতি, তস্স বলাযুৰড্ঢনত্থং সব্বতি গচ্ছতি পৰত্ততীতি সব্বি, ঘতং. ততিযক্খরেনেৰ সজ্ঝাযিতব্বং লিখিতব্বঞ্চ. কস্মা? ততিযক্খরট্ঠানেযেৰ সব্ব গতিযন্তি গতিঅত্থস্স সব্বধাতুস্স ধাতুপাঠেসু আগতত্তাতি. নৰমং.

১০. দন্তপোনসিক্খাপদং

২৬৩. দসমে দন্তকট্ঠন্তি দন্তপোনং. তঞ্হি দন্তো কসীযতি ৰিলেখীযতি অনেনাতি ‘‘দন্তকট্ঠ’’ন্তি ৰুচ্চতি. ‘‘সব্ব’’ন্তি আদিনা সব্বমেৰ পংসুকূলং সব্বপংসুকূলং, তমস্সত্থীতি ‘‘সব্বপংসুকূলিকো’’তি অত্থং দস্সেতি. সোতি ভিক্খু পরিভুঞ্জতি কিরাতি সম্বন্ধো. সুসানেতি আল়হনে. তঞ্হি ছৰানং সযনট্ঠানত্তা ‘‘সুসান’’ন্তি ৰুচ্চতি নিরুত্তিনযেন. তত্থাতি সুসানে. পুন তত্থাতি এৰমেৰ. অয্যসরূপঞ্চ ৰোসাটিতকসরূপঞ্চ দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘অয্যৰোসাটিতকানীতি এত্থা’’তি. তত্থ ‘‘অয্যা…পে… পিতামহা’’তিইমিনা অয্যসরূপং দস্সেতি. ‘‘ৰো…পে… ভোজনীযানী’’তিইমিনা ৰোসাটিতকসরূপং. অয্যসঙ্খাতানং পিতিপিতামহানং অত্থায, তে ৰা উদ্দিস্স ছড্ডিতানি ৰোসাটিতকসঙ্খতানি খাদনীযভোজনীযানি অয্যৰোসাটিতকানীতি ৰিগ্গহো কাতব্বো. মনুস্সা ঠপেন্তি কিরাতি সম্বন্ধো. যন্তি খাদনীযভোজনীযং. তেসন্তি ঞাতকানং. পিণ্ডং পিণ্ডং কত্ৰাতি সঙ্ঘাটং সঙ্ঘাটং কত্ৰা. অঞ্ঞন্তি ৰুত্তখাদনীযভোজনীযতো অঞ্ঞং. উম্মারেপীতি সুসানস্স ইন্দখীলেপি. সো হি উদ্ধটো কিলেসমারো এত্থাতি ‘‘উম্মারো’’তি ৰুচ্চতি. বোধিসত্তো হি অভিনিক্খমনকালে পুত্তং চুম্বিস্সামীতি ওৰরকস্স ইন্দখীলে ঠত্ৰা পস্সন্তো মাতরং পুত্তস্স নলাটে হত্থং ঠপেত্ৰা সযন্তিং দিস্ৰা ‘‘সচে মে পুত্তং গণ্হেয্যং, মাতা তস্স পবুজ্ঝেয্য, পবুজ্ঝমানায অন্তরাযো ভৰেয্যা’’তি অভিনিক্খমনন্তরাযভযেন পুত্তদারে পরিচ্চজিত্ৰা ইন্দখীলতো নিৰত্তিত্ৰা মহাভিনিক্খমনং নিক্খমি. তস্মা বোধিসত্তস্স ঠত্ৰা পুত্তদারেসু অপেক্খাসঙ্খাতস্স মারস্স উদ্ধটট্ঠানত্তা সো ইন্দখীলো নিপ্পরিযাযেন ‘‘উম্মারো’’তি ৰুচ্চতি, অঞ্ঞে পন রূল়্হীৰসেন. থিরোতি থদ্ধো. ঘনবদ্ধোতি ঘনেন বদ্ধো. কথিনেন মংসেন আবদ্ধোতি অত্থো. ৰঠতি থূলো ভৰতীতি ৰঠো, মুদ্ধজদুতিযোযং, সো অস্সত্থীতি ৰঠরোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ৰঠরোতি থূলো’’তি. ‘‘সল্লক্খেমা’’তিইমিনা ‘‘মঞ্ঞে’’তি এত্থ মনধাতু সল্লক্খণত্থো, মকারস্সেকারোতি দস্সেতি. হীতি সচ্চং. তেসন্তি মনুস্সানং.

২৬৪. সম্মাতি অৰিপরীতং. অসল্লক্খেত্ৰাতি আহারসদ্দস্স খাদনীযভোজনীযাদীসু নিরূল়্হভাৰং অমঞ্ঞিত্ৰা. ভগৰা পন ঠপেসীতি সম্বন্ধো. যথাউপ্পন্নস্সাতি যেনাকারেন উপ্পন্নস্স. পিতা পুত্তসঙ্খাতে দারকে সঞ্ঞাপেন্তো ৰিয ভগৰা তে ভিক্খূ সঞ্ঞাপেন্তোতি যোজনা.

২৬৫. এতদেৰাতি তিণ্ণমাকারানমঞ্ঞতরৰসেন অদিন্নমেৰ সন্ধাযাতি সম্বন্ধো. হীতি সচ্চং. মাতিকাযং ‘‘দিন্ন’’ন্তি ৰুত্তট্ঠানং নত্থি, অথ কস্মা পদভাজনেযেৰ ৰুত্তন্তি আহ ‘‘দিন্নন্তি ইদ’’ন্তিআদি. ‘‘দিন্ন’’ন্তি ইদং উদ্ধটন্তি সম্বন্ধো. অস্সাতি ‘‘দিন্ন’’ন্তি পদস্স. নিদ্দেসে চ ‘‘কাযেন…পে… দেন্তে’’তি উদ্ধটন্তি যোজনা. এৰন্তি ইমেহি তীহাকারেহি দদমানেতি সম্বন্ধো. এৰন্তি ইমেহি দ্ৰীহাকারেহি. আদীযমানন্তি সম্বন্ধো. রথরেণুম্পীতি রথিকৰীথিযং উট্ঠিতপংসুম্পি. পুব্বেতি পঠমপৰারণসিক্খাপদে. এৰং পটিগ্গহিতং এতং আহারং দিন্নং নাম ৰুচ্চতীতি যোজনা. ‘‘এতমেৰা’’তি এৰস্স সম্ভৰতো তস্স ফলং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘ন ইদ’’ন্তিআদি. নিস্সট্ঠং ন ৰুচ্চতীতি যোজনা.

তত্থাতি ‘‘কাযেনা’’তিআদিৰচনে. হীতি সচ্চং. নত্থু করীযতি ইমাযাতি নত্থুকরণী, তায. নাসাপুটেন পটিগ্গণ্হাতীতি সম্বন্ধো. অকল্লকোতি গিলানো. হীতি সচ্চং. কাযেন পটিবদ্ধো কাযপটিবদ্ধো কটচ্ছুআদীতি আহ ‘‘কটচ্ছুআদীসূ’’তিআদি. হীতি সচ্চং. পাতিযমানন্তি পাতাপিযমানং.

এত্থাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে. ‘‘পঞ্চহঙ্গেহী’’তি পদস্স ৰিত্থারং দস্সেন্তো আহ ‘‘থামমজ্ঝিমস্সা’’তিআদি. তন্তি দাতব্বৰত্থুং.

তত্থাতি ‘‘হত্থপাসো পঞ্ঞাযতী’’তিৰচনে. গচ্ছন্তোপি ঠিতেনেৰ সঙ্গহিতো. ভূমট্ঠস্সাতি ভূমিযং ঠিতস্স. আকাসট্ঠস্সাতি আকাসে ঠিতস্স. ‘‘হত্থং অঙ্গ’’ন্তি পদেহি অৰযৰিসম্বন্ধো কাতব্বো. ৰুত্তনযেনেৰাতি ‘‘ভূমট্ঠস্স চ সীসেনা’’তিআদিনা ৰুত্তনযেনেৰ. পক্খীতি সকুণো. সো হি পক্খযুত্তত্তা পক্খীতি ৰুচ্চতি. হত্থীতি কুঞ্জরো. সো হি সোণ্ডসঙ্খাতহত্থযুত্তত্তা হত্থীতি ৰুচ্চতি. অদ্ধেন অট্ঠমং রতনমস্সাতি অদ্ধট্ঠমরতনো, হত্থী, তস্স. তেনাতি হত্থিনা.

একো দাযকো ৰদতীতি সম্বন্ধো. ওণমতীতি হেট্ঠা নমতি. এত্তাৰতাতি একদেসসম্পটিচ্ছনমত্তেন. ততোতি সম্পটিচ্ছনতো. উগ্ঘাটেত্ৰাতি ৰিৰরিত্ৰা. কাজেনাতি ব্যাভঙ্গিযা. সা হি কচতি বন্ধতি ৰিৰিধং ভারং অস্মিন্তি কাচোতি ৰুচ্চতি, চকারস্স জকারে কতে কাজোপি যুত্তোযেৰ. তিংস হত্থা রতনানি ইমস্সাতি তিংসহত্থো, ৰেণু. গুল়কুম্ভোতি ফাণিতেন পূরিতো ঘটো. পটিগ্গহিতমেৰাতি কুম্ভেসু হত্থপাসতো বহি ঠিতেসুপি অভিহারকস্স হত্থপাসে ঠিতত্তা পটিগ্গহিতমেৰাতি ৰুত্তং হোতি. উচ্ছুযন্তদোণিতোতি উচ্ছুং পীল়নযন্তস্স অম্বণতো.

বহূ পত্তা ঠপিতা হোন্তীতি সম্বন্ধো. যত্থাতি যস্মিং ঠানে. ঠিতস্স ভিক্খুনো হত্থপাসেতি যোজনা. ঠত্ৰা ফুসিত্ৰা ‘‘নিসিন্নস্স ভিক্খুনো’’তি পাঠসেসেন যোজেতব্বং. ঠিতেন ৰা নিসিন্নেন ৰা নিপন্নেন ৰা দাযকেন দিয্যতীতি সম্বন্ধো.

পথৰিযং ঠিতা হোন্তীতি সম্বন্ধো. যং যন্তি যং যং পত্তং. যত্থ কত্থচীতি যেসু কেসুচীতি সম্বন্ধো. তন্তি তং ৰচনং.

তত্থ তস্মিং ঠানে জাতো তত্থজাতো, অলুত্তসমাসোযং, সোযেৰ তত্থজাতকো, তস্মিং. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. তত্থজাতকে ন রুহতি যথা, এৰং ন রুহতিযেৰাতি যোজনা. থামমজ্ঝিমেন পুরিসেন সুট্ঠু হরিতব্বন্তি সংহারিযং, তংযেৰ সংহারিমং যকারস্স মকারং কত্ৰা, ন সংহারিমং অসংহারিমং, তস্মিং. তেপীতি তে অসংহারিমাপি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. তত্থজাতকসঙ্খেপূপগাতি তত্থজাতকে সমোধানেত্ৰা খেপং পক্খেপং উপগতা. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. ইদঞ্হি ৰাক্যন্তরত্তা পুনপ্পুনং ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. তানীতি তিন্তিণিকাদিপণ্ণানি. সন্ধারেতুন্তি সম্মা ধারেতুং. ঠিতো দাযকোতি সম্বন্ধো.

লদ্ধস্স লদ্ধস্স ৰত্থুস্স সন্নিধিট্ঠানত্তা, পক্খিত্তট্ঠানত্তা ৰা থৰীযতি পসংসীযতীতি থৰিকা, ততো. পুঞ্ছিত্ৰা পটিগ্গহেত্ৰাতি ‘‘পুঞ্ছিত্ৰা ৰা পটিগ্গহেত্ৰা ৰা’’তি অনিযমৰিকপ্পত্থো ৰাসদ্দো অজ্ঝাহরিতব্বো. তেসু তেসু ৰত্থূসু রঞ্জতি লগ্গতীতি রজো, তং. ৰিনযে পঞ্ঞত্তং দুক্কটং ৰিনযদুক্কটং. তং পনাতি ভিক্খং পন. পটিগ্গহেত্ৰা দেথাতি মং পটিগ্গহাপেত্ৰা মম দেথাতি অধিপ্পাযো.

ততো ততোতি তস্মা তস্মা ঠানা উট্ঠাপেত্ৰাতি সম্বন্ধো. তন্তি ভিক্খং. তস্সাতি অনুপসম্পন্নস্স.

সো ৰত্তব্বোতি সো দিয্যমানো ভিক্খু দাযকেন ভিক্খুনা ৰত্তব্বোতি যোজনা. ইমন্তি সরজপত্তং. তেনাতি দিয্যমানভিক্খুনা. তথা কাতব্বন্তি যথা দাযকেন ভিক্খুনা ৰুত্তং, তথা কাতব্বন্তি অত্থো. উপ্লৰতীতি উপরি গচ্ছতি, প্লু গতিযন্তি হি ধাতুপাঠেসু (সদ্দনীতিধাতুমালাযং ১৬ ল়কারন্তধাতু) ৰুত্তং. এত্থ উইতি উপসগ্গস্স অত্থদস্সনত্থং ‘‘উপরী’’তি ৰুত্তং, পকারলকারসংযোগো দট্ঠব্বো. পোত্থকেসু পন ‘‘উপ্পিলৰতী’’তি লিখন্তি, সো অপাঠো. কঞ্জিকন্তি বিলঙ্গং. তঞ্হি কেন জলেন অঞ্জিযং অভিব্যত্তং অস্সাতি ‘‘কঞ্জিয’’ন্তি ৰুচ্চতি, তমেৰ কঞ্জিকং যকারস্স ককারং কত্ৰা. তং পৰাহেত্ৰা, অপনেত্ৰাতি অত্থো. যত্থাতি যস্মিং ঠানে. সুক্খমেৰ ভত্তং ভজিতব্বট্ঠেন সেৰিতব্বট্ঠেনাতি সুক্খভত্তং, তস্মিং. পুরতোতি ভিক্খুস্স পুরতো, পুব্বে ৰা. ফুসিতানীতি বিন্দূনি. তানি হি সম্বাধট্ঠানেসুপি ফুসন্তীতি ফুসিতানীতি ৰুচ্চন্তি.

উল়ুঙ্কোতি কোসিযসকুণনামো দীঘদণ্ডকো একো ভাজনৰিসেসো, তেন. থেৰাতি ফুসিতানি. তানি হি সম্বাধট্ঠানেসুপি ফুসিতত্তা থৰীযন্তি পসংসীযন্তীতি ‘‘থেৰা’’তি ৰুচ্চন্তি. চরুকেনাতি চরীযতি ভক্খীযতীতি চরু, হব্যপাকো, তং করোতি অনেনাতি চরুকং, থাল্যাদিকং খুদ্দকভাজনং, তেন আকিরিযমানেতি সম্বন্ধো. কাল়ৰণ্ণকামেহি মানীযতীতি মসি. খাদতীতি ছারো খকারস্স ছকারং, দকারস্স চ রকারং কত্ৰা, খাররসো, সো ইমিস্সত্থীতি ছারিকা. উপ্পতিত্ৰাতি উদ্ধং গন্ত্ৰা. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা.

ফালেত্ৰাতি ছিন্দিত্ৰা. দেন্তানং অনুপসম্পন্নানন্তি সম্বন্ধো. পাযাসস্সাতি পাযাসেন. তথাপীতি তেন মুখৰট্টিযা গহণাকারেনপি.

আভোগং কত্ৰাতি ‘‘পটিগ্গহেস্সামী’’তি মনসিকারং কত্ৰা. সোতি নিদ্দং ওক্কন্তো ভিক্খু. ৰট্টতিযেৰাতি আভোগস্স কতত্তা ৰট্টতিযেৰ. অনাদরন্তি অনাদরেন, করণত্থে চেতং উপযোগৰচনং, অনাদরং হুত্ৰাতি ৰা যোজেতব্বং. কেচীতি অভযগিরিৰাসিনো. কাযেন পটিবদ্ধো কাযপটিবদ্ধো, তেন পটিবদ্ধো কাযপটিবদ্ধপটিবদ্ধো, তেন. ৰচনমত্তমেৰাতি ‘‘পটিবদ্ধপটিবদ্ধ’’ন্তি একং অতিরেকং পটিবদ্ধৰচনমত্তমেৰ নানং, অত্থতো পন কাযপটিবদ্ধমেৰাতি অধিপ্পাযো. যম্পীতি যম্পি ৰত্থু. তত্রাতি তস্মিং ৰট্টনে. তন্তি অনুজাননং.

নেয্যো অধিপ্পাযং নেত্ৰা ঞাতো অত্থো ইমস্সাতি নেয্যত্থং. এত্থাতি সুত্তে, সুত্তস্স ৰা. যন্তি ৰত্থু পততীতি সম্বন্ধো. পরিগল়িত্ৰাতি ভস্সিত্ৰা. সুদ্ধাযাতি নিরজায. সামন্তি সযং. পুঞ্ছিত্ৰা ৰাতিআদীসু তযো ৰাসদ্দা অনিযমৰিকপ্পত্থা. পুঞ্ছিতাদীসু হি একস্মিং কিচ্চে কতে ইতরকিচ্চং কাতব্বং নত্থীতি অধিপ্পাযো. তেনাতি তেন ভিক্খুনা, ‘‘আহরাপেতুম্পী’’তিপদে কারিতকম্মং. ‘‘কস্মা ন ৰট্টতী’’তি পুচ্ছা. হীতি ৰিত্থারো. ৰদন্তেন ভগৰতাতি সম্বন্ধো. এত্থাতি সুত্তৰচনেসু. ‘‘পরিচ্চত্তং তং ভিক্খৰে দাযকেহী’’তি ৰচনেনাতি যোজনা. অধিপ্পাযোতি নীতত্থো অধিপ্পাযো, নিপ্পরিযাযেন ইতত্থো ঞাতত্থো অধিপ্পাযোতি ৰুত্তং হোতি.

এৰং নীতত্থমধিপ্পাযং দস্সেত্ৰা নেয্যত্থ, মধিপ্পাযং দস্সেন্তো আহ ‘‘যস্মা চা’’তি আদি. তন্তি পরিভুঞ্জনং অনুঞ্ঞাতন্তি সম্বন্ধো. দুতিযদিৰসেপীতি পিসদ্দো সম্পিণ্ডনত্থো, অপরদিৰসেপীতি অত্থো. অধিপ্পাযোতি নেয্যত্থো অধিপ্পাযো নেত্ৰা ইয্যত্থো ঞাতত্থো অধিপ্পাযোতি ৰুত্তং হোতি.

ভুঞ্জন্তানং ভিক্খূনন্তি সম্বন্ধো. হীতি ৰিত্থারো. দন্তাতি দসনা. তে হি দংসীযন্তি ভক্খীযন্তি এতেহীতি ‘‘দন্তা’’তি ৰুচ্চন্তি. সত্থংযেৰ সত্থকং খুদ্দকট্ঠেন, তেন পটিগ্গহিতেন সত্থকেন. এতন্তি মলং. তন্তি লোহগন্ধমত্তং. পরিহরন্তীতি পটিগ্গহেত্ৰা হরন্তি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. তং সত্থকং পরিভোগত্থায যস্মা ন পরিহরন্তি, তস্মা এসেৰ নযোতি অত্থো. উগ্গহিতপচ্চযা, সন্নিধিপচ্চযা ৰা দোসো নত্থীতি ৰুত্তং হোতি. তত্থাতি তেসু তক্কখীরেসু. নীলিকাতি নীলৰণ্ণা স্নেহা. আমকতক্কাদীসূতি অপক্কেসু তক্কখীরেসু.

কিলিট্ঠউদকন্তি সমলং উদকং. তস্সাতি সামণেরস্স. পত্তগতং ওদনন্তি সম্বন্ধো. অস্সাতি সামণেরস্স. উগ্গহিতকোতি অৰগহিতকো. ‘‘উঞ্ঞাতো’’তিআদীসু (সং. নি. ১.১১২) ৰিয উকারো ওকারৰিপরীতো হোতি, অপটিগ্গহেত্ৰা গহিতত্তা দুগ্গহিতকোতি ৰুত্তং হোতি.

এতেনাতি ওদনেন. পটিগ্গহিতমেৰ হোতি হত্থতো অমুত্তত্তাতি অধিপ্পাযো.

পুন পটিগ্গহেতব্বং সাপেক্খে সতীতি অধিপ্পাযো. এত্তোতি ইতো পত্ততো. সামণেরো পক্খিপতীতি সম্বন্ধো. ততোতি পত্ততো. কেচীতি অভযগিরিৰাসিনো. তন্তি ‘‘পুন পটিগ্গহেতব্ব’’ন্তি ৰদন্তানং কেসঞ্চি আচরিযানং ৰচনং ৰেদিতব্বন্তি সম্বন্ধো. যন্তি পূৰভত্তাদি.

অত্তনো ৰাতি সামণেরস্স ৰা. সামণেরাতি আমন্তনং. তস্সাতি সামণেরস্স. ভাজনেতি যাগুপচনকভাজনে. যাগুকুটন্তি যাগুযা পূরিতং কুটং. তন্তি যাগুকুটং. ‘‘ভিক্খুনা পটিগ্গণ্হাপেতু’’ন্তি কারিতকম্মং উপনেতব্বং. গীৰং ঠপেত্ৰা আৰজ্জেতীতি সম্বন্ধো. আৰজ্জেতীতি পরিণামেতি.

পটিগ্গহণূপগং ভারন্তি থামমজ্ঝিমেন পুরিসেন সংহারিমং ভারং. বলৰতা সামণেরেনাতি সম্বন্ধো. তেলঘটং ৰাতি তেলেন পক্খিত্তং ঘটং ৰা. লগ্গেন্তীতি লম্বেন্তি. অযমেৰ ৰা পাঠো.

নাগস্স দন্তো ৰিযাতি নাগদন্তকো, সদিসত্থে কো. অঙ্কীযতে লক্খীযতে অনেনাতি অঙ্কুসো, গজমত্থকম্হি ৰিজ্ঝনকণ্ডকো. অঙ্কুসো ৰিযাতি অঙ্কুসকো, তস্মিং অঙ্কুসকে ৰা লগ্গিতা হোন্তীতি সম্বন্ধো. গণ্হতোতি গণ্হন্তস্স. মঞ্চস্স হেট্ঠা হেট্ঠামঞ্চো, তস্মিং. তন্তি তেলথালকং.

আরোহন্তেহি চ ওরোহন্তেহি চ নিচ্চং সেৰীযতীতি নিস্সেণী, তস্সা মজ্ঝং নিস্সেণিমজ্ঝং, তস্মিং. কণ্ণে উট্ঠিতং কণ্ণিকং, কণ্ণমলং, কণ্ণিকং ৰিয কণ্ণিকং, যথা হি কণ্ণমলং কণ্ণতো উট্ঠহিত্ৰা সযং পৰত্ততি, এৰং তেলাদিতো উট্ঠহিত্ৰা সযং পৰত্ততীতি ৰুত্তং হোতি. ঘনচুণ্ণন্তি কথিনচুণ্ণং. তংসমুট্ঠানমেৰ নামাতি ততো তেলাদিতো সমুট্ঠানমেৰ নাম হোতীতি অত্থো. এতন্তি কণ্ণিকাদি. ইদং পদং পুব্বাপরাপেক্খং.

যোত্তেনাতি রজ্জুনা. অঞ্ঞো দেতীতি সম্বন্ধো.

পৰিসন্তে চ নিক্খমন্তে চ ৰরতি আৰরতি ইমাযাতি ৰতি, তং. উচ্ছূতি রসালো. সো হি উসতি ৰিসং দাহেতীতি উচ্ছূতি ৰুচ্চতি, তং. তিম্বরুসকন্তি তিন্দুকং. তঞ্হি তেমেতি ভুঞ্জন্তং পুগ্গলং অদ্দেতি রসেনাতি তিম্বো, রুসতি খুদ্দিতং নাসেতীতি রুসকো, তিম্বো চ সো রুসকো চাতি ‘‘তিম্বরুসকো’’তি ৰুচ্চতি, তং. ৰতিদণ্ডকেসূতি ৰতিযা অত্থায নিক্খণিতেসু দণ্ডকেসু. মযং পনাতি সঙ্গহকারাচরিযভূতা বুদ্ধঘোসনামকা মযং পন, অত্তানং সন্ধায বহুৰচনৰসেন ৰুত্তং. ন পুথুলো পাকারোতি অড্ঢতেয্যহত্থপাসানতিক্কমং সন্ধায ৰুত্তং. হত্থসতম্পীতি রতনসতম্পি.

সোতি সামণেরো. ভিক্খুস্স দেতীতি যোজনা. অপরোতি সামণেরো.

ফলং ইমিস্সত্থীতি ফলিনী, ইনপচ্চযো ইত্থিলিঙ্গজোতকো ঈ, তং সাখন্তি যোজনা. ফলিনিসাখন্তি সমাসতোপি পাঠো অত্থি. মচ্ছিকৰারণত্থন্তি মধুফাণিতাদীহি মক্খনট্ঠানে নিলীযন্তীতি মক্খিকা, তাযেৰ মচ্ছিকা খকারস্স ছকারং কত্ৰা, তাসং নিৰারণায. মূলপটিগ্গহমেৰাতি মূলে পটিগ্গহণমেৰ, পঠমপটিগ্গহমেৰাতি ৰুত্তং হোতি.

ভিক্খু গচ্ছতীতি সম্বন্ধো. অরিত্তেনাতি কেনিপাতেন. তঞ্হি অরতি নাৰা গচ্ছতি অনেনাতি অরিত্তং, তেন. তন্তি পটিগ্গহণারহং ভণ্ডং. অনুপসম্পন্নেনাতি কারিতকম্মং. তস্মিম্পীতি চাটিকুণ্ডকেপি. তন্তি অনুপসম্পন্নং.

পাথেয্যতণ্ডুলেতি পথস্স হিতে তণ্ডুলে. তেসন্তি সামণেরানং. ইতরেহীতি ভিক্খূহি গহিততণ্ডুলেহি. সব্বেহি ভিক্খূহি ভুত্তন্তি সম্বন্ধো. এত্থাতি ভিক্খূহি গহিতেহি সামণেরস্স তণ্ডুলেহি যাগুপচনে ন দিস্সতীতি সম্বন্ধো. কারণন্তি পরিৰত্তেত্ৰা ভুত্তস্স চ অপরিৰত্তেত্ৰা ভুত্তস্স চ কারণং.

ভত্তং পচিতুকামো সামণেরোতি যোজনা. ভিক্খুনা আরোপেতব্বং, অগ্গি ন কাতব্বোতি সম্বন্ধো. পুন পটিগ্গহণকিচ্চং নত্থি মূলে পটিগ্গহিতত্তাতি অধিপ্পাযো.

অস্সাতি সামণেরস্স. ততোতি অগ্গিজালনতো.

তত্তে উদকেতি উদকে তাপে. ততোতি তণ্ডুলপক্খিপনতো.

পিধানন্তি উক্খলিপিধানং. তস্সেৰাতি হত্থকুক্কুচ্চকস্স ভিক্খুনো এৰ. দব্বিং ৰাতি কটচ্ছুং ৰা. সো হি দরীযতি ৰিলোল়ীযতি ইমাযাতি দব্বীতি ৰুচ্চতি.

তত্রাতি তস্মিং ঠপনে. তস্সেৰাতি লোলভিক্খুস্সেৰ. ততোতি পত্ততো. পুন ততোতি সাখাদিতো. তত্থাতি ফলরুক্খে.

ৰিতক্কং সোধেতুন্তি ‘‘ময্হম্পি দস্সতী’’তি ৰিতক্কং সোধেতুং. ততোতি অম্বফলাদিতো.

পুন ততোতি মাতাপিতূনমত্থায গহিততেলাদিতো. তেতি মাতাপিতরো. ততোযেৰাতি তেহিযেৰ তণ্ডুলেহি সম্পাদেত্ৰাতি সম্বন্ধো.

এত্থাতি তাপিতউদকে. অমুঞ্চন্তেনেৰ হত্থেনাতি যোজনা. অঙ্গন্তি ৰিনাসং গচ্ছন্তীতি অঙ্গারা. দরীযন্তি ফলীযন্তীতি দারূনি.

ৰুত্তো সামণেরোতি যোজনা.

গৰতি পরিভুঞ্জন্তানং ৰিস্সট্ঠং সদ্দং করোতীতি গুল়ো, গুল়তি ৰিসতো জীৰিতং রক্খতীতি ৰা গুল়ো, তং ভাজেন্তো ভিক্খূতি সম্বন্ধো. তস্সাতি লোলসামণেরস্স.

ধূমস্সত্থায ৰট্টীযতি ৰট্টিত্ৰা করীযতীতি ধূমৰট্টি, তং. মুখীযতি ৰিপরীযতীতি মুখং. কং ৰুচ্চতি সীসং, তং তিট্ঠতি এত্থাতি কণ্ঠো.

ভত্তুগ্গারোতি উদ্ধং গিরতি নিগ্গিরতীতি উগ্গারো, ভত্তমেৰ উগ্গারো ভত্তুগ্গারো, উগ্গারভত্তন্তি অত্থো. দন্তন্তরেতি দন্তৰিৰরে.