৩. ওৰাদৰগ্গো
১. ওৰাদসিক্খাপদ-অত্থযোজনা
১৪৪. ভিক্খুনিৰগ্গস্স পঠমে তেসন্তি থেরানং. মহাকুলেহি নিক্খমিত্ৰা পব্বজিতাতি যোজনা. কুলধীতরো ৰিজ্জমানগুণং কথযন্তীতি সম্বন্ধো. ‘‘ঞাতিমনুস্সান’’ন্তিপদং ‘‘কথযন্তী’’তিপদে সম্পদানং. কুতোতি কস্স থেরস্স সন্তিকাতি অত্থো. তেসন্তি থেরানং গুণন্তি সম্বন্ধো. ‘‘কথেতু’’ন্তিপদমপেক্খিত্ৰা ‘‘ৰিজ্জমানগুণে’’তি ৰত্তব্বে অৰত্ৰা ‘‘ৰট্টন্তী’’তিপদমপেক্খিয ‘‘ৰিজ্জমানগুণা’’তি ৰুত্তং. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. ততোতি কথনকারণা অভিহরিংসূতি সম্বন্ধো. তেনাতি অভিহরণহেতুনা.
তেসন্তি ছব্বগ্গিযানং. তাসূতি ভিক্খুনীসু. ‘‘ভিক্খুনিযো’’তিপদং ‘‘উপসঙ্কমিত্ৰা’’তিপদে কম্মং. ছব্বগ্গিযানং ভিক্খুনীসু উপসঙ্কমনং লাভতণ্হায হোতি, ভিক্খুনীনং ছব্বগ্গীসু উপসঙ্কমনং চলচিত্ততায হোতীতি অঞ্ঞমঞ্ঞূপসঙ্কমন্তানং ৰিসেসো. তিরচ্ছানভূতা কথা তিরচ্ছানকথা নিরত্থককথাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘তিরচ্ছানকথন্তী’’তি. সগ্গমগ্গগমনেপীতি পিসদ্দো মোক্খগমনে পন কা নাম কথাতি দস্সেতি. রাজানো আরব্ভ পৰত্তা কথা রাজকথা. আদিসদ্দেন চোরকথাদযো সঙ্গণ্হাতি.
১৪৭. তে ভিক্খূতি ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ভৰেয্যুন্তি সম্বন্ধো. অদিট্ঠং সচ্চং যেহীতি অদিট্ঠসচ্চা, তেসং ভাৰো অদিট্ঠসচ্চত্তং, তস্মা অদিট্ঠসচ্চত্তা বন্ধিত্ৰাতি যোজনা. নেসন্তি ছব্বগ্গিযানং. অঞ্ঞেনেৰ উপাযেনাতি অলদ্ধসম্মুতিতো অঞ্ঞেনেৰ লদ্ধসম্মুতিসঙ্খাতেন কারণেন কত্তুকামোতি সম্বন্ধো. পরতোতি পরস্মিং পচ্ছা, উপরীতি অত্থো. করোন্তো ৰাতি পরিবাহিরে করোন্তো এৰ হুত্ৰা আহাতি যোজনা. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. যস্মা ন ভূতপুব্বানি, ইতি তস্মা পরিবাহিরং করোন্তো ৰাতি অত্থো.
তত্থাতি ‘‘অনুজানামী’’তিআদিৰচনে. সীলৰাতি এত্থ ৰন্তুসদ্দো পসংসত্থে চ অতিসযত্থে চ নিচ্চযোগত্থে চ হোতি. তস্সাতি লদ্ধসম্মুতিকস্স. তন্তি সীলং. পাতিমোক্খসংৰরসদ্দানং কম্মধারযভাৰং, তেহি চ সংৰুতসদ্দস্স তপ্পুরিসভাৰং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘পাতিমোক্খোৰা’’তিআদি. তত্থ এৰসদ্দেন কম্মধারযভাৰং, এনসদ্দেন চ তপ্পুরিসভাৰং দস্সেতীতি দট্ঠব্বং.
ৰত্ততীতি অত্তভাৰং পৰত্তেতি. কারিতপচ্চযো হি অদস্সনং গতো. ইমিনা ইরিযাপথৰিহার দিব্বৰিহার ব্রহ্মৰিহার অরিযৰিহারেসু চতূসু ৰিহারেসু অত্তভাৰৰত্তনং ইরিযাপথৰিহারং দস্সেতি. হীতি সচ্চং. এতন্তি ‘‘পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো ৰিহরতী’’তিৰচনং. ৰিভঙ্গেতি ঝানৰিভঙ্গে.
‘‘সীল’’ন্তিআদীনি অট্ঠ পদানি তুল্যাধিকরণানি. অযং পনেত্থ সম্বন্ধো – সীলং কুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা পতিট্ঠা আদি চরণং সংযমো সংৰরো মোক্খং পমোক্খন্তি. সমাপত্তিযাতি সমাপত্তত্থায. ‘‘উপেতো’’তিআদীনি সত্ত পদানি অঞ্ঞমঞ্ঞৰেৰচনানি. তত্থ উপপন্নোতি যুত্তো অনুযুত্তো. সমন্নাগতোতি সমন্ততো অনু পুনপ্পুনং আগতোতি সমন্নাগতো, সমঙ্গীভূতোতি অত্থো. এত্থ হি সংসদ্দো সমন্তত্থৰাচকো, অনুসদ্দো নউপচ্ছিন্নত্থৰাচকো. তেনাতি তেন কারণেন. পালেতীতি অত্তভাৰং বাধনতো রক্খতি. যপেতীতি অত্তভাৰো পৰত্ততি. যাপেতীতি অত্তভাৰং পৰত্তাপেতি. যপ যাপনে. যাপনং পৰত্তনন্তি হি ধাতুপাঠেসু ৰুত্তং (সদ্দনীতিধাতুমালাযং ১৮ পকারন্তধাতু). ৰিহরতীতি এত্থ একো আকারত্থৰাচকো ইতিসদ্দো লুত্তনিদ্দিট্ঠো, ইতি ৰুচ্চতি, ইতি ৰুত্তন্তি ৰা যোজনা.
আচারগোচরসদ্দানং দ্ৰন্দভাৰং, তেহি চ সম্পন্নসদ্দস্স তপ্পুরিসভাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘আচারগোচরসম্পন্নো’’তিআদি. তত্থ চসদ্দেন দ্ৰন্দভাৰং, এনসদ্দেন চ তপ্পুরিসভাৰং দস্সেতি. অণুসদ্দো অপ্পত্থো, মত্তসদ্দো পমাণত্থোতি আহ ‘‘অপ্পমত্তকেসূ’’তি. ‘‘দস্সনসীলো’’তিইমিনা ‘‘দস্সাৰী’’তিএত্থ আৰীসদ্দস্স তস্সীলত্থভাৰং দস্সেতি. ‘‘সমাদাযা’’তি এত্থ সংপুব্বআপুব্বস্স দাসদ্দস্স কম্মাপেক্খত্তা তস্স কম্মং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘তং তং সিক্খাপদ’’ন্তি. ইমিনা ‘‘সিক্খাপদেসূ’’তি উপযোগত্থে ভুম্মৰচনন্তি দস্সেতি. অথ ৰা সিক্খাপদেসূতি নিদ্ধারণত্থে ভুম্মৰচনমেতং. ‘‘তং তং সিক্খাপদ’’ন্তি কম্মং পন অজ্ঝাহরিতব্বন্তি দস্সেতি. ‘‘সমাদাযা’’তি এত্থ সংসদ্দস্স চ আপুব্বস্স দাসদ্দস্স চ যকারস্স চ অত্থং দস্সেতুং ‘‘সাধুকং গহেত্ৰা’’তি ৰুত্তং. এত্থাতি ইমিস্সং অট্ঠকথাযং. ৰিত্থারো পন গহেতব্বোতি যোজনা. যোতি কুলপুত্তো.
অস্সাতি লদ্ধসম্মুতিকস্স. যং তং বহু সুতং নাম অত্থি, তং ন সুতমত্তমেৰাতি যোজনা. মঞ্জূসাযন্তি পেল়াযং. সা হি সামিকস্স সধনত্তং মঞ্ঞতে ইমাযাতি ‘‘মঞ্জূসা’’তি ৰুচ্চতি. মঞ্জূসাযং রতনং সন্নিচিতং ৰিয সুতং সন্নিচিতং অস্মিং পুগ্গলেতি যোজনা, এতেনাতি ‘‘সন্নিচিত’’ন্তিপদেন, দস্সেতীতি সম্বন্ধো. সোতি লদ্ধসম্মুতিকো ভিক্খু. সন্নিচিতরতনস্সেৰাতি সন্নিচিতরতনস্স ইৰ. তন্তি ‘‘যে তে ধম্মা’’তিআদিৰচনং. এত্থাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে. অস্সাতি লদ্ধসম্মুতিকস্স ভিক্খুনো. তত্থাতি ‘‘ৰচসা পরিচিতা’’তিআদিৰচনে. এৰমত্থো ৰেদিতব্বোতি যোজনা. পগুণাতি উজুকা. উজুকো হি অজিম্হত্তা পকট্ঠো উত্তমো গুণোতি অত্থেন ‘‘পগুণো’’তি ৰুচ্চতি. অনুপেক্খিতাতি পুনপ্পুনং উপগন্ত্ৰা ইক্খিতা, পস্সিতা দস্সিতাতি অত্থো. অত্থতোতি অভিধেয্যত্থতো, অট্ঠকথাতোতি অত্থো. কারণতোতি ধম্মতো, পাল়িতোতি অত্থো. দিট্ঠিসদ্দস্স পঞ্ঞাসদ্দৰেৰচনত্তা ‘‘পঞ্ঞাযা’’তি ৰুত্তং. সুপচ্চক্খকতাতি সুট্ঠু অক্খানং ইন্দ্রিযানং পটিমুখং কতা.
‘‘বহুস্সুতো’’তি এত্থ বহুস্সুতস্স তিৰিধভাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘অযং পনা’’তিআদি. নিস্সযতো মুচ্চতীতি নিস্সযমুচ্চনকো. পরিসং উপট্ঠাপেতীতি পরিসুপট্ঠাকো. ভিক্খুনিযো ওৰদতীতি ভিক্খুনোৰাদকো. তত্থাতি তিৰিধেসু বহুস্সুতেসু. নিস্সযমুচ্চনকেন এত্তকং উগ্গহেতব্বন্তি সম্বন্ধো. উপসম্পদাযাতি উপসম্পাদেত্ৰা. পঞ্চ ৰস্সানি এতস্সাতি পঞ্চৰস্সো. তেন উগ্গহেতব্বন্তি যোজনা. সব্বন্তিমেনাতি সব্বেসং পরিচ্ছেদানং অন্তে লামকে পৰত্তেন. পগুণাতি অজিম্হা উজুকা. ৰাচুগ্গতাতি তস্সেৰ ৰেৰচনং. যস্স হি পাল়িপাঠা সজ্ঝাযনকালে পগুণা হোন্তি, তস্স ৰাচুগ্গতা. যস্স ৰা পন ৰাচুগ্গতা হোন্তি, তস্স পগুণা. তস্মা তানি পদানি অঞ্ঞমঞ্ঞকারণৰেৰচনানি. পক্খদিৰসেসূতি জুণ্হপক্খকাল়পক্খপরিযাপন্নেসু দিৰসেসু. ধম্মসাৰনত্থাযাতি সম্পত্তানং পরিসানং ধম্মস্স সাৰনত্থায সুণাপনত্থাযাতি অধিপ্পাযো. সাৰনত্থাযাতি এত্থ যুপচ্চযপরত্তা কারিতপচ্চযো লোপো হোতীতি দট্ঠব্বং. তস্মা সাৰীযতে সুণাপীযতে সাৰনন্তি ৰচনত্থো কাতব্বো. ভাণৰারা উগ্গহেতব্বাতি সম্বন্ধো. সম্পত্তানন্তি অত্তনো সন্তিকং সম্পত্তানং. পরিকথনত্থাযাতি পরিস্সঙ্গেন আলিঙ্গনেন কথনত্থং, অপ্পসদ্দসঙ্খাতায ৰাচায কথনত্থন্তি অত্থো. ‘‘কথামগ্গো’’তি ৰুত্তত্তা ৰত্থুকথাযেৰ অধিপ্পেতা, ন সুত্তসঙ্খাতো পাল়িপাঠো. অনু পচ্ছা, পুনপ্পুনং ৰা দাযকা মোদন্তি এতাযাতি অনুমোদনা. ঝানং ৰা মগ্গো ৰা ফলং ৰা সমণধম্মো নাম. তস্স করণত্থং উগ্গহেতব্বন্তি যোজনা. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. চতূসু দিসাসু অপটিহতোতি চাতুদ্দিসো, অপটিহতত্থে ণপচ্চযো.
পরিসুপট্ঠাপকেন কাতব্বাতি যোজনা. অভিৰিনযেতি অঞ্ঞমঞ্ঞপরিচ্ছিন্নে ৰিনযপিটকে. দ্ৰে ৰিভঙ্গাতি ভিক্খুৰিভঙ্গো চ ভিক্খুনিৰিভঙ্গো চ. অসক্কোন্তেন পরিসুপট্ঠাপকেন ভিক্খুনাতি সম্বন্ধো. এৰং অত্তনো অত্থায উগ্গহেতব্বং দস্সেত্ৰা ইদানি পরিসায অত্থায উগ্গহেতব্বং দস্সেন্তো আহ ‘‘পরিসায পনা’’তিআদি. অভিধম্মেতি অঞ্ঞমঞ্ঞপরিচ্ছিন্নে সুত্তন্তপিটকে এৰ, ন অভিধম্মপিটকে. তযো ৰগ্গাতি সগাথাৰগ্গো নিদানৰগ্গো খন্ধৰগ্গোতি তযো ৰগ্গা. ৰাসদ্দো অনিযমৰিকপ্পত্থো. একন্তি একং নিপাতং. ততো ততোতি নিকাযতো. সমুচ্চযং কত্ৰাতি রাসিং কত্ৰা. ন ৰুত্তন্তি অট্ঠকথাসু ন কথিতং. যস্স পন নত্থি, সো ন লভতীতি যোজনা. সুত্তন্তে চাতি সুত্তন্তপিটকে পন. উগ্গহিতোতি সরূপকথনেন গহিতো, উচ্চারিতোতি অত্থো. দিসাপামোক্খোতি দিসাসু ঠিতানং ভিক্খুআদীনং পামোক্খো. যেন কামং গমোতি যথাকামং গমো.
চতূসু নিকাযেসূতি খুদ্দকনিকাযতো অঞ্ঞেসু দীঘনিকাযাদীসু. একস্সাতি অঞ্ঞতরস্স একস্স. একনিকাযেনাতি একস্মিং নিকাযে লদ্ধনযেন. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. তত্থাতি চতুপ্পকরণস্স অট্ঠকথাযং. নানত্থন্তি নানাপযোজনং. তন্তি ৰিনযপিটকং. এত্তাৰতাতি এত্তকপমাণেন পগুণেন. হোতীতি ইতিসদ্দো পরিসমাপনত্থো. ইতি পরিসমাপনং ৰেদিতব্বন্তি যোজনা.
উভযানি খো পনস্সাতি আদি পন ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. অঞ্ঞস্মিন্তি ৰিনযপিটকতো ইতরস্মিং. তত্থাতি ‘‘উভযানি খো পনস্সা’’তিআদিৰচনে. যথা যেনাকারেন আগতানি, তং আকারং দস্সেতুন্তি যোজনা. পদপচ্চাভট্ঠসঙ্করদোসৰিরহিতানীতি পদানং পচ্চাভট্ঠসঙ্করভূতেহি দোসেহি ৰিরহিতানি. এত্থ চ পদপচ্চাভট্ঠন্তি পদানং পটিনিৰত্তিত্ৰা আভস্সনং গল়নং, চুতন্তি অত্থো. পদসঙ্করন্তি পদানং ৰিপত্তি, ৰিনাসোতি অত্থো. ‘‘সুত্তসো’’তি সামঞ্ঞতো ৰুত্তেপি খন্ধকপরিৰারসুত্তং এৰ গহেতব্বন্তি আহ ‘‘খন্ধকপরিৰারতো’’তি. অনুব্যঞ্জনসোতি এত্থ ব্যঞ্জনসদ্দো অক্খরস্স চ পদস্স চ ৰাচকোতি আহ ‘‘অক্খরপদপারিপূরিযা চা’’তি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা.
‘‘সিথিলধনিতাদীন’’ন্তিপদং ‘‘ৰচনেনা’’তিপদে কম্মং, ‘‘ৰচনেনা’’তিপদং ‘‘সম্পন্নাগতো’’তিপদে হেতু, ‘‘ৰিস্সট্ঠায অনেলগল়ায অত্থস্স ৰিঞ্ঞাপনিযা’’তিপদানি ‘‘ৰাচাযা’’তিপদে ৰিসেসনানি. সিথিলধনিতাদীনন্তি আদিসদ্দেন নিগ্গহিতৰিমুত্তসম্বন্ধৰৰত্থিতদীঘ রস্স গরু লহু সঙ্খাতা অট্ঠ ব্যঞ্জনবুদ্ধিযো সঙ্গণ্হাতি. যথাৰিধানৰচনেনাতি অক্খরচিন্তকানং যথা সংৰিদহনৰচনেন. ৰাচাযেৰ করীযতি কথীযতি উচ্চারীযতি ৰাক্করণং চকারস্স ককারং কত্ৰা. হীতি তদেৰ যুত্তং. মাতুগামো যস্মা সরসম্পত্তিরতো, তস্মা হীল়েতীতি যোজনা. ‘‘সরসম্পত্তিরহিত’’ন্তিপদং ‘‘ৰচন’’ন্তিপদে ৰিসেসনভাৰেন ৰিসেসং কত্ৰা ‘‘হীল়েতী’’তিপদে হেতুভাৰেন সম্পজ্জনতো হেতুঅন্তোগধৰিসেসনন্তি দট্ঠব্বং. সব্বাসন্তি ভিক্খুনীনং. ‘‘সীলাচারসম্পত্তিযা’’তিইমিনা জাতি গোত্ত রূপ ভোগাদিনাতিঅত্থং নিৰত্তেতি. কারণঞ্চাতি অট্ঠকথঞ্চ. তজ্জেত্ৰাতি উব্বেজেত্ৰা. তাসন্তি ভিক্খুনীনং. গিহিকালেতি ভিক্খুনোৰাদকস্স গিহিকালে অনজ্ঝাপন্নপুব্বো হোতীতি সম্বন্ধো. হি তদেৰ যুত্তং. ‘‘মাতুগামো’’তিপদং ‘‘ন করোতী’’তিপদে সুদ্ধকত্তা, ‘‘উপ্পাদেতী’’তিপদে হেতুকত্তা. ঠিতস্স ভিক্খুনো ধম্মদেসনাযাপীতি যোজনা. অপিসদ্দো গরহত্থো. ৰিসভাগেহীতি ৰিরুদ্ধেহি ৰত্থারম্মণেহি. অযুত্তট্ঠানেতি পব্বজিতানং অননুরূপট্ঠানে. ছন্দরাগন্তি বলৰতণ্হং. তেনাতি তেন হেতুনা.
‘‘এত্থ চা’’তিআদিম্হি অযং পন সঙ্গহো –
‘‘সীলৰা বহুস্সুতো চ, স্ৰাগতো চ সুৰাচকো;
পিযো পটিবলো চাপি, নজ্ঝাপন্নো চ ৰীসতী’’তি.
১৪৮. ৰত্থুস্মিন্তি অট্ঠুপ্পত্তিযং. ককারলোপং কত্ৰা গরুধম্মাতি ৰুচ্চন্তীতি আহ ‘‘গরুকেহি ধম্মেহী’’তি. তেতি গরুধম্মা. হীতি যস্মা. ‘‘একতো’’তি সামঞ্ঞেন ৰুত্তৰচনস্স ৰিসেসেন গহেতব্বতং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘ভিক্খুনীনং সন্তিকে’’তি. যথাৰত্থুকমেৰাতি পাচিত্তিযমেৰ. তঞ্হি ৰত্থুস্স আপত্তিকারণস্স অনুরূপং পৰত্তত্তা ‘‘যথাৰত্থুক’’ন্তি ৰুচ্চতি.
১৪৯. পাতোতি পগেৰ, পঠমন্তি অত্থো. অসম্মট্ঠং সম্মজ্জীতব্বন্তি সম্বন্ধো. অসম্মজ্জনে দোসং পাকটং করোন্তো আহ ‘‘অসম্মট্ঠং হী’’তিআদি. হীতি তপ্পাকটীকরণজোতকো. তন্তি পরিৰেণং. দিস্ৰা ভৰেয্যুন্তি সম্বন্ধো. তেনাতি অসোতুকামানং ৰিয ভৰনহেতুনা. পরিৰেণসম্মজ্জনস্স আনিসংসং দস্সেত্ৰা পানীযপরিভোজনীযউপট্ঠানস্স তমেৰ দস্সেন্তো আহ ‘‘অন্তো গামতো পনা’’তি আদি. তস্মিন্তি পানীযপরিভোজনীযে.
সাখাভঙ্গম্পীতি ভঞ্জিতব্বসাখম্পি. দুতিযোতি ৰিঞ্ঞূ পুরিসো দুতিযো. নিসীদিতব্বট্ঠানং দস্সেন্তো আহ ‘‘নিসীদিতব্ব’’ন্তিআদি. ‘‘ৰিহারমজ্ঝে’’তি সামঞ্ঞতো ৰত্ৰা ৰিসেসতো দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘দ্ৰারে’’তি. ওসরন্তি অৰসরন্তি এত্থাতি ওসরণং, তঞ্চ তং ঠানঞ্চেতি ওসরণট্ঠানং, তস্মিং. সমগ্গত্থাতি এত্থ সংপুব্বো চ আপুব্বো চ গমুসদ্দো হোতি, ততো হিয্যত্তনীসঙ্খাতং ত্থৰচনং ৰা হোতি, পঞ্চমীসঙ্খাতস্স থৰচনস্স ত্থত্তং ৰা হোতি, সংযোগপরত্তা আ উপসগ্গো রস্সো চ হোতি, ইতি অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘সম্মা আগতত্থা’’তি. তত্থ ‘‘সম্মা’’তিপদেন সংসদ্দস্স অত্থং দস্সেতি, ‘‘আ’’ইতিপদেন আত্যূপসগ্গং, ‘‘গত’’ইতিপদেন গমুধাতুং, ‘‘ত্থ’’ইতিপদেন হিয্যত্তনীসঙ্খাতং ত্থৰচনং ৰা, পঞ্চমীসঙ্খাতস্স থৰচনস্স ত্থত্তং ৰা দস্সেতি. অযং পনেত্থত্থো – সমং তুম্হে আগতত্থাতি. পঞ্চমীসঙ্খাতস্স থৰচনস্স ত্থত্তকালে সমং তুম্হে আগা অত্থ ভৰথাতি. ‘‘আগচ্ছন্তী’’তিপদেন ‘‘ৰত্তন্তী’’তি এত্থ ৰতুধাতুযা অত্থং দস্সেতি, ‘‘পগুণা ৰাচুগ্গতা’’তিপদেহি অধিপ্পাযং দস্সেতি. পাল়ীতি গরুধম্মপাল়ি.
তত্থাতি তস্সং পাল়িযং, তেসু ৰা অভিৰাদনাদীসু চতূসু. মগ্গসম্পদানন্তি মগ্গং পরিহরিত্ৰা ভিক্খুস্স ওকাসদানং. বীজনন্তি বীজনিযা ৰিধূপনং. পানীযাপুচ্ছনন্তি পানীযস্স আপুচ্ছনং. আদিসদ্দেন পরিভোজনীযাপুচ্ছনাদিকং সঙ্গণ্হাতি. এত্থ চাতি এতেসু চতূসু অভিৰাদনাদীসু. ‘‘অন্তো গামে ৰা’’তিআদীনি ছ পদানি ‘‘কাতব্বমেৰা’’তিপদে আধারো. রাজুস্সারণাযাতি রঞ্ঞো আনুভাৰেন জনানং উস্সারণায. মহাভিক্খুসঙ্ঘো সন্নিপততি এত্থাতি মহাসন্নিপাতং, তস্মিং মহাসন্নিপাতে ঠানে নিসিন্নে সতীতি যোজনা. পচ্চুট্ঠানন্তি পটিকচ্চেৰ উট্ঠানং. তং তন্তি সামীচিকম্মং.
সক্কত্ৰাতি চিত্তিং কত্ৰা, সং আদরং কত্ৰাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘যথা কতো’’তিআদি. তিণ্ণং কিচ্চানন্তি ‘‘সক্কত্ৰা গরুংকত্ৰা মানেত্ৰা’’তিসঙ্খাতানং তিণ্ণং কিচ্চানং. অনীযসদ্দো কম্মত্থোতি আহ ‘‘ন অতিক্কমিতব্বো’’তি.
নত্থি ভিক্খু এত্থাতি অভিক্খুকো আৰাসো, সো কিত্তকে ঠানে অভিক্খুকো, যো আৰাসো অভিক্খুকো নাম হোতীতি আহ ‘‘সচে’’তি আদি. ‘‘উপস্সযতো’’তিপদং ‘‘অব্ভন্তরে’’তিপদে অপাদানং. এত্থাতি অভিক্খুকে আৰাসে. হীতি সচ্চং. ততোতি অড্ঢযোজনব্ভন্তরে ঠিতআৰাসতো. পরন্তি অঞ্ঞস্মিং আৰাসে, ভুম্মত্থে চেতং উপযোগৰচনং. পচ্ছাভত্তন্তি ভত্ততো পচ্ছা. তত্থাতি অভিক্খুকে আৰাসে. ‘‘ভিক্খুনিযো’’তিপদং ‘‘ৰদন্তী’’তিপদে কম্মং. ৰুত্তপ্পমাণেতি অড্ঢযোজনব্ভন্তরসঙ্খাতে ৰুত্তপ্পমাণে. সাখামণ্ডপেপীতি সাখায ছাদিতমণ্ডপেপি. পিসদ্দেন আৰাসে পন কা নাম কথাতি দস্সেতি. ৰুত্তাতি ৰসিতা. এত্তাৰতাতি একরত্তং ৰসিতমত্তেন. এত্থাতি সভিক্খুকে আৰাসে. উপগচ্ছন্তীহি ভিক্খুনীহি যাচিতব্বাতি যোজনা. পক্খস্সাতি আসল়্হীমাসস্স জুণ্হপক্খস্স. ‘‘তেরসিয’’ন্তিপদেন অৰযৰিঅৰযৰভাৰেন যোজেতব্বং. মযন্তি অম্হে. যতোতি যেন উজুনা মগ্গেনাতি সম্বন্ধো. তেনাহ ‘‘তেন মগ্গেনা’’তি. অঞ্ঞেন মগ্গেনাতি উজুমগ্গতো অঞ্ঞেন জিম্হমগ্গেন. অযন্তি অযং আৰাসো. ততোতি ভিক্খূনং আৰাসতো, ভিক্খুনিউপস্সযতো ৰা, ইদমেৰ যুত্ততরং. ৰক্খতি হি ‘‘অম্হাকং উপস্সযতো গাৰুতমত্তে’’তি. খেমট্ঠানেতি অভযট্ঠানে. তঞ্হি খীযন্তি ভযা এত্থাতি খেমং, খেমঞ্চ তং ঠানঞ্চেতি খেমট্ঠানন্তি কত্ৰা ‘‘খেমট্ঠান’’ন্তি ৰুচ্চতি. তাহি ভিক্খুনীহীতি অড্ঢযোজনমত্তে ঠানে ৰসন্তীহি. তা ভিক্খুনিযোতি গাৰুতমত্তে ঠানে ৰসন্তিযো. অন্তরাতি তুম্হাকং, অম্হাকঞ্চ নিৰাসনট্ঠানস্স, নিৰাসনট্ঠানতো ৰা অন্তরে ৰেমজ্ঝে. ভুম্মত্থে চেতং নিস্সক্কৰচনং. ঠিতে মগ্গেতি সম্বন্ধো ‘‘সন্তিকা’’তিপদং ‘‘আগত’’ইতিপদে অপাদানং. তত্থাতি অঞ্ঞাসং ভিক্খুনীনং উপস্সযে. ইতি যাচিতব্বাতি যোজনা. ততোতি ভিক্খূনং যাচিতব্বতো, পরন্তি সম্বন্ধো.
চাতুদ্দসেতি আসল়্হীমাসস্স জুণ্হপক্খস্স চতুদ্দসন্নং দিৰসানং পূরণে দিৰসে. ইধাতি ইমস্মিং ৰিহারে. ‘‘ওৰাদ’’ন্তিপদং ‘‘অনু’’ইতিপদে কম্মং. অনুজীৰন্তিযোতি অনুগন্ত্ৰা জীৰনং ৰুত্তিং করোন্তিযো. ৰুত্তা ভিক্খূতি সম্বন্ধো. দুতিযদিৰসেতি আসল়্হীপুণ্ণমিযং. অথাতি পক্কমনানন্তরং. এত্থাতি ভিক্খূনং পক্কন্তত্তা অপস্সনে. ‘‘আভোগং কত্ৰা’’তিইমিনা আভোগং অকত্ৰা ৰসিতুং ন ৰট্টতীতি দীপেতি. সভিক্খুকাৰাসং গন্তব্বমেৰাতি অধিপ্পাযো. সাতি ৰস্সচ্ছেদাপত্তি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. কেনচি কারণেনাতি ভিক্খাচারস্স অসম্পদাদিনা কেনচি নিমিত্তেন. হীতি সচ্চং. ভিক্খূনং পক্কন্তাদিকারণা অভিক্খুকাৰাসে ৰসন্তিযা কিং অভিক্খুকাৰাসেৰ পৰারেতব্বন্তি আহ ‘‘পৰারেন্তিযা পনা’’তিআদি.
অন্ৰদ্ধমাসন্তি এত্থ অনুসদ্দো ৰিচ্ছত্থৰাচকো কম্মপ্পৰচনীযো, তেন পযোগত্তা ভুম্মত্থে উপযোগৰচনন্তি আহ ‘‘অদ্ধমাসে অদ্ধমাসে’’তি. পচ্চাসীসিতব্বাতি এত্থ পতিপুব্বো চ আপুব্বো চ সিধাতু ইচ্ছত্থেতি আহ ‘‘ইচ্ছিতব্বা’’তি. সিধাতুযা দ্ৰেভাৰো হোতি. আপুব্বো সিসি ইচ্ছাযন্তিপি ধাতুপাঠেসু ৰুত্তং. তত্থাতি ‘‘উপোসথপুচ্ছক’’ন্তিৰচনে. পক্খস্সাতি যস্স কস্সচি পক্খস্স. মহাপচ্চরিযং পন ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. ওৰাদস্স যাচনং ওৰাদো উত্তরপদলোপেন, সোযেৰ অত্থো পযোজনং ওৰাদত্থো, তদত্থায. পাটিপদদিৰসতোতি দুতিযদিৰসতো. সো হি চন্দো ৰুদ্ধিঞ্চ হানিঞ্চ পটিমুখং পজ্জতি এত্থ, এতেনাতি ৰা পাটিপদোতি ৰুচ্চতি. ইতীতি এৰং ৰুত্তনযেন. ভগৰা পঞ্ঞপেতীতি যোজনা. অঞ্ঞস্সাতি ধম্মস্সৰনকম্মতো অঞ্ঞস্স. নিরন্তরন্তি অভিক্খণং, ‘‘পঞ্ঞপেতী’’তিপদে ভাৰনপুংসকং. হীতি ৰিত্থারো. এৰঞ্চ সতীতি এৰং বহূপকারে সতি চ. যন্তি যং ধম্মং. সাত্থিকন্তি সপযোজনং. যথানুসিট্ঠন্তি অনুসিট্ঠিযা অনুরূপং. সব্বাযেৰ ভিক্খুনিযোপীতি যোজনা. হীতি সচ্চং.
ওৰাদং গচ্ছতীতি ওৰাদং যাচিতুং ভিক্খুসঙ্ঘস্স আরামং গচ্ছতি. ন ওৰাদো গন্তব্বোতি ওৰাদং যাচিতুং ভিক্খুসঙ্ঘস্স আরামো ন গন্তব্বো. ওৰাদোতি চ উপযোগত্থে পচ্চত্তৰচনন্তি দট্ঠব্বং. ইতরথা হি সদ্দপযোগো ৰিরুজ্ঝেয্য. ওৰাদং গন্তুন্তি ওৰাদং যাচনত্থায ভিক্খুসঙ্ঘস্স আরামং গন্তুং.
‘‘দ্ৰে তিস্সো ভিক্খুনিযো’’তিপদং ‘‘যাচিত্ৰা’’তিপদে দুতিযাকম্মং. ‘‘পেসেতব্বা’’তিপদে পঠমাকম্মং. ওৰাদূপসঙ্কমনন্তি ওৰাদস্স গহণত্থায উপসঙ্কমনং. আরামন্তি ভিক্খুসঙ্ঘস্স আরামং. ততোতি গমনতো পরন্তি সম্বন্ধো. তেন ভিক্খুনাতি ওৰাদপটিগ্গাহকেন ভিক্খুনা. তন্তি সম্মতং ভিক্খুং.
উস্সহতীতি সক্কোতি. পাসাদিকেনাতি পসাদং আৰহেন পসাদজনকেন কাযৰচীমনোকম্মেনাতি অত্থো. সম্পাদেতূতি তিৰিধং সিক্খং সম্পাদেতু. এত্তাৰতাতি এত্তকেন ‘‘পাসাদিকেন সম্পাদেতূ’’তি ৰচনমত্তেন. হীতি ফলজোতকো. এতন্তি ‘‘তাহী’’তিৰচনং.
এত্থ চ ভিক্খূনং সঙ্ঘগণপুগ্গলৰসেন ৰচনৰারো তিৰিধো হোতি, তং তিৰিধং ৰচনৰারং ভিক্খুনীনং সঙ্ঘগণপুগ্গলৰসেন তীহি ৰচনৰারেহি গুণিতং কত্ৰা নৰ ৰচনৰারা হোন্তি, তং আকারং দস্সেন্তো আহ ‘‘তত্রাযং ৰচনক্কমো’’তি. তত্রাতি পুরিমৰচনাপেক্খং. ৰচনাকারো পাকটোৰ.
একা ভিক্খুনী ৰা বহূহি ভিক্খুনীউপস্সযেহি ওৰাদত্থায পেসিতে ৰচনাকারং দস্সেন্তো আহ ‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘো চ অয্যা’’তিআদি.
তেনাপীতি ওৰাদপটিগ্গাহকেনাপি ‘‘ওৰাদ’’ন্তিপদং ‘‘পটিগ্গাহকেনা’’তি পদে কম্মং. পুন ‘‘ওৰাদ’’ন্তিপদং ‘‘অপটিগ্গহেতু’’ন্তিপদে কম্মং. বলতি অস্সাসপস্সাসমত্তেন জীৰতি, ন পঞ্ঞাজীৰিতেনাতি বালো. গিলাযতি রুজতীতি গিলানো. গমিস্সতি গন্তুং ভব্বোতি গমিকো. অযং পনেত্থ যোজনা – গন্তুং ভব্বো যো ভিক্খু গমিস্সতি গমনং করিস্সতি, ইতি তস্মা সো ভিক্খু গমিকো নাম. অথ ৰা যো ভিক্খু গন্তুং ভব্বত্তা গমিস্সতি গমনং করিস্সতি, ইতি তস্মা সো ভিক্খু গমিকো নামাতি. ‘‘ভব্বো’’তি চ হেতুঅন্তোগধৰিসেসনং.
তত্থাতি বালাদীসু তীসু পুগ্গলেসু. দুতিযপক্খদিৰসেতি পাটিপদতো দুতিযপক্খদিৰসে. উপোসথগ্গেতি উপোসথগেহে. তঞ্হি উপোসথং গণ্হন্তি, উপোসথো ৰা গয্হতি অস্মিন্তি ‘‘উপোসথগ্গ’’ন্তি ৰুচ্চতি. তস্মিং উপোসথগ্গে. ‘‘অনারোচেতু’’ন্তি ৰচনস্স ঞাপকং দস্সেত্ৰা ‘‘অপচ্চাহরিতু’’ন্তি ৰচনস্স তমেৰ দস্সেন্তো আহ ‘‘অপরম্পি ৰুত্ত’’ন্তিআদি.
তত্থাতি ওৰাদপটিগ্গাহকেসু ভিক্খূসু. নো চস্সাতি নো চে অস্স. সভং ৰাতি সমজ্জং ৰা. সা হি সহ ভাসন্তি এত্থ, সন্তেহি ৰা ভাতি দিব্বতীতি ‘‘সভা’’তি ৰুচ্চতি, তং সভং ৰা উপসঙ্কমিস্সামীতি যোজনা. তত্রাতি তস্মিং সভাদিকে. এৰং ‘‘তত্থা’’তিপদেপি.
চতুদ্দসন্নং পূরণো চাতুদ্দসো, তস্মিং পৰারেত্ৰাতি সম্বন্ধো. ভিক্খুসঙ্ঘেতি ভিক্খুসঙ্ঘস্স সন্তিকে, সমীপত্থে চেতং ভুম্মৰচনং. অজ্জতনাতি এত্থ অস্মিং অহনি অজ্জ, ইমসদ্দতো অহনীতি অত্থে জ্জপচ্চযো, ইমসদ্দস্স চ অকারো, অজ্জ এৰ অজ্জতনা, স্ৰত্থো হি তনপচ্চযো. অপরস্মিং অহনি অপরজ্জ, অপরসদ্দতো অহনীতি অত্থে জ্জপচ্চযো সত্তম্যন্তোযেৰ. এত্থাতি পৰারণে, ‘‘অনুজানামী’’তিআদিৰচনে ৰা. হীতি সচ্চং.
কোলাহলন্তি কোতূহলং. পঠমং ভিক্খুনী যাচিতব্বাতি সঙ্ঘেন পঠমং ভিক্খুনী যাচিতব্বা.
তায ভিক্খুনিযা ৰচনীযো অস্সাতি যোজনা. পস্সন্তো পটিকরিস্সতীতি ৰজ্জাৰজ্জং পস্সন্তো হুত্ৰা পটিকরিস্সতি.
উভিন্নন্তি ভিক্খুভিক্খুনীনং. যথাঠানেযেৰাতি যং যং ঠানং যথাঠানং, তস্মিং যথাঠানেযেৰ. কেনচি পরিযাযেনাতি কেনচি কারণেন. অৰপুব্বো ৰরসদ্দো পিহিতত্থোতি আহ ‘‘পিহিতো’’তি. ৰচনংযেৰাতি ওৰাদৰচনংযেৰ. পথোতি জেট্ঠকট্ঠানে ঠানস্স কারণত্তা পথো. দোসং পনাতি অভিক্কমনাদীসু আদীনৰং পন. অঞ্জেন্তীতি মক্খেন্তি. ভিক্খূহি পন ওৰদিতুং অনুসাসিতুং ৰট্টতীতি যোজনা.
অঞ্ঞন্তি ওৰাদতো অঞ্ঞং. এসোতি গরুধম্মো.
১৫০. ‘‘অধম্মকম্মে’’তি এত্থ কতমং কম্মং নামাতি আহ ‘‘অধম্মকম্মেতিআদীসূ’’তিআদি. তত্থাতি অধম্মকম্মধম্মকম্মেসু.
১৫২. উদ্দেসং দেন্তো ভণতি, অনাপত্তীতি যোজনা. ওসারেতীতি কথেতি. চতুপরিসতীতি চতুপরিসস্মিং. তত্রাপীতি তেন ভিক্খুনীনং সুণনকারণেনাতি. পঠমং.
২. অত্থঙ্গতসিক্খাপদং
১৫৩. দুতিযে পরিযাযসদ্দো ৰারত্থোতি আহ ‘‘ৰারেনা’’তি. ৰারোতি চ অনুক্কমোযেৰাতি আহ ‘‘পটিপাটিযাতি অত্থো’’তি. অধিকং চিত্তং ইমস্সাতি অধিচেতোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অধিচিত্তৰতো’’তিআদি. অধিচিত্তং নাম ইধ অরহত্তফলচিত্তমেৰ, ন ৰিপস্সনাপাদকভূতং অট্ঠসমাপত্তিচিত্তন্তি আহ ‘‘অরহত্তফলচিত্তেনা’’তি. ‘‘অধিচিত্তসিক্খা’’তিআদীসু (পারা. ৪৫; দী. নি. ৩.৩০৫; ম. নি. ১.৪৯৭; অ. নি. ৬.১০৫; মহানি. ১০) হি ৰিপস্সনাপাদকভূতং অট্ঠসমাপত্তিচিত্তং ‘‘অধিচিত্ত’’ন্তি ৰুচ্চতি. ন পমজ্জতোতি ন পমজ্জন্তস্স. সাতচ্চকিরিযাযাতি সততকরণেন. উভো লোকে মুনতি জানাতীতি মুনীতি চ, মোনং ৰুচ্চতি ঞাণং মুননট্ঠেন জাননত্থেন, তমস্সত্থীতি মুনীতি চ দস্সেন্তো আহ ‘‘মুনিনোতী’’তিআদি. তত্থ ‘‘যো মুনতি…পে… মুননেন ৰা’’তিইমিনা পঠমত্থং দস্সেতি, ‘‘মোনং ৰুচ্চতি…পে… ৰুচ্চতী’’তিইমিনা দুতিযত্থং দস্সেতি. মুন গতিযন্তি ধাতুপাঠেসু (সদ্দনীতিধাতুমালাযং ১৫ পকারন্তধাতু) ৰুত্তত্তা ‘‘যো মুনতী’’তি এত্থ ভূৰাদিগণিকো মুনধাতুযেৰ, ন কীযাদিগণিকো মুধাতূতি দট্ঠব্বং. অথ ৰা মুন ঞাণেতি ধাতুপাঠেসু (সদ্দনীতিধাতুমালাযং ১৭ কিযাদিগণিক) ৰুত্তত্তা ‘‘মুনাতী’’তি কীযাদিগণিকোৰ. ধাত্ৰন্তনকারলোপোতি দট্ঠব্বং. ‘‘মোনং ৰুচ্চতি ঞাণ’’ন্তি চেত্থ ঞাণং নাম অরহত্তঞাণমেৰ. মোনস্স পথো মোনপথোতি ৰুত্তে সত্ততিংস বোধিপক্খিযধম্মাৰ অধিপ্পেতাতি আহ ‘‘সত্ততিংসবোধিপক্খিযধম্মেসূ’’তি. অথ ৰা অধিসীলসিক্খাদযো অধিপ্পেতাতি আহ ‘‘তীসু ৰা সিক্খাসূ’’তি. পুব্বভাগপটিপদন্তি অরহত্তঞাণস্স পুব্বভাগে পৰত্তং সীলসমথৰিপস্সনাসঙ্খাতং পটিপদং. পুব্বভাগেতি অরহত্তঞাণস্স পুব্বভাগে. এত্থাতি ‘‘অধিচেতসো…পে… সিক্খতো’’তি ৰচনে. ‘‘তাদিনো’’তিপদং ‘‘মুনিনো’’তিপদেন যোজেতব্বন্তি আহ ‘‘তাদিসস্স খীণাসৰমুনিনো’’তি. এত্থাতি ‘‘সোকা ন ভৰন্তি তাদিনো’’তি ৰচনে. রাগাদযো উপসমেতীতি উপসন্তোতি দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘রাগাদীন’’ন্তি. সতি অস্সত্থীতি সতিমাতি কত্ৰা মন্তুসদ্দো নিচ্চযোগত্থোতি আহ ‘‘সতিযা অৰিরহিতস্সা’’তি.
ন কসীযতি ন ৰিলেখীযতীতি অকাসো, সোযেৰ আকাসো. অন্তরেন ছিদ্দেন ইক্খিতব্বোতি অন্তলিক্খো. আকাসো হি চতুব্বিধো অজটাকাসো, কসিণুগ্ঘাটিমাকাসো, পরিচ্ছিন্নাকাসো, রূপপরিচ্ছেদাকাসোতি. তত্থ অজটাকাসোৰ ইধাধিপ্পেতো ‘‘অন্তলিক্খে’’তি ৰিসেসিতত্তা. তেনাহ ‘‘ন কসিণুগ্ঘাটিমে, ন পন রূপপরিচ্ছেদে’’তি. পরিচ্ছিন্নাকাসোপি রূপপরিচ্ছেদাকাসেন সঙ্গহিতো. ‘‘ম’’ন্তি পদং ‘‘অৰমঞ্ঞন্তী’’তি পদে কম্মং. এত্তকমেৰাতি এতপ্পমাণং ‘‘অধিচেতসো’’তিআদিসঙ্খাতং ৰচনমেৰ, ন অঞ্ঞং বুদ্ধৰচনন্তি অত্থো. অযন্তি চূল়পন্থকো থেরো. হন্দাতি ৰস্সগ্গত্থে নিপাতো. মম আনুভাৰং দস্সেমি, তুম্হে পস্সথ গণ্হথাতি অধিপ্পাযো. ৰুট্ঠাযাতি ততো চতুত্থজ্ঝানতো ৰুট্ঠহিত্ৰা. অন্তরাপি ধাযতীতি এত্থ পিসদ্দস্স অট্ঠানত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘অন্তরধাযতিপী’’তি. এসেৰ নযো ‘‘সেয্যম্পি কপ্পেতী’’তি এত্থপি. থেরোতি চূল়পন্থকো থেরো. ইদং পদং অন্তরন্তরা যুত্তট্ঠানেসু সম্বন্ধিত্ৰা ‘‘তঞ্চেৰ ভণতী’’তিইমিনা সম্বন্ধিতব্বং. ভাতুথেরস্সাতি জেট্ঠকভাতুভূতস্স মহাপন্থকথেরস্স.
পদ্মন্তি গাথাযং তযো পাদা ইন্দৰজিরা, চতুত্থপাদো উপেন্দৰজিরো. তস্মা পদ্মন্তি এত্থ মকারে পরে দুকারুকারস্স লোপং কত্ৰা পরক্খরং নেত্ৰা ‘‘পদ্ম’’ন্তি দ্ৰিভাৰেন লিখিতব্বং. অৰীতগন্ধন্তি এত্থ ৰীতি দীঘুচ্চারণমেৰ যুত্তং. পঙ্কে দৰতি গচ্ছতীতি পদুমং. কোকং দুগ্গন্ধস্স আদানং নুদতি অপনেতীতি কোকনুদং. সুন্দরো গন্ধো ইমস্সাতি সুগন্ধং. অযং পনেত্থ যোজনা – যথা কোকনুদসঙ্খাতং সুগন্ধং পাতো পগেৰ বালাতপেন ফুল্লং ৰিকসিতং অৰীতগন্ধং হুত্ৰা ৰিরোচমানং পদুমং সিযা, তথা অঙ্গীরসং অঙ্গিতো সরীরতো নিচ্ছরণপভস্সররসং হুত্ৰা ৰিরোচমানভূতং অন্তলিক্খে তপন্তং আদিচ্চং ইৰ তেধাতুকে তপন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং পস্সাতি.
পগুণন্তি ৰাচুগ্গতং. ততোতি অসক্কুণেয্যতো. নন্তি চূল়পন্থকং. থেরোতি মহাপন্থকো থেরো নিক্কড্ঢাপেসীতি সম্বন্ধো. সোতি চূল়পন্থকো. অথাতি তস্মিং কালে. ভগৰা আহাতি যোজনা. বুদ্ধচক্খুনাতি আসযানুসযইন্দ্রিযপরোপরিযত্তঞাণসঙ্খাতেন সব্বঞ্ঞুবুদ্ধানং চক্খুনা. তন্তি চূল়পন্থকং. তস্সাতি চূল়পন্থকস্স. অথাতি তস্মিং আরোচনকালে. অস্সাতি চূল়পন্থকস্স, দত্ৰাতি সম্বন্ধো. রজং মলং হরতি অপনেতীতি রজোহরণং, পিলোতিকখণ্ডং. সোতি চূল়পন্থকো. তস্সাতি পিলোতিকখণ্ডস্স, ‘‘অন্ত’’ন্তিপদে অৰযৰিসম্বন্ধো. পরিসুদ্ধম্পীতি পিসদ্দো অপরিসুদ্ধে পিলোতিকখণ্ডে কা নাম কথাতি দস্সেতি. সংৰেগন্তি সন্তাসং ভযন্তি অত্থো. অথাতি তস্মিং আরম্ভকালে. অস্সাতি চূল়পন্থকস্স. ‘‘ত’’ন্তিপদং ‘‘মমাযনভাৰ’’ন্তিপদেন সম্বন্ধং কত্ৰা যোজনা কাতব্বাতি. দুতিযং.
৩. ভিক্খুনুপস্সযসিক্খাপদং
১৬২. ততিযে ‘‘ওৰদতি পাচিত্তিযস্সা’’তি সামঞ্ঞতো ৰুত্তেপি ৰিসেসতো অত্থো গহেতব্বোতি আহ ‘‘অট্ঠহি গরুধম্মেহি ওৰদন্তস্সেৰ পাচিত্তিয’’ন্তি. ইতোতি ইমস্মা সিক্খাপদম্হা. যত্থ যত্থাতি যস্মিং যস্মিং সিক্খাপদে. সব্বত্থ তত্থ তত্থাতি যোজনাতি. ততিযং.
পকিণ্ণককথা
এত্থাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে. ইদং পকিণ্ণকং ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. তীণি পাচিত্তিযানীতি ভিক্খুনো অসম্মতত্তা একং পাচিত্তিযং, সূরিযস্স অত্থঙ্গতত্তা একং, ভিক্খুনুপস্সযং উপসঙ্কমিতত্তা একন্তি তীণি পাচিত্তিযানি. কথন্তি কেন কারণেন হোতীতি যোজনা. তত্থাতি ভিক্খুনুপস্সযং. তস্সেৰাতি সম্মতস্সেৰ ভিক্খুনো. অঞ্ঞেন ধম্মেনাতি গরুধম্মেহি অঞ্ঞেন ধম্মেন. দিৰা পনাতি সূরিযুগ্গমনতো তস্স অনত্থঙ্গতেযেৰাতি.
৪. আমিসসিক্খাপদং
১৬৪. চতুত্থে বহুং মানং কতং যেহীতি বহুকতা. বহুকতা হুত্ৰা ন ওৰদন্তীতি অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘ন বহুকতা’’তিআদি. ধম্মেতি সীলাদিধম্মে. অধিপ্পাযোতি ‘‘ন বহুকতা’’তিপদস্স, ছব্বগ্গিযানং ৰা অধিপ্পাযোতি যোজনা. ‘‘কত্তুকামোতি আদীন’’ন্তিপদং ‘‘অত্থো’’তিপদে ৰাচকসম্বন্ধো.
অসম্মতো নাম ঠপিতো ৰেদিতব্বোতি যোজনা. সম্মুতিন্তি ভিক্খুনোৰাদকসম্মুতিং. পচ্ছা সামণেরভূমিযং ঠিতোতি যোজনাতি. চতুত্থং.
৫. চীৰরদানসিক্খাপদং
১৬৯. পঞ্চমে রথিকাযাতি রচ্ছায. সা হি রথস্স হিতত্তা রথিকাতি ৰুচ্চতি. সন্দিট্ঠাতি সমোধানৰসেন দস্সীযিত্থাতি সন্দিট্ঠা. দিট্ঠমত্তকা মিত্তাতি আহ ‘‘মিত্তা’’তি. সেসন্তি ৰুত্তৰচনতো সেসং ৰচনং. তত্রাতি চীৰরপটিগ্গহণসিক্খাপদে. হীতি ৰিসেসজোতকং. ইধাতি ইমস্মিং চীৰরদানসিক্খাপদেতি. পঞ্চমং.
৬. চীৰরসিব্বনসিক্খাপদং
১৭৫. ছট্ঠে উদাযীতি এত্থ মহাউদাযী, কাল়ুদাযী, লাল়ুদাযীতি তযো উদাযী হোন্তি. তেসু ততিযোৰাধিপ্পেতোতি আহ ‘‘লাল়ুদাযী’’তি. পভাৰেন ঠাতি পৰত্ততীতি পট্ঠোতি কতে পটিবলোৰ লব্ভতি. তেনাহ ‘‘পটিবলো’’তি. নিপুণোতি কুসলো. ‘‘পটিভানেন কতচিত্ত’’ন্তিইমিনা ‘‘পটিভানচিত্ত’’ন্তি পদস্স মজ্ঝে পদলোপং দস্সেতি. সোতি লাল়ুদাযী অকাসীতি সম্বন্ধো. তস্সাতি চীৰরস্স. ‘‘যথাসংহট’’ন্তি এত্থ এৰসদ্দো অজ্ঝাহরিতব্বোতি আহ ‘‘যথাসংহটমেৰা’’তি.
১৭৬. যং চীৰরং নিৰাসিতুং ৰা পারুপিতুং ৰা সক্কা হোতি, তং চীৰরং নামাতি যোজনা. এৰং হীতি এৰমেৰ. ‘‘দুক্কট’’ন্তিইমিনা ‘‘সযং সিব্বতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি এত্থ অন্তরাপত্তিং দস্সেতি. আরাতি সূচি. সা হি অরতি নিস্সঙ্গৰসেন গচ্ছতি পৰিসতীতি ‘‘আরা’’তি ৰুচ্চতি, তস্সা পথো গমনং আরাপথো, তস্মিং, আরাপথস্স নীহরণাৰসানত্তা ‘‘নীহরণে’’তি ৰুত্তং. সতক্খত্তুম্পীতি অনেকক্খত্তুম্পি. আণত্তোতি আণাপীযতীতি আণত্তো. ‘‘আণাপিতো’’তি ৰত্তব্বে ণাপেসদ্দস্স লোপং, ইকারস্স চ অকারং কত্ৰা, ‘‘আদত্তে’’তি আখ্যাতপদে তেৰিভত্তিযা ৰিয তপচ্চযস্স চ দ্ৰিভাৰং কত্ৰা এৰং ৰুত্তং. তেনাহ ‘‘সকিং চীৰরং সিব্বাতি ৰুত্তো’’তি. অথ পনাতি ততো অঞ্ঞথা পন. আণত্তস্সাতি আণাপিতস্স. সম্বহুলানিপি পাচিত্তিযানি হোন্তীতি সম্বন্ধো.
যেপি নিস্সিতকা সিব্বন্তীতি যোজনা, আচরিযুপজ্ঝাযেসু সিব্বন্তেসূতি সম্বন্ধো. তেসন্তি আচরিযুপজ্ঝাযানং. তেসম্পীতি নিস্সিতকানম্পি. ঞাতিকানং ভিক্খুনীনং চীৰরন্তি সম্বন্ধো. ‘‘অন্তেৰাসিকেহী’’তিপদং ‘‘সিব্বাপেন্তী’’তিপদে কারিতকম্মং. তত্রাপীতি আচরিযুপজ্ঝাযেহি সিব্বাপনেপি. ‘‘অন্তেৰাসিকে’’তিপদং ‘‘ৰঞ্চেত্ৰা’’তিপদে সুদ্ধকম্মং, ‘‘সিব্বাপেন্তী’’তিপদে কারিতকম্মং. ইতরেসন্তি আচরিযুপজ্ঝাযানন্তি. ছট্ঠং.
৭. সংৰিধানসিক্খাপদং
১৮১. সত্তমে ‘‘তাসং ভিক্খুনীনং পচ্ছা গচ্ছন্তীন’’ন্তি পদানি ‘‘পত্তচীৰর’’ন্তি পাঠসেসেন যোজেতব্বানীতি আহ ‘‘পচ্ছা গচ্ছন্তীনং পত্তচীৰর’’ন্তি. তা ভিক্খুনিযো পচ্ছা গচ্ছন্তিযোতি ৰিভত্তিৰিপল্লাসং কত্ৰা ‘‘দূসেসু’’ন্তিপদেন যোজেতব্বানীতি আহ ‘‘তা ভিক্খুনিযো চোরা দূসযিংসূ’’তি. অথ ৰা ৰিভত্তিৰিপল্লাসমকত্ৰা ‘‘অচ্ছিন্দিংসূ’’তি পদে ‘‘পত্তচীৰর’’ন্তিপদং অজ্ঝাহরিত্ৰা ‘‘দূসেসু’’ন্তিপদে ‘‘সীল’’ন্তি পাঠং অজ্ঝাহরিত্ৰা যোজেতব্বন্তি দট্ঠব্বং.
১৮২-৩. সংপুব্বো, ৰিপুব্বো চ ধাধাতু ত্ৰাপচ্চযো হোতীতি আহ ‘‘সংৰিদহিত্ৰা’’তি. কুক্কুটোতি তম্বচূল়ো. সো হি কুকতি আহারত্থং পাণকাদযো আদদাতীতি কুক্কুটো. অযন্তি গামো. অধিকরণে ণোতি আহ ‘‘সম্পদন্তি এত্থা’’তি. এত্থাতি চ এতস্মিং গামে. উত্তরপদস্স অধিকরণত্থত্তা পুব্বপদেন ছট্ঠীসমাসোতি আহ ‘‘কুক্কুটান’’ন্তিআদি. এৰং ণসদ্দস্স অধিকরণত্থং, পুব্বপদেন ছট্ঠীসমাসঞ্চ দস্সেত্ৰা ইদানি ণসদ্দস্স ভাৰত্থং, পুব্বপদেন বাহিরত্থসমাসঞ্চ দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘অথ ৰা’’তি. তত্থাতি পচ্ছিমপাঠে. উপ্পতিত্ৰাতি উড্ডিত্ৰা উদ্ধং আকাসং লঙ্গিত্ৰাতি অত্থো. এত্থাতি পচ্ছিমপাঠে. দ্ৰিধাতি পদগমনপক্খগমনৰসেন দ্ৰিপকারেন. ‘‘উপচারো ন লব্ভতী’’তিইমিনা গামন্তরো ন হোতি, একগামোযেৰ পন হোতি, তস্মা আপত্তিপি একাযেৰ হোতীতি দস্সেতি. পচ্চূসেতি পভাতে. সো হি পটিৰিরুদ্ধং তিমিরং উসেতি নাসেতীতি পচ্চূসোতি ৰুচ্চতি. ৰস্সন্তস্সাতি রৰন্তস্স. ‘‘ৰচনতো’’তিপদং ‘‘আপত্তিযেৰা’’তিপদে ঞাপকহেতু. রতনমত্তন্তরোতি কুক্কুপমাণেন ব্যৰধানো.
তত্রাতি ‘‘গামন্তরে গামন্তরে’’তি ৰচনে. হীতি ৰিত্থারো. উভোপীতি ভিক্খুভিক্খুনিযোপি সংৰিদহন্তীতি সম্বন্ধো. ন ৰদন্তীতি অট্ঠকথাচরিযা ন কথযন্তি. চতুন্নং মগ্গানং সমাগমট্ঠানং চতুক্কং, দ্ৰিন্নং, তিণ্ণং, চতুক্কতো অতিরেকানং ৰা মগ্গানং সম্বদ্ধট্ঠানং সিঙ্ঘাটকং. তত্রাপীতি উপচারোক্কমনেপি. গামতোতি অত্তনো গামতো. যাৰ ন ওক্কমন্তি, তাৰাতি যোজনা. সন্ধাযাতি আরব্ভ. অথাতি তস্মিং নিক্খমনকালে. দ্ৰেপীতি ভিক্খুভিক্খুনিযোপি গচ্ছন্তীতি সম্বন্ধো. তন্তি ৰচনং.
হীতি ৰিসেসো. ‘‘গামন্তরে গামন্তরে’’তি পুরিমস্মিং নযে অতিক্কমে অনাপত্তি, ওক্কমনে আপত্তীতি অযং ৰিসেসো.
১৮৪. গতপুব্বত্থাতি গতপুব্বা অত্থ ভৰথাতি অত্থো. এহি গচ্ছামাতি ৰা আগচ্ছেয্যাসীতি ৰা ৰদতীতি যোজনা. চেতিযৰন্দনত্থন্তি থূপস্স ৰন্দিতুং.
১৮৫. ৰিসঙ্কেতেনাতি এত্থ কালৰিসঙ্কেতো, দ্ৰারৰিসঙ্কেতো, মগ্গৰিসঙ্কেতোতি তিৰিধো. তত্থ কালৰিসঙ্কেতেনেৰ অনাপত্তিং সন্ধায ‘‘ৰিসঙ্কেতেন গচ্ছন্তি, অনাপত্তী’’তি আহ. দ্ৰারৰিসঙ্কেতেন ৰা মগ্গৰিসঙ্কেতেন ৰা আপত্তিমোক্খো নত্থি. তমত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘পুরেভত্ত’’ন্তিআদি. চক্কসমারুল়্হাতি ইরিযাপথচক্কং ৰা সকটচক্কং ৰা সম্মা আরুল়্হা. জনপদাতি জনকোট্ঠাসা. পরিযাযন্তীতি পরি পুনপ্পুনং যন্তি চ আযন্তি চাতি. সত্তমং.
৮. নাৰাভিরুহনসিক্খাপদং
১৮৮. অট্ঠমে সহ অঞ্ঞমঞ্ঞং থৰনং অভিত্থৰনং সন্থৰো, সঙ্গমোতি ৰুত্তং হোতি. মিত্তভাৰেন সন্থৰো মিত্তসন্থৰো, লোকেহি অস্সাদেতব্বো চ সো মিত্তসন্থৰো চেতি লোকস্সাদমিত্তসন্থৰো, তস্স ৰসো পভূ, তেন ৰা আযত্তোতি লোকস্সাদমিত্তসন্থৰৰসো, তেন. উদ্ধং গচ্ছতীতি উদ্ধংগামিনীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘উদ্ধ’’ন্তিআদি. উদ্ধন্তি চ ইধ পটিসোতো. তেনাহ ‘‘নদিযা পটিসোত’’ন্তি. ‘‘উদ্ধংগামিনি’’ন্তিমাতিকাপদং ‘‘উজ্জৰনিকাযা’’তিপদভাজনিযা সংসন্দেন্তো আহ ‘‘যস্মা পনা’’তিআদি. যোতি ভিক্খু. উদ্ধং জৰনতোতি পটিসোতং গমনতো. তেনাতি তেন হেতুনা. অস্সাতি ‘‘উদ্ধংগামিনি’’ন্তিপদস্স. অনুসোতং ইধ অধো নামাতি আহ ‘‘অনুসোত’’ন্তি. অস্সপীতি পিসদ্দো পুরিমাপেক্খো. তত্থাতি ‘‘উদ্ধংগামিনিং ৰা অধোগামিনিং ৰা’’তিৰচনে. যন্তি নাৰং হরন্তীতি সম্বন্ধো. সম্পটিপাদনত্থন্তি সম্মা পটিমুখং পাদনত্থং, উজুপজ্জাপনত্থন্তি অত্থো. এত্থাতি নাৰাযং. ‘‘ঠপেত্ৰা’’তিপদভাজনিমপেক্খিত্ৰা ‘‘উপযোগত্থে নিস্সক্কৰচন’’ন্তি আহ. ‘‘অঞ্ঞত্রা’’তি মাতিকাপদে অপেক্খিতে নিস্সক্কত্থে নিস্সক্কৰচনম্পি যুজ্জতেৰ.
১৮৯. একং তীরং অগামকং অরঞ্ঞং হোতীতি যোজনা. অদ্ধযোজনগণনায পাচিত্তিযানি হোন্তীতি সম্বন্ধো. মজ্ঝেন গমনেপীতি পিসদ্দো অগামকঅরঞ্ঞতীরপস্সেন গমনে কা নাম কথাতি দস্সেতি. ন কেৰলং নদিযাতি কেৰলং নদিযা এৰ অনাপত্তি নাতি যোজনা, অঞ্ঞেসুপি সমুদ্দাদীসু অনাপত্তীতি অধিপ্পাযো. যোপি ভিক্খু গচ্ছতীতি সম্বন্ধো. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা.
১৯১. কালৰিসঙ্কেতো, তিত্থৰিসঙ্কেতো, নাৰাৰিসঙ্কেতোতি তিৰিধো ৰিসঙ্কেতো. তত্থ কালৰিসঙ্কেতেন অনাপত্তিং সন্ধায ‘‘ৰিসঙ্কেতেন অভিরুহন্তী’’তি ৰুত্তং. অঞ্ঞেন ৰিসঙ্কেতেন আপত্তিযেৰ, তমত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘ইধাপী’’তিআদীতি. অট্ঠমং.
৯. পরিপাচিতসিক্খাপদং
১৯২. নৰমে মহানাগেসূতি মহাঅরহন্তেসু তিট্ঠমানেসু সন্তেসু, চেতকে পেস্সভূতে নৰকে ভিক্খূ নিমন্তেতীতি অধিপ্পাযো. ইতরথাতি ৰিভত্তিৰিপল্লাসতো ৰা পাঠসেসতো ৰা অঞ্ঞেন পকারেন. অন্তরং মজ্ঝং পত্তা কথা অন্তরকথাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অৰসান’’ন্তিআদি. পকিরীযিত্থাতি পকতা, ন পকতা ৰিপ্পকতাতি ৰুত্তে করিযমানকথাৰাতি আহ ‘‘করিযমানা হোতী’’তি. অদ্ধচ্ছিকেনাতি উপড্ঢচক্খুনা. তেহীতি থেরেহি.
১৯৪. লদ্ধব্বন্তি লদ্ধারহং. অস্সাতি ‘‘ভিক্খুনিপরিপাচিত’’ন্তিপদস্স. সম্মা আরভিতব্বোতি সমারম্ভোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সমারদ্ধং ৰুচ্চতী’’তি. পটিযাদিতস্সাতি পরিপাচিতস্স ভত্তস্স. গিহীনং সমারম্ভোতি গিহিসমারম্ভো, কত্ৰত্থে চেতং সামিৰচনং. ততোতি ততো ভত্ততো. অঞ্ঞত্রাতি ৰিনা. তমত্থং ৰিৰরন্তো আহ ‘‘তং পিণ্ডপাতং ঠপেত্ৰা’’তি. পদভাজনে পন ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. ‘‘ঞাতকপৰারিতেহী’’তিপদং ‘‘অসমারদ্ধো’’তিপদে কত্তা. অত্থতোতি ভিক্খুনিঅপরিপাচিতঅত্থতো. তস্মাতি যস্মা অত্থতো সমারদ্ধোৰ হোতি, তস্মা.
১৯৫. পটিযাদিতন্তি পটিযত্তং. পকতিযা পটিযত্তং পকতিপটিযত্তন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘পকতিযা’’তিআদি. মহাপচ্চরিযং পন ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. তস্সাতি তস্সেৰ ভিক্খুনো. অঞ্ঞস্সাতি ততো অঞ্ঞস্স ভিক্খুনো.
১৯৭. ভিক্খুনিপরিপাচিতেপীতি পিসদ্দো ভিক্খুনিঅপরিপাচিতে কা নাম কথাতি দস্সেতীতি. নৰমং.
১০. রহোনিসজ্জসিক্খাপদং
১৯৮. দসমে পাল়িঅত্থো চাতি এত্থ পাল়িসদ্দো ৰিনিচ্ছিযসদ্দে চ যোজেতব্বো ‘‘পাল়িৰিনিচ্ছযো’’তি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. ‘‘ইদং সিক্খাপদ’’ন্তিপদং ‘‘একপরিচ্ছেদ’’ন্তিপদে তুল্যত্থকত্তা, ‘‘পঞ্ঞত্ত’’ন্তিপদে কম্মং. উপরীতি অচেলকৰগ্গেতি. দসমং.
ওৰাদৰগ্গো ততিযো.