৬. উপালিসুত্তৰণ্ণনা
৫৬. পাৰারং পারুপতীতি পাৰারিকো, ইদং তস্স কুলসমুদাগতং নামং, সো পন মহদ্ধনো মহাভোগো নগরে সেট্ঠিট্ঠানে ঠিতো. তেনাহ ‘‘দুস্সপাৰারিকসেট্ঠিনো’’তি. দীঘত্তা দীঘতমত্তা. সো কির পমাণতো উপৰচ্ছযতো দিযড্ঢরতনং অতিক্কম্ম ঠিতো. এৰংলদ্ধনামোতি ‘‘দীঘতপস্সী’’তি লদ্ধসমঞ্ঞো. বাহিরাযতনেতি তিত্থিযসমযে পিণ্ডপাতোতি ৰোহারো নত্থি, তস্মা সাসনৰোহারেন ‘‘পিণ্ডপাতপ্পটিক্কন্তো’’তি ৰুত্তন্তি অধিপ্পাযো.
দস্সেতীতি দেসেতি. ঠপেতীতি অঞ্ঞমঞ্ঞসঙ্করতো ৰৰত্থপেতি. কিরিযাযাতি করণেন. পৰত্তিযাতি পৰত্তনেন. দণ্ডানি পঞ্ঞপেতীতি এত্থ কস্মা ভগৰতা আদিতোৰ তথা ন পুচ্ছিতন্তি? যস্মা সা তস্মিং অত্থে সভাৰনিরুত্তি ন হোতি, সাসনে লোকে সমযন্তরেসু চ তাদিসো সমুদাচারো নত্থি, কেৰলং পন তস্সেৰ নিগণ্ঠস্সাযং কোট্ঠালকসদিসো সমুদাচারোতি ইমমত্থং দস্সেতুং ‘‘কম্মানি পঞ্ঞপেতি’’ ইচ্চেৰাহ. অচিত্তকন্তি চিত্তরহিতং, চিত্তেন অসমুট্ঠাপিতন্তি অত্থো. কথং পন তদুভযস্স চিত্তেন ৰিনা সম্ভৰোতি চোদনং সন্ধায তত্থ নিদস্সনমাহ ‘‘যথা কিরা’’তিআদি. পটিৰিভত্তানন্তি অত্থতো ভিন্নানং. পটিৰিসিট্ঠানন্তি ৰিসেসনপদৰসেন সদ্দতোপি ভিন্নানং. ৰচনং পতিট্ঠপেতুকামোতি দীঘতপস্সিনো যথাৰুত্তৰচনং পতিট্ঠপেতুকামো. তস্মিঞ্হি পতিট্ঠাপিতে তেনপ্পসঙ্গেন আগতো, উপালি গহপতি তস্মিং পদেসে ধম্মং দিস্ৰা সাসনে অভিপ্পসীদিস্সতি.
কথা এৰ উপরি ৰাদারোপনস্স ৰত্থুভাৰতো কথাৰত্থু. কথাযং পতিট্ঠপেসীতি কথাৰত্থুস্মিং, তদত্থে ৰা পতিট্ঠপেসি. যথা তং ৰাদারোপনভযেন ন অৰজানাতি, এৰং তস্সং কথাযং, তস্মিং ৰা অত্থে দীঘতপস্সিং যাৰততিযং ৰাদে পতিট্ঠপেসি. ৰাদন্তি দোসং.
৫৭. ইদানি চেতনাসম্পযুত্তধম্মম্পি গহেত্ৰা কাযকম্মাদিৰসেন সঙ্গহেত্ৰা দস্সেতুং ‘‘অপিচা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ তিৰিধং কাযদুচ্চরিতং কাযকম্মং নামাতিআদি ‘‘কম্মস্স কিরিযাযা’’তি পাল়িযং অকুসলকম্মস্স অধিগতত্তা ৰুত্তং, পুব্বে পন অট্ঠকামাৰচরকুসলচেতনাতিআদি সাৰজ্জং অনৰজ্জঞ্চ সামঞ্ঞতো একজ্ঝং কত্ৰা দস্সিতং. কস্মা পনেত্থ চেতনা ন গহিতাতি আহ ‘‘ইমস্মিং সুত্তে কম্মং ধুর’’ন্তি. কাযকম্মাদিভেদং কম্মমেৰ ধুরং জেট্ঠকং পুব্বঙ্গমং, ন চেতনামত্তমেৰ. এৰমাগতেপীতি কম্মানীতি এৰং নামেন আগতেপি চেতনা ধুরং, তত্থ চেতনং জেট্ঠকং পুব্বঙ্গমং কত্ৰা ৰুত্তন্তি অধিপ্পাযো. কথং পন তত্থ কম্মন্তি ৰা কম্মানীতি ৰা আগতে তেসং চেতনায ধুরভাৰোতি আহ ‘‘যত্থ কত্থচি…পে… লভতী’’তি. তত্থ যত্থ কত্থচীতি যস্মিং কিস্মিঞ্চি দ্ৰারে. সা ৰুত্তাৰাতি সা চেতনা ৰুত্তাৰ, যা কাযসঙ্খারাদিপরিযাযেন (যস্স কস্সচি কম্মস্স কাযদ্ৰারাদীসু পৰত্তাপনচেতনা) সম্পযুত্তধম্মাপি তদগ্গেন লোকিযাপি লোকুত্তরাপি কম্মমেৰ, অভিজ্ঝাদযো পন চেতনাপক্খিকাতি দট্ঠব্বং.
মহন্তন্তি কটুকফলং. ন কিলমতি সপ্পাটিহারিযত্তা পটিঞ্ঞায. ইদানি তেসং সপ্পাটিহারিযতং দস্সেতুং ‘‘তথা হী’’তিআদি ৰুত্তং. যদি অকুসলং পত্ৰা কাযকম্মং ৰচীকম্মং মহন্তন্তি ৰদন্তো ন কিলমতি, অথ কস্মা ভগৰা ইধ অকুসলং মনোকম্মং মহাসাৰজ্জং কথেসীতি আহ ‘‘ইমস্মিং পন ঠানে’’তিআদি. যাৰততিযং পতিট্ঠাপনমত্তেন গতমগ্গং পটিপজ্জন্তো. তেনাহ ‘‘কিঞ্চি অত্থনিপ্ফত্তিং অপস্সন্তোপী’’তি.
৫৮. নিৰাসট্ঠানভূতো বালকো এতিস্সা অত্থীতি বালকিনী. সত্থুপটিঞ্ঞাততায নিগণ্ঠানং মহাতি সম্ভাৰিতত্তা মহানিগণ্ঠো.
৬০. আৰট্টেতি পুরিমাকারতো নিৰত্তেতি অত্তনো ৰসে ৰত্তেতি এতাযাতি আৰট্টনী, মাযা. তেনাহ ‘‘আৰট্টেত্ৰা গহণমায’’ন্তি. সত্থুপটিঞ্ঞানং বুদ্ধদস্সনে চিত্তমেৰ ন উপ্পজ্জতি, অযমেত্থ ধম্মতা. সচে পন সো তং পটিঞ্ঞং অপ্পহায বুদ্ধানং সম্মুখীভাৰং উপগচ্ছেয্য, সত্তধা মুদ্ধা ফলেয্য, তস্মা ভগৰা ‘‘মা অযং বালো ৰিনস্সী’’তিআদিতোৰ যথা সম্মুখীভাৰং ন লভতি, তথা করোতি. স্ৰাযমত্থো পাথিকপুত্তসমাগমেন দীপেতব্বো. দস্সনসম্পত্তিনিযামমাহ ‘‘তথাগতং হী’’তিআদি. আগমা নু খো ইধ তুম্হাকং সন্তিকং.
৬১. ৰচীসচ্চে পতিট্ঠহিত্ৰাতি যথাপটিঞ্ঞাতায পটিঞ্ঞায ঠত্ৰা.
৬২. সীতোদকে অমতা পাণা পানকালে পন মরন্তি, তেপি তেন সীতোদকপরিভোগেন মারিতা হোন্তি, তস্মা তপস্সিনা নাম সব্বেন সব্বং সীতোদকং ন পরিভুঞ্জিতব্বন্তি তেসং লদ্ধি. পাকতিকং ৰা উদকং সত্তোতি পুরাতনানং নিগণ্ঠানং লদ্ধি. তেনাহ ‘‘সত্তসঞ্ঞায সীতোদকং পটিক্খিপন্তী’’তি. তেসং তং অধুনাতননিগণ্ঠানং ৰাদেন ৰিরুজ্ঝতি. তে হি পথৰীআদিনৰপদত্থতো অঞ্ঞমেৰ জীৰিতং পটিজানন্তি. চিত্তেন সীতোদকং পাতুকামো পরিভুঞ্জিতুকামো হোতি রোগে ঠত্ৰাপি সত্তানং চিত্তস্স তথা ন ৰিতততা. তেনাহ – ‘‘তেনস্স মনোদণ্ডো তত্থেৰ ভিজ্জতী’’তি. তেনাতি সীতোদকং পাতুং পরিভুঞ্জিতুঞ্চ ইচ্ছনেন. অস্সাতি যথাৰুত্তস্স নিগণ্ঠস্স. তত্থেৰাতি তথাচিত্তুপ্পাদনে এৰ. ভিজ্জতি সংৰরস্স ৰিকোপিতত্তা. তথাভূতো সো নিগণ্ঠো সীতোদকং চে লভেয্য, কতিপযং কালং জীৰেয্য, অলাভেন পন পরিসুস্সমানকণ্ঠোট্ঠতালুজিৰ্হাআদিকো সব্বসো পরিদাহাভিভূতো মরেয্য. তেনাহ – ‘‘সীতোদকং অলভমানো কালং করেয্যা’’তি. কস্মা? যস্মা সীতোদকং পিৰায সন্নিস্সিতচিত্তস্স মরণং হোতি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘মনোদণ্ডো পন ভিন্নোপি চুতিম্পি আকড্ঢতী’’তি. যস্মা পন তথাভূতচিত্তস্স নিগণ্ঠস্স মনোসত্তেসু নাম দেৰেসু উপপত্তি হোতীতি তিত্থিযানং লদ্ধি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘মনোদণ্ডো পন ভিন্নোপি পটিসন্ধিম্পি আকড্ঢতী’’তি. ইতীতি এৰং ‘‘ইধাস্স নিগণ্ঠো’’তিআদিআকারেন. নন্তি উপালিং গহপতিং. মহন্তোতি ৰদাপেসি ‘‘মনোপটিবদ্ধো কালঙ্করোতী’’তি ৰদন্তোতি অধিপ্পাযো.
উপাসকস্সাতি উপালিস্স গহপতিস্স. মুচ্ছাৰসেনাতিআদিনা অন্ৰযতো ব্যতিরেকতো চ মনোদণ্ডস্স মহন্ততং ৰিভাৰেতি. চিত্তসন্ততিপ্পৰত্তিমত্তেনেৰাতি ৰিনা কাযদণ্ডেন ৰচীদণ্ডেন চ কেৰলং চিত্তসন্ততিপ্পৰত্তিমত্তেন. ভিজ্জিত্ৰাপীতি এত্থ পি-সদ্দেন অভিজ্জিত্ৰাপি. অনিয্যানিকাতি অপ্পাটিহীরা, অযুত্তাতি অত্থো. সল্লক্খেসি উপাসকোতি ৰিভত্তিং ৰিপরিণামেত্ৰা যোজনা. পঞ্হপটিভানানীতি ঞাতুং ইচ্ছিতে অত্থে উপ্পজ্জনকপটিভানানি.
‘‘মনোপটিবদ্ধো কালং করোতী’’তি ৰদন্তেন অত্থতো মনোদণ্ডস্স তদুত্তরভাৰো পটিঞ্ঞাতো হোতীতি আহ ‘‘ইদানি মনোদণ্ডো মহন্তোতি ইদং ৰচন’’ন্তি. তথা চেৰ ৰুত্তং – ‘‘মনোদণ্ডোৰ বলৰা মহন্তোতি ৰদাপেসী’’তি.
৬৩. পাণাতিপাতাদিতো যমনং যামো, চতুব্বিধো যামো চতুযামো, চতুযামসঙ্খাতেন সংৰরেন সংৰুতো চাতুযামসংৰরসংৰুতো. অট্ঠকথাযং পন যাম-সদ্দো কোট্ঠাসপরিযাযোতি ‘‘ইমিনা চতুকোট্ঠাসেনা’’তি ৰুত্তং. পিযজাতিকং রূপাদিআরম্মণং রাগৰসেন বালেহি ভাৰনীযত্তা ‘‘ভাৰিত’’ন্তি ৰুচ্চতীতি আহ ‘‘ভাৰিতন্তি পঞ্চ কামগুণা’’তি.
যো সব্বং পাপং আসৰঞ্চ ৰারেতীতি সব্বৰারী, তস্স নৰসু পদত্থেসু সত্তমো পদত্থো, তেন সব্বৰারিনা পাপং ৰারিত্ৰা ঠিতোতি সব্বৰারিৰারিতো. তেনাহ ‘‘সব্বেন পাপৰারণেন ৰারিতপাপো’’তি. ততো এৰ সব্বস্স ৰারিতব্বস্স আসৰস্স ধুননতো সব্বৰারিধুতো. ৰারিতব্বস্স নিৰারণৰসেন সব্বৰারিনো ফুটো ফুসিতোতি সব্বৰারিফুটো. সঙ্ঘাতন্তি সহসা হননং, অসঞ্চেতনিকৰধন্তি অত্থো. কতরস্মিং কোট্ঠাসেতি তীসু দণ্ডকোট্ঠাসেসু কতরকোট্ঠাসে.
৬৪. খলিযতি সমাদিযতীতি খলং, রাসীতি আহ – ‘‘একং মংসখলন্তি একং মংসরাসি’’ন্তি. ৰিজ্জাধরইদ্ধিযা ইদ্ধিমা. সা পন ইদ্ধি যস্মা আনুভাৰসম্পন্নস্সেৰ ইজ্ঝতি, ন যস্স কস্সচি. তস্মা আহ ‘‘আনুভাৰসম্পন্নো’’তি. ৰিজ্জানুভাৰৰসেনেৰ আনুভাৰসম্পন্নো. চিত্তে ৰসীভাৰপ্পত্তো আনুভাৰায এৰ ৰিজ্জায পগুণভাৰাপাদনেন. এতেন ৰসীভাৰং লোকিযসমঞ্ঞাৰসেন ভগৰা উপালিং গহপতিং পঞ্ঞপেতুকামো এৰমাহ. লোকিকা হি ‘‘ভাৰনামযইদ্ধিযা ইদ্ধিমা চেতোৰসীভাৰপ্পত্তো পরূপঘাতং করোতী’’তি মঞ্ঞন্তি. তথা হি তে ইসযো পরেসং সংৰণ্ণেন্তি, ইসীনং আনুভাৰং কিত্তেন্তি. যং পনেত্থ ৰত্তব্বং, তং পরতো আগমিস্সতীতি.
৬৫. অরঞ্ঞমেৰ হুত্ৰাতি সব্বসো অরঞ্ঞমেৰ হুত্ৰা. অরঞ্ঞভাৰেন অরঞ্ঞং জাতং, ন নামমত্তেন. ইসীনং অত্থাযাতি ইসীনং আসাদনত্থায.
গোধাৰরীতীরতো নাতিদূরে. উসূযমানোতি ‘‘ন মং এস জনো পরিৰারেতী’’তি উসূযং করোন্তো. কিলিট্ঠো ৰতাতি পঙ্কদন্তরজসিরতাদীহি কিলিট্ঠসরীরো. অনঞ্জিতমণ্ডিতোতি অনঞ্জিতক্খিকো সব্বেন, সব্বং অমণ্ডিতো চ. তস্মিং কালে ‘‘কালস্সেৰ অক্খীনং অঞ্জনং মঙ্গল’’ন্তি মনুস্সানং লদ্ধি, তস্মা অনঞ্জনং ৰিসুং গহিতং.
রাজা তস্স ৰচনং গহেত্ৰাতি ‘‘ৰেদেসু ঈদিসং আগতং ভৰিস্সতীতি এৰং, ভন্তে’’তি রাজা তস্স পুরোহিতস্স ৰচনং গহেত্ৰা. উসুমজাতহদযোতি উত্তত্তহদযো. নাসিকানং অপ্পহোন্তে মুখেন অস্সসন্তো.
ৰিজিতজযেহি আগন্ত্ৰা নক্খত্তযুত্তং আগমেন্তেহি নিসীদিতব্বট্ঠানং জযখন্ধাৰারট্ঠানং. উদকৰুট্ঠিপাতনাদি তস্মিং পাপকম্মে অসমঙ্গিভূতানম্পি সমনুঞ্ঞতায অন্তোকরণত্থং কতং. কতভণ্ডৰুট্ঠীতি আভরণৰস্সং. মহাজনো সমনুঞ্ঞো জাতোতি যোজনা. মাতুপোসকরামোতি মাতরি সম্মাপটিপন্নো রামো নাম একো পুরিসো. অসমঙ্গিভূতানন্তি অসমনুঞ্ঞানং.
অৰকিরিযাতি অসুস্সূসতং পটিচ্চ. ফুলিঙ্গানীতি অগ্গিকণানি. পতন্তি কাযেতি কাযে ইতো চিতো নিপতন্তি. এতে কির নিরযং ৰিৰরিত্ৰা মহাজনস্স দস্সেন্তি.
যথাফাসুকট্ঠানন্তি মযং কঞ্চিপি দেসং উদ্দিস্স ন গচ্ছাম, যত্থ পন ৰসন্তস্স পব্বজিতস্স ফাসু হোতি, তং যথাফাসুকট্ঠানং গচ্ছামাতি অধিপ্পাযো. সঙ্ঘাতি সংহতা. গণাতি তংতংসেণিভাৰেন গণিতব্বতায গণা. গণীভূতাতি একজ্ঝাসযা হুত্ৰা রাসিভূতা. অদিন্নাদানন্তিআদীসুপি নিরযে পচ্চিত্ৰা মনুস্সলোকং আগতস্স ৰিপাকাৰসেসেনাতি আনেত্ৰা যোজেতব্বং.
পগ্গণ্হিস্সামীতি সম্ভাৰনং উপ্পাদেস্সামি. নেসং কত্তব্বন্তি চিন্তেসীতি যোজনা. কিং চিন্তেসি? আঘাতং উপ্পাদেত্ৰা অনত্থকরণূপাযং. তেনাহ ‘‘সো ধম্মকথাপরিযোসানে’’তিআদি. নাগবলপিচ্ছিল্লাদীনন্তি নাগবলসাসপঅঙ্কোলতেলকণিকারনিয্যাসাদীনং চিক্খল্লানং. ৰিহেঠযিংসু নিরযাদিকথাহি ঘট্টেন্তা. ছদ্ৰারারম্মণেতি চক্খাদীনং ছন্নং দ্ৰারানং আরম্মণভূতে রূপাদিৰিসযে.
নৰ ৰুট্ঠিযোতি উদকৰুট্ঠি সুমনপুপ্ফৰুট্ঠি মাসকৰুট্ঠি কহাপণৰুট্ঠি আভরণৰুট্ঠি আৰুধৰুট্ঠি অঙ্গারৰুট্ঠি পাসাণৰুট্ঠি ৰালিকাৰুট্ঠীতি ইমা নৰ ৰুট্ঠিযো. অৰঞ্চযীতি সক্কারং করোন্তো ৰিয হুত্ৰা অসক্কারং করোন্তো অনত্থচরণেন ৰঞ্চযি. অদূসকেতি অনপরাধে.
‘‘দিট্ঠমঙ্গলিকা ব্রাহ্মণকঞ্ঞা’’তি জাতকট্ঠকথাদীসু (জা. অট্ঠ. ৪.১৫.মাতঙ্গজাতকৰণ্ণনা) আগতং, ইধ পন ‘‘সেট্ঠিধীতা’’তি. ৰারেয্যত্থাযাতি আৰাহত্থায, অস্সাতি পেসিতপুগ্গলস্স. তাদিসেন নীচকুলসংৰত্তনিযেন কম্মুনা লদ্ধোকাসেন চণ্ডালযোনিযং নিব্বত্তো.
চম্মগেহেতি চম্মেন ছাদিতে গেহে. মাতঙ্গোত্ৰেৰস্স নামং অহোসি জাতিসমুদাগতং. তন্তি ঘণ্টং. ৰাদেন্তো তালনেন সদ্দং করোন্তো. মহাপথং পটিপজ্জি দিট্ঠমঙ্গলিকায গেহদ্ৰারসমীপেন.
তস্সা ৰেয্যাৰচ্চকরা চেৰ উপট্ঠাকমনুস্সা পটিবদ্ধা চ সুরাসোণ্ডাদযো জাণুকপ্পরাদীহি সুকোট্টিতং কোট্টিতভাৰেন মুচ্ছং আপন্নত্তা মতোতি সঞ্ঞায ছড্ডেসুং.
অথ বোধিসত্তো আযুঅৰসেসস্স অত্থিতায মন্দমন্দে ৰাতে ৰাযন্তে চিরেন সঞ্ঞং পটিলভতি. তেনাহ ‘‘মহাপুরিসো’’তিআদি. গেহঙ্গণেতি গেহস্স মহাদ্ৰারতো বহি ৰিৰটঙ্গণে. পতিতোতি পাতং কত্ৰা ইচ্ছিতত্থনিপ্ফত্তিং অন্তরং কত্ৰা অনুপ্পৰেসেন নিপন্নো. দিট্ঠমঙ্গলিকাযাতি দিট্ঠমঙ্গলিকাকারণেন.
যসন্তি ৰিভৰং কিত্তিসদ্দঞ্চ. চন্দন্তি চন্দমণ্ডলং, চন্দৰিমানন্তি অত্থো. উচ্ছিট্ঠগেহেতি পরেহি পরিভুত্তগেহে. মণ্ডপেতি নগরমজ্ঝে মহামণ্ডপে.
খীরমণিমূলন্তি খীরমূলং, পাদেসু বদ্ধমণিমূলঞ্চ. যাৰতা ৰাচুগ্গতা পরিযত্তীতি যত্তকো মনুস্সৰচীদ্ৰারতো উগ্গতো নিক্খন্তো পৰত্তো, যংকিঞ্চি ৰচীমযন্তি অত্থো. আকাসঙ্গণেতি ৰিৰটঙ্গণে.
দুম্মৰাসীতি ধূমো ধূসরো, অনঞ্জিতামণ্ডিতোতি অধিপ্পাযো. ওতল্লকোতি নিহীনজ্ঝাসযো, অপ্পানুভাৰোতি অত্থো. পটিমুঞ্চ কণ্ঠেতি যাৰ গলৰাটকা পারুপিত্ৰা. কো রে তুৰন্তি অরে কো নাম ত্ৰং.
পকতন্তি পটিযত্তং নানপ্পকারতো অভিসঙ্খতং. উত্তিট্ঠপিণ্ডন্তি অন্তরঘরং উপগম্ম ঠত্ৰা লদ্ধব্বপিণ্ডং, ভিক্খাহারন্তি অত্থো. লভতন্তি লচ্ছতু. সপাকোতি মহাসত্তো জাতিৰসেন যথাভূতং অত্তানং আৰিকরোতি.
অত্থত্থিতং সদ্দহতোতি সম্পরাযিকস্স অত্থস্স অত্থিভাৰং সদ্দহন্তস্স. অপেহীতি অপগচ্ছ. এত্তোতি ইমস্মা ঠানা. জম্মাতি লামক.
অনূপখেত্তেতি অজঙ্গলে উদকসম্পন্নে খেত্তে ফলৰিসেসং পচ্চাসীসন্তা. এতায সদ্ধায দদাহি দানন্তি নিন্নং থলঞ্চ পূরেন্তো মেঘো ৰিয গুণৰন্তে নিগ্গুণে চ দানং দেহি, এৰং দেন্তো চ অপ্পেৰ আরাধযে দক্খিণেয্যেতি. দক্খিণেয্যেতি সীলাদিগুণসমন্নাগতে.
তানীতি তে ব্রাহ্মণা. ৰেণুপদরেনাতি ৰেল়ুৰিলীৰেন.
গিরিং নখেন খণসীতি পব্বতং অত্তনো নখেন খণন্তো ৰিয অহোসি. অযোতি কাললোহং. পদহসীতি অভিভৰসি, অত্তনো সরীরেন অভিভৰন্তো ৰিয অহোসি.
আৰেধিতন্তি চলিতং ৰিপরিৰত্তেত্ৰা ঠিতং. পিট্ঠিতোতি পিট্ঠিপস্সেন. বাহুং পসারেতি অকম্মনেয্যন্তি অকম্মক্খমং বাহুদ্ৰযং থদ্ধং সুক্খদণ্ডকং ৰিয কেৰলং পসারেতি, ন সমিঞ্জেতি, সেতানি অক্খীনি পরিৰত্তনেন কণ্হমণ্ডলস্স অদিস্সনতো.
জীৰিতন্তি জীৰনং.
ৰেহাযসন্তি আকাসে. পথদ্ধুনোতি পথভূতদ্ধুনো ৰিয.
সঞ্ঞম্পি ন করোতীতি ‘‘ইমে কুলপ্পসুতা’’তি সঞ্ঞামত্তম্পি ন করোতি. দন্তকট্ঠকুচ্ছিট্ঠকন্তি খাদিতদন্তকট্ঠত্তা ৰুত্তং. এতস্সেৰ উপরি পতিস্সতি অপ্পদুট্ঠপদোসভাৰতো, মহাসত্তস্স তদা উক্কংসগতখেত্তভাৰতো. ইদ্ধিৰিসযো নাম অচিন্তেয্যো, তস্মা কথং সূরিযস্স উগ্গন্তুং নাদাসীতি ন চিন্তেতব্বং. অরুণুগ্গং ন পঞ্ঞাযতীতি তস্মিং পদেসে অরুণপভা ন পঞ্ঞাযতি, অন্ধকারো এৰ হোতি.
যক্খাৰট্টো নু খো অযং কালৰিপরিযাযো. মহাপঞ্ঞন্তি মহন্তানং পঞ্ঞানং অধিট্ঠানভূতং. জনপদস্স মুখং পস্সথাতি ইমস্স জনপদৰাসিনো জনস্স উপদ্দৰেন মঙ্কুভূতং মুখং পস্সথ.
এতস্স কথা এতস্সেৰ উপরি পতিস্সতীতি যাহি তেন পারমিতাপরিভাৰনসমিদ্ধাহি নানাসমাপত্তিৰিহারপরিপূরিতাহি সীলদিট্ঠিসম্পদাহি সুসঙ্খতসন্তানে মহাকরুণাধিৰাসে মহাসত্তে অরিযূপৰাদকম্মঅভিসপসঙ্খাতা ফরুসৰাচা পৰত্তিতা, সা অভিসপি তস্স খেত্তৰিসেসভাৰতো তস্স চ অজ্ঝাসযফরুসতায দিট্ঠধম্মৰেদনিযকম্মং হুত্ৰা সচে সো মহাসত্তং ন খমাপেতি, সত্তমে দিৰসে ৰিপচ্চনসভাৰং জাতং, খমাপিতে পন মহাসত্তে পযোগসম্পত্তি পটিবাহিতত্তা অৰিপাকধম্মতং আপজ্জতি অহোসিকম্মভাৰতো. অযঞ্হি অরিযূপৰাদপাপস্স দিট্ঠধম্মৰেদনিযস্স ধম্মতা, তেন ৰুত্তং ‘এতস্স কথা এতস্সেৰ উপরি পতিস্সতী’তিআদি. মহাসত্তো পন তং তস্স উপরি পতিতুং ন অদাসি, উপাযেন মোচেসি. তেন ৰুত্তং চরিযাপিটকে (চরিযা. ২.৬৪) –
‘‘যং সো তদা মং অভিসপি, কুপিতো দুট্ঠমানসো;
তস্সেৰ মত্থকে নিপতি, যোগেন তং পমোচযি’’ন্তি.
যঞ্হি তত্থ সত্তমে দিৰসে বোধিসত্তেন সূরিযুগ্গমননিৰারণং কতং, অযমেত্থ যোগোতি অধিপ্পেতো. যোগেন হি উব্বল়্হা সরাজিকা পরিসা নগরৰাসিনো নেগমা চেৰ জানপদা চ বোধিসত্তস্স সন্তিকং তাপসং আনেত্ৰা খমাপেসুং. সো চ বোধিসত্তস্স গুণে জানিত্ৰা তস্মিং চিত্তং পসাদেসি. যং পনস্স মত্থকে মত্তিকাপিণ্ডস্স ঠপনং, তস্স চ সত্তধা ফালনং কতং, তং মনুস্সানং চিত্তানুরক্খণত্থং. অঞ্ঞথা হি – ‘‘ইমে পব্বজিতা সমানা চিত্তস্স ৰসে ৰত্তন্তি, ন পন চিত্তং অত্তনো ৰসে ৰত্তাপেন্তী’’তি মহাসত্তম্পি তেন সদিসং কত্ৰা গণ্হেয্যুং, তদস্স তেসং দীঘরত্তং অহিতায দুক্খাযাতি. তেনাহ ‘‘অথস্সা’’তিআদি.
লোহকূটৰস্সন্তি অযগুল়ৰস্সং. তদা হি রতনমত্তানি দিযড্ঢরতনমত্তানিপি তিখিণংসানি অযগুল়মণ্ডলানি ইতো চিতো চ নিপতন্তা মনুস্সানং সরীরানি খণ্ডখণ্ডকানি অকংসু. কললৰস্সন্তি তনুককদ্দমপটলকদ্দমং. উপহচ্চাতি আঘাটেত্ৰা. তদেৰ মজ্ঝারঞ্ঞং.
৬৭. অনুৰিচ্চকারন্তি অনুৰিচ্চকরণং. কারণেহি দ্ৰীহি অনিয্যানিকসাসনে ঠিতানং অত্তনো সাৰকত্তং উপগতে পগ্গহনিগ্গহানি দস্সেতুং ‘‘কস্মা’’তিআদি ৰুত্তং.
৬৯. অনুপুব্বিং কথন্তি (দী. নি. টী. ২.৭৫-৭৬; অ. নি. টী. ৩.৮.১২) অনুপুব্বিযা অনুপুব্বং কথেতব্বকথং, কা পন সা? দানাদিকথা. দানকথা তাৰ পচুরজনেসুপি পৰত্তিযা সব্বসাধারণত্তা সুকরত্তা সীলে পতিট্ঠানস্স উপাযভাৰতো চ আদিতোৰ কথিতা. পরিচ্চাগসীলো হি পুগ্গলো পরিগ্গহৰত্থূসু নিস্সঙ্গভাৰতো সুখেনেৰ সীলানি সমাদিযতি, তত্থ চ সুপ্পতিট্ঠিতো হোতি. সীলেন দাযকপটিগ্গহণৰিসুদ্ধিতো পরানুগ্গহং ৰত্ৰা পরপীল়ানিৰত্তিৰচনতো, কিরিযধম্মং ৰত্ৰা অকিরিযধম্মৰচনতো, ভোগযসসম্পত্তিহেতুং ৰত্ৰা ভৰসম্পত্তিহেতুৰচনতো চ দানকথানন্তরং সীলকথা কথিতা. তঞ্চ সীলং ৰট্টনিস্সিতং, অযং ভৰসম্পত্তি তস্স ফলন্তি দস্সনত্থং, ইমেহি চ দানসীলমযেহি পণীতচরিযভেদভিন্নেহি পুঞ্ঞকিরিযৰত্থূহি এতা চাতুমহারাজিকাদীসু পণীততরাদিভেদভিন্না অপরিমেয্যা ভোগভৰসম্পত্তিযোতি দস্সনত্থং তদনন্তরং সগ্গকথা. স্ৰাযং সগ্গো রাগাদীহি উপক্কিলিট্ঠো সব্বদা অনুপক্কিলিট্ঠো অরিযমগ্গোতি দস্সনত্থং সগ্গানন্তরং মগ্গো, মগ্গঞ্চ কথেন্তেন তদধিগমূপাযসন্দস্সনত্থং সগ্গপরিযাপন্নাপি পগেৰ ইতরে সব্বেপি কামা নাম বহ্ৰাদীনৰা অনিচ্চা অদ্ধুৰা ৰিপরিণামধম্মাতি কামানং আদীনৰো. হীনা গম্মা পোথুজ্জনিকা অনরিযা অনত্থসঞ্হিতাতি তেসং ওকারো লামকভাৰো, সব্বেপি ভৰা কিলেসানং ৰত্থুভূতাতি তত্থ সংকিলেসো. সব্বসো কিলেসৰিপ্পমুত্তং নিব্বানন্তি নেক্খম্মে আনিসংসো চ কথেতব্বোতি অযমত্থো মগ্গন্তীতি এত্থ ইতি-সদ্দেন দস্সিতোতি ৰেদিতব্বং.
সুখানং নিদানন্তি দিট্ঠধম্মিকানং সম্পরাযিকানং নিব্বানসঞ্হিতানঞ্চাতি সব্বেসম্পি সুখানং কারণং. যঞ্হি কিঞ্চি লোকে ভোগসুখং নাম, তং সব্বং দাননিদানন্তি পাকটো অযমত্থো. যং পন ঝানৰিপস্সনামগ্গফলনিব্বানপটিসংযুত্তং সুখং, তস্সপি দানং উপনিস্সযপচ্চযো হোতিযেৰ. সম্পত্তীনং মূলন্তি যা ইমা লোকে পদেসরজ্জসিরিস্সরিযসত্তরতনসমুজ্জলচক্কৰত্তিসম্পদাতি এৰংপভেদা মানুসিকা সম্পত্তিযো, যা চ চাতুমহারাজাদিগতা দিব্বা সম্পত্তিযো, যা ৰা পনঞ্ঞাপি সম্পত্তিযো, তাসং সব্বাসং ইদং মূলকারণং. ভোগানন্তি ভুঞ্জিতব্বট্ঠেন ‘‘ভোগো’’ন্তি লদ্ধনামানং মনাপিযরূপাদীনং, তন্নিস্সযানং ৰা উপভোগসুখানং, পতিট্ঠা নিচ্চলাধিট্ঠানতায. ৰিসমগতস্সাতি ব্যসনপ্পত্তস্স. তাণন্তি রক্খা ততো পরিপালনতো. লেণন্তি ব্যসনেহি পরিপাতিযমানস্স ওলীযনপদেসো. গতীতি গন্তব্বট্ঠানং. পরাযণন্তি পটিসরণং. অৰস্সযোতি ৰিনিপতিতুং অদেন্তো নিস্সযো. আরম্মণন্তি ওলুব্ভারম্মণং.
রতনমযসীহাসনসদিসন্তি সব্বরতনমযসত্তঙ্গমহাসীহাসনসদিসং, মহগ্ঘং হুত্ৰা সব্বসো ৰিনিপতিতুং অপ্পদানতো. মহাপথৰিসদিসং গতগতট্ঠানে পতিট্ঠাসম্ভৰতো. যথা দুব্বলস্স পুরিসস্স আলম্বনরজ্জু উত্তিট্ঠতো তিট্ঠতো চ উপত্থম্ভো, এৰং দানং সত্তানং সম্পত্তিভৰে উপপত্তিযা ঠিতিযা চ পচ্চযো হোতীতি আহ ‘‘আলম্বনট্ঠেন আলম্বনরজ্জুসদিস’’ন্তি. দুক্খনিত্থরণট্ঠেনাতি দুগ্গতিদুক্খনিত্থরণট্ঠেন. সমস্সাসনট্ঠেনাতি লোভমচ্ছরিযাদিপটিসত্তুপদ্দৰতো সম্মদেৰ অস্সাসনট্ঠেন. ভযপরিত্তাণট্ঠেনাতি দালিদ্দিযভযতো পরিপালনট্ঠেন. মচ্ছেরমলাদীহীতি মচ্ছেরলোভদোসইস্সামিচ্ছাদিট্ঠিৰিচিকিচ্ছাদি চিত্তমলেহি. অনুপলিত্তট্ঠেনাতি অনুপক্কিলিট্ঠতায. তেসন্তি মচ্ছেরমলাদীনং. এতেসং এৰ দুরাসদট্ঠেন. অসন্তাসনট্ঠেনাতি অসন্তাসহেতুভাৰেন. যো হি দাযকো দানপতি, সো সম্পতিপি ন কুতোচি সন্তসতি, পগেৰ আযতিং. বলৰন্তট্ঠেনাতি মহাবলৰতায. দাযকো হি দানপতি সম্পতি পক্খবলেন বলৰা হোতি, আযতিং পন কাযবলাদীহি. অভিমঙ্গলসম্মতট্ঠেনাতি ‘‘ৰুড্ঢিকারণ’’ন্তি অভিসম্মতভাৰেন. ৰিপত্তিতো সম্পত্তিযা নযনং খেমন্তভূমিসম্পাপনং.
ইদানি মহাবোধিচরিযভাৰেনপি দানগুণং দস্সেতুং দানং নামেতন্তিআদি ৰুত্তং. তত্থ অত্তানং নিয্যাদেন্তেনাতি এতেন দানফলং সম্মদেৰ পস্সন্তা মহাপুরিসা অত্তনো জীৰিতম্পি পরিচ্চজন্তি, তস্মা কো নাম ৰিঞ্ঞুজাতিকো বাহিরে ৰত্থুম্হি সঙ্গং করেয্যাতি ওৰাদং দেতি. ইদানি যা লোকিযা লোকুত্তরা চ উক্কংসগতা সম্পত্তিযো, তা সব্বা দানতোযেৰ পৰত্তন্তীতি দস্সেন্তো ‘‘দানঞ্হী’’তিআদিমাহ. তত্থ সক্কমারব্রহ্মসম্পত্তিযো অত্তহিতায এৰ, চক্কৰত্তিসম্পত্তি পন অত্তহিতায চ পরহিতায চাতি দস্সেতুং সা তাসং পরতো ৰুত্তা. এতা লোকিযা, ইমা পন লোকুত্তরাতি দস্সেতুং ‘‘সাৰকপারমীঞাণ’’ন্তিআদি ৰুত্তং. তাসুপি উক্কট্ঠুক্কট্ঠতরুক্কট্ঠতমমেৰ দস্সেতুং কমেন ঞাণত্তযং ৰুত্তং. তেসং পন দানস্স পচ্চযভাৰো হেট্ঠা ৰুত্তোযেৰ. এতেনেৰ তস্স ব্রহ্মসম্পত্তিযাপি পচ্চযভাৰো দীপিতোতি ৰেদিতব্বো.
দানঞ্চ নাম হিতজ্ঝাসযেন, পূজাৰসেন ৰা অত্তনো সন্তকস্স পরেসং পরিচ্চজনং, তস্মা দাযকো পুরিসপুগ্গলো পরেসং সন্তকং হরিস্সতীতি অট্ঠানমেতন্তি আহ – ‘‘দানং দদন্তো সীলং সমাদাতুং সক্কোতী’’তি. সীলালঙ্কারসদিসো অলঙ্কারো নত্থি সোভাৰিসেসাৰহত্তা সীলস্স. সীলপুপ্ফসদিসং পুপ্ফং নত্থীতি এত্থাপি এসেৰ নযো. সীলগন্ধসদিসো গন্ধো নত্থীতি এত্থ ‘‘চন্দনং তগরং ৰাপী’’তিআদিকা (ধ. প. ৫৫; মি. প. ৪.১.১) গাথা – ‘‘গন্ধো ইসীনং চিরদিক্খিতানং, কাযা চুতো গচ্ছতি মালুতেনা’’তিআদিকা (জা. ২.১৭.৫৫) জাতকগাথাযো চ আহরিত্ৰা ৰত্তব্বা, সীলঞ্হি সত্তানং আভরণঞ্চেৰ অলঙ্কারো চ গন্ধৰিলেপনঞ্চ দস্সনীযভাৰাৰহঞ্চ. তেনাহ ‘‘সীলালঙ্কারেন হী’’তিআদি.
অযং সগ্গো লব্ভতীতি ইদং মজ্ঝিমেহি ছন্দাদীহি সমাদানসীলং সন্ধাযাহ. তেনাহ সক্কো দেৰরাজা –
‘‘হীনেন ব্রহ্মচরিযেন, খত্তিযে উপপজ্জতি;
মজ্ঝিমেন চ দেৰত্তং, উত্তমেন ৰিসুজ্ঝতী’’তি. (জা. ১.৮.৭৫; ২.২২.৪২৯; দী. নি. টী. ২.৭৫-৭৬);
ইট্ঠোতি সুখো. কন্তোতি কমনীযো. মনাপোতি মনৰড্ঢনকো. তং পন তস্স ইট্ঠাদিভাৰং দস্সেতুং ‘‘নিচ্চমেত্থ কীল়া’’তিআদি ৰুত্তং.
দোসোতি অনিচ্চতাদিনা অপ্পস্সাদাদিনা চ দূসিতভাৰো, যতো তে ৰিঞ্ঞূনং চিত্তং নারাধেন্তি. অথ ৰা আদীনং ৰাতি পৰত্তেতীতি আদীনৰো, পরমকপণতা. তথা চ কামা যথাভূতং পচ্চৰেক্খন্তানং পচ্চুপতিট্ঠন্তি. লামকভাৰোতি অসেট্ঠেহি সেৰিতব্বো, সেট্ঠেহি ন সেৰিতব্বো নিহীনভাৰো. সংকিলিস্সনন্তি ৰিবাধকতা উপতাপতা চ.
নেক্খম্মে আনিসংসন্তি এত্থ যত্তকা কামেসু আদীনৰা, তপ্পটিপক্খতো তত্তকা নেক্খম্মে আনিসংসা. অপিচ – ‘‘নেক্খম্মং নামেতং অসম্বাধং অসংকিলিট্ঠং নিক্খন্তং কামেহি, নিক্খন্তং কামসঞ্ঞায, নিক্খন্তং কামৰিতক্কেহি, নিক্খন্তং কামপরিল়াহেহি, নিক্খন্তং ব্যাপাদসঞ্ঞাযা’’তিআদিনা (সারত্থ. টী. মহাৰগ্গ ৩.২৬; দী. নি. টী. ২.৭৫-৭৬) নযেন নেক্খম্মে আনিসংসে পকাসেসি, পব্বজ্জায ঝানাদীসু চ গুণে ৰিভাৰেসি ৰণ্ণেসি. কল্লচিত্তন্তি হেট্ঠা পৰত্তিতদেসনায অস্সদ্ধিযাদীনং চিত্তদোসানং ৰিগতত্তা উপরিদেসনায ভাজনভাৰূপগমনেন কম্মক্খমচিত্তং. অট্ঠকথাযং পন যস্মা অস্সদ্ধিযাদযো চিত্তস্স রোগভূতা, তদা তে ৰিগতা, তস্মা আহ ‘‘অরোগচিত্ত’’ন্তি. দিট্ঠিমানাদিকিলেসৰিগমেন মুদুচিত্তং. কামচ্ছন্দাদিৰিগমেন ৰিনীৰরণচিত্তং. সম্মাপটিপত্তিযং উল়ারপীতিপামোজ্জযোগেন উদগ্গচিত্তং. তত্থ সদ্ধাসম্পত্তিযা পসন্নচিত্তং. যদা ভগৰা অঞ্ঞাসীতি সম্বন্ধো. অথ ৰা কল্লচিত্তন্তি কামচ্ছন্দৰিগমেন অরোগচিত্তং. মুদুচিত্তন্তি ব্যাপাদৰিগমেন মেত্তাৰসেন অকথিনচিত্তং. ৰিনীৰরণচিত্তন্তি উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চৰিগমেন ৰিক্খেপস্স ৰিগতত্তা তেন অপিহিতচিত্তং. উদগ্গচিত্তন্তি থিনমিদ্ধৰিগমেন সম্পগ্গহিতৰসেন অলীনচিত্তং. পসন্নচিত্তন্তি ৰিচিকিচ্ছাৰিগমেন সম্মাপটিপত্তিযং অধিমুত্তচিত্তন্তি এৰমেত্থ সেসপদানং অত্থো ৰেদিতব্বো.
সেয্যথাপীতিআদিনা উপমাৰসেন উপালিস্স সংকিলেসপ্পহানং অরিযমগ্গনিপ্ফাদনঞ্চ দস্সেতি. অপগতকাল়কন্তি ৰিগতকাল়কং. সম্মদেৰাতি সুট্ঠু এৰ. রজনন্তি নীলপীতাদিরঙ্গজাতং. পটিগ্গণ্হেয্যাতি গণ্হেয্য পভস্সরং ভৰেয্য. তস্মিংযেৰ আসনেতি তিস্সং এৰ নিসজ্জাযং. এতেনস্স লহুৰিপস্সকতা তিক্খপঞ্ঞতা সুখপটিপদাখিপ্পাভিঞ্ঞতা চ দস্সিতা হোতি. ৰিরজন্তি অপাযগমনীযরাগরজাদীনং ৰিগমেন ৰিরজং. অনৰসেসদিট্ঠিৰিচিকিচ্ছামলাপগমেন ৰীতমলং. তিণ্ণং মগ্গানন্তি হেট্ঠিমানং তিণ্ণং মগ্গানং. তস্স উপ্পত্তিআকারদস্সনন্তি কস্মা ৰুত্তং? ননু মগ্গঞাণং অসঙ্খতধম্মারম্মণন্তি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘তং হী’’তিআদি. তত্থ পটিৰিজ্ঝন্তন্তি অসম্মোহপটিৰেধৰসেন পটিৰিজ্ঝন্তং. তেনাহ ‘‘কিচ্চৰসেনা’’তি.
তত্রিদং উপমাসংসন্দনং – ৰত্থং ৰিয চিত্তং, ৰত্থস্স আগন্তুকমলেহি কিলিট্ঠভাৰো ৰিয চিত্তস্স রাগাদিমলেহি সংকিলিট্ঠভাৰো, ধোৰনসিলা ৰিয অনুপুব্বীকথা, উদকং ৰিয সদ্ধা, উদকে তেমেত্ৰা ঊসগোমযছারিকাভরেহি কাল়কপদেসে সম্মদ্দিত্ৰা ৰত্থস্স ধোৰনপযোগো ৰিয সদ্ধাসিনেহেন তেমেত্ৰা সতিসমাধিপঞ্ঞাহি দোসে সিথিলে কত্ৰা সুতাদিৰিধিনা চিত্তস্স সোধনে ৰীরিযারম্ভো. তেন পযোগেন ৰত্থে কাল়কাপগমো ৰিয ৰীরিযারম্ভেন কিলেসৰিক্খম্ভনং, রঙ্গজাতং ৰিয অরিযমগ্গো, তেন সুদ্ধস্স ৰত্থস্স পভস্সরভাৰো ৰিয ৰিক্খম্ভিতকিলেসস্স চিত্তস্স মগ্গেন পরিযোদপনন্তি.
দিট্ঠধম্মোতি ৰত্ৰা দস্সনং নাম ঞাণদস্সনতো অঞ্ঞম্পি অত্থীতি তন্নিৰত্তনত্থং ‘‘পত্তধম্মো’’তি ৰুত্তং. পত্তি চ ঞাণসম্পত্তিতো অঞ্ঞাপি ৰিজ্জতীতি ততো ৰিসেসনত্থং ‘‘ৰিদিতধম্মো’’তি ৰুত্তং. সা পনেসা ৰিদিতধম্মতা ধম্মেসু একদেসনাপি হোতীতি নিপ্পদেসতো ৰিদিতভাৰং দস্সেতুং ‘‘পরিযোগাল়্হধম্মো’’তি ৰুত্তং. তেনস্স সচ্চাভিসম্বোধংযেৰ দীপেতি. মগ্গঞাণঞ্হি একাভিসমযৰসেন পরিঞ্ঞাদিকিচ্চং সাধেন্তং নিপ্পদেসেন চতুসচ্চধম্মং সমন্ততো ওগাহন্তং নাম হোতি. তেনাহ – ‘‘দিট্ঠো অরিযসচ্চধম্মো এতেনাতি দিট্ঠধম্মো’’তি. তিণ্ণা ৰিচিকিচ্ছাতি সপ্পটিভযকন্তারসদিসা সোল়সৰত্থুকা অট্ঠৰত্থুকা চ তিণ্ণা ৰিচিকিচ্ছা তিণ্ণৰিচিকিচ্ছা. ৰিগতকথংকথোতি পৰত্তিআদীসু ‘‘এৰং নু খো, কিং নু খো’’তি এৰং পৰত্তিকা ৰিগতা সমুচ্ছিন্না কথংকথা. সারজ্জকরানং পাপধম্মানং পহীনত্তা তপ্পটিপক্খেসু সীলাদিগুণেসু সুপ্পতিট্ঠিতত্তা ৰেসারজ্জং ৰিসারদভাৰং ৰেয্যত্তিযং পত্তো. অত্তনা এৰ পচ্চক্খতো দিট্ঠত্তা ন তস্স পরো পচ্চেতব্বো অত্থীতি অপরপ্পচ্চযো.
৭১. পণ্ডিতোতি পঞ্ঞৰা.
৭২. তেন হি সম্মাতি দোৰারিকেন সদ্ধিং সল্লপতিযেৰ, ‘‘এত্থেৰা’’তি তেন ৰুত্তৰচনং সুত্ৰাপি তস্স অত্থং অসল্লক্খেন্তো. কস্মা? পরিদেৰতায. তেনাহ ‘‘বলৰসোকেন অভিভূতো’’তি.
৭৩. তেনেৰাতি যেন উত্তরাসঙ্গেন আসনং সম্মজ্জতি, তেনেৰ উদরে পরিক্খিপন্তো ‘‘মাহং সত্থারং মম সরীরেন ফুসি’’ন্তি অন্তরং করোন্তো উত্তরাসঙ্গেন তং উদরে পরিক্খিপন্তো পরিগ্গহেত্ৰা. ‘‘দত্তপঞ্ঞত্ত’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ১.১৭১) ৰিয দত্ত-সদ্দো এত্থ বালপরিযাযোতি আহ ‘‘জল়োসি জাতো’’তি. উপট্ঠাকস্স অঞ্ঞথাভাৰেনাতি পুব্বে অত্তনো উপট্ঠাকস্স ইদানি অনুপট্ঠাকভাৰেন.
৭৫. অৰিঞ্ঞাণকং দারুসাখাদিমযং. বহলবহলং পীতাৰলেপনং রঙ্গজাতন্তি অতিৰিয বহলং পীতৰণ্ণমঞ্জিট্ঠআদিঅৰলেপনরজনং. ঘট্টেত্ৰা উপ্পাদিতচ্ছৰিং, যা রঙ্গং পিৰতি. নিল্লোমতন্তি পুনপ্পুনং অনুলিম্পনেন. খণ্ডখণ্ডিতন্তি খণ্ডখণ্ডিতভাৰং. রঙ্গক্খমো রজনিযো. তেনাহ ‘‘রাগমত্তং জনেতী’’তি. অনুযোগন্তি চোদনং. ৰীমংসন্তি ৰিচারণং. থুসে কোট্টেত্ৰা তণ্ডুলপরিযেসনং ৰিয কদলিযং সারপরিযেসনং ৰিয চ নিগণ্ঠৰাদে সারৰীমংসনং. ততো এৰ চ তং ৰীমংসন্তো রিত্তকো তুচ্ছকোৰ হোতীতি. সব্বম্পি বুদ্ধৰচনং চতুসচ্চৰিনিমুত্তং নত্থি, তঞ্চ ৰীমংসিযমানং ৰিঞ্ঞূনং পীতিসোমনস্সমেৰ জনেতি, অতপ্পকঞ্চ অসেচনাভাৰেনাতি আহ ‘‘চতুসচ্চকথা হী’’তিআদি. যথা যথাতি যদি খন্ধমুখেন যদি ধাতাযতনাদীসু অঞ্ঞতরমুখেন বুদ্ধৰচনং ওগাহিস্সতি, তথা তথা গম্ভীরঞাণানংযেৰ গোচরভাৰতো গম্ভীরমেৰ হোতি. যো চেত্থ পণ্ডিতো নিপুণো কতপরপ্পৰাদো পণিধায সব্বথামেন চোদনং আরম্ভতি তস্স চোদনা কেসগ্গমত্তম্পি চালেতুং ন সক্কোতি. পুন সুচিরম্পি কালং ৰিচারেন্তেসুপি ৰিমদ্দক্খমতো, এৰং তথাগতৰাদো স্ৰাখ্যাতভাৰতোতি আহ ‘‘অনুযোগক্খমো ৰিমজ্জনক্খমো চা’’তি.
৭৬. ৰিসযপরিঞ্ঞাণেন দহতি পটিপক্খে সোধেতীতি ধীরো, স্ৰাযমস্স ধীরভাৰো সব্বসো সম্মোহৰিদ্ধংসনতাযাতি আহ – ‘‘যা পঞ্ঞা…পে… তেন সমন্নাগতস্সা’’তি. পভিন্নখীলস্সাতি সমুচ্ছিন্নসব্বচেতোখীলস্স, কিলেসমচ্চুমারৰিজযেনেৰ অভিসঙ্খারখন্ধমারা জিতাৰ হোন্তীতি তেসং দ্ৰিন্নং ইধ অগ্গহণং. ঈঘ-সদ্দো দুক্খপরিযাযোতি আহ ‘‘নিদ্দুক্খস্সা’’তি. তত্থ সউপাদিসেসনিব্বানপ্পত্তিযা কিলেসেন নিদ্দুক্খতা, অনুপাদিসেসনিব্বানপ্পত্তিযা ৰিপাকদুক্খেন নিদ্দুক্খতা. রজ্জনদুস্সনমুয্হনাদিৰসেন ৰিৰিধং ঈসনতো ৰীসং, ৰীসমেৰ ৰেসং, রাগাদীতি আহ – ‘‘ৰেসন্তরস্সাতি রাগাদিৰীসং তরিত্ৰা ৰিতরিত্ৰা ঠিতস্সা’’তি.
তুসিতস্সাতি করুণাযনৰসেন তুসিযা ইতস্স সংৰত্তস্স. এৰং সতি ‘‘মুদিতস্সা’’তি ইদং পুনরুত্তমেৰ হোতি. মনুজস্সাতি পঠমায জাতিযা ভগৰা মনুস্সজাতিযো হুত্ৰা ৰুত্তানং ৰক্খমানানঞ্চ ৰসেন সদেৰকং অভিভৰিত্ৰা ঠিতো অচ্ছরিযো ভগৰাতি দস্সেতি. সদেৰকং লোকং সংসারতো নিব্বানসুখং নরতি নেতি পাপেতীতি নরো, নাযকোতি অত্থো, তস্স নরস্স, তেনাহ ‘‘পুনরুত্ত’’ন্তি. ‘‘মনুজস্সা’’তি ৰত্ৰা ‘‘নরস্সা’’তি পুনরুত্তং পদং. অত্থৰসেন অঞ্ঞথা ৰুচ্চমানে একেকগাথায দসগুণা নপ্পহোন্তি, ন পূরেন্তীতি অত্থো.
ৰিনেতীতি ৰিনযো, ৰিনযো এৰ ৰেনেযিকোতি আহ ‘‘সত্তানং ৰিনাযকস্সা’’তি. ৰিঞ্ঞূনং রুচিং রাতি, ঈরেতীতি ৰা রুচিরো, স্ৰাযমস্স রুচিরভাৰো কুসলতাযাতি আহ ‘‘সুচিধম্মস্সা’’তি. পভাসকস্সাতি ঞাণালোকেন পভস্সরভাৰকরস্স. নিস্সঙ্গস্সাতি অট্ঠসুপি পরিসাসু, সদেৰে ৰা সব্বস্মিং লোকে অগ্গণ্হাপনপরিচ্চাগেন নিস্সটস্স. গম্ভীরগুণস্সাতি পরেসং ঞাণেন অপ্পতিট্ঠভাৰা গম্ভীরগুণস্স. তেনাহ ভগৰা – ‘‘অত্থি, ভিক্খৰে, অঞ্ঞেৰ ধম্মা গম্ভীরা’’তিআদি (দী. নি. ১.২৮). অরিযায ৰা তুণ্হীভাৰেন মোনপ্পত্তস্স. ধম্মে ঠিতস্সাতি ধম্মকাযে সুপ্পতিট্ঠিতস্স. সংৰুতত্তস্সাতি অরক্খিযকাযসমাচারাদিতায সংৰুতসভাৰস্স.
আগুং ন করোতীতিআদীহি চতূহি কারণেহি, পন্তসেনাসনস্সাতি ৰিৰিত্তসেনাসনস্স. পটিমন্তনপঞ্ঞাযাতি সব্বপরপ্পৰাদানং ৰিপরাৰত্তমন্তনপঞ্ঞায. মোনং ৰুচ্চতি ঞাণং সব্বতো কিলেসানং নিধুননতো.
ইসিসত্তমস্সাতি সব্বইসীসু জেট্ঠস্স সাধুতমস্স. সেট্ঠপ্পত্তস্সাতি সেট্ঠং উত্তমং সম্মাসম্বোধিং পত্তস্স. অক্খরাদীনীতি অক্খরপদব্যঞ্জনাকার-নিরুত্তিনিদ্দেস-সংকাসনপকাসন-ৰিৰরণ-ৰিভজনুত্তানীকরণানীতি ব্যঞ্জনত্থপদানি. সমোধানেত্ৰা ৰিনেয্যজ্ঝাসযানুরূপং পকাসনতো কথনতো পদকস্স. পুরি-সদ্দো ‘‘পুব্বে’’তি ইমিনা সমানত্থোতি আহ – ‘‘পুরিন্দদস্সাতি সব্বপঠমং ধম্মদানদাযকস্সা’’তি. ভগৰা অসয্হং সহিতুং সমত্থোতি আহ ‘‘সমত্থস্সা’’তি. তেনাহ – ‘‘তথাগতং বুদ্ধমসয্হসাহিন’’ন্তি (ইতিৰু. ৩৮). তে পত্তস্সাতি তে গুণে অনৰসেসতো পত্তস্স. ৰিত্থারেত্ৰা সংকিলেসৰোদানধম্মং ব্যাকরোতীতি ব্যাকরণো, ব্যাকরণো এৰ ৰেয্যাকরণো. তন্তিপদন্তি তন্তিং আরোপেত্ৰা ঠপিতং পদং.
তণ্হাবন্ধনেন সব্বেন ৰা কিলেসবন্ধনেন অবদ্ধস্স. মহাপঞ্ঞাযাতি মহানুভাৰায পঞ্ঞায, মহাৰিসযায ৰা পঞ্ঞায. সব্বা হি ভগৰতো পঞ্ঞা মহানুভাৰা, যথাসকং ৰিসযে মহাৰিসযা চ একাদিৰসেন অনৰসেসতো মহাৰিসযা নাম সব্বঞ্ঞুতাৰ. আনুভাৰদস্সনট্ঠেনাতি অচ্ছরিযাচিন্তেয্যাপরিমেয্যস্স অত্তনো আনুভাৰস্স লোকস্স দস্সনট্ঠেন. যক্খস্সাতি ৰা লোকেন পূজনীযস্স. অযং উপাসকো খুজ্জুত্তরা ৰিয উপাসিকা সেখপটিসম্ভিদাপ্পত্তোতি আহ ‘‘সোতাপত্তিমগ্গেনেৰ পটিসম্ভিদা আগতা’’তি. কিলেসপ্পহানৰণ্ণং কথেন্তোতি কিলেসপ্পহানং ৰিসযং নিমিত্তং কত্ৰা ৰণ্ণং কথেন্তো.
৭৭. সম্পিণ্ডিতাতি সন্নিচিতা, গন্থিতাতি অত্থো. ইমে সত্তাতি যং যদেৰ পরিব্ভমন্তা সত্তা. অত্তনোৰ চিন্তযন্তীতি অৰীততণ্হতায সকংযেৰ পযোজনং চিন্তেন্তি. তথা হি মতে ঞাতকে অনুসোচন্তাপি তেহি সাধেতব্বস্স অত্তনো পযোজনস্সেৰ ৰসেন অনুসোচন্তি. উণ্হং অহোসীতি বলৰতা চিত্তস্স সন্তাপেন সন্তত্তং অব্ভন্তরং হদযট্ঠানং খদিরঙ্গারসন্তাপিতং ৰিয উণ্হং অহোসি. তেনাহ ‘‘লোহিতং ৰিলীযিত্থা’’তি. পত্তমত্তন্তি একপত্তপূরমত্তং. অভিসমযসাধিকায চতুসচ্চদেসনায সঙ্খেপেনেৰ দেসিতত্তা আহ – ‘উগ্ঘটিতঞ্ঞুপুগ্গলস্স ৰসেন ধম্মদেসনা পরিনিট্ঠিতা’’তি.
উপালিসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.