১. ভদ্দেকরত্তসুত্তৰণ্ণনা
২৭২. একা রত্তি একরত্তো, ভদ্দো একরত্তো এতস্সাতি ভদ্দেকরত্তং, ৰিপস্সনং পরিব্রূহেন্তো পুগ্গলো. তেনাহ – ‘‘ৰিপস্সনানুযোগসমন্নাগতত্তা’’তি. তং উদ্দিস্স পৰত্তিযা পন ভদ্দেকরত্তসহচরণতো ভদ্দেকরত্তো. তেনাহ ভগৰা – ‘‘ভদ্দেকরত্তস্স ৰো, ভিক্খৰে, উদ্দেসঞ্চ ৰিভঙ্গঞ্চ দেসেস্সামী’’তি. দেসেতব্বমত্থং উদ্দিসতি এতেনাতি উদ্দেসো, সঙ্খেপদেসনা এৰ. যস্মা পন নিদ্দেসপদানং জননিট্ঠানে ঠিতত্তা মাতা ৰিযাতি মাতিকাতি ৰুচ্চতি, তস্মাহ ‘‘উদ্দেসন্তি মাতিক’’ন্তি. উদ্দিট্ঠমত্থং ৰিভজতি এতেনাতি ৰিভঙ্গো ৰিত্থারদেসনা, তেনাহ – ‘‘ৰিত্থারভাজনিয’’ন্তি ‘‘যথাউদ্দিট্ঠমত্থং ৰিত্থারতো ভাজেতি ৰিভজতি এতেনা’’তি কত্ৰা.
উপ্পাদাদিখণত্তযং পত্ৰা অতিক্কমং অতিক্কন্তং অতীতং. তং পন অত্থতো ৰিগতং খন্ধপঞ্চকন্তি আহ ‘‘অতীতে খন্ধপঞ্চকে’’তি. তণ্হাদিট্ঠীহি নানুগচ্ছেয্যাতি তণ্হাদিট্ঠাভিনন্দনাহি নানুভৰেয্য, নাভিনন্দেয্যাতি অত্থো. যথা ‘‘নিচ্চ’’ন্তিআদিনা ৰিপরীতগ্গাহৰসেন অতীতেসু রূপাদীসু মিচ্ছাঅভিনিৰিসনং পরামাসো দিট্ঠাভিনন্দনা; এৰং ‘‘নিচ্চ’’ন্তিআদিনা ৰিপরীতগ্গাহৰসেন অনাগতেসু রূপাদীসু মিচ্ছাঅভিনিৰিসনং পরামাসো দিট্ঠি কম্মসমাদানং দিট্ঠিপত্থনাতি তং পটিক্খিপন্তো আহ – ‘‘তণ্হাদিট্ঠীহি ন পত্থেয্যা’’তি. যদতীতন্তি এত্থ ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো. তেন ‘‘অপত্ত’’ন্তি পদং সঙ্গণ্হাতি. তম্পি হি কারণৰচনং. তেনাহ ‘‘যস্মা চা’’তি. তত্থাযমধিপ্পাযো, ‘‘অতীতং তণ্হাদিৰসেন নাভিনন্দিতব্বং সব্বসো অৰিজ্জমানত্তা সসৰিসাণং ৰিয, তথা অনাগতম্পি ন পত্থেতব্ব’’ন্তি. তত্থ সিযা – অতীতং নাভিনন্দিতব্বং অভিনন্দনায নিপ্পযোজনত্তা, অনাগতপত্থনা পন সফলাপি সিযাতি ন সব্বসো পটিক্খিপিতব্বাতি? ন, তস্সাপি সৰিঘাতভাৰেন পটিক্খিপিতব্বতো. তেনাহ ‘‘যস্মা’’তিআদি. তত্থ পহীনন্তি নিস্সট্ঠসভাৰং. নিরুদ্ধন্তি ভগ্গং. অত্থঙ্গতন্তি ৰিনাসং. অপ্পত্তন্তি সভাৰং উপ্পাদাদিকং অসম্পত্তং. অজাতন্তি ন জাতং. অনিব্বত্তন্তি তস্সেৰ ৰেৰচনং.
যত্থ যত্থাতি যস্মিং যস্মিং খণে, যস্মিং যস্মিং ৰা ধম্মপুঞ্জে উপ্পন্নং, তং সব্বম্পি অসেসেত্ৰা. অরঞ্ঞাদীসু ৰাতি ৰা-সদ্দো অনিযমত্থো. তেন অরঞ্ঞে ৰা রুক্খমূলে ৰা পব্বতকন্দরাদীসু ৰাতি ঠাননিযমাভাৰা অনুপস্সনায সাতচ্চকারিতং দস্সেতি. যমকাদিৰসেন পরিব্রূহিযমানা ৰিপস্সনা ৰিয পটিপক্খেহি অকোপনিযাৰ হোতীতি আহ – ‘‘অসংহীরং অসংকুপ্পন্তি ইদং ৰিপস্সনাপটিৰিপস্সনাদস্সনত্থং ৰুত্ত’’ন্তি. গাথাযমযমত্থো ৰিপস্সনাৰসেন যুজ্জতীতি আহ – ‘‘ৰিপস্সনা হী’’তিআদি. কিং এতায পরিযাযকথাযাতি নিপ্পরিযাযতোৰ অসংহীরং অসংকুপ্পং দস্সেতুং, ‘‘অথ ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. কথং পন নিচ্চস্স নিব্বানস্স অনুব্রূহনা হোতীতি আহ ‘‘পুনপ্পুন’’ন্তিআদি. এতেন তদারম্মণধম্মা ব্রূহনায, তেসং আরম্মণম্পি অত্থতো অনুব্রূহিতং নাম হোতি বহুলং মনসিকারেনাতি দস্সেতি.
আদিতো তাপনং আতাপনং, তেন আরম্ভধাতুমাহ. পরিতো তাপনং পরিতাপনং, তেন নিক্কমধাতুপরক্কমধাতুযো চাতি. তস্স সেনাতি তস্স মচ্চুনো সহকরণট্ঠেন সেনা ৰিযাতি সেনা. সঙ্গরোতিআদীসু মিত্তাকারগ্গহণেন সামপযোগমাহ. লঞ্জগ্গহণেন লঞ্জদানং, তেন দানপ্পযোগং. বলরাসীতি হত্থিঅস্সাদিবলকাযো. তেন দণ্ডভেদানি ৰদতি. ভেদোপি হি বলৰতো এৰ ইজ্ঝতি, স্ৰাযং চতুব্বিধোপি উপাযযোগেন সম্পৰত্তীযতি. তত্থ তত্থ চ সঙ্গং আসত্তিং অরতি দেতীতি সঙ্গরো পুব্বভাগে ৰা সঙ্গরণৰসেন তস্স পটিজাননৰসেন পৰত্তনতো.
উট্ঠাহকং উট্ঠানৰীরিযসম্পন্নং. সপরহিতসীৰনলক্খণেন অসাধুভাৰপরম্মুখভাৰগমনেন ৰা সন্তো.
২৭৩. মনুঞ্ঞরূপৰসেনেৰ এৰংরূপো অহোসীন্তি অতীতং অন্ৰাগমেতি তত্থ নন্দিযাসমন্ৰানযনতো. ৰেদনাদীসুপি এসেৰ নযো. কুসলসুখসোমনস্সৰেদনাৰসেনাতি কুসলৰেদনাৰসেন সুখৰেদনাৰসেন সোমনস্সৰেদনাৰসেনাতি পচ্চেকং ৰেদনাসদ্দো যোজেতব্বো. তণ্হাভিনন্দনায সতি দিট্ঠাভিনন্দনা সিদ্ধা এৰাতি – ‘‘তণ্হং সমন্ৰানেতি’’ইচ্চেৰ ৰুত্তং. হীনরূপাদি…পে… ন মঞ্ঞতি অমনুঞ্ঞোপি সমানো সমনুঞ্ঞভাৰস্সেৰ ৰসেন মঞ্ঞনায পৰত্তনতো. নানুপৰত্তযতি ৰিক্খম্ভনৰসেন নন্দিযা দূরীকতত্তা.
২৭৪. উল়ারসুন্দরভাৰমুখেনেৰ অনাগতেসুপি রূপাদীসু তণ্হাদিট্ঠিকপ্পনা পৰত্ততীতি আহ – ‘‘এৰংরূপো…পে… ৰেদিতব্বা’’তি.
২৭৫. ৰত্তব্বং সিযাতি যথা নন্দিযা অসমন্ৰানযনজোতনং ব্যতিরেকমুখেন পতিট্ঠপেতুং, ‘‘অতীতং ন ন্ৰাগমেয্যা’’তি উদ্দেসস্স, ‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, অতীতং অন্ৰাগমেতী’’তিআদিনা (ম. নি. ৩.২৭৩) ৰিভঙ্গো ৰুত্তো, এৰং ‘‘পচ্চুপ্পন্নঞ্চ যো ধম্ম’’ন্তিআদিকস্স উদ্দেসস্স ব্যতিরেকমুখেন ৰিভঙ্গে ৰুচ্চমানে ৰিপস্সনাপটিক্খেপৰসেন, ‘‘কথঞ্চ…পে… ৰত্তব্বং সিযা’’তি ৰুত্তং. তযিদং পরমগম্ভীরং সত্থুদেসনানযং অনুপধারেত্ৰা চোদিতং, যস্মা ‘‘পচ্চুপ্পন্নঞ্চ যো ধম্ম’’ন্তিআদিকস্স উদ্দেসস্স ব্যতিরেকমুখেনেৰ ৰিপস্সনাপটিক্খেপৰসেন, ‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, পচ্চুপ্পন্নেসূ’’তি ৰিভঙ্গদেসনা সম্পৰত্ততি. তেনাহ ‘‘যস্মা পনা’’তিআদি. তত্থ তস্সা এৰাতি ৰিপস্সনায এৰ. অভাৰং দস্সেতুং সংহীরতীতি মাতিকং উদ্ধরিত্ৰাতি কথেতুকম্যতায মাতিকাৰসেন পদুদ্ধারং কত্ৰা, ‘‘ইধ, ভিক্খৰে, অসুতৰা সুতৰা’’তি চ আদিনা ৰিত্থারো ৰুত্তো. ৰিপস্সনায অভাৰতোতি ৰিপস্সনায অভাৰিততায অৰিক্খম্ভিততায তণ্হাদিট্ঠীহি সপত্তেহি ৰিয তত্থ তত্থ ঠপনায আকড্ঢীযতি, তত্থ তত্থ ৰিসযে ততো এৰ অপাযসমুদ্দং সংসারসমুদ্দং আনীযতি. সুক্কপক্খো ৰুত্তৰিপরিযাযেন ৰেদিতব্বো. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
ভদ্দেকরত্তসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.