৬. আনেঞ্জসপ্পাযসুত্তৰণ্ণনা
৬৬. খণপভঙ্গুতায ন নিচ্চা ন ধুৰাতি অনিচ্চা. ততো এৰ পণ্ডিতেহি ন ইচ্চা ন উপগন্তব্বাতিপি অনিচ্চা. সো চাযং অনিচ্চত্থো উদযৰযপরিচ্ছিন্নতায ৰেদিতব্বোতি দস্সেন্তো, ‘‘হুত্ৰা অভাৰট্ঠেন অনিচ্চা’’তি আহ; উপ্পজ্জিত্ৰা ৰিনস্সনতোতি অত্থো. অযঞ্চ অনিচ্চতা ৰক্খমানা চ তুচ্ছাদিতা দ্ৰিন্নম্পি কামানং সাধারণোতি আহ – ‘‘ৰত্থুকামাপি কিলেসকামাপী’’তি. রিত্তা ৰিৰিত্তা, তেসং নিচ্চসারাদীনং অত্তনি অভাৰতো তেহি ৰিসুংভূতা. যথা পন সব্বসো সভাৰরহিতমাকাসং ‘‘তুচ্ছং রিত্ত’’ন্তি ৰুচ্চতি, ন এৰমেতে. এতে পন কেৰলং নিচ্চসারাদিৰিরহতো এৰ তুচ্ছা রিত্তাতি দস্সেন্তো ‘‘ন পনা’’তিআদিমাহ. ‘‘ন হি তুচ্ছমুট্ঠি নাম নত্থী’’তি ইদং লোকসমঞ্ঞাৰসেন ৰুত্তং, লোকসমঞ্ঞা লোকিযকথা ন লঙ্ঘিতব্বা.
মুসাতি ইত্তরপচ্চুপট্ঠানতায ন দিস্সতীতি আহ ‘‘মুসাতি নাসনকা’’তি. ৰিসংৰাদনট্ঠেন ৰা মুসা. এতে হি অসুভাদিসভাৰাপি বালানং সুভাদিভাৰেন উপট্ঠহন্তা সুভাদিগ্গহণস্স পচ্চক্খভাৰেন সত্তে ৰিসংৰাদেন্তি. নস্সনসভাৰাতি খণভঙ্গত্তা ইত্তরপচ্চুপট্ঠানতায দিস্সমানা ৰিযপি হুত্ৰা অপঞ্ঞাযনকপকতিকা. তেনাহ ‘‘খেত্তং ৰিযা’’তিআদি. ধম্মসদ্দো চেত্থ ‘‘জাতিধম্মান’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ২.৩৯৮) ৰিয পকতিপরিযাযো, তথা সভাৰসদ্দো চাতি দট্ঠব্বং. মোসধম্মাতি মোসনপকতিকা, কুসলভণ্ডহরণসভাৰাতি অত্থো. মাযাকতন্তি মাযায কতং উদকাদিমণিআদিআকারেন মাযাদিনা উপট্ঠাপিতং; মাযাকতং ৰিয মাযাকতং অঞ্ঞসভাৰা হুত্ৰা অতথা উপট্ঠহনতো. তেনাহ ‘‘যথা’’তিআদি. চক্খুপথে এৰ কতৰিজ্জায, ন ততো পরন্তি ৰুত্তং – ‘‘দস্সনূপচারে ঠিতস্সেৰ তথা পঞ্ঞাযতী’’তি. তযিদং সম্বরৰিজ্জাৰসেন ৰুত্তং.
এৰং তাৰকালিকভাৰেন কামানং মাযাকতভাৰং দস্সেত্ৰা ইদানি ততো অঞ্ঞেনপি পকারেন দস্সেতুং ‘‘যথা চা’’তিআদি ৰুত্তং. অনিচ্চাদিসভাৰানং কামানং নিচ্চাদিসভাৰদস্সনং ৰিপল্লাসসহগততায ৰেদিতব্বং. বালানং লাপনতোতি অপরিঞ্ঞাতৰত্থুকানং অন্ধবালানং পুগ্গলানং ৰিপল্লাসহেতুতো. মনুস্সলোকে ঠত্ৰা মনুস্সানং ৰা ৰসেন ভগৰতা ভাসিতত্তা ৰুত্তং – ‘‘দিট্ঠধম্মিকা কামাতি মানুসকা পঞ্চ কামগুণা’’তি. ততো এৰ চ ‘‘সম্পরাযিকাতি তে ঠপেত্ৰা অৰসেসা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ দিট্ঠধম্মা পচ্চক্খসভাৰা আরম্মণভূতা এতাসং অত্থীতি দিট্ঠধম্মিকা. সম্পরাযিকে কামে আরব্ভ উপ্পন্নসঞ্ঞা সম্পরাযিকা. তে সমেচ্চ ধীযতি এত্থ আণাতি ধেয্যং, আণাপৰত্তিট্ঠানং. মারস্স ধেয্যন্তি মারধেয্যং তস্স ইস্সরিযপৰত্তনত্তা. তেনাহ ‘‘যেহী’’তিআদি. গহিতন্তি ৰিসযৰিসযীভাৰেন গহিতং, আরম্মণৰসেন আরম্মণকরণৰসেন চ গহিতন্তি অত্থো. তত্থ আরম্মণকরণৰসেন গহণং নাম ‘‘ইদং ময্হ’’ন্তি অৰিভাগেন পরিগ্গহকরণং; আরম্মণৰসেন পন গহণং ভাগসো আরম্মণানুভৰনন্তি ৰদন্তি. উভযস্সপি পন তণ্হারাগৰসেন গহণং সন্ধায, ‘‘উভযমেতং গহিত’’ন্তি ৰুত্তং. মারোতি কিলেসমারো. যদগ্গেন কিলেসমারো, তদগ্গেন দেৰপুত্তমারোপি তে অত্তনো ৰসং ৰত্তেতি. তং সন্ধাযাতি ধম্মমুখেন পুগ্গলগ্গহণং সন্ধায.
অপ্পহীনৰিপল্লাসা হি পুগ্গলা কামাধিমুত্তা মারস্স ইস্সরিযৰত্তনট্ঠানতায ‘‘মারধেয্য’’ন্তি ৰুত্তা, তথা মারস্স নিৰাপগোচরপরিযাযেহিপি তে এৰং ৰুত্তাতি দস্সেন্তো, ‘‘যথা চোল়স্সা’’তিআদিমাহ. নিৰপতীতি নিৰাপো, সো এৰ বীজন্তি নিৰাপবীজং. তেতি কামগুণা. যত্থাতি যস্মিং পদেসে.
মনসি ভৰাতি মানসাতি আহ ‘‘চিত্তসম্ভূতা’’তি. তে পন অৰিজ্জাদযো পাল়িযং আগতা. এৰঞ্হি লোহিতসন্নিস্সযো পুব্বো ৰিয অনুরোধূপনিস্সযো ৰিরোধোতি দস্সেন্তো, ‘‘মমাযিতে ৰত্থুস্মি’’ন্তিআদিমাহ. তেধাতি এত্থ ইধাতি নিপাতমত্তং ‘‘ইধাহং, ভিক্খৰে, ভুত্তাৰী অস্স’’ন্তিআদীসু (ম. নি. ১.৩০) ৰিয. কামলোকন্তি কামগুণসঙ্খাতং সঙ্খারলোকং, যত্থ ৰা লোকে কামগুণৰন্তং লোকং. চিত্তেন অধিট্ঠহিত্ৰাতি ঝানারম্মণং পটিভাগনিমিত্তং ভাৰনাচিত্তেন উপ্পাদেত্ৰা. পরিত্তং নাম ৰিক্খম্ভনঅসমত্থত্তা কিলেসেহি পরিতো খণ্ডিতং ৰিয হোতি. তস্স পটিক্খেপেনাতি পরিত্তভাৰপটিক্খেপেন. পমাণন্তিপি কামাৰচরমেৰ পাপকানং পমাণকরণধম্মানং ৰিক্খম্ভনৰসেন অপ্পজহনতো. তপ্পটিক্খেপৰসেন অপ্পমাণং নাম মহগ্গতন্তি আহ – ‘‘রূপাৰচরং অরূপাৰচর’’ন্তি. সমুচ্ছেদৰসেন কিলেসানং অপ্পহানেন মহগ্গতজ্ঝানম্পি সুভাৰিতং নাম ন হোতি, পগেৰ পরিত্তজ্ঝানন্তি আহ – ‘‘সুভাৰিতন্তি…পে… লোকুত্তরস্সেৰেতং নাম’’ন্তি. এতস্স ৰসেনাতি ‘‘সুভাৰিত’’ন্তি পদস্স ৰসেন.
তমেৰ পটিপদন্তি তমেৰ অভিজ্ঝাদিপহানাৰহং ঝানপটিপদং. অরহত্তে তস্স উপাযভূতায ৰিপস্সনায ৰা চতুত্থজ্ঝানে তস্স উপাযভূতে উপচারে ৰা সতি চিত্তং পসন্নমেৰ হোতীতি আহ – ‘‘অরহত্তং ৰা…পে… উপচারং ৰা’’তি. অধিমোক্খসম্পসাদোতি ‘‘অজ্জেৰ অরহত্তং গণ্হিস্সামী’’তি ৰা ৰিপস্সনায ৰীথিপটিপন্নত্তা; ‘‘অজ্জেৰ চতুত্থজ্ঝানং নিব্বত্তেস্সামী’’তি ৰা উপচারসমাধিনা চিত্তস্স সমাহিতত্তা অধিমুচ্চনভূতো সম্পসাদো. পটিলাভসম্পসাদোতি অরহত্তস্স চতুত্থজ্ঝানস্স ৰা অধিগমসঙ্খাতো সম্পসাদো. পটিলাভোপি হি কিলেসকালুসিযাভিভৰনতো চিত্তস্স সুপ্পসন্নভাৰাৰহত্তা ‘‘সম্পসাদো’’তি ৰুত্তো. পচ্চযাতি নামরূপপচ্চযা অৰিজ্জাদযো. সব্বথাতি সমুদযতো অত্থঙ্গমতো অস্সাদতো আদীনৰতো নিস্সরণতোতি সব্বপ্পকারেন. আসাতি অধিমুচ্চনৰসেন আসীসনা. তেনাহ – ‘‘আসা সন্তিট্ঠতি, অধিমোক্খং পটিলভতী’’তি.
পাদকন্তি পদট্ঠানং. কিলেসা সন্নিসীদন্তীতি নীৰরণসহগতা এৰ কিলেসা ৰিক্খম্ভনৰসেন ৰূপসমন্তি. সতীতি উপচারজ্ঝানাৰহা সতি সন্তিট্ঠতি. সঙ্খারগতন্তি ভাৰনায সমতায পৰত্তমানত্তা, ইমে ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গাদযো একরসা হুত্ৰা পৰত্তন্তীতি, ভাৰনাচিত্তুপ্পাদপরিযাপন্নং সঙ্খারগতং ৰিভূতং পাকটং হুত্ৰা উপট্ঠাতি. চিত্তুপ্পাদোতি ভাৰনাচিত্তুপ্পাদো. লেপপিণ্ডেতি সিলেসপিণ্ডে লগ্গমানো ৰিয অপ্পিতো ৰিয হোতি. উপচারেন সমাধিযতি উপচারজ্ঝানেন সমাধিযতি. অযন্তি অযং দুৰিধোপি অধিমুচ্চনাকারো অধিমোক্খসম্পসাদো নাম. তস্মিং সম্পসাদে সতীতি এতস্মিং ৰিপস্সনালক্খণে, উপচারজ্ঝানে ৰা অধিমোক্খসম্পসাদে সতি. যো পন অরহত্তং ৰা পটিলভতি চতুত্থজ্ঝানং ৰা, তস্স চিত্তং ৰিপ্পসন্নং হোতিযেৰ, অযং নিপ্পরিযাযতো পটিলাভসম্পসাদো, এৰং সন্তেপি ইধামিপ্পেতমেৰ দস্সেতুং, ‘‘ইধ পনা’’তিআদি ৰুত্তং. ৰিপস্সনা হীতিআদি ৰুত্তস্স সমত্থনং. তত্থ পঞ্ঞাযাতি অরহত্তপঞ্ঞায. অধিমুচ্চনস্সাতি সদ্দহনং উস্সুক্কাপজ্জনস্স. উপচারন্তি উপচারজ্ঝানং. আনেঞ্জসমাপত্তিযা অধিমুচ্চনস্স কারণন্তি যোজনা.
এতরহি ৰাতি ইদানিমেৰ. আনেঞ্জং ৰাতি চতুত্থজ্ঝানং ৰা. সমাপজ্জতীতি অধিগচ্ছতি. ইদং হীতিআদিনা সঙ্খেপতো ৰুত্তমত্থং ৰিৰরতি. অরহত্তসচ্ছিকিরিযা নাম অগ্গমগ্গভাৰনায সতি অত্থতো আপন্না হোতি, অগ্গমগ্গপঞ্ঞা এৰ তদত্থং অধিমুচ্চিতব্বাতি দস্সেন্তো, ‘‘অথ ৰা’’তি ৰিকপ্পন্তরমাহ. তত্থ যথা নাম পাসাদস্স অত্থায সমানীতদব্বসম্ভারাৰযৰে অপ্পহোন্তে কূটাগারং কাতুং ন পহোন্তিযেৰ, এৰংসম্পদমিদন্তি দস্সেন্তো, ‘‘তং অনভিসম্ভুণন্তো আনেঞ্জং ৰা সমাপজ্জতী’’তি আহ. চতুসচ্চং ৰা সচ্ছিকরোতি হেট্ঠিমমগ্গাধিগমনৰসেন আনেঞ্জং ৰা সমাপজ্জতি উভযস্সপি হেতুপরিগ্গহিতত্তা.
তত্রাতি তস্মিং ‘‘পঞ্ঞায ৰা অধিমুচ্চতি, আনেঞ্জং ৰা সমাপজ্জতী’’তি যথাৰুত্তে ৰিসেসাধিগমে অযং ইদানি ৰুচ্চমানো যোজনানযো. এৰং হোতীতি ইদানি ৰুচ্চমানাকারেন চিত্তাভিনীহারো হোতি. কিচ্চন্তি পব্বজিতকিচ্চং. ততোতি অরহত্তাধিগমনতো. ওসক্কিতমানসোতি সংকুচিতচিত্তো. অন্তরা ন তিট্ঠতীতি অসমাহিতভূমিযং ন তিট্ঠতি. ইদানি যথাৰুত্তমত্থং উপমায ৰিভাৰেতুং ‘‘যথা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্রাযং সঙ্খেপত্থো – যথা তস্স পুরিসস্স ৰনমহিংসং গহেতুং উস্সাহৰতো ওসক্কন্তস্স সসগোধাদিগ্গহণে ৰত্তব্বমেৰ নত্থি, এৰং ইমস্সপি ভিক্খুনো অরহত্তং গহেতুং উস্সাহৰতো ততো ওসক্কিত্ৰা চতুত্থজ্ঝানসমাপজ্জনে ৰত্তব্বমেৰ নত্থীতি. এসেৰ নযোতি যথাৰুত্তং উপমং উপমাসংসন্দনঞ্চ মগ্গভাৰনাযোজনাযং চতুসচ্চসচ্ছিকিরিযাযোজনাযঞ্চ অতিদিসতি.
হেতুঅত্থজোতনো যন্তি নিপাতো, করণে ৰা এতং পচ্চত্তৰচনন্তি আহ ‘‘যেন কারণেনা’’তি. তস্স সংৰত্তনং অরহতি, তং ৰা পযোজনং এতস্সাতি তংসংৰত্তনিকং. ৰিঞ্ঞাণন্তি ৰিপাকৰিঞ্ঞাণং. আনেঞ্জসভাৰং উপগচ্ছতীতি আনেঞ্জূপগং. যথা কুসলং আনেঞ্জসভাৰং, এৰং তং ৰিপাকৰিঞ্ঞাণম্পি আনেঞ্জসভাৰং উপগতং অস্স ভৰেয্য. তেনাহ – ‘‘কাদিসমেৰ ভৰেয্যাতি অত্থো’’তি. কেচীতি অভযগিরিৰাসিনো. কুসলৰিঞ্ঞাণন্তি ৰিপাকৰিঞ্ঞাণম্পি তং কুসলং ৰিয ৰদন্তি. তন্নামকমেৰাতি কুসলং ৰিয আনেঞ্জনামকমেৰ সিযা. এত্থ চ পুরিমৰিকপ্পে ‘‘আনেঞ্জূপগ’’ন্তি তংসদিসতা ৰুত্তা, দুতিযৰিকপ্পে ততো এৰ তংসমঞ্ঞতা. সো পনাযমত্থোতি আনেঞ্জসদিসতায ৰিপাককালেপি তংনামকমেৰ অস্সাতি যথাৰুত্তো অত্থো. ইমিনা নযেনাতি ইমিনা ৰুত্তনযেন. এত্থ হি আনেঞ্জাভিসঙ্খারহেতুৰিপাকৰিঞ্ঞাণং ‘‘আনেঞ্জূপগং হোতি ৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি ৰুত্তত্তা তংনামকমেৰ কত্ৰা দীপিতং. অরহত্তস্সাপীতি অপিসদ্দেন অগ্গমগ্গভাৰনাযপি হেট্ঠিমমগ্গভাৰনাযপীতি অত্থো সঙ্গহিতোতি দট্ঠব্বো. সমাধিৰসেন ওসক্কনা কথিতাতি ‘‘ৰিপুলেন মহগ্গতেন চেতসা ৰিহরেয্য’’ন্তি সমথনযং দস্সেত্ৰা দেসনা কথিতা.
৬৭. অযঞ্হি ভিক্খূতি যং উদ্দিস্স অযং দুতিযানেঞ্জসপ্পাযদেসনায ভিক্খু ৰুত্তো. পঞ্ঞৰন্ততরোতি ৰত্ৰা তং দস্সেতুং, ‘‘দ্ৰিন্নম্পি কম্মট্ঠানং একতো কত্ৰা সম্মসতী’’তি ৰুত্তং. হেট্ঠিমস্স হি ‘‘যে চ দিট্ঠধম্মিকা কামা’’তিআদিনা রূপসদ্দগন্ধরসফোট্ঠব্বানেৰ রূপমুখেন ৰিপস্সনাভিনিৰেসো কতো, ইমস্স পন ‘‘যং কিঞ্চি রূপ’’ন্তিআদিনা সকলরূপধম্মৰসেন. ভগৰা হি কম্মট্ঠানং কথেন্তো কম্মট্ঠানিকস্স ভিক্খুনো কারণবলানুরূপমেৰ পঠমং ভাৰনাভিনিৰেসং দস্সেতি; সো পচ্ছা ঞাণে ৰিপুলং গচ্ছন্তে অনৰসেসতো ধম্মং পরিগ্গণ্হাতি. রূপপটিবাহনেনাতি রূপৰিরাগভাৰনায সব্বসো সমতিক্কমেন. সব্বত্থাতি সব্বেসু ততিযানেঞ্জাদীসু.
পঞ্ঞৰন্ততরোতি পঞ্ঞুত্তরো. তিণ্ণম্পি কম্মট্ঠানং একতো কত্ৰাতি কামগুণা সব্বরূপধম্মা কামসঞ্ঞাতি এৰং তিণ্ণং পুগ্গলানং কম্মট্ঠানৰসেন তিধা ৰুত্তে সম্মসনূপগধম্মে একতো কত্ৰা, ‘‘সব্বমেতং অনিচ্চ’’ন্তি একজ্ঝং গহেত্ৰা, সম্মসতি যথা – ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিরোধধম্ম’’ন্তি (দী. নি. ১.২৯৮; সং. নি. ৫.১০৮১; মহাৰ. ১৬; চূল়নি. অজিতমাণৰপুচ্ছানিদ্দেস ৪, ৭, ৮; তিস্সমেত্তেয্যমাণৰপুচ্ছানিদ্দেস ১০, ১১; পটি. ম. ২.৩০). তেনাহ – ‘‘উভযমেতং অনিচ্চ’’ন্তিআদি. কামরূপসঞ্ঞাৰসেন দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকভেদতো অট্ঠ একেককোট্ঠাসাতি এৰং কতং উভযন্তি ৰুত্তন্তি আহ – ‘‘দিট্ঠধম্মিক…পে… ৰসেন সঙ্খিপিত্ৰা উভযন্তি ৰুত্ত’’ন্তি. তণ্হাদিট্ঠিৰসেনাতি তণ্হাভিনন্দনাৰসেন ‘‘এতং মমা’’তি, দিট্ঠাভিনন্দনাৰসেন ‘‘এসো মে অত্তা’’তি এৰং অভিনন্দিতুং. এসেৰ নযোতি ইমিনা তণ্হাদিট্ঠিৰসেন ‘‘এতং মম, এসো মে অত্তা’’তি অভিনন্দিতুং অজ্ঝোসায গিলিত্ৰা পরিনিট্ঠাপেত্ৰা ঠাতুন্তি ইমমত্থং অতিদিসতি. কামপটিবাহনেনাতি ইদং আগমনপটিপদাদস্সনত্থং, ৰণ্ণভণনত্থঞ্চ ৰুত্তং. রূপপটিবাহনং হিস্স আসন্নং, ততোপি আকাসানঞ্চাযতনসমতিক্কমো, তংসমতিক্কমেন সহেৰ সব্বে তা ৰিপস্সনাৰসেন ওসক্কনা কথিতা ‘‘উভযমেতং অনিচ্চ’’ন্তিআদিৰচনতো.
৬৮. ইধ অত্তনো চাতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনকম্মট্ঠানং সন্ধাযাহ. নিরুজ্ঝন্তি তপ্পটিবদ্ধছন্দরাগনিরোধেন, সমাপজ্জনক্খণে পন অনুপ্পাদনেনপি. তেনাহ ‘‘আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং পত্ৰা’’তি. অতপ্পকট্ঠেনাতি উল়ারতরভাৰেন ঝানসমাপত্তিযা অতিত্তিকরভাৰেন. তমেৰ পটিপদন্তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনভাৰনমাহ. সমাধিৰসেন ওসক্কনা কথিতা ততিযারুপ্পকম্মট্ঠানস্স ৰুত্তত্তা ‘‘যত্থেতা’’তিআদিনা.
ইধ অত্তনোতি দ্ৰিকোটিকসুঞ্ঞতামনসিকারসঙ্খাতং ৰিপস্সনাকম্মট্ঠানং. হেট্ঠা ৰুত্তপটিপদন্তি অনন্তরং ৰুত্তআকিঞ্চঞ্ঞাযতনকম্মট্ঠানং. সতি সমথভাৰনাযং সুঞ্ঞতামনসিকারস্স ইধ সাতিসযত্তা ৰুত্তং. ‘‘দুতিযাকিঞ্চঞ্ঞাযতনে ৰিপস্সনাৰসেন ওসক্কনা কথিতা’’তি.
৭০. ততিযাকিঞ্চঞ্ঞাযতনে অত্তনোতি চতুকোটিকসুঞ্ঞতামনসিকারসঙ্খাতং ৰিপস্সনাকম্মট্ঠানং. এত্থাতি এতস্মিং সুঞ্ঞতানুপস্সনাধিকারে. ক্ৰচীতি কত্থচি ঠানে, কালে, ধম্মে ৰা. অথ ৰা ক্ৰচীতি অজ্ঝত্তং, বহিদ্ধা ৰা. অত্তনো অত্তানন্তি সকত্তানং. ‘‘অযং খো, ভো ব্রহ্মা…পে… ৰসী পিতা ভূতভব্যান’’ন্তিআদিনা (দী. নি. ১.৪২) পরপরিকপ্পিতং অত্তানঞ্চ কস্সচি কিঞ্চনভূতং ন পস্সতীতি দস্সেন্তো ‘‘কস্সচী’’তিআদিমাহ. তত্থ পরস্সাতি ‘‘পরা পজা’’তি ‘‘পরো পুরিসো’’তি চ এৰং গহিতস্স. ন চ মম ক্ৰচনীতি এত্থ মম-সদ্দো অট্ঠানপযুত্তোতি আহ ‘‘মমসদ্দং তাৰ ঠপেত্ৰা’’তি. পরস্স চাতি অত্ততো অঞ্ঞস্স, ‘‘পরো পুরিসো নাম অত্থি মমত্থায সজিতো, তস্স ৰসেন ময্হং সব্বং ইজ্ঝতী’’তি এৰং একচ্চদিট্ঠিগতিকপরিকপ্পিতৰসেন পরং অত্তানং, তঞ্চ অত্তনো কিঞ্চনভূতং ন পস্সতীতি দস্সেন্তো, ‘‘ন চ ক্ৰচনী’’তিআদিমাহ. এত্থ চ নাহং ক্ৰচনীতি সকঅত্তনো অভাৰং পস্সতি. ন কস্সচি কিঞ্চনতস্মিন্তি সকঅত্তনো এৰ কস্সচি অনত্তনিযতং পস্সতি. ন চ, মমাতি এতং দ্ৰযং যথাসঙ্খ্যং সম্বন্ধিতব্বং, অত্থীতি পচ্চেকং. ‘‘ন চ ক্ৰচনি পরস্স অত্তা অত্থী’’তি পরস্স অত্তনো অভাৰং পস্সতি, ‘‘তস্স পরস্স অত্তনো মম কিস্মিঞ্চি কিঞ্চনতা ন চত্থী’’তি পরস্স অত্তনো অনত্তনিযতং পস্সতি. এৰং অজ্ঝত্তং বহিদ্ধা চ খন্ধানং অত্তত্তনিযসুঞ্ঞতা সুদ্ধসঙ্খারপুঞ্জতা চতুকোটিকসুঞ্ঞতাপরিগ্গণ্হনেন দিট্ঠা হোতি. হেট্ঠা ৰুত্তপটিপদন্তি ইধাপি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনকম্মট্ঠানমেৰ ৰদতি. ৰিপস্সনাৰসেনেৰ ওসক্কনা কথিতা চতুকোটিকসুঞ্ঞতাদস্সনৰিসেসভাৰতো, তপ্পধানত্তা চস্স মনসিকারস্স.
ইধ অত্তনোতি নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনকম্মট্ঠানমাহ. সব্বসঞ্ঞাতি রূপসঞ্ঞা পটিঘসঞ্ঞা নানত্তসঞ্ঞা হেট্ঠিমা তিস্সো অরূপসঞ্ঞাতি এৰং সব্বসঞ্ঞা অনৰসেসা নিরুজ্ঝন্তীতি ৰদন্তি. ‘‘হেট্ঠা ৰুত্তা’’তি পন ৰিসেসিতত্তা ইমস্মিং আগতা চতুত্থজ্ঝানসঞ্ঞাদযো অপি সঞ্ঞাতি অপরে. তন্তি সম্মুতিমত্তং কামসঞ্ঞাপটিবাহনৰসেনেৰ তেসং নানত্তসঞ্ঞাদিনিরোধস্স অত্থসিদ্ধত্তা. সমাধিৰসেন ওসক্কনা কথিতা নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনভাৰনায সমথকম্মট্ঠানভাৰতো.
৭১. পুব্বে পঞ্চৰিধং কম্মৰট্টন্তি পুরিমকম্মভৰস্মিং মোহো অৰিজ্জা আযূহনা সঙ্খারা নিকন্তিতণ্হা উপগমনং উপাদানং চেতনা ভৰোতি এৰমাগতো সপরিক্খারো কম্মপ্পবন্ধো. ন আযূহিতং অস্সাতি ন চেতিতং পকপ্পিতং ভৰেয্য. এতরহি এৰং পঞ্চৰিধং ৰিপাকৰট্টন্তি ৰিঞ্ঞাণনামরূপসল়াযতনফস্সৰেদনাসঙ্খাতো পচ্চুপ্পন্নো ৰিপাকপ্পবন্ধো নপ্পৰত্তেয্য কারণস্স অনিপ্ফন্নত্তা. সচে আযূহিতং ন ভৰিস্সতীতি যদি চেতিতং পকপ্পিতং ন সিযা. যং অত্থীতি যং পরমত্থতো ৰিজ্জমানকং. তেনাহ ‘‘ভূত’’ন্তি. তঞ্হি পচ্চযনিব্বত্ততায ‘‘ভূত’’ন্তি ৰুচ্চতি. তং পজহামীতি তপ্পটিবদ্ধছন্দরাগপ্পহানেন ততো এৰ আযতিং অনুপ্পত্তিধম্মতাপাদনৰসেন পজহামি পরিচ্চজামি.
পরিনিব্বাযীতি সহ পরিকপ্পনেন অতীতত্থেতি আহ ‘‘পরিনিব্বাযেয্যা’’তি. পরিনিব্বাযেয্য নু খোতি ৰা পাঠো, সো এৰত্থো. ন কিঞ্চি কথিতন্তি নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা সঙ্খারাৰসেসসুখুমভাৰেন ঞাণুত্তরস্সেৰ ৰিসযভাৰতো সরূপতো ন কিঞ্চি কথিতং, নযেন পনস্স ৰিসেসং ঞাপেতুকামত্তা. ভগৰতো কির এতদহোসি – ‘‘ইমিস্সংযেৰ পরিসতি নিসিন্নো আনন্দো অনুসন্ধিকুসলতায নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং পাদকং কত্ৰা ঠিতস্স ভিক্খুনো পটিসন্ধিং অরহত্তঞ্চ সন্ধায পঞ্হং পুচ্ছিস্সতি, ইমিনা পুচ্ছানুসন্ধিনা তমত্থং দেসেস্সামী’’তি. ওসক্কনায চ ইধাধিপ্পেতত্তা ভিন্নরসদেসনা হোতীতি পুচ্ছানুসন্ধি পুচ্ছিতা. তস্মিঞ্হি অসতি অনুসন্ধিভেদভিন্নেসা দেসনা, ন চ বুদ্ধাচিণ্ণা ভিন্নরসদেসনাতি. ৰিপস্সনানিস্সিতন্তি তন্নিস্সিতং. তস্স ভিক্খুনো. উপাদিযতি এতেনাতি চ উপাদানং. ন পরিনিব্বাযতি পহাতব্বস্স অপ্পজহনতো. তেনাহ ভগৰা – ‘‘ধম্মাপি খো, ভিক্খৰে, পহাতব্বা, পগেৰ অধম্মা’’তি (ম. নি. ১.২৪০). উপাদানসেট্ঠন্তি ইদং নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনভৰস্স সব্বভৰগ্গতাদস্সনপরং, ন পন অরিযভৰগ্গস্স উপাদানসেট্ঠতাপটিসেধপরং.
৭৩. নিস্সাযাতি ভৰপরিযাপন্নং নাম ধম্মং নিস্সায তপ্পরিযাপন্নং নাম নিস্সায ওঘনিত্থরণা ভগৰতা অক্খাতা; অহো অচ্ছরিযমেতং, অহো অব্ভুতমেতন্তি.
নৰসুপি ঠানেসু সমথযানিকস্সেৰ ৰসেন দেসনায আগতত্তা, ইধ চ কস্সচিপি পাদকজ্ঝানস্স অনামট্ঠত্তা ৰুত্তং – ‘‘অরিযসাৰকোতি সুক্খৰিপস্সকো অরিযসাৰকো’’তি. নৰন্নম্পি কম্মট্ঠানং একতো কত্ৰা সম্মসতীতি ইদং ঝানধম্মেপি অনুস্সৰলদ্ধে গহেত্ৰা সম্মসনং সম্ভৰতীতি কত্ৰা ৰুত্তং; তেভূমকসঙ্খারগতং ইধ ৰুত্তন্তি অনৰসেসতো পরিগ্গহণং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘যাৰতা সক্কাযো’’তি.
এতং অমতন্তি অমতং নিব্বানং আরব্ভ পৰত্তিযা এতং অরহত্তং অমতরসং. তেনাহ – ‘‘এতং অমতং সন্তং, এতং পণীত’’ন্তি. ‘‘অনুপাদায কিঞ্চিপি অগ্গহেত্ৰা চিত্তং ৰিমুচ্চী’’তি ৰুত্তত্তাপি অনুপাদা চিত্তস্স ৰিমোক্খো নিব্বানং অঞ্ঞত্থ সুত্তে ৰুচ্চতি.
তিণ্ণং ভিক্খূনন্তি অভিনিৰেসভেদেন তিৰিধানং. পাদকং কত্ৰা ঠিতস্স ওসক্কনায অভাৰে কারণং হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. সমোধানেত্ৰাতি সম্মদেৰ ওদহিত্ৰা তস্মিং তস্মিং ঠানে অসঙ্করতো ৰৰত্থপেত্ৰা. সুকথিতং নাম হোতি কথেতব্বস্স অনৰসেসেত্ৰা কথিতত্তা.
আনেঞ্জসপ্পাযসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.