২. অত্থঙ্গতসিক্খাপদং

১৫৩. দুতিযে পরিযাযসদ্দো ৰারত্থোতি আহ ‘‘ৰারেনা’’তি. ৰারোতি চ অনুক্কমোযেৰাতি আহ ‘‘পটিপাটিযাতি অত্থো’’তি. অধিকং চিত্তং ইমস্সাতি অধিচেতোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অধিচিত্তৰতো’’তিআদি. অধিচিত্তং নাম ইধ অরহত্তফলচিত্তমেৰ, ন ৰিপস্সনাপাদকভূতং অট্ঠসমাপত্তিচিত্তন্তি আহ ‘‘অরহত্তফলচিত্তেনা’’তি. ‘‘অধিচিত্তসিক্খা’’তিআদীসু (পারা. ৪৫; দী. নি. ৩.৩০৫; ম. নি. ১.৪৯৭; অ. নি. ৬.১০৫; মহানি. ১০) হি ৰিপস্সনাপাদকভূতং অট্ঠসমাপত্তিচিত্তং ‘‘অধিচিত্ত’’ন্তি ৰুচ্চতি. ন পমজ্জতোতি ন পমজ্জন্তস্স. সাতচ্চকিরিযাযাতি সততকরণেন. উভো লোকে মুনতি জানাতীতি মুনীতি চ, মোনং ৰুচ্চতি ঞাণং মুননট্ঠেন জাননত্থেন, তমস্সত্থীতি মুনীতি চ দস্সেন্তো আহ ‘‘মুনিনোতী’’তিআদি. তত্থ ‘‘যো মুনতি…পে… মুননেন ৰা’’তিইমিনা পঠমত্থং দস্সেতি, ‘‘মোনং ৰুচ্চতি…পে… ৰুচ্চতী’’তিইমিনা দুতিযত্থং দস্সেতি. মুন গতিযন্তি ধাতুপাঠেসু (সদ্দনীতিধাতুমালাযং ১৫ পকারন্তধাতু) ৰুত্তত্তা ‘‘যো মুনতী’’তি এত্থ ভূৰাদিগণিকো মুনধাতুযেৰ, ন কীযাদিগণিকো মুধাতূতি দট্ঠব্বং. অথ ৰা মুন ঞাণেতি ধাতুপাঠেসু (সদ্দনীতিধাতুমালাযং ১৭ কিযাদিগণিক) ৰুত্তত্তা ‘‘মুনাতী’’তি কীযাদিগণিকোৰ. ধাত্ৰন্তনকারলোপোতি দট্ঠব্বং. ‘‘মোনং ৰুচ্চতি ঞাণ’’ন্তি চেত্থ ঞাণং নাম অরহত্তঞাণমেৰ. মোনস্স পথো মোনপথোতি ৰুত্তে সত্ততিংস বোধিপক্খিযধম্মাৰ অধিপ্পেতাতি আহ ‘‘সত্ততিংসবোধিপক্খিযধম্মেসূ’’তি. অথ ৰা অধিসীলসিক্খাদযো অধিপ্পেতাতি আহ ‘‘তীসু ৰা সিক্খাসূ’’তি. পুব্বভাগপটিপদন্তি অরহত্তঞাণস্স পুব্বভাগে পৰত্তং সীলসমথৰিপস্সনাসঙ্খাতং পটিপদং. পুব্বভাগেতি অরহত্তঞাণস্স পুব্বভাগে. এত্থাতি ‘‘অধিচেতসো…পে… সিক্খতো’’তি ৰচনে. ‘‘তাদিনো’’তিপদং ‘‘মুনিনো’’তিপদেন যোজেতব্বন্তি আহ ‘‘তাদিসস্স খীণাসৰমুনিনো’’তি. এত্থাতি ‘‘সোকা ন ভৰন্তি তাদিনো’’তি ৰচনে. রাগাদযো উপসমেতীতি উপসন্তোতি দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘রাগাদীন’’ন্তি. সতি অস্সত্থীতি সতিমাতি কত্ৰা মন্তুসদ্দো নিচ্চযোগত্থোতি আহ ‘‘সতিযা অৰিরহিতস্সা’’তি.

ন কসীযতি ন ৰিলেখীযতীতি অকাসো, সোযেৰ আকাসো. অন্তরেন ছিদ্দেন ইক্খিতব্বোতি অন্তলিক্খো. আকাসো হি চতুব্বিধো অজটাকাসো, কসিণুগ্ঘাটিমাকাসো, পরিচ্ছিন্নাকাসো, রূপপরিচ্ছেদাকাসোতি. তত্থ অজটাকাসোৰ ইধাধিপ্পেতো ‘‘অন্তলিক্খে’’তি ৰিসেসিতত্তা. তেনাহ ‘‘ন কসিণুগ্ঘাটিমে, ন পন রূপপরিচ্ছেদে’’তি. পরিচ্ছিন্নাকাসোপি রূপপরিচ্ছেদাকাসেন সঙ্গহিতো. ‘‘ম’’ন্তি পদং ‘‘অৰমঞ্ঞন্তী’’তি পদে কম্মং. এত্তকমেৰাতি এতপ্পমাণং ‘‘অধিচেতসো’’তিআদিসঙ্খাতং ৰচনমেৰ, ন অঞ্ঞং বুদ্ধৰচনন্তি অত্থো. অযন্তি চূল়পন্থকো থেরো. হন্দাতি ৰস্সগ্গত্থে নিপাতো. মম আনুভাৰং দস্সেমি, তুম্হে পস্সথ গণ্হথাতি অধিপ্পাযো. ৰুট্ঠাযাতি ততো চতুত্থজ্ঝানতো ৰুট্ঠহিত্ৰা. অন্তরাপি ধাযতীতি এত্থ পিসদ্দস্স অট্ঠানত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘অন্তরধাযতিপী’’তি. এসেৰ নযো ‘‘সেয্যম্পি কপ্পেতী’’তি এত্থপি. থেরোতি চূল়পন্থকো থেরো. ইদং পদং অন্তরন্তরা যুত্তট্ঠানেসু সম্বন্ধিত্ৰা ‘‘তঞ্চেৰ ভণতী’’তিইমিনা সম্বন্ধিতব্বং. ভাতুথেরস্সাতি জেট্ঠকভাতুভূতস্স মহাপন্থকথেরস্স.

পদ্মন্তি গাথাযং তযো পাদা ইন্দৰজিরা, চতুত্থপাদো উপেন্দৰজিরো. তস্মা পদ্মন্তি এত্থ মকারে পরে দুকারুকারস্স লোপং কত্ৰা পরক্খরং নেত্ৰা ‘‘পদ্ম’’ন্তি দ্ৰিভাৰেন লিখিতব্বং. অৰীতগন্ধন্তি এত্থ ৰীতি দীঘুচ্চারণমেৰ যুত্তং. পঙ্কে দৰতি গচ্ছতীতি পদুমং. কোকং দুগ্গন্ধস্স আদানং নুদতি অপনেতীতি কোকনুদং. সুন্দরো গন্ধো ইমস্সাতি সুগন্ধং. অযং পনেত্থ যোজনা – যথা কোকনুদসঙ্খাতং সুগন্ধং পাতো পগেৰ বালাতপেন ফুল্লং ৰিকসিতং অৰীতগন্ধং হুত্ৰা ৰিরোচমানং পদুমং সিযা, তথা অঙ্গীরসং অঙ্গিতো সরীরতো নিচ্ছরণপভস্সররসং হুত্ৰা ৰিরোচমানভূতং অন্তলিক্খে তপন্তং আদিচ্চং ইৰ তেধাতুকে তপন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং পস্সাতি.

পগুণন্তি ৰাচুগ্গতং. ততোতি অসক্কুণেয্যতো. নন্তি চূল়পন্থকং. থেরোতি মহাপন্থকো থেরো নিক্কড্ঢাপেসীতি সম্বন্ধো. সোতি চূল়পন্থকো. অথাতি তস্মিং কালে. ভগৰা আহাতি যোজনা. বুদ্ধচক্খুনাতি আসযানুসযইন্দ্রিযপরোপরিযত্তঞাণসঙ্খাতেন সব্বঞ্ঞুবুদ্ধানং চক্খুনা. তন্তি চূল়পন্থকং. তস্সাতি চূল়পন্থকস্স. অথাতি তস্মিং আরোচনকালে. অস্সাতি চূল়পন্থকস্স, দত্ৰাতি সম্বন্ধো. রজং মলং হরতি অপনেতীতি রজোহরণং, পিলোতিকখণ্ডং. সোতি চূল়পন্থকো. তস্সাতি পিলোতিকখণ্ডস্স, ‘‘অন্ত’’ন্তিপদে অৰযৰিসম্বন্ধো. পরিসুদ্ধম্পীতি পিসদ্দো অপরিসুদ্ধে পিলোতিকখণ্ডে কা নাম কথাতি দস্সেতি. সংৰেগন্তি সন্তাসং ভযন্তি অত্থো. অথাতি তস্মিং আরম্ভকালে. অস্সাতি চূল়পন্থকস্স. ‘‘ত’’ন্তিপদং ‘‘মমাযনভাৰ’’ন্তিপদেন সম্বন্ধং কত্ৰা যোজনা কাতব্বাতি. দুতিযং.