৫. পাচিত্তিযকণ্ডং

১. মুসাৰাদসিক্খাপদ-অত্থযোজনা

খুদ্দকানন্তি সুখুমাপত্তিপকাসকত্তা অপ্পকানং, গণনতো ৰা পচুরত্তা বহুকানং. যেসং সিক্খাপদানন্তি সম্বন্ধো. ‘‘যেস’’ন্তি পদং ‘‘সঙ্গহো’’তি পদে সাম্যত্থছট্ঠী. সঙ্গহীযতে সঙ্গহো. ‘‘নৰহি ৰগ্গেহী’’তিপদং ‘‘সঙ্গহো, সুপ্পতিট্ঠিতো’’তি পদদ্ৰযে করণং. দানীতি কালৰাচকো সত্তম্যন্তনিপাতো ইদানি-পরিযাযো, ইমস্মিং কালেতি অত্থো. তেসন্তি খুদ্দকানং, অযং ৰণ্ণনাতি সম্বন্ধো. ভৰতীতি এত্থ তি-সদ্দো একংসত্থে অনাগতকালিকো হোতি ‘‘নিরযং নূন গচ্ছামি, এত্থ মে নত্থি সংসযো’’তিআদীসু (জা. ২.২২.৩৩১) ৰিয. কিঞ্চাপেত্থ হি যথা একংসৰাচকো নূনসদ্দো অত্থি, ন এৰং ‘‘ভৰতী’’তি পদে, অত্থতো পন অযং ৰণ্ণনা নূন ভৰিস্সতীতি অত্থো গহেতব্বো. অথ ৰা অৰস্সম্ভাৰিযত্থে অনাগতকালৰাচকো হোতি ‘‘ধুৰং বুদ্ধো ভৰামহ’’ন্তিআদীসু (বু. ৰং. ২.১০৯-১১৪) ৰিয. কামঞ্হেত্থ যথা অৰস্সম্ভাৰিযত্থৰাচকো ধুৰসদ্দো অত্থি, ন এৰং ‘‘ভৰতী’’তি পদে, অত্থতো পন ধুৰং ভৰিস্সতি অযং ৰণ্ণনাতি অত্থো গহেতব্বোতি দট্ঠব্বং.

১. ‘‘তত্থা’’তি পদং ‘‘মুসাৰাদৰগ্গস্সা’’তি পদে নিদ্ধারণসমুদাযো, তেসু নৰসু ৰগ্গেসূতি অত্থো. পঠমসিক্খাপদেতি ৰা, তেসু খুদ্দকেসু সিক্খাপদেসূতি অত্থো. সক্যানং পুত্তোতি ভগিনীহি সংৰাসকরণতো লোকমরিযাদং ছিন্দিতুং, জাতিসম্ভেদতো ৰা রক্খিতুং সক্কুণন্তীতি সক্যা. সাকৰনসণ্ডে নগরং মাপেন্তীতি ৰা সক্যা, পুব্বরাজানো. তেসং ৰংসে ভূতত্তা এতরহিপি রাজানো সক্যা নাম, তেসং পুত্তোতি অত্থো. ‘‘বুদ্ধকালে’’তি পদং ‘‘পব্বজিংসূ’’তি পদে আধারো. সক্যকুলতো নিক্খমিত্ৰাতি সম্বন্ধো. ‘‘ৰাদক্খিত্তো’’ত্যাদিনা ৰাদেন খিত্তো, ৰাদম্হি ৰাতি অত্থং দস্সেতি. যত্র যত্রাতি যস্সং যস্সং দিট্ঠিযং পৰত্ততীতি সম্বন্ধো. অৰজানিত্ৰাতি পটিস্সৰেন ৰিযোগং কত্ৰা. অৰসদ্দো হি ৰিযোগত্থৰাচকো. ‘‘অপজানিত্ৰা’’তিপি পাঠো, পটিঞ্ঞাতং অপনীতং কত্ৰাতি অত্থো. দোসন্তি অযুত্তিদোসং, সল্লক্খেন্তো হুত্ৰাতি সম্বন্ধো. কথেন্তো কথেন্তোতি অন্তসদ্দো মানসদ্দকারিযো. কথিযমানো কথিযমানোতি হি অত্থো. পটিজানিত্ৰাতি পটিঞ্ঞাতং কত্ৰা. আনিসংসন্তি নিদ্দোসং গুণং. পটিপুব্বো চরসদ্দো পটিচ্ছাদনত্থোতি আহ ‘‘পটিচরতি পটিচ্ছাদেতী’’তি. ‘‘কিং পন রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি ৰুত্তে ‘‘অনিচ্চ’’ন্তি ৰদতি. কস্মাতি ৰুত্তে ‘‘জানিতব্বতো’’তি ৰদতি. যদি এৰং নিব্বানম্পি জানিতব্বত্তা অনিচ্চং নাম সিযাতি ৰুত্তে অত্তনো হেতুম্হি দোসং দিস্ৰা অহং ‘‘জানিতব্বতো’’তি হেতুং ন ৰদামি, ‘‘জাতিধম্মতো’’তি পন ৰদামি. তযা পন দুস্সুতত্তা এৰং ৰুত্তন্তি ৰত্ৰা অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচরতি. ‘‘কুরুন্দিয’’ন্তি পদং ‘‘ৰুত্ত’’ন্তি পদে আধারো. এতস্সাতি ‘‘রূপং অনিচ্চং জানিতব্বতো’’তি ৰচনস্স. তত্রাতি কুরুন্দিযং. তস্সাতি পটিজাননাৰজাননস্স. ‘‘পটিচ্ছাদনত্থ’’ন্তি পদং ‘‘ভাসতী’’তিপদে সম্পদানং. ‘‘মহাঅট্ঠকথায’’ন্তিপদং ‘‘ৰুত্ত’’ন্তি পদে আধারো. ‘‘দিৰাট্ঠানাদীসূ’’তি পদং উপনেতব্বং. ইদং ‘‘অসুকস্মিং নামপদেসে’’তি পদে নিদ্ধারণসমুদাযো.

৩. সম্মা ৰদতি অনেনাতি সংৰাদনং, উজুজাতিকচিত্তং, ন সংৰাদনং ৰিসংৰাদনং, ৰঞ্চনাধিপ্পাযৰসপ্পৰত্তং চিত্তন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘ৰিসংৰাদনচিত্ত’’ন্তি. ‘‘ৰাচা’’ত্যাদিনা ৰচতি এতাযাতি ৰাচাতি অত্থং দস্সেতি. হীতি দল়্হীকরণজোতকং, তদমিনা সচ্চন্তি অত্থো. ‘‘ৰাচাযেৰা’’তি পদং ‘‘ব্যপ্পথো’’তি পদে তুল্যত্থং, ‘‘ৰুচ্চতী’’তি পদে কম্মং. পথসদ্দপরত্তা ৰাচাসদ্দস্স ব্যাদেসো কতো. সুদ্ধচেতনা কথিতাতি সম্বন্ধো. তংসমুট্ঠিতসদ্দসহিতাতি তায চেতনায সমুট্ঠিতেন সদ্দেন সহ পৰত্তা চেতনা কথিতাতি যোজনা.

‘‘এৰ’’ন্তি পদং ‘‘দস্সেত্ৰা’’তি পদে নিদস্সনং, করণং ৰা. ‘‘দস্সেত্ৰা’’তি পদং ‘‘দস্সেন্তো আহা’’তি পদদ্ৰযে পুব্বকালকিরিযা. অন্তেতি ‘‘ৰাচা’’তিআদীনং পঞ্চন্নং পদানং অৰসানে. ‘‘আহা’’তি এত্থ ৰত্তমান-তিৰচনস্স অকারো পচ্চুপ্পন্নকালৰাচকেন ‘‘ইদানী’’তি পদেন যোজিতত্তা. ‘‘তত্থা’’তি পদং ‘‘অত্থো ৰেদিতব্বো’’তি পদে আধারো. এত্থাতি ‘‘অদিট্ঠং দিট্ঠং মে’’তিআদীসু. ‘‘পাল়িয’’ন্তি পদং ‘‘দেসনা কতা’’তি পদে আধারো. নিস্সিতৰিঞ্ঞাণৰসেন অৰত্ৰা নিস্সযপসাদৰসেন ‘‘চক্খুনা দিট্ঠ’’ন্তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘ওল়ারিকেনেৰা’’তি.

৪. তস্সাতি ‘‘তীহাকারেহী’’তিআদিৰচনস্স. ‘‘অত্থো’’তি পদং ‘‘ৰেদিতব্বো’’তি পদে কম্মং. হীতি ৰিসেসজোতকং, ৰিসেসং কথযিস্সামীতি অত্থো. তত্থাতি চতুত্থপারাজিকে. ইধাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে.

৯. আদীনম্পীতি পিসদ্দো সম্পিণ্ডনত্থো.

১১. মন্দসদ্দো জল়ত্থৰাচকোতি আহ ‘‘মন্দত্তা জল়ত্তা’’তি. যো পন অঞ্ঞং ভণতীতি সম্বন্ধো. ‘‘সামণেরেনা’’তি পদং ‘‘ৰুত্তো’’তি পদে কত্তা. অপিসদ্দো পুচ্ছাৰাচকো, ‘‘পস্সিত্থা’’তি পদেন যোজেতব্বো, অপি পস্সিত্থাতি অত্থো. ‘‘অদিট্ঠং দিট্ঠং মে’’তিআদিৰচনতো অঞ্ঞা পূরণকথাপি তাৰ অত্থীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অঞ্ঞা পূরণকথা নাম হোতী’’তি. অপ্পতায ঊনস্স অত্থস্স পূরণৰসেন পৰত্তা কথা পূরণকথা. এসা পূরণকথা নাম কাতি আহ ‘‘একো’’তিআদি. এসা হি গামে অপ্পকম্পি তেলং ৰা পূৰখণ্ডং ৰা পস্সিত্ৰা ৰা লভিত্ৰা ৰা বহুকং কত্ৰা পূরণৰসেন কথিতত্তা পূরণকথা নাম. বহুকানি তেলানি ৰা পূৰে ৰা পস্সন্তোপি লভন্তোপি অপ্পকং কত্ৰা ঊনৰসেন কথিতত্তা ঊনকথাপি অত্থীতি সক্কা ৰত্তুং. অট্ঠকথাসু পন অৰুত্তত্তা ৰীমংসিত্ৰা গহেতব্বং. বহুকায পূরণস্স অত্থস্স ঊনৰসেন পৰত্তা কথা ঊনকথাতি ৰিগ্গহো কাতব্বোতি. পঠমং.

২. ওমসৰাদ সিক্খাপদং

১২. দুতিযে মসধাতু ৰিজ্ঝনত্থে পৰত্ততি ‘‘ওমট্ঠং উম্মট্ঠ’’ন্তিআদীসু (সং. নি. অট্ঠ. ১.১.২১) ৰিযাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ওমসন্তীতি ওৰিজ্ঝন্তী’’তি.

১৩. ‘‘ইদং ৰত্থু’’ন্তি পদং ‘‘আহরী’’তি পদে কম্মং. নন্দিতব্বোতি নন্দো ৰণ্ণবলাদি, সো এতস্সত্থীতি নন্দী. ৰিসালানি মহন্তানি ৰিসাণানি এতস্সত্থীতি ৰিসালো, নন্দী চ সো ৰিসালো চেতি নন্দিৰিসালোতি ৰচনত্থং দস্সেতি ‘‘নন্দিৰিসালো নামা’’তিআদিনা. সোতি নন্দিৰিসালো, ‘‘আহা’’তি পদে কত্তা. তত্থেৰাতি যুঞ্জিতট্ঠানেযেৰ. অহেতুকপটিসন্ধিকালেপীতি পি-সদ্দো অনুগ্গহত্থৰাচকো, পগেৰ দ্ৰিহেতুক তিহেতুক পটিসন্ধিকালেতি অত্থো. ‘‘তেন চা’’তি চকারস্স অৰুত্তসম্পিণ্ডনত্থত্তা ‘‘অত্তনো কম্মেন চা’’তি অত্থং সম্পিণ্ডেতীতি আহ ‘‘অত্তনো কম্মেন চা’’তি. অত্তনোতি নন্দিৰিসালস্স.

১৫. এত্থাতি এতিস্সং পদভাজনিযং, ‘‘আহা’’তি পদে আধারো. ‘‘যস্মা’’তি পদং ৰিভজিতুকামো’’তি পদে হেতু. অট্ঠুপ্পত্তিযংযেৰ ‘‘হীনেনাপী’’তি ৰত্ৰা পদভাজনিযং অৰুত্তত্তা ইদং ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. ৰেণুকারজাতীতি ৰিলীৰকারজাতি. নেসাদজাতীতি এত্থ কেৰট্টজাতিপি সঙ্গহিতা.

পু ৰুচ্চতি করীসং, তং কুসতি অপনেতীতি পুক্কুসো. পুপ্ফং ৰুচ্চতি করীসং, কুসুমং ৰা, তং ছড্ডেতীতি পুপ্ফছড্ডকো.

কুটতি ছিন্দতীতি কোট্ঠো, সোযেৰ কোট্ঠকো. যকারভকারে একতো যোজেত্ৰা ‘‘যভা’’তি যো অক্কোসো অত্থি, এসো হীনো নাম অক্কোসোতি যোজনা.

১৬. সব্বপদেসূতি নামাদীসু সব্বপদেসু. এত্থাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে. অলিকন্তি অসচ্চং, মিচ্ছাৰাচন্তি সম্বন্ধো. যোপি ৰদতীতি যোজনা.

২৬. পরিহরিত্ৰাতি পরিমুখং কথনং অপনেত্ৰা. দৰং পরিহাসং কামেতীতি দৰকামো, তস্স ভাৰো দৰকম্যং, তংযেৰ দৰকম্যতা. অনুপসম্পন্নন্তি এত্থ অকারস্স সদিসত্থমগ্গহেত্ৰা অঞ্ঞত্থোৰ গহেতব্বোতি আহ ‘‘ঠপেত্ৰা ভিক্খু’’ন্তিআদি. যদি হি সদিসত্থো ভৰেয্য, সামণেরোৰ অনুপসম্পন্নো নাম সিযা সণ্ঠানেন চ পুরিসভাৰেন চ সদিসত্তা, তস্মা অঞ্ঞত্থোৰ গহেতব্বোতি দট্ঠব্বং. সব্বসত্তাতি এত্থ সব্বসদ্দো অনৰসেসত্থো মনুস্সে উপাদায ৰচনত্থজাননাজাননপকতিকানং সব্বসত্তানম্পি গহিতত্তা.

৩৫. অত্থপুরেক্খারো নামাতি ৰেদিতব্বোতি সম্বন্ধো. সিক্খাপদমপেক্খিয নপুংসকলিঙ্গৰসেন ‘‘কিরিয’’ন্তিআদি ৰুত্তং. আপত্তিমপেক্খিয ইত্থিলিঙ্গৰসেন ‘‘কিরিযা’’তিআদি ৰুত্তং. ৰজ্জকম্মসদ্দা সিক্খাপদমপেক্খন্তাপি আপত্তি, মপেক্খন্তাপি নিযতনপুংসকলিঙ্গত্তা নপুংসকাযেৰ, তস্মা তে দ্ৰে আপত্তিট্ঠানে ন ৰুত্তাতি দট্ঠব্বন্তি. দুতিযং.

৩. পেসুঞ্ঞসিক্খাপদং

৩৬. ততিযে ‘‘জাতভণ্ডনান’’ন্তি ৰত্তব্বে অগ্যাহিতোতিআদীসু ৰিয ৰিসেসনপরনিপাতৰসেন ‘‘ভণ্ডনজাতান’’ন্তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘সঞ্জাতভণ্ডনান’’ন্তি. ‘‘পুব্বভাগো’’তি ৰত্ৰা তস্স সরূপং দস্সেতি ‘‘ইমিনা চ ইমিনা চা’’তিআদিনা. ৰিরুদ্ধং ৰদতি এতেনাতি ৰিৰাদো, ৰিগ্গাহিককথা, তং আপন্নাতি ৰিৰাদাপন্না, তেসং. পিসতি সঞ্চুণ্ণেতীতি পিসুণো, পুগ্গলো, তস্স ইদন্তি পেসুঞ্ঞং, ৰচনন্তি অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘পেসুঞ্ঞন্তি পিসুণৰাচ’’ন্তি.

৩৭. ভিক্খুপেসুঞ্ঞেতি ভিক্খূনং সন্তিকং উপসংহটে পেসুঞ্ঞৰচনেতি ছট্ঠীসমাসো.

৩৮. ‘‘দিস্ৰা’’তি পদং ‘‘ভণন্তস্সা’’তি পদে পুব্বকালকিরিযা, দস্সনং হুত্ৰাতি অত্থো. ততিযং.

৪. পদসোধম্মসিক্খাপদং

৪৪. চতুত্থে পটিমুখং আদরেন সুণন্তীতি পতিস্সা, ন পতিস্সা অপ্পতিস্সাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অপ্পতিস্সৰা’’তি.

৪৫. ‘‘পদসো’’তি এত্থ সো-পচ্চযো ৰিচ্ছত্থৰাচকোতি আহ ‘‘পদং পদ’’ন্তি. তত্থাতি তেসু চতুব্বিধেসু. পদং নাম ইধ অত্থজোতকং ৰা ৰিভত্যন্তং ৰা ন হোতি, অথ খো লোকিযেহি লক্খিতো গাথায চতুত্থংসো পাদোৰ অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘পদন্তি একো গাথাপাদো’’তি. অনু পচ্ছা ৰুত্তপদত্তা দুতিযপাদো অনুপদং নাম. অনু সদিসং ব্যঞ্জনং অনুব্যঞ্জনন্তি অত্থং দস্সেতি ‘‘অনুব্যঞ্জন’’ন্তিআদিনা. ব্যঞ্জনসদ্দো পদ-পরিযাযো. যংকিঞ্চি পদং অনুব্যঞ্জনং নাম ন হোতি, পুরিমপদেন পন সদিসং পচ্ছিমপদমেৰ অনুব্যঞ্জনং নাম.

ৰাচেন্তো হুত্ৰা নিট্ঠাপেতীতি যোজনা. ‘‘একমেকং পদ’’ন্তি পদং ‘‘নিট্ঠাপেতী’’তি পদে কারিতকম্মং. ‘‘থেরেনা’’তি পদং ‘‘ৰুত্তে’’তি পদে কত্তা, ‘‘একতো’’তি পদে সহত্থো. সামণেরো অপাপুণিত্ৰা ভণতীতি সম্বন্ধো. মত্তমেৰাতি এত্থ এৰসদ্দো মত্তসদ্দস্স অৰধারণত্থং দস্সেতি, তেন পকারং পটিক্খিপতি. ‘‘অনিচ্চ’’ন্তি চ ‘‘অনিচ্চা’’তি চ দ্ৰিন্নং পদানং সতিপি লিঙ্গৰিসেসত্তে অনুব্যঞ্জনত্তা আপত্তিমোক্খো নত্থীতি আহ ‘‘অনুব্যঞ্জনগণনায পাচিত্তিযা’’তি.

ব্রহ্মজালাদীনীতি এত্থ আদিসদ্দেন সামঞ্ঞফলসুত্তাদীনি দীঘসুত্তানি (দী. নি. ১.১৫০ আদযো) সঙ্গহিতানি. চসদ্দেন ওঘতরণসুত্তাদীনি সংযুত্তসুত্তানি (সং. নি. ১.১) চ চিত্তপরিযাদানসুত্তাদীনি অঙ্গুত্তরসুত্তানি (অ. নি. ১.২ আদযো) চ সঙ্গহিতানি. সোতি দেৰতাভাসিতো ৰেদিতব্বোতি যোজনা.

কিঞ্চাপি ৰদতীতি সম্বন্ধো. এত্থ চ কিঞ্চাপিসদ্দো গরহত্থৰাচকো, পনসদ্দো অনুগ্গহত্থৰাচকো. মেণ্ডকমিলিন্দপঞ্হেসূতি মেণ্ডকপঞ্হে চ মিলিন্দপঞ্হে চ. যন্তি সুত্তং ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. আরম্মণকথা বুদ্ধিককথা দণ্ডককথা ঞাণৰত্থুকথাতি যোজেতব্বং পেয্যালৰসেন ৰুত্তত্তা. ইমাযো পকরণানি নামাতি ৰদন্তি. মহাপচ্চরিযাদীসু ৰত্ৰা পরিগ্গহিতোতি যোজনা. যন্তি সুত্তং.

৪৮. তত্রাতি ‘‘একতো উদ্দিসাপেন্তো’’তি ৰচনে. উদ্দিসাপেন্তীতি আচরিযং দেসাপেন্তি বহুকত্তারমপেক্খিয বহুৰচনৰসেন ৰুত্তং. তেহীতি উপসম্পন্নানুপসম্পন্নেহি. দ্ৰেপীতি উপসম্পন্নো চ অনুপসম্পন্নো চ.

উপচারন্তি দ্ৰাদসহত্থূপচারং. যেসন্তি ভিক্খূনং. পলাযনকগন্থন্তি পরিৰজ্জেত্ৰা গচ্ছন্তং পকরণং. সামণেরো গণ্হাতীতি যোজনা.

ওপাতেতীতি অৰপাতেতি, গল়িতাপেতীতি অত্থো. সুত্তেপীতি ৰেয্যাকরণসুত্তেপি. তন্তি যেভুয্যেন পগুণগন্থং. পরিসঙ্কমানন্তি সারজ্জমানং. যং পন ৰচনং ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. কিরিযসমুট্ঠানত্তাতি ইমস্স সিক্খাপদস্স কিরিযসমুট্ঠানত্তাতি. চতুত্থং.

৫. সহসেয্যসিক্খাপদং

৪৯. পঞ্চমে মুট্ঠা সতি এতেসন্তি মুট্ঠস্সতী. নত্থি সম্পজানং এতেসন্তি অসম্পজানা. ভৰঙ্গোতিণ্ণকালেতি নিদ্দোক্কমনকালে.

৫০. ‘‘পকতিযা’’তি পদং ‘‘দেন্তী’’তি পদে ৰিসেসনং. তে ভিক্খূ দেন্তীতি সম্বন্ধো. ‘‘গারৰেনা’’তি পদঞ্চ ‘‘সিক্খাকামতাযা’’তি পদঞ্চ ‘‘দেন্তী’’তি পদে হেতু. সীসস্স উপধানং উস্সীসং, তস্স করীযতে উস্সীসকরণং, তংযেৰ অত্থো পযোজনং উস্সীসকরণত্থো, তদত্থায. তত্রাতি পুরিমৰচনাপেক্খং, ‘‘সিক্খাকামতাযা’’তি ৰচনেতি অত্থো. নিদস্সনন্তি সেসো. অথ ৰা সিক্খাকামতাযাতি পচ্চত্তে ভুম্মৰচনং. ‘‘ইদম্পিস্স হোতি সীলস্মি’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ১.১৯৫ আদযো) ৰিয. ইদম্পি সিক্খাকামতায অযং সিক্খাকামতা সিক্খাকামভাৰো হোতীতি যোজনা. এস নযো ‘‘তত্রিদং সমন্তপাসাদিকায সমন্তপাসাদিকত্তস্মি’’ন্তিআদীসুপি. ভিক্খূ খিপন্তীতি যোজনা. তন্তি আযস্মন্তং রাহুলং. অথাতি খিপনতো পচ্ছা. ইদন্তি ৰত্থু. সম্মুঞ্চনিকচৰরছড্ডনকানি সন্ধায ৰুত্তং. তেনাযস্মতা রাহুলেন পাতিতং নু খোতি যোজনা. সো পনাযস্মা গচ্ছতীতি সম্বন্ধো. অপরিভোগা অঞ্ঞেসন্তি অঞ্ঞেহি ন পরিভুঞ্জিতব্বা.

৫১. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. সযনং সেয্যা, কাযপসারণকিরিযা, সযন্তি এত্থাতি সেয্যা, মঞ্চপীঠাদি. তদুভযম্পি একসেসেন ৰা সামঞ্ঞনিদ্দেসেন ৰা একতো কত্ৰা ‘‘সহসেয্য’’ন্তি ৰুত্তন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘সেয্যা’’তিআদি. তত্থাতি দ্ৰীসু সেয্যাসু. তস্মাতি যস্মা দ্ৰে সেয্যা দস্সিতা, তস্মা. ‘‘সব্বচ্ছন্না’’তিআদিনা লক্খণং ৰুত্তন্তি যোজনা. পাকটৰোহারন্তি লোকে ৰিদিতং ৰচনং. দুস্সকুটিযন্তি দুস্সেন ছাদিতকুটিযং. অট্ঠকথাসু যথাৰুত্তে পঞ্চৰিধচ্ছদনেযেৰ গয্হমানে কো দোসোতি আহ ‘‘পঞ্চৰিধচ্ছদনেযেৰা’’তিআদি. যং পন সেনাসনং পরিক্খিত্তন্তি সম্বন্ধো. পাকারেন ৰাতি ইট্ঠকসিলাদারুনা ৰা. অঞ্ঞেন ৰাতি কিলঞ্জাদিনা ৰা. ৰত্থেনপীতি পিসদ্দো পগেৰ ইট্ঠকাদিনাতি দস্সেতি. যস্সাতি সেনাসনসঙ্খাতায সেয্যায. উপরীতি ৰা সমন্ততোতি ৰা যোজনা. একেন দ্ৰারেন পৰিসিত্ৰা সব্বপাসাদস্স ৰল়ঞ্জিতব্বতং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘একূপচারো’’তি. সতগব্ভং ৰা চতুস্সালং একূপচারং হোতীতি সম্বন্ধো. তন্তি সেনাসনসঙ্খাতং সেয্যং.

তত্থাতি সেনাসনসঙ্খাতাযং সেয্যাযং. সম্বহুলা সামণেরা সচে হোন্তি, একো ভিক্খু সচে হোতীতি যোজনা. ‘‘সামণেরা’’তি ইদং পচ্চাসন্নৰসেন ৰুত্তং, উপলক্খণৰসেন ৰা অঞ্ঞেহিপি সহসেয্যানং আপত্তিসম্ভৰতো. তেতি সামণেরা. সব্বেসন্তি ভিক্খূনং. তস্সাতি সামণেরস্স. এসেৰ নযোতি এসো এৰ নযো, ন অঞ্ঞো নযোতি অত্থো. অথ ৰা এসেৰ নযোতি এসো ইৰ নযো, এসো এতাদিসো নযো ইৰ অযং নযো দট্ঠব্বোতি অত্থো.

অপি চাতি একংসেন. এত্থাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে. চতুক্কন্তি একাৰাসএকানুপসম্পন্নং, একাৰাসনানুপসম্পন্নং, নানাৰাসএকানুপসম্পন্নং, নানাৰাসনানুপসম্পন্নন্তি চতুসমূহং, চতুপরিমাণং ৰা. যোতি ভিক্খু. হিসদ্দো ৰিত্থারজোতকো, তং ৰচনং ৰিত্থারযিস্সামীতি অত্থো, ৰিত্থারো মযা ৰুচ্চতেতি ৰা. দেৰসিকন্তি দিৰসে দিৰসে. ণিকপচ্চযো হি ৰিচ্ছত্থৰাচকো. যোপি সহসেয্যং কপ্পেতি, তস্সাপি আপত্তীতি যোজেতব্বো. তত্রাতি ‘‘তিরচ্ছানগতেনাপী’’তি ৰচনে.

‘‘অপদানং অহিমচ্ছা, দ্ৰিপদানঞ্চ কুক্কুটী;

চতুপ্পদানং মজ্জারী, ৰত্থু পারাজিকস্সিমা’’তি. (পারা. অট্ঠ. ১.৫৫);

ইমং গাথং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘ৰুত্তনযেনেৰা’’তি. তস্মাতি যস্মা ৰেদিতব্বো, তস্মা. গোধাতি কুণ্ডো. বিল়ালোতি আখুভুজো. মঙ্গুসোতি নকুলো.

অসম্বদ্ধভিত্তিকস্স কতপাসাদস্সাতি যোজনা. তুলাতি এত্থ তুলা নাম থম্ভান, মুপরি দক্খিণুত্তরৰিত্থারৰসেন ঠপিতো দারুৰিসেসো থলতি থম্ভেসু পতিট্ঠাতীতি কত্ৰা. তা পন হেট্ঠিমপরিচ্ছেদতো তিস্সো, উক্কট্ঠপরিচ্ছেদেন পন পঞ্চসত্তনৰাদযো. নানূপচারে পাসাদেতি সম্বন্ধো.

ৰাল়সঙ্ঘাটাদীসূতি ৰাল়রূপং দস্সেত্ৰা কতেসু সঙ্ঘাটাদীসু. আদিসদ্দেন তুলং সঙ্গণ্হাতি. এত্থ চ সঙ্ঘাটো নাম তুলান, মুপরি পুব্বপচ্ছিমাযামৰসেন ঠপিতো কট্ঠৰিসেসো সম্মা ঘটেন্তি এত্থ গোপানস্যাদযোতি কত্ৰা. তে পন তযো হোন্তি. নিব্বকোসব্ভন্তরেতি ছদনকোটিঅব্ভন্তরে. পরিমণ্ডলং ৰা চতুরস্সং ৰা সেনাসনং হোতীতি সম্বন্ধো. তত্রাতি তস্মিং সেনাসনে. অপরিচ্ছিন্নো গব্ভস্স উপচারো এতেসন্তি অপরিচ্ছিন্নগব্ভূপচারা সব্বগব্ভা, তে পৰিসন্তীতি অত্থো. নিপন্নানং ভিক্খূনন্তি যোজনা. তত্রাতি তস্মিং পমুখে. পমুখস্স সব্বচ্ছন্নত্তা, সব্বপরিচ্ছন্নত্তা চ আপত্তিং করোতীতি যোজনা. ননু পমুখে ছন্নমেৰ অত্থি, নো পরিচ্ছন্নন্তি আহ ‘‘গব্ভপরিক্খেপো’’তিআদি. হীতি সচ্চং.

যং পন অন্ধকট্ঠকথাযং ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. জগতীতি পথৰিযা চ মন্দিরালিন্দৰত্থুস্স চ নামমেতং. ইধ পন মন্দিরালিন্দৰত্থুসঙ্খাতা ভূভেদা গহিতা. তত্থাতি অন্ধকট্ঠকথাযং. কস্মা পাল়িযা ন সমেতীতি আহ ‘‘দসহত্থুব্বেধাপী’’তিআদি. হীতি যস্মা. তত্থাতি অন্ধকট্ঠকথাযং. যেপি মহাপাসাদা হোন্তীতি যোজনা. তেসুপীতি মহাপাসাদেসুপি.

সুধাছদনমণ্ডপস্সাতি এত্থ ‘‘সুধা’’তি ইদং উপলক্খণৰসেন ৰুত্তং যেন কেনচি ছদনমণ্ডপস্সাপি অধিপ্পেতত্তা. মণ্ডং ৰুচ্চতি সূরিযরস্মি, তং পাতি রক্খতি, ততো ৰা জনন্তি মণ্ডপং. ননু একূপচারং হোতি পাকারস্স ছিদ্দত্তাতি আহ ‘‘ন হী’’তিআদি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. ৰল়ঞ্জনত্থায এৰাতি এৰকারো যোজেতব্বো. তেনাহ ‘‘ন ৰল়ঞ্জনূপচ্ছেদনত্থাযা’’তি. অথ ৰা ‘‘সদ্দন্তরত্থাপোহনেন সদ্দো অত্থং ৰদতী’’তি (উদা. অট্ঠ. ১; দী. নি. টি. ১.১; ম. নি. টী. ১.মূলপরিযাযসুত্তৰণ্ণনা; সং. নি. টী. ১.১.ওঘতরণসুত্তৰণ্ণনা; অ. নি. টী. ১.১.রুপাদিৰগ্গৰণ্ণনা) ৰুত্তত্তা ‘‘ন ৰল়ঞ্জনূপচ্ছেদনত্থাযা’’তি ৰুত্তং. কৰাটন্তি এত্থ দ্ৰারমেৰ অধিপ্পেতং পরিযাযেন ৰুত্তত্তা, অসতি চ দ্ৰারে কৰাটস্সাভাৰতো. সংৰরণৰিৰরণকালে কৰতি সদ্দং করোতীতি কৰাটং.

তত্রাতি ‘‘একূপচারত্তা’’তি ৰচনে. যস্সাতি পরৰাদিনো. অনুযোগো সিযাতি যোজনা. ইধাতি ইমস্মিং সহসেয্যসিক্খাপদে, ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. তত্থাতি পিহিতদ্ৰারে গব্ভে. সোতি পরৰাদী. সব্বচ্ছন্নত্তা আপত্তি ইতি ৰুত্তেতি যোজনা. এসেৰ নযো ‘‘সব্বপরিচ্ছন্নতা ন হোতী’’তি এত্থাপি. পচ্চাগমিস্সতীতি পতি আগমিস্সতি, পুন আগমিস্সতীতি অত্থো.

ব্যঞ্জনমত্তেনেৰাতি ‘‘সব্বচ্ছন্না’’তিআদিঅক্খরপদমত্তেনেৰ, ন অত্থৰসেন. ‘‘এৰঞ্চ সতী’’তি ইমিনা অব্যাপিতদোসং দস্সেতি. ততোতি অনাপত্তিতো, পরিহাযেয্যাতি সম্বন্ধো. তস্মাতি যস্মা অনিযতেসু ৰুত্তং, তস্মা. তত্থাতি অনিযতেসু. ইধাপীতি ইমস্মিং সিক্খাপদেপি. যং যন্তি সেনাসনং. সব্বত্থাতি সব্বেসু সেনাসনেসু, সহসেয্যাপত্তি হোতীতি সম্বন্ধো.

৫৩. দ্ৰীসু অট্ঠকথাৰাদেসু মহাঅট্ঠকথাৰাদোৰ যুত্তোতি সো পচ্ছা ৰুত্তো.

ইমিনাপীতি সেনম্বমণ্ডপেনাপি. এতন্তি জগতিযা অপরিক্খিত্ততং. যথাতি যংসদ্দত্থো ততিযন্তনিপাতো, যেন সেনম্বমণ্ডপেনাতি অত্থোতি. পঞ্চমং.

৬. দুতিযসহসেয্যসিক্খাপদং

৫৫. ছট্ঠে আগন্তুকা ৰসন্তি এত্থাতি আৰসথো, আৰসথো চ সো অগারঞ্চেতি আৰসথাগারন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘আগন্তুকানং ৰসনাগার’’ন্তি. মনুস্সানং সন্তিকা ৰচনং সুত্ৰাতি ৰচনসেসো যোজেতব্বো. সাটকন্তি উত্তরসাটকং, নিৰত্থৰত্থন্তিপি ৰদন্তি. অচ্চাগম্মাতি ত্ৰাপচ্চযন্তপদস্স সম্বন্ধং দস্সেতুমাহ ‘‘পৰত্তো’’তি. যথা ওমসৰাদসিক্খাপদে অক্কোসেতুকামতায খত্তিযং ‘‘চণ্ডালো’’তি ৰদতো অলিকং ভণতোপি মুসাৰাদসিক্খাপদেন অনাপত্তি, ওমসৰাদসিক্খাপদেনেৰ আপত্তি, এৰমিধাপি মাতুগামেন সহ সযতো পঠমসহসেয্যসিক্খাপদেন অনাপত্তি, ইমিনাৰ আপত্তীতি দট্ঠব্বন্তি. ছট্ঠং.

৭. ধম্মদেসনাসিক্খাপদং

৬০. সত্তমে মহাদ্ৰারেতি বহি ঠিতে মহাদ্ৰারে. আগম্ম, পৰিসিত্ৰা ৰা ৰসনট্ঠানত্তা ওৰরকো আৰসথো নামাতি আহ ‘‘ওৰরকদ্ৰারে’’তি. সুনিগ্গতেনাতি সুট্ঠু বহি নিক্খমিত্ৰা গতেন সদ্দেন. ‘‘অঞ্ঞাতু’’ন্তি পদস্স ‘‘ন ঞাতু’’ন্তি অত্থং পটিক্খিপন্তো আহ ‘‘আজানিতু’’ন্তি. ইমিনা নকারৰিকারো অইতি নিপাতো ন হোতি, আইতি উপসগ্গোতি পন দস্সেতি. ‘‘ৰিঞ্ঞুনা পুরিসেনা’’তি এত্তকমেৰ অৰত্ৰা ‘‘পুরিসৰিগ্গহেনা’’তি ৰদন্তো মনুস্সপুরিসৰিগ্গহং গহেত্ৰা ঠিতেন যক্খেন পেতেন তিরচ্ছানগতেন সদ্ধিং ঠিতায মাতুগামস্স দেসেতুং ন ৰট্টতীতি দস্সেতি. ন যক্খেনাতি যক্খেন সদ্ধিং ঠিতায মাতুগামস্স দেসেতুং ন ৰট্টতীতি যোজনা. এস নযো ‘‘ন পেতেন, ন তিরচ্ছানগতেনা’’তি এত্থাপি.

৬৬. ছপ্পঞ্চৰাচাহীতি এত্থ ‘‘পঞ্চা’’তি ৰাচাসিলিট্ঠৰসেন ৰুত্তং কস্সচি পযোজনস্সাভাৰা. তত্থাতি ‘‘ছপ্পঞ্চৰাচাহী’’তি পদে. একো গাথাপাদো একা ৰাচাতি ৰদন্তো চুণ্ণিযে ৰিভত্যন্তং একং পদং একা ৰাচা নামাতি দস্সেতি, অত্থজোতকপদং ৰা ৰাক্যপদং ৰা ন গহেতব্বং. ‘‘একং পদং পাল়িতো, পঞ্চ অট্ঠকথাতো’’তি ইমিনা ‘‘দ্ৰে পদানি পাল়িতো, চত্তারি অট্ঠকথাতো’’তিআদিনযোপি গহেতব্বো. ছপদানতিক্কমোযেৰ হি পমাণং. তস্মিন্তি এত্থ সতি ৰিভত্তিৰিপল্লাসে লিঙ্গস্সাপি ৰিপল্লাসো হোতি ‘‘তস্মি’’ন্তি পুল্লিঙ্গেন ৰুত্তত্তা. সতি চ ৰিভত্তিৰিপল্লাসে ‘‘তস্সা’’তি ইত্থিলিঙ্গভাৰেন পৰত্তা. ‘‘মাতুগামস্সা’’তি নিযতপুল্লিঙ্গাপেক্খনস্স অসম্ভৰতো অত্থৰসেন ‘‘একিস্সা’’তি ইত্থিলিঙ্গভাৰেন ৰুত্তং. ইমিনা ভেদলিঙ্গনিস্সিতো ৰিসেসনৰিসেস্যোপি অত্থীতি দস্সেতি. তুম্হাকন্তি নিদ্ধারণসমুদাযো. ‘‘সুণাথা’’তি অৰত্ৰা আভোগোপি ৰট্টতীতি আহ ‘‘পঠম’’ন্তিআদি. পঠমন্তি চ পঠমমেৰ. তেন ৰুত্তং ‘‘ন পচ্ছা’’তি. পুট্ঠো হুত্ৰা ভিক্খু কথেতীতি যোজনাতি. সত্তমং.

৮. ভূতারোচনসিক্খাপদং

৬৭. অট্ঠমে তত্থাতি চতুত্থপারাজিকসিক্খাপদে. ইধাতি ভূতারোচনসিক্খাপদে. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. পযুত্তৰাচাতি পচ্চযেহি যুত্তা ৰাচা. তথাতি ততো গুণারোচনকারণা, অরিযা সাদিযিংসূতি যোজনা.

যতসদ্দানং নিচ্চসম্বন্ধত্তা ৰুত্তং ‘‘যে’’তিআদি. সব্বেপীতি পুথুজ্জনারিযাপি. ভূতন্তি ৰিজ্জমানং. কস্মা সব্বেপি পটিজানিংসু, ননু অরিযেহি অত্তনো গুণানং অনারোচিতত্তা ন পটিজানিতব্বন্তি আহ ‘‘অরিযানম্পী’’তিআদি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. অরিযানম্পি অব্ভন্তরে উত্তরিমনুস্সধম্মো যস্মা ভূতো হোতি, তস্মা সব্বেপি ‘‘ভূতং ভগৰা’’তি পটিজানিংসূতি যোজনা. যস্মা ভাসিতো ৰিয হোতি, তস্মাতি যোজনা. অরিযা পটিজানিংসূতি সম্বন্ধো. অনাদীনৰদস্সিনোতি দোসস্স অদস্সনধম্মা. তেহীতি অরিযেহি, ভাসিতোতি সম্বন্ধো. যং পিণ্ডপাতং উপ্পাদেসুন্তি যোজনা. অঞ্ঞেতি পুথুজ্জনা. সব্বসঙ্গাহিকেনেৰাতি সব্বেসং পুথুজ্জনারিযানং সঙ্গহণে পৰত্তেনেৰ. সিক্খাপদৰিভঙ্গেপীতি সিক্খাপদস্স পদভাজনিযেপি. তত্থাতি চতুত্থপারাজিকে. ইধাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে.

৭৭. উত্তরিমনুস্সধম্মমেৰ সন্ধায ৰুত্তং, ন সুতাদিগুণন্তি অত্থো. অন্তরা ৰাতি পরিনিব্বানকালতো অঞ্ঞস্মিং কালে ৰা. অতিকড্ঢিযমানেনাতি অতিনিপ্পীল়িযমানেন. উম্মত্তকস্সাতি ইদং পনাতি এত্থ ইতি-সদ্দো আদ্যত্থো. তেন ‘‘খিত্তচিত্তস্সা’’তিআদিং সঙ্গণ্হাতি. দিট্ঠিসম্পন্নানন্তি মগ্গপঞ্ঞায, ফলপঞ্ঞায চ সম্পন্নানং. অনাপত্তীতি পাচিত্তিযাপত্তিযা অনাপত্তি ন ৰত্তব্বা, আপত্তিযেৰ হোতি, তস্মা ‘‘উম্মত্তকস্স অনাপত্তী’’তি ন ৰত্তব্বন্তি অধিপ্পাযোতি. অট্ঠমং.

৯. দুট্ঠুল্লারোচনসিক্খাপদং

৭৮. নৰমে তত্রাতি তস্সং ‘‘দুট্ঠুল্লা নামা’’তিআদিপাল়িযং, তাসু ৰা পাল়িঅট্ঠকথাসু. ৰিচারণাতি ৰীমংসনা. উপসম্পন্নসদ্দেতি উপসম্পন্নসদ্দত্থভাৰে. এত্থ হি সদ্দে ৰুচ্চমানে অৰিনাভাৰতো সদ্দেন অত্থোপি ৰুত্তো, ৰিনাপি ভাৰপচ্চযেন ভাৰত্থস্স ঞাতব্বত্তা ভাৰোপি গহেতব্বো, তস্মা ৰুত্তং ‘‘উপসম্পন্নসদ্দত্থভাৰে’’তি. এসেৰ নযো ‘‘দুট্ঠুল্লসদ্দে’’তি এত্থাপি. এতং পরিমাণং যস্সাতি এতং, ‘‘তেরস সঙ্ঘাদিসেসা’’তি ৰচনং. এতং এৰ ৰত্তব্বং, ন ‘‘চত্তারি চ পারাজিকানী’’তি ইদন্তি অত্থো. তত্থাতি পাল়িযং. কস্সচি ৰিমতি ভৰেয্য, কিং ভৰেয্যাতি যোজনা. আপত্তিং আরোচেন্তেন অক্কোসন্তস্স সমানত্তা ৰুত্তং ‘‘এৰং সতী’’তিআদি. পাচিত্তিযমেৰ চাতি চসদ্দো ব্যতিরেকত্থো, ন দুক্কটং আপজ্জতীতি অত্থো. হীতি সচ্চং. এতন্তি পাচিত্তিযাপজ্জনতং, ‘‘অসুদ্ধো হোতি…পে… ওমসৰাদস্সা’’তি ৰচনং ৰা, ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. এত্থাতি পাল়িযং. অট্ঠকথাচরিযাৰেতি এত্থ এৰকারো অট্ঠানযোগো, পমাণন্তি এত্থ যোজেতব্বো, কারণমেৰাতি অত্থো. তেন ৰুত্তং ‘‘ন অঞ্ঞা ৰিচারণা’’তি. অথ ৰা অঞ্ঞাতি সাম্যত্থে পচ্চত্তৰচনমেতং, ন অঞ্ঞেসং ৰিচারণা পমাণন্তি অত্থো. এৰঞ্হি সতি এৰকারো ঠানযোগোৰ. পুব্বেপি চাতি গন্থারম্ভকালেপি চ.

এতন্তি অট্ঠকথাচরিযানং পমাণতং. সংৰরত্থায এৰ, অনাপজ্জনত্থায এৰ চ অনুঞ্ঞাতন্তি যোজনা. তেনাহ ‘‘ন তস্স’’ত্যাদি. তস্মাতি যস্মা ভিক্খুভাৰো নাম ন অত্থি, তস্মা সুৰুত্তমেৰাতি সম্বন্ধো.

৮০. সাতি ভিক্খুসম্মুতি, সঙ্ঘেন কাতব্বাতি যোজনা. কত্থচীতি কিস্মিঞ্চি ঠানে. ইধাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে. ‘‘ৰুত্তত্তা’’তি পদং ‘‘কাতব্বা’’তি পদে হেতু. এসাতি এসো ভিক্খু. হিতেসিতাযাতি হিতস্স এসিতায, অত্থস্স ইচ্ছতাযাতি অত্থো.

৮২. সেসানীতি আদিম্হি পঞ্চসিক্খাপদতো সেসানি উপরি পঞ্চ সিক্খাপদানি. অস্সাতি অনুপসম্পন্নস্স. ঘটেত্ৰাতি সম্বন্ধং কত্ৰাতি. নৰমং.

১০. পথৰীখণনসিক্খাপদং

৮৬. দসমে ভগৰা দস্সেতীতি যোজনা. এত্থাতি পথৰিযং. তত্থাতি তেসু পাসাণাদীসু. মুট্ঠিপ্পমাণতোতি খটকপমাণতো. সাতি অদড্ঢপথৰী. হত্থিকুচ্ছিযন্তি এৰংনামকে ঠানে. একপচ্ছিপূরং পথৰিন্তি সম্বন্ধো. তেসংযেৰাতি অপ্পপংসুঅপ্পমত্তিকাপদানং এৰ. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. এতন্তি যেভুয্যেনপাসাণাদিপঞ্চকং. তন্তি কুসীতং. আণাপেত্ৰাতি এত্থ ‘‘আণ পেসনে’’তি ধাতুপাঠেসু ৰুত্তত্তা আণধাতুযেৰ পেসনসঙ্খাতং হেত্ৰত্থং ৰদতি, ন ণাপেপচ্চযো, সো পন ধাত্ৰত্থেযেৰ ৰত্ততি. ন হি তস্স ৰিসুং ৰুত্তো অভিধেয্যো অত্থি ধাত্ৰত্থতো অঞ্ঞস্স অভিধেয্যস্সাভাৰা. তাৰাতি পঠমং পাল়িমুত্তকৰিনিচ্ছযস্স, ততো ৰা.

পোক্খরং পদুমং নেতীতি পোক্খরণী. ‘‘সোধেন্তেহী’’তি পদং ‘‘উস্সিঞ্চিতুং অপনেতু’’ন্তি পদেসু ভাৰকত্তা. যোতি ‘‘তনুকদ্দমো’’তি পদেন যোজেতব্বো. যো তনুকদ্দমোতি হি অত্থো. কুটেহীতি ঘটেহি. উস্সিঞ্চিতুন্তি উক্খিপিত্ৰা, উদ্ধরিত্ৰা ৰা সিঞ্চিতুং. তত্রাতি সুক্খকদ্দমে, ‘‘যো’’তি পদে অৰযৰীআধারো. যোতি সুক্খকদ্দমো.

তটন্তি কূলং. উদকসামন্তাতি উদকস্স সমীপে. ওমকচতুমাসন্তি চতুমাসতো ঊনকং. ওৰট্ঠন্তি দেৰেন ওৰস্সিতং হোতি সচেতি যোজনা. পততীতি তটং পততি. উদকেযেৰাতি পকতিউদকেযেৰ. উদকস্সাতি ৰস্সোদকস্স. তত্থাতি পাসাণপিট্ঠিযং. পঠমমেৰাতি সোণ্ডিখণনতো পঠমং এৰ. উদকে পরিযাদিণ্ণেতি উদকে সুক্খে. পচ্ছাতি উদকপূরতো পচ্ছা. তত্থাতি সোণ্ডিযং. উদকেযেৰাতি মূলউদকেযেৰ. উদকন্তি আগন্তুকউদকং. অল্লীযতীতি পিট্ঠিপাসাণে লগ্গতি. তম্পীতি সুখুমরজম্পি. অকতপব্ভারেতি ৰল়ঞ্জেন অকতে পব্ভারে. উপচিকাহি ৰমীযতি, ঘরগোল়িকাদযো ৰা সত্তে ৰমতীতি ৰম্মিকো.

গাৰীনং খুরো কণ্টকসদিসত্তা গোকণ্টকো নাম, তেন ছিন্নো কদ্দমো ‘‘গোকণ্টকো’’তি ৰুচ্চতি. অচ্ছদনং ৰা ৰিনট্ঠচ্ছদনং ৰা পুরাণসেনাসনং হোতীতি যোজনা. ততোতি পুরাণসেনাসনতো, গণ্হিতুং ৰট্টতীতি সম্বন্ধো. অৰসেসন্তি ৰিনট্ঠচ্ছদনতো. অৰসেসং ইট্ঠকং গণ্হামি ইতি সঞ্ঞাযাতি যোজেতব্বো. তেনাতি ইট্ঠকাদিনা. যা যাতি মত্তিকা. অতিন্তাতি অনল্লা, অকিলিন্নাতি অত্থো.

তস্মিন্তি মত্তিকাপুঞ্জে. সব্বোতি সকলো মত্তিকাপুঞ্জো. অস্সাতি মত্তিকাপুঞ্জস্স. ‘‘কপ্পিযকারকেহী’’তি পদং ‘‘অপনামেত্ৰা’’তি পদে কারিতকম্মং. কস্মা ৰট্টতীতি আহ ‘‘উদকেনা’’তিআদি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা.

তত্থাতি মত্তিকাপাকারে. অঞ্ঞম্পীতি মণ্ডপথম্ভতো অঞ্ঞম্পি. তেন অপদেসেনাতি তেন পাসাণাদিপৰট্টনলেসেন.

পস্সাৰধারাযাতি মুত্তসোতায. কত্তরযট্ঠিযাতি কত্তরদণ্ডেন. এত্থ হি কত্তরযতি অঙ্গপচ্চঙ্গানং সিথিলভাৰেন সিথিলো হুত্ৰা ভৰতীতি কত্ৰা কত্তরো ৰুচ্চতি জিণ্ণমনুস্সো, তেন একন্ততো গহেতব্বত্তা কত্তরেন গহিতা যট্ঠি, কত্তরস্স যট্ঠীতি ৰা কত্ৰা কত্তরযট্ঠি ৰুচ্চতি কত্তরদণ্ডো. দন্তজপঠমক্খরেন সজ্ঝাযিতব্বো. ৰীরিযসম্পগ্গহণত্থন্তি ৰীরিযস্স সুট্ঠু পগ্গণ্হনত্থং, ৰীরিযস্স উক্খিপনত্থন্তি অত্থো. কেচি ভিক্খূতি যোজনা.

৮৭. তত্রাপীতি ইট্ঠককপালাদীসুপি. হীতি সচ্চং. তেসং অনুপাদানত্তাতি তেসং ইট্ঠকাদীনং অগ্গিস্স অনিন্ধনত্তা. হীতি সচ্চং, যস্মাৰা. তানীতি ইট্ঠকাদীনি. অৰিসযত্তাতি আপত্তিযা অনোকাসত্তা. তিণুক্কন্তি তিণমযং উক্কং. তত্থেৰাতি মহাপচ্চরিযং এৰ. অরীযতি অগ্গিনিপ্ফাদনত্থং ঘংসীযতি এত্থাতি অরণী, হেট্ঠা নিমন্থনীযদারু. সহ ধনুনা এতি পৰত্ততীতি সহিতো, উপরি নিমন্থনদারু. অরণী চ সহিতো চ অরণীসহিতো, তেন অগ্গিং নিব্বত্তেত্ৰাতি যোজনা. যথা করিযমানে ন ডয্হতি, তথা করোহীতি সম্বন্ধো.

৮৮. আৰাটং জানাতি আৰাটং কাতুং, খণিতুং ৰা জানাহীতি অত্থো. ‘‘এৰং মহামত্তিকং জান, থুসমত্তিকং জানা’’তি এত্থাপি যথালাভং সম্পদানৰাচকপদং অজ্ঝাহরিত্ৰা যোজনা কাতব্বা. সাতি পথৰী. তেনাতি পৰট্টনাদিনাতি. দসমং.

মুসাৰাদৰগ্গো পঠমো.