৪. সামগামসুত্তৰণ্ণনা

৪১. দ্ৰেধিকজাতাতি জাতদ্ৰেধিকা সঞ্জাতভেদা. দ্ৰেজ্ঝজাতাতি দুৰিধভাৰং পত্তা. ভণ্ডন্তি পরিভাসন্তি এতেনাতি ভণ্ডনং, ৰিরুদ্ধচিত্ততা. তন্তি ভণ্ডনং. ধম্মৰিনযন্তি পাৰচনং. ৰিতুজ্জন্তা মুখসত্তীহি. সহিতং মেতি ময্হং ৰচনং সহিতং সিলিট্ঠং পুব্বাপরসম্বন্ধং অত্থযুত্তং. তেনাহ ‘‘অত্থসংহিত’’ন্তি. অধিচিণ্ণন্তি আচিণ্ণং. ৰিপরাৰত্তন্তি ৰিরোধদস্সনৰসেন পরাৰত্তিতং, পরাৰত্তং দূসিতন্তি অত্থো. তেনাহ – ‘‘চিরকালৰসেন…পে… নিৰত্ত’’ন্তি. পরিযেসমানো চর, তত্থ তত্থ গন্ত্ৰা সিক্খাহীতি অত্থো. সচে সক্কোসি, ইদানিমেৰ মযা ৰেঠিতদোসং নিব্বেঠেহি. মরণমেৰাতি অঞ্ঞমঞ্ঞঘাতৰসেন মরণমেৰ.

নাটপুত্তস্স ইমেতি নাটপুত্তিযা. তে পন তস্স সিস্সাতি আহ ‘‘অন্তেৰাসিকেসূ’’তি. পুরিমপটিপত্তিতো পটিনিৰত্তনং পটিৰানং, তং রূপং সভাৰো এতেসন্তি পটিৰানরূপা. তেনাহ ‘‘নিৰত্তনসভাৰা’’তি. কথনং অত্থস্স আচিক্খনং. পৰেদনং তস্স হেতুদাহরণানি আহরিত্ৰা বোধনং. ন উপসমায সংৰত্ততীতি অনুপসমসংৰত্তনং, তদেৰ অনুপসমসংৰত্তনিকং, তস্মিং. সমুস্সিতং হুত্ৰা পতিট্ঠাহেতুভাৰতো থূপং পতিট্ঠাতি আহ – ‘‘ভিন্নথূপেতি ভিন্নপতিট্ঠে’’তি. থূপোতি ৰা ধম্মস্স নিয্যানভাৰো ৰেদিতব্বো, অঞ্ঞধম্মে অভিভুয্য সমুস্সিতট্ঠেন. সো নিগণ্ঠস্স সমযে কেহিচি অভিন্নসম্মতোপি ভিন্নো ৰিনট্ঠোযেৰ সব্বেন সব্বং অভাৰতোতি ভিন্নথূপো. সো এৰ নিয্যানভাৰো ৰট্টদুক্খতো মুচ্চিতুকামানং পটিসরণং, তং এত্থ নত্থীতি অপ্পটিসরণো, তস্মিং ভিন্নথূপে অপ্পটিসরণেতি এৰমেত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো.

আচরিযপ্পমাণন্তি আচরিযমুট্ঠি হুত্ৰা পমাণভূতং. নানানীহারেনাতি নানাকারেন. ‘‘ৰিৰাদো ন উপ্পজ্জী’’তি ৰত্ৰা তস্স অনুপ্পত্তিকারণং দস্সেন্তো, ‘‘সত্থা হি…পে… অৰিৰাদকারণং কত্ৰাৰ পরিনিব্বাযী’’তি ৰত্ৰা তং ৰিৰরিতুং ‘‘ভগৰতা হী’’তিআদি ৰুত্তং. পতিট্ঠা চ অৰস্সযো চ, ‘‘অযং ধম্মো অযং ৰিনযো ইদং সত্থুসাসন’’ন্তি ৰিনিচ্ছযনে মহাপদেসা, পঞ্হব্যাকরণানি চ, যস্মা তেসু পতিট্ঠায তে অৰস্সায ধম্মৰিনযধরা চ নিচ্ছযং গচ্ছন্তি. তথা হি সুত্তন্তমহাপদেসতো ৰিনযে কেনচি পুচ্ছিতো অত্থো চতুন্নং পঞ্হব্যাকরণানং ৰসেন সুৰিনিচ্ছিতরূপো, তস্মা ধম্মৰিনযো ইধ সত্থু কিচ্চং কাতুং সক্কোতীতি আহ – ‘‘তেনেৰা’’তিআদি, তস্মা উল়ারায দেসনায ভাজনন্তি অধিপ্পাযো.

৪২. পটিপৰিট্ঠং কত্ৰা আহরিতব্বতো, সচ্চং কারিতব্বতো পাভতং মূলন্তি আহ – ‘‘কথাপাভত’’ন্তি, ধম্মকথায মূলকারণন্তি অত্থো. যেসং ৰসেন ৰিৰাদো উপ্পন্নো, তেযেৰ অধম্মৰাদিনো, তেসং তাৰ সো অহিতায দুক্খায সংৰত্ততু, ততো অঞ্ঞেসং দেৰমনুস্সানং কথন্তি, চোদনা পরম্পরায সংকিলেসৰত্থুভাৰতোতি পরিহারো. তেনাহ – ‘‘কোসম্বকক্খন্ধকে ৰিযা’’তিআদি.

৪৩. অভিঞ্ঞা দেসিতাতি অভিৰিসিট্ঠায পঞ্ঞায জানিত্ৰা বোধিতা. পতিস্সযমানরূপাতি অপদিস্স পতিস্সযমানা গরুকৰসেন নিস্সযমানসভাৰা. তেনাহ – ‘‘উপনিস্সায ৰিহরন্তী’’তি, গরুতরং নিস্সযং কত্ৰা ৰিহরন্তীতি অত্থো. পরিৰারে পঞ্ঞত্তানীতি, ‘‘আজীৰহেতু আজীৰকারণা’’তি, এৰং নিদ্ধারেত্ৰা পরিৰারপাল়িযং (পরি. ৩৩৬) আসঙ্করৰসেন ঠপিতানি. ‘‘এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যা’’তি (পারা. ৩৯, ৪২, ৪৩) ৰিভঙ্গপাঠৰসেনেৰ হি তানি ভগৰতা পঞ্ঞত্তানি. তানি ঠপেত্ৰা সেসানি সব্বসিক্খাপদানি অধিপাতিমোক্খং নামাতি, ইদং গোবলীবদ্দঞাযেন ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং তেসম্পি অধিপাতিমোক্খভাৰতো.

তত্রাযং নযোতি তস্মিং সুপ্পজহনায অপ্পমত্তকভাৰে অযং ৰক্খমানো. তানীতি পণীতভোজনানি. যো কোচীতি ভিক্খু ৰা ভিক্খুনী ৰা. দুক্কটৰত্থুকন্তি যং কিঞ্চি দুক্কটাপত্তিৰত্থুকং. তেনাতি সুপ্পজহনভাৰেন মূলাপত্তিৰীতিক্কমস্স অণুমত্ততায.

পুব্বভাগমগ্গন্তি লোকিযমগ্গং. তত্রাতি তস্মিং পুব্বভাগমগ্গং নিস্সায ৰিৰাদুপ্পাদে. ওভাসঞাণন্তি ওভাসস্স উপ্পত্তিহেতুভূতং ঞাণং. তত্থ পন সো মগ্গসঞ্ঞিভাৰেন মগ্গো চ চতুব্বিধোতি সুতত্তা, ‘‘পট্ঠমমগ্গো নামা’’তিআদিমাহ. এৰন্তি এৰং অসন্দিদ্ধং অপরিসঙ্কিতং পরিচ্চত্তং কত্ৰা কম্মট্ঠানং কথেতুং ন সক্কোতি.

চেতিযং ন দিট্ঠন্তি তস্স কতং থূপং ৰদতি. নিন্দিযে পুথুজ্জনভাৰে ঠিতং পাসংসং অরিযভাৰং আরোপেত্ৰা তং মিচ্ছালদ্ধিং অভিনিৰিস্স পগ্গয্হ ৰোহরণতো সগ্গোপি মগ্গোপি ৰারিতোযেৰাতি. ৰুত্তঞ্হেতং –

‘‘যো নিন্দিযং পসংসতি, তং ৰা নিন্দতি যো পসংসিযো;

ৰিচিনাতি মুখেন সো কলিং, কলিনা তেন সুখং ন ৰিন্দতী’’তি. (সু. নি. ৬৬৩; সং. নি. ১.১৮০-১৮১; অ. নি. ৪.৩; নেত্তি. ৯২);

‘‘খণেনেৰ অরহত্তং পাপুণিতুং সমত্থকম্মট্ঠানকথং আচিক্খিস্সামী’’তি হি ইমিনা তত্থ কোহঞ্ঞম্পি দিস্সতি; ইতরেসু পন ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. উপ্পাটেত্ৰাতি উদ্ধরিত্ৰা. ‘‘অথ তে ভিক্খূ’’তিআদি সেসং নাম. ‘‘অমতং তে পরিভুঞ্জন্তি, যে কাযগতাসতিং পরিভুঞ্জন্তী’’তি (অ. নি. ১.৬০০) ৰচনং দুগ্গহিতং গণ্হাপেত্ৰা, ‘‘এত্তাৰতা ৰো অমতং পরিভুত্তং নাম ভৰিস্সতী’’তি আহ.

৪৪. এৰন্তি আকারলক্খণমেতং, ন আকারনিযমনং. তেন ইমিনাৰ কারণেন চ যো ৰিৰাদো উপ্পজ্জেয্যাতি ৰুত্তং হোতি. গরুস্মিং গরূতি পৰত্তং চিত্তং গরুৰিসযত্তা তংসহচরিতত্তা গরু, তস্স ভাৰো গারৰং, গরুকরণং, তং এত্থ নত্থীতি অগারৰো. তেনাহ ‘‘গারৰৰিরহিতো’’তি. গরুস্স গারৰৰসেন পতিস্সযনং পতিস্সোতি ৰুচ্চতি নীচৰুত্তিতা, তপ্পটিপক্খতো অপ্পতিস্সোতি আহ – ‘‘অপ্পতিস্সযো অনীচৰুত্তী’’তি. এত্থ যথাযং পুগ্গলো সত্থরি অগারৰো নাম হোতি, তং দস্সেতুং, ‘‘এত্থ পনা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ তীসুকালেসু উপট্ঠানং ন যাতীতিআদি সমুদাযকিত্তনঅনৰসেসদস্সনং, অৰযৰতো পন অগারৰসিদ্ধি যথা তং সামঞ্ঞতো সিক্খাপদসমাদানং তব্বিসেসো ভেদো. এস নযো সেসেসুপি.

সক্কচ্চং ন গচ্ছতীতি আদরৰসেন ন গচ্ছতি. সঙ্ঘে কতোযেৰ হোতি সঙ্ঘপরিযাপন্নত্তা তস্স, যথা সঙ্ঘং উদ্দিস্স দিন্নং একেন ভিক্খুনা পটিগ্গহিতং সঙ্ঘস্স দিন্নমেৰ হোতি. অপরিপূরযমানোৰ সিক্খায অগারৰো. তেনাহ ভগৰা – ‘‘সিক্খায ন পরিপূরকারী’’তি (ম. নি. ২.১৩৫). অত্তনো পরিসায উপ্পন্নং ৰিৰাদমূলং ৰিসেসতো অত্তনা ৰূপসমেতব্বতো অত্তনো চ অনত্থাৰহতো ‘‘অজ্ঝত্ত’’ন্ত্ৰেৰ ৰুত্তং. এস নযো বহিদ্ধাতি এত্থাপি.

৪৬. ছঠানানীতি ছমূলানি. যথা সমনৰসেন সমথানং ৰিৰাদাদীসু অধিকত্তুভাৰো, এৰং ৰিৰাদাদীনং তেহি অধিকত্তব্বতাপীতি আহ – ‘‘ৰূপসমনত্থায…পে… অধিকরণানী’’তি. তেন অধিকরণসদ্দস্স কম্মত্থতং আহ. সমথা ৰা সমনৰসেন অধিকরীযন্তি এত্থাতি অধিকরণানি, ৰিৰাদাদযো.

ৰিৰাদো উপ্পন্নমত্তোৰ হুত্ৰা পরতো কক্খল়ত্থায সংৰত্তনতো যং ৰত্থুং নিস্সায পঠমং উপ্পন্নো ৰিৰাদানুসারেন মূলকং ৰিয অনুবন্ধরোগো তমেৰ তদঞ্ঞং ৰা ৰত্থুং কত্ৰা পৰড্ঢন্তো ৰিৰাদাধিকরণং পত্ৰা উপরি ৰড্ঢতি নাম, অনুৰাদাপত্তিকিচ্চাধিকরণং পত্ৰা ৰিৰাদস্স চ ৰড্ঢনং পাকটমেৰ. তেন ৰুত্তং – ‘‘চত্তারি অধিকরণানি পত্ৰা উপরি ৰড্ঢন্তো সো ৰিৰাদো’’তি. উপ্পন্নানং উপ্পন্নানন্তি (দী. নি. টী. ৩.৩৩১) উট্ঠিতানং উট্ঠিতানং. সমথত্থন্তি সমনত্থং.

অট্ঠারসহি ৰত্থূহীতি লক্খণৰচনমেতং যথা ‘‘যদি মে ব্যাধী দাহেয্যুং. দাতব্বমিদমোসধ’’ন্তি (সং. নি. টী. ২.৩.৩৯-৪২; কঙ্খা. অভি. টী. অধিকরণসমথৰণ্ণনা), তস্মা তেসু অঞ্ঞতরেন ৰিৰদন্তা, ‘‘অট্ঠারসহি ৰত্থূহি ৰিৰদন্তী’’তি ৰুচ্চন্তি. উপৰদনাতি অক্কোসো. চোদনাতি অনুযোগো.

অধিকরণস্স সম্মুখাৰ ৰিনযনতো সম্মুখাৰিনযো. সন্নিপতিতপরিসায ধম্মৰাদীনং যেভুয্যতায যেভুয্যসিককম্মস্স করণং যেভুয্যসিকা. কারকসঙ্ঘস্স সামগ্গিৰসেন সম্মুখীভাৰো, ন যথা তথা কারকপুগ্গলানং সম্মুখতামত্তং. ভূততাতি তচ্ছতা. সচ্চপরিযাযো হি ইধ ধম্ম-সদ্দো ‘‘ধম্মৰাদী’’তিআদীসু (দী. নি. ১.৯) ৰিয. ৰিনেতি এতেনাতি ৰিনযো, তস্স তস্স অধিকরণস্স ৰূপসমায ভগৰতা ৰুত্তৰিধি, তস্স ৰিনযস্স সম্মুখতা ৰিনযসম্মুখতা. ৰিৰাদৰত্থুসঙ্খাতে অত্থে পচ্চত্থিকা অত্থপচ্চত্থিকা, তেসং অত্থপচ্চত্থিকানং. সঙ্ঘসম্মুখতা পরিহাযতি সম্মতপুগ্গলেহেৰ ৰূপসমনতো.

নন্তি ৰিৰাদাধিকরণং. ‘‘ন ছন্দাগতিং গচ্ছতী’’তিআদিনা (পরি. ৩৮৩) ৰুত্তং পঞ্চঙ্গসমন্নাগতং. গুল়্হকাদীসু অলজ্জুস্সন্নায পরিসায গুল়্হকো সলাকগ্গাহো কাতব্বো; লজ্জুস্সন্নায ৰিৰটকো, বালুস্সন্নায সকণ্ণজপ্পকো. যস্সা কিরিযায ধম্মৰাদিনো বহুতরা, সা যেভুয্যসিকাতি আহ – ‘‘ধম্মৰাদীনং যেভুয্যতাযা’’তিআদি.

এৰং ৰিনিচ্ছিতন্তি আপত্তিং দস্সেত্ৰা রোপনৰসেন ৰিনিচ্ছিতং, পটিকম্মং পন আপত্তাধিকরণসমথে পরতো আগমিস্সতি. ন সমণসারুপ্পং অস্সামণকং, সমণেহি অকাতব্বং, তস্মিং. অজ্ঝাচারে ৰীতিক্কমেসতি. পটিচরতোতি পটিচ্ছাদেন্তস্স. পাপুস্সন্নতায পাপিযো, পুগ্গলো, তস্স কাতব্বকম্মং তস্সপাপিযসিকং.

সম্মুখাৰিনযেনেৰ ৰূপসমো নত্থি পটিঞ্ঞায, তথারূপায খন্তিযা ৰা ৰিনা অৰূপসমনতো. এত্থাতি আপত্তিদেসনাযং. পটিঞ্ঞাতে আপন্নভাৰাদিকে করণকিরিযা, ‘‘আযতিং সংৰরেয্যাসী’’তি, পরিৰাসদানাদিৰসেন চ পৰত্তং ৰচীকম্মং পটিঞ্ঞাতকরণং.

যথানুরূপন্তি ‘‘দ্ৰীহি চতূহি তিহি একেনা’’তি এৰং ৰুত্তনযেন যথানুরূপং. এত্থাতি ইমস্মিং সুত্তে, এতস্মিং ৰা সমথৰিচারে. ৰিনিচ্ছযনযোতি ৰিনিচ্ছযে নযমত্তং. তেনাহ ‘‘ৰিত্থারো পনা’’তিআদি.

৪৭. সঙ্খেপতোৰ ৰুত্তো, ন সমথক্খন্ধকে ৰিয ৰিত্থারতো. তথাতি ইমিনা ‘‘ধম্মা’’তি পদং আকড্ঢতি, এত্থ ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো, এৰমাদিনা ইমিনা পকারেনাতি ৰাতি ৰুত্তং হোতি. বোধিপক্খিযধম্মানং একন্তানৰজ্জভাৰতো নত্থি অধম্মভাৰো, ভগৰতো দেসিতাকারং হাপেত্ৰা ৰড্ঢেত্ৰা ৰা কথনং যথাধম্মং অকতন্তি কত্ৰা অধম্মভাৰোতি দস্সেন্তো আহ – ‘‘তযো সতিপট্ঠানা’’তিআদি.

নিয্যানিকন্তি সপাটিহীরং অপ্পটিৰানং হুত্ৰা পৰত্ততি. তথেৰাতি ইমিনা ‘‘এৰং অম্হাক’’ন্তিআদিনা ৰুত্তমত্থং আকড্ঢতি. ভূতেন…পে… কাতব্বকম্মং ধম্মো নাম যথাধম্মং করণতো, ৰুত্তৰিপরিযাযতো ইতো পরং অধম্মো. অযং ৰিনযো নাম রাগাদীনং সংৰরণতো পহানতো পটিসঙ্খানতো চ. অযং অৰিনযো নাম রাগাদীনং অৰিনযনতো. অযং ৰিনযো নাম যথাৰিনযকরণতো, ৰুত্তৰিপরিযাযেন ইতরো অৰিনযো. ৰত্থুসম্পত্তিআদিনা এৰ সব্বেসং ৰিনযকম্মানং অকুপ্পতাতি আহ – ‘‘ৰত্থুসম্পত্তি…পে… অযং ৰিনযো নামা’’তি, তপ্পটিপক্খতো অৰিনযো ৰেদিতব্বো. তেনাহ ‘‘ৰত্থুৰিপত্তী’’তিআদি.

সম্মাপটিপত্তিযা নযনট্ঠেন যথাৰুত্তো ধম্মো এৰ নেত্তি, ততো এৰ সত্তস্স ৰিয রজ্জু অসিথিলপৰত্তিহেতুতায ধম্মরজ্জূতি অত্থো ৰুত্তো. সুত্তন্তপরিযাযেন তাৰ দস কুসলকম্মপথা ধম্মোতি এৰং ৰুত্তা. সা এৰ ৰা হোতু ধম্মনেত্তি, যো ইধ ইমিস্সা ৰণ্ণনায, ‘‘ছত্তিংস বোধিপক্খিযধম্মা’’তিআদিনা ধম্মেন চ ৰিনযেন চ ৰুত্তো, সো এৰ ৰা ধম্মনেত্তি হোতূতি আনেত্ৰা যোজনা. তায ধম্মনেত্তিযা সমেতি তায যথাৰুত্তায ধম্মনেত্তিযা সংসন্দতি, একলক্খণমেৰ হোতীতি অত্থো. এৰং ৰিৰাদৰত্থুভূতো ধম্মো চে ‘‘ধম্মো’’তি, অধম্মো চে ‘‘অধম্মো’’তি, ৰিনযো চে ‘‘ৰিনযো’’তি, অৰিনযো চে ‘‘অৰিনযো’’তি নিচ্ছিনন্তেন একচ্চানং ৰিৰাদাধিকরণমেৰ দস্সিতং তস্স ৰূপসমধম্মানং অপরিযোসাপিতত্তা.

৪৮. তং পনেতন্তি ৰিৰাদাধিকরণং পচ্চামসতি. ৰারে অত্থসংৰণ্ণনাৰসেন পত্তেপি. দ্ৰীহীতি যস্মিং আৰাসে ৰিৰাদাধিকরণং উপ্পন্নং, তত্থ ৰাসীহি দ্ৰীহিপি ভিক্খূহি অতিরেকতরা.

৪৯. খন্ধসামন্তন্তি আপত্তিক্খন্ধভাৰেন সমীপং. আপত্তিসামন্তং নাম পুব্বভাগা আপজ্জিতব্বআপত্তি. মেথুনরাগৰসেন কাযসংসগ্গে দুক্কটস্স ৰত্থূতি আহ – ‘‘পঠমপারাজিকস্স পুব্বভাগে দুক্কট’’ন্তি. সেসানং তিণ্ণং পারাজিকানং পুব্বভাগে থুল্লচ্চযমেৰ.

৫০. পরিক্কমিত্ৰা উপক্কমিত্ৰা. আপত্তাধিকরণং দস্সিতং তত্থেৰ ৰিসেসতো পটিঞ্ঞায কারেতব্বতায ইচ্ছিতব্বত্তা.

৫২. কম্মস্স ৰত্থু দস্সিতং ন সমথোতি অধিপ্পাযো. ননু চাযং সমথাধিকারোতি? সচ্চং, সমথস্স পন কারণে দস্সিতে সমথো দস্সিতোৰ হোতীতি দস্সেতুং ‘‘এৰরূপস্স হী’’তিআদি ৰুত্তং.

৫৩. ইদং কম্মন্তি ‘‘ইদং অম্হাকং ভণ্ডনজাতান’’ন্তিআদিনা ৰুত্তকম্মং. তিণৰত্থারকসদিসত্তাতি তংসদিসতায তব্বোহারোতি দস্সেতি যথা – ‘‘এস ব্রহ্মদত্তো’’তি. আকারমত্তমেৰ তিণৰত্থারককম্মং নাম, ন পন তস্স সব্বসো করণৰিধানং. তেনাহ ‘‘খন্ধকে’’তিআদি. গিহীনং হীনেন খুংসনৰম্ভনং যথা ‘‘তিলসংগুল়িকা নত্থী’’তি. ধম্মিকপটিস্সৰেসু ৰিসংৰাদনৰসেন আপন্না আপত্তি. অস্সাতি কিচ্চাধিকরণস্স. সম্মুখাৰিনযেনেৰ ৰূপসমো সঙ্ঘসম্মুখতাদিনাৰ ৰূপসমনতো.

৫৪. সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিরিযৰচনতো কোসম্বিযসুত্তে (ম. নি. ১.৪৯২) সোতাপত্তিমগ্গসম্মাদিট্ঠি কথিতা, ইধ পন ‘‘দিট্ঠিসামঞ্ঞগতো ৰিহরতি’’চ্চেৰ ৰুত্তত্তা, ‘‘ইমস্মিং সুত্তে সোতাপত্তিফলসম্মাদিট্ঠি ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বা’’তি ৰুত্তং. পাপকম্মস্স অপ্পতা মহন্ততা সাৰজ্জভাৰস্স মুদুতিক্খভাৰেন ৰেদিতব্বাতি আহ ‘‘অণুন্তি অপ্পসাৰজ্জং. থূলন্তি মহাসাৰজ্জ’’ন্তি. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

সামগামসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.