৫. বহুধাতুকসুত্তৰণ্ণনা

১২৪. ভযন্তি (অ. নি. টী. ২.৩.১) চিত্তসংসপ্পতাতি আহ ‘‘চিত্তুত্রাসো’’তি. উপদ্দৰোতি অন্তরাযো. তস্স পন ৰিক্খেপকারণত্তা ৰুত্তং ‘‘অনেকগ্গতাকারো’’তি. উপসগ্গোতি উপসজ্জনং. ততো অপ্পতীকারৰিঘাতাপত্তি যস্মা পতীকারাভাৰেন ৰিহঞ্ঞমানস্স কিঞ্চি কাতুং অসমত্থস্স ওসীদনকারণং, তস্মা ৰুত্তং – ‘‘তত্থ তত্থ লগ্গনাকারো’’তি. ৰঞ্চেত্ৰা আগন্তুং যথাৰুত্তে দিৰসে অনাগচ্ছন্তেসু. বহি অনিক্খমনত্থায দ্ৰারে অগ্গিং দত্ৰা.

নল়েহীতি নল়চ্ছন্নসঙ্খেপেন উপরি ছাদেত্ৰা তেহিযেৰ দারুকচ্ছদননিযামেন পরিতোপি ছাদিতা. এসেৰ নযোতি ইমিনা তিণেহি ছন্নতং, সেসসম্ভারানং রুক্খমযতঞ্চ অতিদিসতি. ৰিধৰাপুত্তেতি অদন্তভাৰোপলক্খণং. তে হি নিপ্পিতিকা অৰিনীতা অসংযতা অকিচ্চকারিনো হোন্তি.

মত্থকং অপাপেত্ৰাৰ নিট্ঠাপিতাতি কস্মা ভগৰা এৰমকাসীতি? আনন্দত্থেরস্স পুচ্ছাকোসল্লদীপনত্থমেৰ, তত্থ নিসিন্নানং সন্নিপতিতভিক্খূনং দেসনায জাননত্থঞ্চ. তে কির সঙ্খেপতো ৰুত্তমত্থং অজানন্তা অন্ধকারং পৰিট্ঠা ৰিয ঠিতা. পুচ্ছানুসন্ধিৰসেন পরিগ্গয্হ জানিস্সন্তীতি.

১২৫. রূপপরিগ্গহোৰ কথিতো, ন অঞ্ঞং কিঞ্চীতি অত্থো. ইদানি ততো সচ্চানি নিদ্ধারেত্ৰা চতুসচ্চকম্মট্ঠানং দস্সেতুং, ‘‘সব্বাপী’’তিআদি ৰুত্তং. পঞ্চক্খন্ধা হোন্তীতি অদ্ধেকাদস ধাতুযো রূপক্খন্ধো, অদ্ধট্ঠমা ধাতুযো যথারহং ৰেদনাদযো চত্তারো অরূপিনো খন্ধাতি এৰং অট্ঠারস ধাতুযো পঞ্চক্খন্ধা হোন্তি. পঞ্চপি খন্ধা তণ্হাৰজ্জা দুক্খসচ্চং. অপ্পৰত্তীতি অপ্পৰত্তিনিমিত্তং. নিরোধপজাননাতি পঞ্ঞাসীসেন মগ্গকিচ্চমাহ. সম্মাদিট্ঠিপমুখো হি অরিযমগ্গো. মত্থকং পাপেত্ৰা কথিতং হোতি সম্মসনস্স ভূমিযা নিপ্ফত্তিযা চ কথিতত্তা. জানাতি পস্সতীতি ইমিনা ঞাণদস্সনং কথিতং তং পন লোকিযং লোকুত্তরন্তি দুৰিধন্তি তদুভযম্পি দস্সেন্তো আহ – ‘‘সহ ৰিপস্সনায মগ্গো ৰুত্তো’’তি.

এত্তাৰতাপি খোতি পি-সদ্দগ্গহণেন অঞ্ঞেন পরিযাযেন সত্থা ধাতুকোসল্লং দেসেতুকামোতি থেরো, ‘‘সিযা পন, ভন্তে’’তি পুচ্ছতীতি ভগৰা পথৰীধাতুআদিৰসেনপি ধাতুকোসল্লং ৰিভাৰেতি. তত্থ পথৰীধাতুআদিসদ্দেন দেসনাকারণং ৰিভাৰেন্তো, ‘‘পথৰীধাতু…পে… ৰুত্তা’’তি আহ. তাপি হি আদিতো ছ ধাতুযো. ‘‘ৰিঞ্ঞাণধাতুতো নীহরিত্ৰা পূরেতব্বা’’তি ৰত্ৰা কথং রূপধাতুযো নীহরীযন্তীতি চোদনং সন্ধায তং নযং দস্সেতুং, ‘‘ৰিঞ্ঞাণধাতূ’’তিআদি ৰুত্তং. কামঞ্চেত্থ কাযৰিঞ্ঞাণধাতুযা আরম্মণং ফোট্ঠব্বধাতুপথৰীধাতু আদিৰসেন দেসনারুল়মেৰ, কাযধাতু পন নীহরিতব্বাতি একংসমেৰ নীহরণৰিধিং দস্সেন্তো, ‘‘এস নযো সব্বত্থা’’তি আহ. পুরিমপচ্ছিমৰসেন মনোধাতূতি পচ্ছিমভাগৰসেন কিরিযামনোধাতু গহেতব্বা তস্সানুরূপভাৰতো. ননু চেত্থ মনোধাতু নামাযং মনোৰিঞ্ঞাণধাতুযা অসংসট্ঠা, ৰিসুংযেৰ চেসা ধাতূতি? সচ্চমেতং অট্ঠারসধাতুদেসনায, চিত্তৰিভত্তিনিদ্দেসে ছৰিঞ্ঞাণকাযদেসনাযং পন সা মনোৰিঞ্ঞাণকাযসঙ্গহিতাৰাতি দট্ঠব্বং. যং পনেত্থ ৰত্তব্বং তং ৰিসুদ্ধিমগ্গসংৰণ্ণনাযং (ৰিসুদ্ধি. মহাটী. ২.৫১৭) ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বং. অথ ৰা পুরিমপচ্ছিমৰসেনাতি পুরেচরানুচরৰসেন. মনোধাতূতি ৰিপাকমনোধাতু গহেতব্বা পুরেচরণতো, পরতো উপ্পজ্জনকিরিযামনোৰিঞ্ঞাণধাতুযা অনন্তরং মনোধাতুযা, কিরিযামনোধাতুযা অনন্তরং মনোৰিঞ্ঞাণধাতুযা অনুপ্পজ্জনতো চ.

ধম্মানং যাৰদেৰ নিস্সত্তনিজ্জীৰৰিভাৰনত্থায সত্থু ধাতুদেসনাতি অঞ্ঞেসু সভাৰধারণাদিঅত্থেসু লব্ভমানেসুপি অযমেত্থ অত্থো পধানোতি আহ – ‘‘এসনযো সব্বত্থা’’তি. সপ্পটিপক্খৰসেনাতি সপ্পটিভাগৰসেন সুখং দুক্খেন সপ্পটিভাগং, দুক্খং সুখেন, এৰং সোমনস্সদোমনস্সাতি. যথা সুখাদীনংযেৰ সমুদাচারো ৰিভূতো, ন উপেক্খায, এৰং রাগাদীনংযেৰ সমুদাচারো ৰিভূতো, ন মোহস্স, তেন ৰুত্তং ‘‘অৰিভূতভাৰেনা’’তি. কাযৰিঞ্ঞাণধাতু পরিগ্গহিতাৰ হোতি তদৰিনাভাৰতো. সেসাসু সোমনস্সধাতুআদীসু, পরিগ্গহিতাৰ হোতি অৰিনাভাৰতো এৰ. ন হি সোমনস্সাদযো মনোধাতুযা ৰিনা ৰত্তন্তি. উপেক্খাধাতুতো নীহরিত্ৰাতি এত্থ চক্খুৰিঞ্ঞাণধাতুআদযো চতস্সো ৰিঞ্ঞাণধাতুযো তাসং ৰত্থারম্মণভূতা চক্খুধাতুআদযো চাতি অট্ঠ রূপধাতুযো, মনোধাতু, উপেক্খাসহগতা মনোৰিঞ্ঞাণধাতু, উপেক্খাসহগতা এৰ ধম্মধাতূতি এৰং পন্নরস ধাতুযো উপেক্খাধাতুতো নীহরিতব্বা. সোমনস্সধাতুআদযো পন চতস্সো ধাতুযো ধম্মধাতুঅন্তোগধা, এৰং সুখধাতুতো কাযৰিঞ্ঞাণধাতুযা তস্সা ৰত্থারম্মণভূতানং কাযধাতুফোট্ঠব্বধাতূনঞ্চ নীহরণা হেট্ঠা দস্সিতনযাতি, ‘‘উপেক্খাধাতুতো নীহরিত্ৰা পূরেতব্বা’’ইচ্চেৰ ৰুত্তং.

কামৰিতক্কাদযো ইধ কামধাতুআদিপরিযাযেন ৰুত্তাতি ‘‘কামধাতুআদীনং দ্ৰেধাৰিতক্কে কামৰিতক্কাদীসু ৰুত্তনযেন অত্থো ৰেদিতব্বো’’তি আহ. তত্থ হি ‘‘কামৰিতক্কোতি কামপটিসংযুত্তো ৰিতক্কো, ব্যাপাদৰিতক্কোতি ব্যাপাদপটিসংযুত্তো ৰিতক্কো, ৰিহিংসাৰিতক্কোতি ৰিহিংসাপটিসংযুত্তো ৰিতক্কো, নেক্খম্মপটিসংযুত্তো ৰিতক্কো নেক্খম্মৰিতক্কো, সো যাৰ পঠমজ্ঝানা ৰট্টতি. অব্যাপাদপটিসংযুত্তো ৰিতক্কো অব্যাপাদৰিতক্কো, সো মেত্তাপুব্বভাগতো পট্ঠায যাৰ পঠমজ্ঝানা ৰট্টতি. অৰিহিংসাপটিসংযুত্তো ৰিতক্কো অৰিহিংসাৰিতক্কো, সো করুণায পুব্বভাগতো পট্ঠায যাৰ পঠমজ্ঝানা ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. অযং পনত্থো অভিধম্মে ৰিত্থারতো আগতো এৰাতি দস্সেতুং, ‘‘অভিধম্মে’’তিআদি ৰুত্তং. কামধাতুতো নীহরিত্ৰাতি এত্থ কামগ্গহণেন গহিতা রূপধাতুআদযো ছ, তংৰিসযা সত্তৰিঞ্ঞাণধাতুযো, তত্থ পঞ্চন্নং ৰিঞ্ঞাণধাতূনং চক্খুধাতুআদযো পঞ্চাতি অট্ঠারস. নেক্খম্মধাতুআদযো পন ধম্মধাতুঅন্তোগধা এৰ.

কামতণ্হায ৰিসযভূতা ধম্মা কামধাতূতি আহ – ‘‘পঞ্চ কামাৰচরক্খন্ধা কামধাতূ’’তি. তথা রূপতণ্হায ৰিসযভূতা ধম্মা রূপধাতু, অরূপতণ্হায ৰিসযভূতা ধম্মা অরূপধাতূতি আহ – ‘‘চত্তারো অরূপাৰচরক্খন্ধা’’তিআদি. কামতণ্হা কামো উত্তরপদলোপেন, এৰং রূপারূপতণ্হা রূপারূপং. আরম্মণকরণৰসেন তা যত্থ অৰচরন্তি, তে কামাৰচরাদযোতি এৰং কামাৰচরক্খন্ধাদীনং কামতণ্হাদিভাৰো ৰেদিতব্বো. আদিনা নযেনাতি এতেন ‘‘উপরিতো পরনিম্মিতৰসৰত্তিদেৰে অন্তোকরিত্ৰা এত্থাৰচরা’’তিআদিপাল়িং (ৰিভ. ১০২০) সঙ্গণ্হাতি. এত্থাৰচরাতি অৰীচিপরনিম্মিতপরিচ্ছিন্নোকাসায কামতণ্হায ৰিসযভাৰং সন্ধায ৰুত্তং, তদোকাসতা চ তণ্হায তন্নিন্নত্তা ৰেদিতব্বা. সেসপদদ্ৰযেপি এসেৰ নযো. পরিপুণ্ণঅট্ঠারসধাতুকত্তা কামাৰচরধম্মানং ‘‘কামধাতুতো নীহরিত্ৰা পূরেতব্বা’’তি ৰুত্তং. মনোৰিঞ্ঞাণধাতুধম্মধাতু একদেসমত্তমেৰ হি রূপারূপাৰচরধম্মাতি.

সমাগন্ত্ৰাতি সহিতা হুত্ৰা. যত্তকঞ্হি পচ্চযধম্মা অত্তনো ফলস্স কারণং, তত্থ তন্নিব্বত্তনে সমাগতা ৰিয হোতি ৰেকল্লে তদনিব্বত্তনতো. সঙ্খতধাতুতো নীহরিত্ৰা পূরেতব্বা অসঙ্খতায ধাতুযা ধম্মধাতুএকদেসভাৰতো.

১২৬. এৰং পৰত্তমানা মযং অত্তাতি গহণং গমিস্সামাতি ইমিনা ৰিয অধিপ্পাযেন অত্তানং অধিকিচ্চ উদ্দিস্স পৰত্তা অজ্ঝত্তা, তেসু ভৰা তপ্পরিযাপন্নত্তাতি অজ্ঝত্তিকানি. ততো বহিভূতানি বাহিরানি. আযতনকথা পটিচ্চসমুপ্পাদকথা চ ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ২.৫১০, ৫৭০, ৫৭১) ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বাতি ন ৰিত্থারিতা.

১২৭. অৰিজ্জমানং ঠানং অট্ঠানং (অ. নি. টী. ১.১.২৬৮; ৰিভ. মূলটী. ৮০৯), নত্থি ঠানন্তি ৰা অট্ঠানং. অনৰকাসোতি এত্থ এসেৰ নযো. তদত্থনিগমনমেৰ হি ‘‘নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’’তি ৰচনন্তি. তেনাহ ‘‘উভযেনপী’’তিআদি. যন্তি কারণে পচ্চত্তৰচনং, হেতুঅত্থো চ কারণত্থোতি আহ – ‘‘যন্তি যেন কারণেনা’’তি. উক্কট্ঠনিদ্দেসেন এত্থ দিট্ঠিসম্পত্তি ৰেদিতব্বাতি ৰুত্তং ‘‘মগ্গদিট্ঠিযা সম্পন্নো’’তি. কুতো পনাযমত্থো লব্ভতীতি? লিঙ্গতো. লিঙ্গঞ্হেতং, যদিদং নিচ্চতো উপগমনপটিক্খেপো. চতুভূমকেসূতি ইদং চতুত্থভূমকসঙ্খারানং অরিযসাৰকস্স ৰিসযভাৰূপগমনতো ৰুত্তং; ন পন তে আরব্ভ নিচ্চতো উপগমনসব্ভাৰতো. ৰক্খতি চ ‘‘চতুত্থভূমকসঙ্খারা পনা’’তিআদিনা. অভিসঙ্খতসঙ্খারঅভিসঙ্খরণকসঙ্খারানং সপ্পদেসত্তা নিপ্পদেসসঙ্খারগ্গহণত্থং ‘‘সঙ্খতসঙ্খারেসূ’’তি ৰুত্তং. লোকুত্তরসঙ্খারানং পন নিৰত্তনে কারণং সযমেৰ ৰক্খতি. এতং কারণং নত্থি সেতুঘাতত্তা. তেজুস্সদত্তাতি সংকিলেসৰিধমনতেজস্স অধিকভাৰতো. তথা হি তে গম্ভীরভাৰেন দুদ্দসা. অকুসলানং আরম্মণং ন হোন্তীতি ইদং পকরণৰসেন ৰুত্তং. অপ্পহীনৰিপল্লাসানং সত্তানং কুসলধম্মানম্পি তে আরম্মণং ন হোন্তি.

অসুখে ‘‘সুখ’’ন্তি ৰিপল্লাসো চ ইধ সুখতো উপগমনস্স ঠানন্তি অধিপ্পেতন্তি দস্সেন্তো, ‘‘একন্ত…পে… ৰুত্ত’’ন্তি. অত্তদিট্ঠিৰসেনাতি পধানদিট্ঠিমাহ. দিট্ঠিযা নিব্বানস্স অৰিসযভাৰো হেট্ঠা ৰুত্তো এৰাতি ‘‘কসিণাদিপণ্ণত্তিসঙ্গহত্থ’’ন্তি ৰুত্তং. পরিচ্ছেদোতি সঙ্খারানং পরিচ্ছেদো সঙ্খারানং পরিচ্ছিজ্জগহণং. স্ৰাযং যেসং নিচ্চাদিতো উপগমনং ভৰতি তেসংযেৰ ৰসেন কাতব্বোতি দস্সেন্তো ‘‘সব্বৰারেসূ’’তিআদিমাহ. সব্বৰারেসূতি নিচ্চাদিসব্বৰারেসু. পুথুজ্জনো হীতি হি-সদ্দো হেতুঅত্থো. যস্মা যং যং সঙ্খারং নিচ্চাদিৰসেন পুথুজ্জনকালে উপগচ্ছতি, তং তং অরিযমগ্গাধিগমেন অনিচ্চাদিৰসেন গণ্হন্তো যাথাৰতো জানন্তো তং গাহং তং দিট্ঠিং ৰিনিৰেঠেতি ৰিস্সজ্জেতি. তস্মা যত্থ গাহো তত্থ ৰিস্সজ্জনাতি চতুত্থভূমকসঙ্খারা ইধ সঙ্খারগ্গহণেন ন গয্হতীতি অত্থো.

১২৮. পুত্তসম্বন্ধেন মাতাপিতুসমঞ্ঞা, দত্তকিত্তিমাদিৰসেনপি পুত্তৰোহারো লোকে দিস্সতি, সো চ খো পরিযাযতো নিপ্পরিযাযসিদ্ধং তং দস্সেতুং, ‘‘জনিকা ৰ মাতা জনকো পিতা’’তি ৰুত্তং. তথা আনন্তরিযকম্মস্স অধিপ্পেতত্তা ‘‘মনুস্সভূতোৰ খীণাসৰো অরহাতি অধিপ্পেতো’’তি ৰুত্তং. ‘‘অট্ঠানমেত’’ন্তিআদিনা মাতুআদীনংযেৰ জীৰিতা ৰোরোপনে অরিযসাৰকস্স অভব্বভাৰদস্সনতো তদঞ্ঞং অরিযসাৰকো জীৰিতা ৰোরোপেতীতি ইদং অত্থতো আপন্নমেৰাতি মঞ্ঞমানো ৰদতি – ‘‘কিং পন অরিযসাৰকো অঞ্ঞং জীৰিতা ৰোরোপেয্যা’’তি? ‘‘অট্ঠানমেতং, ভিক্খৰে, অনৰকাসো, যং দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো সঞ্চিচ্চ পাণং জীৰিতা ৰোরোপেয্য, নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’’তি ৰচনতো, ‘‘এতম্পি অট্ঠান’’ন্তি ৰুত্তং. তেনাহ ‘‘সচেপি হী’’তিআদি. বলদীপনত্থন্তি সদ্ধাদিবলসমন্নাগমদীপনত্থং. অরিযমগ্গেনাগতসদ্ধাদিবলৰসেন হি অরিযসাৰকো তাদিসং সাৰজ্জং ন করোতি.

পঞ্চহি কারণেহীতি ইদং অত্থনিপ্ফাদকানি তেসং পুব্বভাগিযানি চ কারণানি কারণভাৰসামঞ্ঞেন একজ্ঝং গহেত্ৰা ৰুত্তং, ন পন সব্বেসং পঞ্চন্নং সহযোগক্খমতো. আকারেহীতি কারণেহি. অনুস্সাৰনেনাতি অনুরূপং সাৰনেন. ভেদস্স অনুরূপং যথা ভেদো হোতি, এৰং ভিন্দিতব্বানং ভিক্খূনং অত্তনো ৰচনস্স সাৰনেন ৰিঞ্ঞাপনেন. তেনাহ ‘‘ননু তুম্হে’’তিআদি. কণ্ণমূলে ৰচীভেদং কত্ৰাতি এতেন ‘‘পাকটং কত্ৰা ভেদকরৰত্থুদীপনং ৰোহারো, তত্থ অত্তনো নিচ্ছিতমত্থং রহস্সৰসেন ৰিঞ্ঞাপনং অনুস্সাৰন’’ন্তি দস্সেতি.

কম্মমেৰ উদ্দেসো ৰা পমাণন্তি তেহি সঙ্ঘভেদসিদ্ধিতো ৰুত্তং, ইতরে পন তেসং পুব্বভাগভূতা. তেনাহ ‘‘ৰোহারা’’তিআদি. তত্থাতি ৰোহারে. চুতিঅনন্তরং ফলং অনন্তরং নাম, তস্মিং অনন্তরে নিযুত্তানি তন্নিব্বত্তনেন অনন্তরকরণসীলানি, অনন্তরপ্পযোজনানি চাতি আনন্তরিযানি, তানি এৰ ‘‘আনন্তরিযকম্মানী’’তি ৰুত্তানি.

কম্মতোতি ‘‘এৰং আনন্তরিযকম্মং হোতি, এৰং অনন্তরিযকম্মসদিস’’ন্তি এৰং কম্মৰিভাগতো. দ্ৰারতোতি কাযাদিদ্ৰারতো. কপ্পট্ঠিতিযতোতি ‘‘ইদং কপ্পট্ঠিতিকৰিপাকং, ইদং ন কপ্পট্ঠিতিকৰিপাক’’ন্তি এৰং কপ্পট্ঠিতিযৰিভাগতো. পাকাতি ‘‘ইদমেত্থ ৰিপচ্চতি, ইদং ন ৰিপচ্চতী’’তি ৰিপচ্চনৰিভাগতো. সাধারণাদীহীতি গহট্ঠপব্বজিতানং সাধারণাসাধারণতো, আদি-সদ্দেন ৰেদনাদিৰিভাগতো চ.

যস্মা মনুস্সত্তভাৰে ঠিতস্সেৰ চ কুসলধম্মানং তিক্খৰিসদসূরভাৰাপত্তি, যথা তং তিণ্ণম্পি বোধিসত্তানং বোধিত্তযনিব্বত্তিযং, এৰং মনুস্সভাৰে ঠিতস্সেৰ অকুসলধম্মানম্পি তিক্খৰিসদসূরভাৰাপত্তীতি আহ ‘‘মনুস্সভূতস্সেৰা’’তি. পাকতিকমনুস্সানম্পি চ কুসলধম্মানং ৰিসেসপ্পত্তি ৰিমানৰত্থুঅট্ঠকথাযং (ৰি. ৰ. অট্ঠ. ৩) ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বা. যথা ৰুত্তো চ অত্থো সমানজাতিযস্স ৰিকোপনে কম্মং গরুতরং, ন তথা ৰিজাতিযস্সাতি ৰুত্তং – ‘‘মনুস্সভূতং মাতরং ৰা পিতরং ৰা’’তি. লিঙ্গে পরিৰত্তে চ সো এৰ এককম্মনিব্বত্তো ভৰঙ্গপ্পবন্ধো, জীৰিতিন্দ্রিযপ্পবন্ধো চ, ন অঞ্ঞোতি আহ ‘‘অপি পরিৰত্তলিঙ্গ’’ন্তি. অরহন্তেপি এসেৰ নযো. তস্স ৰিপাকন্তিআদি কম্মস্স আনন্তরিযভাৰসমত্থনং, চতুকোটিকঞ্চেত্থ সম্ভৰতি. তত্থ পঠমা কোটি দস্সিতা, ইতরাসু ৰিসঙ্কেতং দস্সেতুং, ‘‘যো পনা’’তিআদি ৰুত্তং. যদিপি তত্থ ৰিসঙ্কেতো, কম্মং পন গরুতরং আনন্তরিযসদিসং ভাযিতব্বন্তি আহ – ‘‘আনন্তরিযং আহচ্চেৰ তিট্ঠতী’’তি. অযং পঞ্হোতি ঞাপনিচ্ছানিব্বত্তা কথা.

আনন্তরিযং ফুসতি মরণাধিপ্পাযেনেৰ আনন্তরিযৰত্থুনো ৰিকোপিতত্তা. আনন্তরিযং ন ফুসতি আনন্তরিযৰত্থুঅভাৰতো. সব্বত্থ হি পুরিমং অভিসন্ধিচিত্তং অপ্পমাণং, ৰধকচিত্তং পন তদারম্মণং জীৰিতিন্দ্রিযঞ্চ আনন্তরিযনানন্তরিযভাৰে পমাণন্তি দট্ঠব্বং. সঙ্গামচতুক্কং সম্পত্তৰসেন যোজেতব্বং.

তেনেৰাতি তেনেৰ পযোগেন. অরহন্তঘাতো হোতিযেৰ অরহতো মারিতত্তা. পুথুজ্জনস্সেৰ দিন্নং হোতীতি যস্মা যথা ৰধকচিত্তং পচ্চুপ্পন্নারম্মণম্পি পবন্ধৰিচ্ছেদৰসেন চ জীৰিতিন্দ্রিযং আরম্মণং কত্ৰা পৰত্ততি, ন এৰং চাগচেতনা, সা হি চজিতব্বৰত্থুং আরম্মণং কত্ৰা চজনমত্তমেৰ হোতি, অঞ্ঞসন্তকভাৰকরণঞ্চ তস্স চজনং, তস্মা যস্স তং সন্তকং কতং. তস্সেৰ দিন্নং হোতীতি.

লোহিতং সমো সরতীতি অভিঘাতেন পকুপ্পমানং সঞ্চিতং হোতি. মহন্ততরন্তি গরুতরং. সরীরপটিজগ্গনে ৰিযাতি সত্থুরূপকাযপটিজগ্গনে ৰিয.

অসন্নিপতিতেতি ইদং সামগ্গিযদীপনং. ভেদো চ হোতীতি সঙ্ঘস্স ভেদো হোতি. ৰট্টতীতি সঞ্ঞাযাতি ঈদিসকরণং সঙ্ঘস্স ভেদায ন হোতীতি সঞ্ঞায. নৰতো ঊনপরিসাযং করোন্তস্স তথাতি যোজেতব্বং, তথাতি ইমিনা ‘‘ন আনন্তরিযকম্মন্তি’’ ইমং আকড্ঢতি, ন পন ‘‘ভেদো হোতী’’তি ইদং. হেট্ঠিমন্তেন হি নৰন্নমেৰ ৰসেন সঙ্ঘভেদো. ধম্মৰাদিনো অনৰজ্জা যথাধম্মং অৰট্ঠানতো. সঙ্ঘভেদস্স পুব্বভাগো সঙ্ঘরাজি.

কাযদ্ৰারমেৰ পূরেন্তি কাযকম্মভাৰেনেৰ লক্খিতব্বতো.

‘‘সণ্ঠহন্তে হি…পে… মুচ্চতী’’তি ইদং কপ্পট্ঠকথায ন সমেতি. তথা হি কপ্পট্ঠকথাযং (কথা. অট্ঠ. ৬৫৪-৬৫৭) ৰুত্তং – ‘‘আপাযিকোতি ইদং সুত্তং যং সো একং কপ্পং অসীতিভাগে কত্ৰা ততো একভাগমত্তং কালং তিট্ঠেয্য, তং আযুকপ্পং সন্ধায ৰুত্ত’’ন্তি. কপ্পৰিনাসেযেৰাতি পন আযুকপ্পৰিনাসেযেৰাতি অত্থে সতি নত্থি ৰিরোধো. এত্থ চ সণ্ঠহন্তেতি ইদম্পি ‘‘স্ৰেৰৰিনস্সিস্সতী’’তি ৰিয অভূতপরিকপ্পৰসেন ৰুত্তং. একদিৰসমেৰ নিরযে পচ্চতি ততো পরং কপ্পাভাৰে আযুকপ্পস্সপি অভাৰতোতি অৰিরোধতো অত্থযোজনা দট্ঠব্বা. সেসানীতি সঙ্ঘভেদতো অঞ্ঞানি আনন্তরিযকম্মানি.

অহোসিকম্মং…পে… সঙ্খ্যং গচ্ছন্তি, এৰং সতি কথং নেসং আনন্তরিযতা চুতিঅনন্তরং ৰিপাকদানাভাৰতো. অথ সতি ফলদানে চুতিঅনন্তরো এৰ এতেসং ফলকালো, ন অঞ্ঞোতি ফলকালনিযমেন নিযততা নিচ্ছিতা, ন ফলদাননিযমেন, এৰম্পি নিযতফলকালানং অঞ্ঞেসম্পি উপপজ্জৰেদনীযানং দিট্ঠধম্মৰেদনীযানঞ্চ নিযততা আপজ্জেয্য. তস্মা ৰিপাকধম্মধম্মানং পচ্চযন্তরৰিকলতাদীহি অৰিপচ্চমানানম্পি অত্তনো সভাৰেন ৰিপাকধম্মতা ৰিয বলৰতা আনন্তরিযেন ৰিপাকে দিন্নে অৰিপচ্চমানানম্পি আনন্তরিযানং ফলদানে নিযতসভাৰা আনন্তরিযসভাৰা চ পৰত্তীতি অত্তনো সভাৰেন ফলদাননিযমেনেৰ নিযততা আনন্তরিযতা চ ৰেদিতব্বা. অৰস্সঞ্চ আনন্তরিযসভাৰা ততো এৰ নিযতসভাৰা চ তেসং পৰত্তীতি সম্পটিচ্ছিতব্বমেতং অঞ্ঞস্স বলৰতো আনন্তরিযস্স অভাৰে চুতিঅনন্তরং একন্তেন ফলদানতো.

ননু এৰং অঞ্ঞেসম্পি উপপজ্জৰেদনীযানং অঞ্ঞস্মিং ৰিপাকদাযকে অসতি চুতিঅনন্তরমেকন্তেন ফলদানতো নিযতসভাৰা অনন্তরিযসভাৰা চ পৰত্তি আপজ্জতীতি? নাপজ্জতি. অসমানজাতিকেন চেতোপণিধিৰসেন উপঘাতকেন চ নিৰত্তেতব্বৰিপাকত্তা অনন্তরে একন্তফলদাযকত্তাভাৰা. ন পন আনন্তরিযকানং পঠমজ্ঝানাদীনং দুতিযজ্ঝানাদীনি ৰিয অসমানজাতিকং ফলনিৰত্তকং অত্থি সব্বানন্তরিযানং অৰীচিফলত্তা. ন চ হেট্ঠূপপত্তিং ইচ্ছতো সীলৰতো চেতোপণিধি ৰিয উপরূপপত্তিজনককম্মফলং আনন্তরিযফলং নিৰত্তেতুং সমত্থো চেতোপণিধি অত্থি অনিচ্ছন্তস্সেৰ অৰীচিপাতনতো, ন চ আনন্তরিযোপঘাতকং কিঞ্চি কম্মং অত্থি, তস্মা তেসংযেৰ অনন্তরে একন্তৰিপাকজনকসভাৰা পৰত্তীতি. অনেকানি চ আনন্তরিযানি কতানি একন্তেনেৰ ৰিপাকে নিযতসভাৰত্তা উপরতাৰিপচ্চনসভাৰাসঙ্কত্তা নিচ্ছিতানি সভাৰতো নিযতানেৰ. তেসু পন সমানসভাৰেসু একেন ৰিপাকে দিন্নে ইতরানি অত্তনা কাতব্বকিচ্চস্স তেনেৰ কতত্তা ন দুতিযং ততিযং ৰা পটিসন্ধিং করোন্তি. ন সমত্থতাৰিঘাতত্তাতি নত্থি তেসং আনন্তরিযকতা নিৰত্তি; গরুতরভাৰো পন তেসু লব্ভতেৰাতি সঙ্ঘভেদস্স সিযা গরুতরভাৰোতি, ‘‘যেন…পে… ৰিপচ্চতী’’তি আহ. একস্স পন অঞ্ঞানি উপত্থম্ভকানি হোন্তীতি দট্ঠব্বানি. পটিসন্ধিৰসেন ৰিপচ্চতীতি ৰচনেন ইতরেসং পৰত্তিৰিপাকদাযিতা অনুঞ্ঞাতা ৰিয দিস্সতি. নো ৰা তথা সীলৰতীতি যথা পিতা সীলৰা, তথা সীলৰতী নো ৰা হোতীতি যোজনা. সচে মাতা সীলৰতী, মাতুঘাতো পটিসন্ধিৰসেন ৰিপচ্চতীতি যোজনা.

পকতত্তোতি অনুক্খিত্তো. সমানসংৰাসকোতি অপারাজিকো. সমানসীমাযন্তি একসীমাযং.

সত্থুকিচ্চং কাতুং অসমত্থোতি যং সত্থারা কাতব্বকিচ্চং অনুসাসনাদি, তং কাতুং অসমত্থোতি ভগৰন্তং পচ্চক্খায. অঞ্ঞং তিত্থকরন্তি অঞ্ঞং সত্থারং.

১২৯. অভিজাতিআদিসু (অ. নি. টী. ১.১.২৭৭) পকপ্পনেন দেৰতূপসঙ্কমনাদিনা জাতচক্কৰাল়েন সমানযোগক্খেমং দসসহস্সপরিমাণং ঠানং জাতিখেত্তং, সরসেনেৰ আণাপৰত্তিট্ঠানং আণাখেত্তং, ৰিসযভূতং ঠানং ৰিসযখেত্তং. দসসহস্সী লোকধাতূতি ইমায লোকধাতুযা সদ্ধিং ইমং লোকধাতুং পরিৰারেত্ৰা ঠিতা দসসহস্সী লোকধাতু. তত্তকানংযেৰ জাতিখেত্তভাৰো ধম্মতাৰসেন ৰেদিতব্বো. ‘‘পরিগ্গহৰসেনা’’তি কেচি. ‘‘সব্বেসম্পি বুদ্ধানং তত্তকং এৰ জাতিখেত্তং তন্নিৰাসীনংযেৰ চ দেৰতানং ধম্মাভিসমযো’’তি চ ৰদন্তি. মাতুকুচ্ছিওক্কমনকালাদীনং ছন্নং এৰ গহণং নিদস্সনমত্তং মহাভিনীহারাদিকালেপি তস্স পকম্পনস্স লব্ভমানতো. আণাখেত্তং নাম যং একজ্ঝং সংৰট্টতি চ ৰিৰট্টতি চ. আণা ৰত্ততি আণায তন্নিৰাসীনং দেৰতানং সিরসা সম্পটিচ্ছনেন, তঞ্চ খো কেৰলং বুদ্ধানং আনুভাৰেনেৰ, ন অধিপ্পাযৰসেন, অধিপ্পাযৰসেন পন ‘‘যাৰতা ৰা পন আকঙ্খেয্যা’’তি (অ. নি. ৩.৮১) ৰচনতো ততো পরম্পি আণা পৰত্তেয্য.

ন উপ্পজ্জন্তীতি পন অত্থীতি, ‘‘ন মে আচরিযো অত্থি, সদিসো মে ন ৰিজ্জতী’’তিআদিং (ম. নি. ১.২৮৫; ২.৩৪১; মহাৰ. ১১; কথা. ৪০৫; মি. প. ৪.৫.১১) ইমিস্সং লোকধাতুযং ঠত্ৰা ৰদন্তেন ভগৰতা, ‘‘কিং পনাৰুসো সারিপুত্ত, অত্থেতরহি অঞ্ঞে সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা ভগৰতা সমসমা সম্বোধিযন্তি, এৰং পুট্ঠো অহং, ভন্তে, নোতি ৰদেয্য’’ন্তি (দী. নি. ৩.১৬১), ৰত্ৰা তস্স কারণং দস্সেতুং, ‘‘অট্ঠানমেতং অনৰকাসো, যং একিস্সা লোকধাতুযা দ্ৰে অরহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা’’তি ইমং সুত্তং (দী. নি. ৩.১৬১; মি. প. ৫.১.১) দস্সেন্তেন ধম্মসেনাপতিনা চ বুদ্ধখেত্তভূতং ইমং লোকধাতুং ঠপেত্ৰা অঞ্ঞত্থ অনুপ্পত্তি ৰুত্তা হোতীতি অধিপ্পাযো.

একতোতি সহ, একস্মিং কালেতি অত্থো. সো পন কালো কথং পরিচ্ছিন্নোতি চরিমভৰে পটিসন্ধিগ্গহণতো পট্ঠায যাৰ ধাতুপরিনিব্বানাতি দস্সেন্তো ‘‘তত্থা’’তিআদিমাহ. নিসিন্নকালতো পট্ঠাযাতি পটিলোমক্কমেন ৰদতি. পরিনিব্বানতো পট্ঠাযাতি অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বানতো পট্ঠায. এত্থন্তরেতি চরিমভৰে বোধিসত্তস্স পটিসন্ধিগ্গহণং ধাতুপরিনিব্বানন্তি এতেসং অন্তরে.

অঞ্ঞস্স বুদ্ধস্স উপ্পত্তি ন নিৰারিতা, তত্থ কারণং দস্সেতুং ‘‘তীণি হী’’তিআদি ৰুত্তং. পটিপত্তিঅন্তরধানেন হি সাসনস্স ওসক্কিতত্তা অপরস্স বুদ্ধস্স উপ্পত্তি লদ্ধাৰসরা হোতি. পটিপদাতি পটিৰেধাৰহা পুব্বভাগপটিপদা. ‘‘পরিযত্তি পমাণ’’ন্তি ৰত্ৰা তমত্থং বোধিসত্তং নিদস্সনং কত্ৰা দস্সেতুং, ‘‘যথা’’তিআদি ৰুত্তং তযিদং হীনং কতন্তি দট্ঠব্বং. নিয্যানিকধম্মস্স ঠিতিঞ্হি দস্সেন্তো অনিয্যানিকধম্মং নিদস্সেতি.

মাতিকায অন্তরহিতাযাতি, ‘‘যো পন ভিক্খূ’’তিআদিনযপ্পত্তা সিক্খাপদপাল়ি মাতিকা, তায অন্তরহিতায নিদানুদ্দেসসঙ্খাতে পাতিমোক্খুদ্দেসে পব্বজ্জাযুপসম্পদাকম্মেসু চ সাসনং তিট্ঠতীতি অত্থো. অথ ৰা পাতিমোক্খে ধরন্তেযেৰ পব্বজ্জা উপসম্পদা চ, এৰং সতি তদুভযং পাতিমোক্খে অন্তোগধং তদুভযাভাৰে পাতিমোক্খাভাৰতো, তস্মা তযিদং তযং সাসনস্স ঠিতিহেতূতি আহ – ‘‘পাতিমোক্খপব্বজ্জাউপসম্পদাসু ঠিতাসু সাসনং তিট্ঠতী’’তি. যস্মা ৰা উপসম্পদাধীনং পাতিমোক্খং, উপসম্পদা চ পব্বজ্জাধীনা, তস্মা পাতিমোক্খে সিদ্ধে, সিদ্ধাসু পব্বজ্জাউপসম্পদাসু চ সাসনং তিট্ঠতি. পচ্ছিমপটিৰেধতো হি পরং পটিৰেধসাসনং, পচ্ছিমসীলতো চ পরং পটিপত্তিসাসনং ৰিনট্ঠং নাম হোতি. ওসক্কিতং নামাতি পচ্ছিমকপটিৰেধসীলভেদদ্ৰযং একতো কত্ৰা ততো পরং ৰিনট্ঠং নাম হোতীতি অত্থো.

তেন কামং ‘‘সাসনট্ঠিতিযা পরিযত্তি পমাণ’’ন্তি ৰুত্তং, পরিযত্তি পন পটিপত্তিহেতুকাতি পটিপত্তিযা অসতি অপ্পতিট্ঠা হোতি, তস্মা পটিপত্তিঅন্তরধানং সাসনোসক্কনস্স ৰিসেসকারণন্তি দস্সেত্ৰা তযিদং সাসনোসক্কনং ধাতুপরিনিব্বানোসানন্তি দস্সেতুং, ‘‘তীণি পরিনিব্বানানী’’তি ৰুত্তং.

কারুঞ্ঞন্তি পরিদেৰনকারুঞ্ঞং. জম্বুদীপে দীপন্তরেসু দেৰনাগব্রহ্মলোকেসু চ ৰিপ্পকিরিত্ৰা ঠিতানং ধাতূনং মহাবোধিপল্লঙ্কে একজ্ঝং সন্নিপতনং, রস্মিৰিস্সজ্জনং, তত্থ তেজোধাতুযা উট্ঠানং, একজালীভাৰো চাতি সব্বমেতং সত্থু অধিট্ঠানৰসেনেৰ ৰেদিতব্বং.

অনচ্ছরিযত্তাতি দ্ৰীসুপি উপ্পজ্জমানেসু অচ্ছরিযত্তাভাৰদোসতোতি অত্থো. বুদ্ধা নাম মজ্ঝে ভিন্নং সুৰণ্ণং ৰিয একসদিসাতি তেসং দেসনাপি একরসা এৰাতি আহ – ‘‘দেসনায চ ৰিসেসাভাৰতো’’তি. এতেনপি অনচ্ছরিযত্তমেৰ সাধেতি. ৰিৰাদভাৰতোতি এতেন ৰিৰাদাভাৰত্থং দ্ৰে একতো ন উপ্পজ্জন্তীতি দস্সেতি.

তত্থাতি মিলিন্দপঞ্হে. একং বুদ্ধং ধারেতীতি একবুদ্ধধারণী. এতেন এৰং সভাৰা এতে বুদ্ধগুণা, যেন দুতিযবুদ্ধগুণে ধারেতুং অসমত্থা অযং লোকধাতূতি দস্সেতি. পচ্চযৰিসেসনিপ্ফন্নানঞ্হি গুণধম্মানং ভারিযো ৰিসেসো ন সক্কা ধারেতুন্তি, ‘‘ন ধারেয্যা’’তি ৰত্ৰা তমেৰ অধারণং পরিযাযন্তরেনপি পকাসেন্তো ‘‘চলেয্যা’’তিআদিমাহ. তত্থ চলেয্যাতি পরিপ্ফন্দেয্য. কম্পেয্যাতি পৰেধেয্য. নমেয্যাতি একপস্সেন নমেয্য. ওনমেয্যাতি ওসীদেয্য. ৰিনমেয্যাতি ৰিৰিধং ইতোচিতো চ নমেয্য. ৰিকিরেয্যাতি ৰাতেন থুসমুট্ঠি ৰিয ৰিপ্পকিরেয্য. ৰিধমেয্যাতি ৰিনস্সেয্য. ৰিদ্ধংসেয্যাতি সব্বসো ৰিদ্ধস্তা ভৰেয্য. তথাভূতা চ কত্থচি ন তিট্ঠেয্যাতি আহ ‘‘ন ঠানমুপগচ্ছেয্যা’’তি.

ইদানি তত্থ নিদস্সনং দস্সেন্তো, ‘‘যথা, মহারাজা’’তিআদিমাহ. তত্থ সমুপাদিকাতি সমং উদ্ধং পজ্জতি পৰত্ততীতি সমুপাদিকা, উদকস্স উপরি সমং গামিনীতি অত্থো. ৰণ্ণেনাতি সণ্ঠানেন. পমাণেনাতি আরোহেন. কিসথূলেনাতি কিসথূলভাৰেন, পরিণাহেনাতি অত্থো.

ছাদেন্তন্তি রোচেন্তং রুচিং উপ্পাদেন্তং. তন্দীকতোতি তেন ভোজনেন তন্দীভূতো. অনোনমিতদণ্ডজাতোতি যাৰদত্থং ভোজনেন ওনমিতুং অসক্কুণেয্যতায অনোনমিতদণ্ডো ৰিয জাতো. সকিং ভুত্তো ৰমেয্যাতি একম্পি আলোপং অজ্ঝোহরিত্ৰা ৰমেয্যাতি অত্থো.

অতিধম্মভারেন পথৰী চলতীতি ধম্মেন নাম পথৰী তিট্ঠেয্য. সা কিং তেনেৰ চলতি ৰিনস্সতীতি অধিপ্পাযেন পুচ্ছতি. পুন থেরো ‘‘রতনং নাম লোকে কুটুম্বং সন্ধারেন্তং অভিমতঞ্চ লোকেন অত্তনো গরুসভাৰতায সকটভঙ্গস্স কারণং অতিভারভূতং দিট্ঠং. এৰংধম্মো চ হিতসুখৰিসেসেহি তংসমঙ্গিনং ধারেন্তো অভিমতো চ ৰিঞ্ঞূনং গম্ভীরপ্পমেয্যভাৰেন গরুসভাৰত্তা অতিভারভূতো পথৰীচলনস্স কারণং হোতী’’তি দস্সেন্তো, ‘‘ইধ, মহারাজ, দ্ৰে সকটা’’তিআদিমাহ. এতেনেৰ তথাগতস্স মাতুকুচ্ছিওক্কমনাদিকালে পথৰীকম্পনকারণং সংৰণ্ণিতন্তি দট্ঠব্বং. একসকটতো রতনন্তি একস্মা, একস্স ৰা সকটস্স রতনং, তস্মা সকটতো গহেত্ৰাতি অত্থো.

ওসারিতন্তি উচ্চারিতং, ৰুত্তন্তি অত্থো. অগ্গোতি সব্বসত্তেহি অগ্গো.

সভাৰপকতীতি সভাৰভূতা অকিত্তিমা পকতি. কারণমহন্ততাযাতি মহন্তেহি বুদ্ধকারকধম্মেহি পারমিতাসঙ্খাতেহি কারণেহি বুদ্ধগুণানং নিব্বত্তিতোতি ৰুত্তং হোতি. পথৰিআদীনি মহন্তানি ৰত্থূনি, মহন্তা চ সক্কভাৰাদযো অত্তনো অত্তনো ৰিসযে একেকা এৰ, সম্মাসম্বুদ্ধোপি মহন্তো অত্তনো ৰিসযে একোৰ, কো চ তস্স ৰিসযো? বুদ্ধভূমি, যাৰতকং ৰা ঞেয্যং. এৰং ‘‘আকাসো ৰিয অনন্তৰিসযো ভগৰা একোৰ হোতী’’তি ৰদন্তো পরচক্কৰাল়েসু দুতিযস্স বুদ্ধস্স অভাৰং দস্সেতি.

ইমিনাৰ পদেনাতি ‘‘একিস্সা লোকধাতুযা’’তি ইমিনা এৰ পদেন. দসচক্কৰাল়সহস্সানি গহিতানি জাতিখেত্তত্তা. একচক্কৰাল়েনেৰাতি ইমিনা একচক্কৰাল়েনেৰ. যথা – ‘‘ইমস্মিংযেৰ চক্কৰাল়ে উপ্পজ্জন্তী’’তি ৰুত্তে ইমস্মিম্পি চক্কৰাল়ে জম্বুদীপেযেৰ, তত্থপি মজ্ঝিমপদেসে এৰাতি পরিচ্ছিন্দিতুং ৰট্টতি; এৰং ‘‘একিস্সা লোকধাতুযা’’তি জাতিখেত্তে অধিপ্পেতেপি ইমিনাৰ চক্কৰাল়েন পরিচ্ছিন্দিতুং ৰট্টতি.

ৰিৰাদূপচ্ছেদতোতি ৰিৰাদূপচ্ছেদকারণা. দ্ৰীসু উপ্পন্নেসু যো ৰিৰাদো ভৰেয্য, তস্স অনুপ্পাদোযেৰেত্থ ৰিৰাদুপচ্ছেদো. একস্মিং দীপেতিআদিনা দীপন্তরেপি একজ্ঝং ন উপ্পজ্জন্তি, পগেৰ একদীপেতি দস্সেতি. সো পরিহাযেথাতি চক্কৰাল়স্স পদেসে এৰ ৰত্তিতব্বত্তা পরিহাযেয্য.

১৩০. মনুস্সত্তন্তি মনুস্সভাৰো তস্সেৰ পব্বজ্জাদিগুণসম্পত্তিআদীনং যোগ্গভাৰতো. লিঙ্গসম্পত্তীতি পুরিসভাৰো. হেতূতি মনোৰচীপণিধানপুব্বিকা হেতুসম্পদা. সত্থারদস্সনন্তি সত্থুসম্মুখীভাৰো. পব্বজ্জাতি কম্মকিরিযৰাদীসু তাপসেসু, ভিক্খূসু ৰা পব্বজ্জা. গুণসম্পত্তীতি অভিঞ্ঞাদিগুণসম্পদা. অধিকারোতি বুদ্ধং উদ্দিস্স অধিকো সক্কারো. ছন্দতাতি সম্মাসম্বোধিং উদ্দিস্স সাতিসযো কত্তুকম্যতাকুসলচ্ছন্দো. অট্ঠধম্মসমোধানাতি এতেসং অট্ঠন্নং ধম্মানং সমাযোগেন. অভিনীহারোতি কাযপণিধানং. সমিজ্ঝতীতি নিপ্ফজ্জতীতি অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারো পন পরমত্থদীপনিযা চরিযাপিটকৰণ্ণনায (চরিযা. অট্ঠ. পকিণ্ণককথা) ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো.

সব্বাকারপরিপূরমেৰাতি পরিপুণ্ণলক্খণতায সত্তুস্সদাদীহি সব্বাকারেহি সম্পন্নমেৰ. ন হি ইত্থিযা কোসোহিতৰত্থগুয্হতা সম্ভৰতি, দুতিযপকতি চ নাম পঠমপকতিতো নিহীনা এৰ. তেনেৰাহ অনন্তরৰারে ‘‘যস্মা’’তিআদি.

ইধ পুরিসস্স তত্থ নিব্বত্তনতোতি ইমস্মিং মনুস্সলোকে পুরিসভূতস্স তত্থ ব্রহ্মলোকে ব্রহ্মত্তভাৰেন নিব্বত্তনতো. তেন অসতিপি পুরিসলিঙ্গে পুরিসাকারা ব্রহ্মানো হোন্তীতি দস্সেতি. তংযেৰ হি পুরিসাকারং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘যং পুরিসো ব্রহ্মত্তং করেয্যা’’তি. তেনেৰাহ ‘‘সমানেপী’’তিআদি. যদি এৰং ইত্থিযো ব্রহ্মলোকে ন উপ্পজ্জন্তীতি আহ ‘‘ব্রহ্মত্ত’’ন্তিআদি.

১৩১. কাযদুচ্চরিতস্সাতিআদিপাল়িযা কম্মনিযামো নাম কথিতো. সমঞ্জনং সমঙ্গো, সো এতস্স অত্থীতি সমঙ্গী, সমন্নাগতো. সমঞ্জনসীলো ৰা সমঙ্গী. পুব্বভাগে আযূহনসমঙ্গিতা, সন্নিট্ঠাপকচেতনাৰসেন চেতনাসমঙ্গিতা. চেতনাসন্ততিৰসেন ৰা আযূহনসমঙ্গিতা, তংতংচেতনাখণৰসেন চেতনাসমঙ্গিতা. কতূপচিতস্স অৰিপক্কৰিপাকস্স কম্মস্স ৰসেন কম্মসমঙ্গিতা, কম্মে পন ৰিপচ্চিতুং আরদ্ধে ৰিপাকপ্পৰত্তিৰসেন ৰিপাকসমঙ্গিতা. কম্মাদীনং উপট্ঠানকালৰসেন উপট্ঠানসমঙ্গিতা. কুসলাকুসলকম্মাযূহনক্খণেতি কুসলকম্মস্স চ অকুসলকম্মস্স চ সমীহনক্খণে. তথাতি ইমিনা কুসলাকুসলকম্মপদং আকড্ঢতি. যথা কতং কম্মং ফলদানসমত্থং হোতি, তথা কতং উপচিতং. ৰিপাকারহন্তি দুতিযভৰাদীসু ৰিপচ্চনারহং. উপ্পজ্জমানানং উপপত্তিনিমিত্তং উপট্ঠাতীতি যোজনা. চলতীতি পরিৰত্ততি. একেন হি কম্মুনা তজ্জে নিমিত্তে উপট্ঠাপিতে পচ্চযৰিসেসৰসেন ততো অঞ্ঞেন কম্মুনা অঞ্ঞস্স নিমিত্তস্স উপট্ঠানং পরিৰত্তনং.

সুনখজীৰিকোতি সুনখেহি জীৰনসীলো. তলসন্থরণপূজন্তি ভূমিতলস্স পুপ্ফেহি সন্তরণপূজং. আযূহনচেতনাকম্মসমঙ্গিতাৰসেনাতি কাযদুচ্চরিতস্স অপরাপরং আযূহনেন সন্নিট্ঠাপকচেতনায তস্সেৰ পকপ্পনে কম্মক্খযকরঞাণেন অখেপিতত্তা যথূপচিতকম্মুনা চ সমঙ্গিভাৰস্স ৰসেন.

১৩২. এৰং সস্সিরিকন্তি ৰুত্তপ্পকারেন অনেকধাতুৰিভজনাদিনা নানানযৰিচিত্ততায পরমনিপুণগম্ভীরতায চ অত্থতো ব্যঞ্জনতো চ সসোভং কত্ৰা.

নং ধারেহীতি এত্থ নন্তি নিপাতমত্তং. ধাতুআদিৰসেন পরিৰট্টীযন্তি অত্থা এতেহীতি পরিৰট্টা, দেসনাভেদা. চত্তারো পরিৰট্টা এতস্স, এতস্মিং ৰাতি চতুপরিৰট্টো, ধম্মপরিযাযো. ধম্মো চ সো পরিযত্তিভাৰতো যথাৰুত্তেনত্থেন আদাসোতি ধম্মাদাসো. উপট্ঠানট্ঠেন যথাধম্মানং আদাসোতিপি ধম্মাদাসো. যথা হি আদাসেন সত্তানং মুখে মলদোসহরণং, এৰং ইমিনাপি সুত্তেন যোগীনং মুখে মলদোসহরণং. তস্মাতি যস্মা ইমিনা সুত্তেন কিলেসে মদ্দিত্ৰা সমথাধিগমেন যোগিনো জযপ্পত্তা; তস্মা অমতপুরপ্পৰেসনে উগ্ঘোসনমহাভেরিতায চ অমতদুন্দুভি. ইধ ৰুত্তন্তি ইমস্মিং সুত্তে ৰুত্তং. অনুত্তরো সঙ্গামৰিজযোতি অনুত্তরভাৰতো কিলেসসঙ্গামৰিজযো, ‘‘ৰিজেতি এতেনা’’তি কত্ৰা. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

বহুধাতুকসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.