১০. ইন্দ্রিযভাৰনাসুত্তৰণ্ণনা

৪৫৩. এৰংনামকেতি ‘‘গজঙ্গলা’’তি এৰং ইত্থিলিঙ্গৰসেন লদ্ধনামকে মজ্ঝিমপদেসস্স মরিযাদট্ঠানভূতে নিগমে. সুৰেল়ু নাম নিচলরুক্খোতি ৰদন্তি. ততো অঞ্ঞং এৰাতি পন অধিপ্পাযেন ‘‘একা রুক্খজাতী’’তি ৰুত্তং. চক্খুসোতানং যথাসকৰিসযতো নিৰারণং দমনং ইন্দ্রিযভাৰনা, তঞ্চ খো সব্বসো অদস্সনেন অসৰনেনাতি আহ – ‘‘চক্খুনা রূপং ন পস্সতি, সোতেন সদ্দং ন সুণাতী’’তি. সতি হি দস্সনে সৰনে চ তানি অদন্তানি অভাৰিতানেৰাতি অধিপ্পাযো. চক্খুসোতানি চ অসম্পত্তগ্গাহিতায দুরক্খিতানীতি ব্রাহ্মণো তেসংযেৰ ৰিসযগ্গহণং পটিক্খিপি. অসদিসাযাতি অঞ্ঞতিত্থিযসমযেহি অসাধারণায. আলযন্তি কথেতুকামতাকারন্তি অত্থো.

৪৫৪. ৰিপস্সনুপেক্খাতি আরদ্ধৰিপস্সকস্স ৰিপস্সনাঞাণেন লক্খণত্তযে দিট্ঠে সঙ্খারানং অনিচ্চভাৰাদিৰিচিননে মজ্ঝত্তভূতা ৰিপস্সনাসঙ্খাতা উপেক্খা. সা পন যস্মা ভাৰনাৰিসেসপ্পত্তিযা হেট্ঠিমেহি ৰিপস্সনাৰারেহি সন্তা চেৰ পণীতা চ, পগেৰ চক্খুৰিঞ্ঞাণাদিসহগতাহি উপেক্খাহি, তস্মা আহ – ‘‘এসা সন্তা এসা পণীতা’’তি. অতপ্পিকাতি সন্তপণীতভাৰনারসৰসেন তিত্তিং ন জনেতি. তেনেৰাহ –

‘‘সুঞ্ঞাগারং পৰিট্ঠস্স, সন্তচিত্তস্স ভিক্খুনো;

অমানুসী রতী হোতি, সম্মা ধম্মং ৰিপস্সতো’’তি. (ধ. প. ৩৭৩);

ইতীতি এৰং ৰক্খমানাকারেনাতি অত্থো. অযং ভিক্খূতি অযং আরদ্ধৰিপস্সকো ভিক্খূতি যোজনা. চক্খুদ্ৰারে রূপারম্মণম্হীতি চক্খুদ্ৰারে আপাথগতে রূপারম্মণে. মনাপন্তি মনাপভাৰেন পৰত্তনকং. মজ্ঝত্তে মনাপামনাপন্তি ইট্ঠমজ্ঝত্তে মনাপভাৰেন অমনাপভাৰেন চ পৰত্তনকং মনাপামনাপং নামাতি. তেনাহ (‘‘নেৰ মনাপং ন অমনাপ’’ন্তি). ইমিনা মনাপভাৰো গহিতো, ‘‘নেৰ মনাপ’’ন্তি ইমিনা মনাপভাৰো মজ্ঝত্তো চ উভযং একদেসতো লব্ভতীতি, ‘‘মনাপামনাপ’’ন্তি ৰুত্তং. এৰং আরম্মণে লব্ভমানৰিসেসৰসেন তদারম্মণস্স চিত্তস্স পাকতিকং পৰত্তিআকারং দস্সেত্ৰা ইদানি তপ্পটিসেধেন অরিযস্স ৰিনযে অনুত্তরং ইন্দ্রিযভাৰনং দস্সেতুং, ‘‘তস্স রজ্জিতুং ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্রাযং যোজনা – তস্স চিত্তং ইট্ঠে আরম্মণে রজ্জিতুং ৰা অনিট্ঠে আরম্মণে দুস্সিতুং ৰা মজ্ঝত্তে আরম্মণে মুয্হিতুং ৰা. অদত্ৰাতি নিসেধেত্ৰা. পরিগ্গহেত্ৰাতি পরিজাননৰসেন ঞাণেন গহেত্ৰা ঞাততীরণপহানপরিঞ্ঞাহি পরিজানিত্ৰা. ৰিপস্সনং মজ্ঝত্তে ঠপেতীতি অনুক্কমেন ৰিপস্সনুপেক্খং নিব্বত্তেত্ৰা তং সঙ্খারুপেক্খং পাপেত্ৰা ঠপেতি. চক্খুমাতি ন পসাদচক্খুনো অত্থিতামত্তজোতনং; অথ খো তস্স অতিসযেন অত্থিতাজোতনং, ‘‘সীলৰা’’তিআদীসু ৰিযাতি আহ – ‘‘চক্খুমাতি সম্পন্নচক্খু ৰিসুদ্ধনেত্তো’’তি.

৪৫৬. ঈসকং পোণেতি মজ্ঝে উচ্চং হুত্ৰা ঈসকং পোণে, ন অন্তন্তেন ৰঙ্কে. তেনাহ – ‘‘রথীসা ৰিয উট্ঠহিত্ৰা ঠিতে’’তি.

৪৬১. পটিকূলেতি অমনুঞ্ঞে আরম্মণে. অপ্পটিকূলসঞ্ঞীতি ন পটিকূলসঞ্ঞী. তং পন অপ্পটিকূলসঞ্ঞিতং দস্সেতুং, ‘‘মেত্তাফরণেন ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ পটিকূলে অনিট্ঠে ৰত্থুস্মিং সত্তসঞ্ঞিতে মেত্তাফরণেন ৰা ধাতুসো উপসংহারেন ৰা সঙ্খারসঞ্ঞিতে পন ধাতুসো উপসংহারেন ৰাতি যোজেতব্বং. অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরতীতি হিতেসিতায ধম্মসভাৰচিন্তনায চ নপ্পটিকূলসঞ্ঞী হুত্ৰা ইরিযাপথৰিহারেন ৰিহরতি. অপ্পটিকূলে ইট্ঠে ৰত্থুস্মিং সত্তসঞ্ঞিতে কেসাদিঅসুচিকোট্ঠাসমত্তমেৰাতি অসুভফরণেন ৰাতি অসুভতো মনসিকারৰসেন. ইদং রূপারূপমত্তং অনিচ্চং সঙ্খতন্তি অনিচ্চতো উপসংহারেন ৰা. ততো এৰ, ‘‘দুক্খং ৰিপরিণামধম্ম’’ন্তি মনসি করোন্তো পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরতি. সেসপদেসূতি, ‘‘পটিকূলে চ অপ্পটিকূলে চা’’তিআদিনা আগতেসু সেসেসু দ্ৰীসু পদেসু. তত্থ হি ইট্ঠানিট্ঠৰত্থূনি একজ্ঝং গহেত্ৰা ৰুত্তং যথা সত্তানং পঠমং পটিকূলতো উপট্ঠিতমেৰ পচ্ছা গহণাকারৰসেন অৰত্থন্তরেন ৰা অপ্পটিকূলতো উপট্ঠাতি. যঞ্চ অপ্পটিকূলতো উপট্ঠিতমেৰ পচ্ছা পটিকূলতো উপট্ঠাতি, তদুভযেপি খীণাসৰো সচে আকঙ্খতি, ৰুত্তনযেন অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরেয্য পটিকূলসঞ্ঞী ৰাতি.

তদুভযং অভিনিৰজ্জেত্ৰাতি সভাৰতো ভাৰনানুভাৰতো চ উপট্ঠিতং আরম্মণং পটিকূলসভাৰং অপ্পটিকূলসভাৰং ৰাতি তং উভযং পহায অগ্গহেত্ৰা. সব্বস্মিং ৰত্থুস্মিং পন, ‘‘মজ্ঝত্তো হুত্ৰা ৰিহরিতুকামো কিং করোতী’’তি, ৰত্ৰা তত্থ পটিপজ্জনৰিধিং দস্সেন্তো, ‘‘ইট্ঠানিট্ঠেসু…পে… দোমনস্সিতো হোতী’’তি আহ. ইদানি যথাৰুত্তমত্থং পটিসম্ভিদামগ্গপাল়িযা ৰিভাৰেতুং, ‘‘ৰুত্তং হেত’’ন্তিআদিমাহ. তস্সত্থো হেট্ঠা ৰুত্তনযো এৰ. সতোতি সতিৰেপুল্লপ্পত্তিযা সতিমা. সম্পজানোতি পঞ্ঞাৰেপুল্লপ্পত্তিযা সম্পজানকারী. চক্খুনা রূপং দিস্ৰাতি কারণৰসেন চক্খূতি লদ্ধৰোহারেন রূপদস্সনসমত্থেন চক্খুৰিঞ্ঞাণেন, চক্খুনা ৰা করণভূতেন রূপং পস্সিত্ৰা. নেৰ সুমনো হোতি গেহস্সিতসোমনস্সপটিক্খেপেন নেক্খম্মপক্খিকায কিরিযাসোমনস্সৰেদনায.

ইমেসু চাতি ‘‘অঞ্ঞথা চ পনানন্দ, অরিযস্স ৰিনযে অনুত্তরা ইন্দ্রিযভাৰনা হোতী’’তিআদিনা (ম. নি. ৩.৪৫৩), – ‘‘কথঞ্চানন্দ, সেখো হোতি পটিপদো’’তিআদিনা (ম. নি. ৩.৪৬০); – ‘‘কথঞ্চানন্দ, অরিযো হোতি ভাৰিতিন্দ্রিযো’’তিআদিনা (ম. নি. ৩.৪৬১) চ আগতেসু তিৰিধেসু নযেসু. মনাপং অমনাপং মনাপামনাপন্তি এত্থ মনাপগ্গহণেন সোমনস্সযুত্তকুসলাকুসলানং, অমনাপগ্গহণেন দোমনস্সযুত্তঅকুসলানং, মনাপামনাপগ্গহণেন তব্বিধুরুপেক্খাযুত্তানং সঙ্গহিতত্তা পঠমনযে ‘‘সংকিলেসং ৰট্টতি, নিক্কিলেসং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. পঠমনযে হি পুথুজ্জনস্স অধিপ্পেতত্তা সংকিলেসকিলেসৰিপ্পযুত্তম্পি যুজ্জতি. দুতিযনযে পন ‘‘সো…পে… অড্ডীযতী’’তিআদিৰচনতো ‘‘পঠমং সংকিলেসং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. সেক্খস্স অধিপ্পেতত্তা চস্স অপ্পহীনকিলেসৰসেন, ‘‘সংকিলেসম্পি ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. ততিযনযে অরহতো অধিপ্পেতত্তা, ‘‘ততিযং নিক্কিলেসমেৰ ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. সেক্খৰারে পন ‘‘চক্খুমা পুরিসো’’তিআদিকা উপমা একমেৰ অত্থং ঞাপেতুং আহ. তস্মা চক্খুদ্ৰারস্স উপ্পন্নে রাগাদিকে ৰিক্খম্ভেত্ৰা ৰিপস্সনুপেক্খায পতিট্ঠানং অরিযা ইন্দ্রিযভাৰনাতি. পঠমনযো ৰিপস্সকৰসেন আগতো, দুতিযো সেক্খস্স ৰসেন, পঠমদুতিযো চ সেক্খপুথুজ্জনানং মূলকম্মট্ঠানৰসেন, ততিযো খীণাসৰস্স অরিযৰিহারৰসেন আগতো. পঠমনযে চ পুথুজ্জনস্স ৰসেন, দুতিযনযে সেক্খস্স ৰসেন কুসলং ৰুত্তং, ততিযনযে অসেক্খস্স ৰসেন কিরিযাব্যাকতং ৰুত্তন্তি অযং ৰিসেসো ৰেদিতব্বো.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

ইন্দ্রিযভাৰনাসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.

নিট্ঠিতা চ সল়াযতনৰগ্গৰণ্ণনা.

উপরিপণ্ণাসটীকা সমত্তা.