৫. সুনক্খত্তসুত্তৰণ্ণনা
৫৫. হেট্ঠিমমগ্গেহি ঞাতমরিযাদায পজাননতো অঞ্ঞা, মগ্গপঞ্ঞা. তস্স ফলভাৰতো অগ্গফলপঞ্ঞা, তংসহগতা সম্মাসঙ্কপ্পাদযো চ ‘‘অঞ্ঞা’’তি ৰুত্তাতি আহ ‘‘অঞ্ঞাতি অরহত্ত’’ন্তি. চতূহি পদেহি কথিতা, ‘‘পরিচিণ্ণা মে ভগৰা’’তিআদীসু ৰিয ন একপদেনেৰ. ‘‘লোকুত্তরো ধম্মো অধিগতো মযা’’তি মঞ্ঞনামত্তং অধিমানোতি দস্সেন্তো, ‘‘অপ্পত্তে পত্তসঞ্ঞিনো’’তিআদিমাহ.
৫৬. ইদং ঠানন্তি ইদং ওভাসাদিসম্মুতিহেতুভূতং উল়ারতরং উদযব্বযঞাণং. উল়ারতরভাৰেন হি তং মগ্গফলপঞ্ঞায পচ্চযো হুত্ৰা যাথাৰতো দুব্বিঞ্ঞেয্যতায ৰিপস্সকং ৰিসংৰাদেতি. তেনাহ ‘‘অৰিভূতং অন্ধকার’’ন্তি. ইমং পঞ্হন্তি ইমং সুত্তং গম্ভীরং লোকুত্তরপটিসংযুত্তং অত্তনা ঞাতুং ইচ্ছিতং অত্থং. উগ্গহেত্ৰাতি কেৰলং পিটকসম্পাদনৰসেনেৰ উগ্গণ্হিত্ৰা. তেনাহ ‘‘অজানিত্ৰা’’তি. ৰিসেৰমানাতি কিলেসৰিসে অৰমানেন্তা, সাসনস্স ৰা অনুপকারৰিরূপপচ্চযে সেৰমানা. এৰমস্সাতি এৰং ৰুত্তনযেন তেসং করণহেতু অস্স চিত্তস্স ধম্মদেসনাৰসেন পৰত্তস্স. অঞ্ঞথাভাৰো অদেসেতুকামতা হোতি. তন্তি যথাৰুত্তমত্থং সন্ধায. এতন্তি ‘‘তস্সপি হোতি অঞ্ঞথত্ত’’ন্তি এৰং ৰুত্তং.
৫৮. কিলেসেহি আমসীযতীতি আমিসং, লোকেপরিযাপন্নং আমিসন্তি ইধ পঞ্চ কামগুণা অধিপ্পেতাতি তেসু ৰট্টামিসভাৰেপি লভিতে কামামিসভাৰো সিদ্ধোতি আহ – ‘‘ৰট্টামিসকামামিসলোকামিসভূতেসূ’’তি. কামগুণা হি ৰট্টস্স ৰড্ঢনতো ৰট্টামিসং, কামেতব্বতো কামতণ্হায আমসিতব্বতো কামামিসং, যেভূয্যতো সত্তলোকস্স আমিসভাৰতো লোকামিসং. কামগুণসভাগাতি কামগুণানুলোমা কামগুণপটিসংযুত্তা. আনেঞ্জসমাপত্তিপটিসংযুত্তাযাতি কিলেসিঞ্জনরহিততায ইধ আনেঞ্জাতি অধিপ্পেতাহি হেট্ঠিমাহি অরূপসমাপত্তীহি পটিসংযুত্তায. এৰরূপোতি লোকামিসভূতেসু পচ্চযেসু অধিমুত্তো তন্নিন্নো তগ্গরুকো তপ্পব্ভারো. এত্তাৰতাতি এৰং সদ্ধানং মনুস্সানং দস্সনেন তেসং পৰত্তিতাসযেন চ. সীসং নিক্খন্তং হোতীতি লাভাসায সীসং বহি নিক্খন্তং ৰিয হোতি. উদরং ফলিতন্তি অতিবহুভণ্ডং পক্খিপিযমানং পসিব্বকং ৰিয লদ্ধব্বস্স অতিপহূতভাৰেন উদরং ফীতং হোতি.
৫৯. যথা পুরিমা দ্ৰে অরূপসমাপত্তিযো অত্তনো পচ্চনীককিলেসেহি অনিঞ্জনতো ‘‘অনিঞ্জা’’তি ৰুচ্চন্তি, এৰং ইতরাপি. তং পৰুত্তন্তি লোকামিসসংযোজনং ৰিগতং.
৬০. নিঘংসন্তি ‘‘এত্তকো অয’’ন্তি পরিচ্ছেদন্তি অত্থো. সিলেসেনাতি চম্মকারসিলেসাদিসিলেসেন, ৰজিরলেপসিলেসে ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. তং ভিন্নন্তি আনেঞ্জসংযোজনং ভিন্নং ৰিধমিতং সমতিক্কন্তং তাসু সমাপত্তীসু অপেক্খাভাৰতো. অজ্ঝাসযেন অসম্বদ্ধত্তা ৰুত্তং – ‘‘দ্ৰেধাভিন্না সেলা ৰিয হোতী’’তি. তেনাহ – ‘‘তং সমাপজ্জিস্সামীতি চিত্তং ন উপ্পজ্জতী’’তি.
৬১. ৰন্তন্তি ছড্ডিতং, ৰিস্সট্ঠন্তি অত্থো.
৬২. উপরিসমাপত্তিলাভিনোতি এত্থ উপরিসমাপত্তীতি অরহত্তফলসমাপত্তি অধিপ্পেতা, অরহতো চ মগ্গাধিগমেনেৰ অনাগামিফলসমাপত্তি, সেক্খানং ৰিসযা হেট্ঠিমা ফলসমাপত্তিযো পটিপ্পস্সদ্ধা. লোকিযা পন নিকন্তিপ্পহানেন পটিনিস্সট্ঠাতি আহ – ‘‘হেট্ঠা…পে… ন উপ্পজ্জতী’’তি.
৬৩. ‘‘পঞ্চ খো ইমে, সুনক্খত্ত, কামগুণা’’তিআদিনা আরদ্ধদেসনা, ‘‘সম্মা নিব্বানাধিমুত্তো পুরিসপুগ্গলো’’তি অরহত্তকিত্তনেন নিট্ঠাপিতাতি ততো পরং, ‘‘ঠানং খো পনা’’তিআদিকা দেসনা, ‘‘পাটিযেক্কো অনুসন্ধী’’তি ৰুত্তা. তেনাহ ‘‘হেট্ঠা হী’’তিআদি. তত্থ যথা খীণাসৰস্স সমাপত্তিলাভিনোতি যোজনা, এৰং ৰা খীণাসৰস্স সুক্খৰিপস্সকস্সাতি যোজেতব্বা. পটিক্খিত্তং অট্ঠকথাযং. তস্স পটিক্খেপস্স কারণং দস্সেতুং ‘‘সমাপত্তিলাভিনো হী’’তিআদি ৰুত্তং. যথা সুক্খৰিপস্সকো অধিমানিকো সমাপত্তিলাভিনো সমানযোগক্খমো অপ্পত্তে পত্তসঞ্ঞিতায ভেদাভাৰতো, এৰং সুক্খৰিপস্সকো খীণাসৰো সমানযোগক্খমো খীণাসৰভাৰেন ৰিসেসাভাৰতো, তস্মা ‘‘সমাপত্তিলাভিম্হি কথিতে ইতরোপি কথিতোৰ হোতী’’তি ৰুত্তং. দ্ৰিন্নং ভিক্খূনন্তি সমাপত্তিলাভিনো অধিমানিকস্স খীণাসৰস্স চ. তেনেৰাহ ‘‘পুথুজ্জনস্স তাৰা’’তিআদি.
যদগ্গেনাতি যেন ভাগেন. যদিপি খীণাসৰস্স অসপ্পাযারম্মণং কিলেসানং উপ্পত্তিযা পচ্চযো ন হোতি তেসং সব্বসো সমুচ্ছিন্নত্তা. সন্তৰিহারপরিপন্থো পন সিযা ৰিসভাগতোতি ৰুত্তং – ‘‘খীণাসৰস্সপি অসপ্পাযমেৰা’’তি. তেনাহ – ‘‘ৰিসং নাম…পে… ৰিসমেৰা’’তি. এতেন ‘‘যথা ৰিসজাননং অপ্পমাণং, ৰিকারুপ্পাদনতো পন তং পরিহরিতব্বং, এৰং পরিঞ্ঞাতম্পি ৰত্তু অত্থৰিসেসাভাৰেন একরূপমেৰাতি তং পরিহরিতব্বমেৰা’’তি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘ন হী’’তিআদি. ন হি অসংৰুতেন ভৰিতব্বং অসারুপ্পভাৰতো. যুত্তপযুত্তেনেৰাতি সভাগারম্মণস্স আলোকনাদীসু যুত্তেনেৰ ভৰিতুং ৰট্টতি.
৬৪. যত্থ সযং নিপততি উপ্পজ্জতি, তস্স সন্তানস্স ৰিপ্পসন্নৰসেন রুপ্পনতো, ৰিসসঙ্খাতস্স দুক্খস্স মূলভাৰতো চ ‘‘অৰিজ্জাসঙ্খাতো ৰিসদোসো’’তি ৰুত্তং. রুপ্পতীতি কত্তব্বাদিমুচ্ছাপাদনেন ৰিকারং উপ্পাদেতি. অনুদ্ধংসেয্যাতি ৰিবাধেয্য. রাগো হি উপ্পজ্জমানোৰ কুসলচিত্তপ্পৰত্তিযা ওকাসং অদেন্তো তং ৰিবাধতি; তথাভূতো সদ্ধাসিনেহস্স সমথৰিপস্সনাভিৰুড্ঢিযা ৰমনেন চ তং ৰিসোসেতি মিলাপেতি. তেনাহ ‘‘সোসেয্য মিলাপেয্যা’’তি. সগহণসেসন্তি গহেতব্বৰিসং সাৰসেসং কত্ৰাতি অত্থো. ন অলং ন সমত্থন্তি অনলং. সূকপরিযাযো পাল়িযং ৰুত্তো সুক-সদ্দোতি আহ – ‘‘ৰীহিসুকাদি চ সূক’’ন্তি.
সউপাদানসল্লুদ্ধারো ৰিয অপ্পহীনো অৰিজ্জাৰিসদোসো দট্ঠব্বো মহানত্থুপ্পাদনতো. অসপ্পায…পে… অসংৰুতকালো দট্ঠব্বো অত্তভাৰস্স অপরিহরণভাৰতো. মরণং ৰিয সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তনং অধিসীলসঙ্খাতস্স আযুনো অপেতত্তা. মরণমত্তং দুক্খং ৰিয আপত্তিযা আপজ্জনং যথাৰুত্তস্স আযুনো উপপীল়নকভাৰতো. ইমিনাৰ নযেন ওপম্মসংসন্দনন্তি এত্থ অনুপাদিসেসসল্লুদ্ধারো ৰিয পহীনো অৰিজ্জাৰিসদোসো; সপ্পায…পে… সুসংৰুতকালো, তদুভযেন ৰণে পুথুত্তং ন গতে মরণাভাৰো ৰিয সিক্খায অপচ্চক্খানং, মরণমত্তদুক্খাভাৰো ৰিয অঞ্ঞতরায সংকিলিট্ঠায আপত্তিযা অনাপজ্জনন্তি যোজনা ৰেদিতব্বা.
৬৫. সতিযাতি এত্থ যস্মা ‘‘অরিযাযা’’তি ন ৰিসেসিতন্তি আহ – ‘‘সতি পঞ্ঞাগতিকা’’তিআদি. পঞ্ঞা চেত্থ লোকিযা অধিপ্পেতা, ন লোকুত্তরাতি আহ – ‘‘পরিসুদ্ধায ৰিপস্সনাপঞ্ঞাযা’’তি.
খীণাসৰস্স বলন্তি উল়ারতমেসু দিব্বসদিসেসুপি আরম্মণেসু মনচ্ছট্ঠানং ইন্দ্রিযানং অনুপনমনহেতুভূতং সুসংৰুতকারিসঙ্খাতং খীণাসৰবলং দস্সেন্তো, ‘‘সংৰুতকারী’’তি ৰুত্তং, উক্কংসগতসতিৰেপুল্লত্তা যথা অসংৰরস্স অসংৰরো হোতি, এৰং সতিসম্পজঞ্ঞবলেন চক্খাদিদ্ৰারানি সংৰরিত্ৰা দস্সনাদিকিচ্চকারী. এৰং জানিত্ৰাতি ‘‘উপধি দুক্খস্স মূল’’ন্তি এৰং ৰিপস্সনাপঞ্ঞাসহিতায মগ্গপঞ্ঞায জানিত্ৰা. উপধীযতি দুক্খং এতেহীতি উপধী, কিলেসাতি আহ – ‘‘কিলেসুপধিপহানা নিরুপধী’’তি. ততো এৰ উপাদীযতি দুক্খং এতেহীতি কিলেসা ‘‘উপাদানা’’তিপি ৰুচ্চন্তীতি আহ – ‘‘নিরুপাদানোতি অত্থো’’তি. উপধী সম্মদেৰ খীযন্তি এত্তাতি উপধিসঙ্খযো, নিব্বানন্তি আহ – ‘‘উপধীনং সঙ্খযভূতে নিব্বানে’’তি. আরম্মণতোতি আরম্মণং কত্ৰা তদারম্মণায ফলৰিমুত্তিযা ৰিমুত্তো. কামুপধিস্মিং কাযং উপসংহরিস্সতীতি ‘‘কামেসেৰিস্সামী’’তি তত্থ কাযং উপনামেস্সতি; কাযূপসংহারো তাৰ তিট্ঠতু, তথা চিত্তং ৰা উপ্পাদেস্সতীতি এতং কারণং নত্থীতি. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
সুনক্খত্তসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.