৪. পোতলিযসুত্তৰণ্ণনা

৩১. অঙ্গা নাম জনপদিনো রাজকুমারা, তেসং নিৰাসো একোপি জনপদো রুল়্হিৰসেন অঙ্গাত্ৰেৰ ৰুচ্চতীতি আহ ‘‘অঙ্গাযেৰ সো জনপদো’’তি. মহিযা পনস্স উত্তরেন যা আপোতি মহিযা নদিযা যা আপো তস্স জনপদস্স উত্তরেন হোন্তি. তাসং অৰিদূরত্তা সো জনপদো উত্তরাপোতি ৰুচ্চতি. সা পন মহী কত্থচি কত্থচি ভিজ্জিত্ৰা গতাতি আহ ‘‘কতরমহিযা উত্তরেন যা আপো’’তি. তত্থাতি তস্সা মহিযা আগমনতো পট্ঠায অযং আৰিভাৰকথা. যস্মা (অ. নি. টী. ৩.৮.১৯) লোকিযা জম্বুদীপো হিমৰা তত্থ পতিট্ঠিতসমুদ্দদহপব্বতনদিযোতি এতেসু যং যং ন মনুস্সগোচরং, তত্থ সযং সম্মূল়্হা অঞ্ঞেপি সম্মোহযন্তি, তত্থ তত্থ সম্মোহৰিধমনত্থং ‘‘অযং কির জম্বুদীপো’’তিআদিমারদ্ধং. দসসহস্সযোজনপরিমাণো আযামতো চ ৰিত্থারতো চাতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. উদকেন অজ্ঝোত্থটো তদুপভোগিসত্তানং পুঞ্ঞক্খযেন.

সুন্দরদস্সনং কূটন্তি সুদস্সনকূটং, যং লোকে ‘‘হেমকূট’’ন্তি ৰুচ্চতি. মূলগন্ধো কাল়ানুসারিযাদি. সারগন্ধো চন্দনাদি. ফেগ্গুগন্ধো সললাদি. তচগন্ধো লৰঙ্গাদি. পপটিকগন্ধো কবিত্থাদি. রসগন্ধো সজ্জাদি, পত্তগন্ধো তমালহিরিৰেরাদি. পুপ্ফগন্ধো নাগকুঙ্কুমাদি. ফলগন্ধো জাতিফলাদি. গন্ধগন্ধো সব্বেসং গন্ধানং গন্ধো. যস্স হি রুক্খস্স সব্বেসম্পি মূলাদীনং গন্ধো অত্থি, সো ইধ গন্ধো নাম. তস্স গন্ধস্স গন্ধো গন্ধগন্ধো. সব্বানি পুথুলতো পঞ্ঞাসযোজনানি, আযামতো পন উব্বেধতো ৰিয দ্ৰিযোজনসতানেৰাতি ৰদন্তি.

মনোহরসিলাতলানীতি ওতরণত্থায মনুঞ্ঞসোপানসিলাতলানি. সুপটিযত্তানীতি তদুপভোগিসত্তানং সাধারণকম্মানুভাৰেন সুট্ঠু পটিযত্তানি সুপ্পৰত্তিতানি হোন্তি. মচ্ছকচ্ছপাদযো উদকং মলিনং করোন্তি, তদভাৰতো ফলিকসদিসনিম্মলুদকানি. তিরিযতো দীঘং উগ্গতকূটন্তি ‘‘তিরচ্ছানপব্বত’’ন্তি আহ.

আপণানি এৰ ৰোহারস্স মুখভূতানীতি আহ ‘‘আপণমুখসহস্সানী’’তি. ৰিভত্তানীতি ৰৰত্থিতানি অঞ্ঞমঞ্ঞাসম্ভিন্নানি. ৰসনট্ঠানন্তি অত্তনো যথাফাসুকং ৰসিতব্বট্ঠানং. আসতি এত্থাতি আসনং, নিসীদিতব্বট্ঠানানি.

অসারুপ্পং পটিচ্চ উপ্পজ্জনকস্স ছাদনতো ছন্নং অনুচ্ছৰিকং, তদেৰ অজ্ঝাসযসম্পত্তিং পতিরূপেতি পকাসেতীতি পতিরূপং. তেনাহ ‘‘নপ্পতিরূপ’’ন্তি. কারণৰেৰচনানীতি ঞাপককারণৰেৰচনানি. ঞাপকঞ্হি কারণং অধিপ্পেতং. অত্থং আকরোতি পকাসেতীতি আকারো, তমেৰ লীনং গুল়্হং অত্থং গমেতীতি লিঙ্গং, সো তেন নিমীযতীতি নিমিত্তন্তি ৰুচ্চতি. ইদানি তমেৰত্থং ৰিৰরিতুং ‘‘দীঘদসৰত্থ…পে… নিমিত্তাতি ৰুত্তা’’তি আহ. তেতি আকারাদযো. তথা হি পন মেতিআদিনা পোতলিযো গহপতি ‘‘পরিব্বাজকনিযামেন অহং জীৰামি, তস্মা গহপতি ন হোমীতি ৰদতি. ওৰদন্তোতি অনুসাসন্তো. উপৰদন্তোতি পরিভাসন্তো.

৩২. গেধভূতো লোভোতি গিজ্ঝনসভাৰো লোভো. অগিজ্ঝনলক্খণো ন লোভো, অনিন্দাভূতং অঘট্টনন্তি নিন্দায পটিপক্খভূতং পরেসং অঘট্টনং. নিন্দাঘট্টনাতি নিন্দাৰসেন পরেসং ঘট্টনা অক্কোসনা. ব্যৰহারৰোহারোপীতি কযৰিক্কযলক্খণো সব্যোহারোপি দানগ্গহণং ৰোহারো. ‘‘দত্তো তিস্সো’’ তিআদিনা ৰোহরণং পঞ্ঞাপনন্তি পঞ্ঞত্তি ৰোহারো. যথাধিপ্পেতস্স অত্থস্স ৰোহরণং কথনং বোধনন্তি ৰচনং ৰোহারো. যাথাৰতো অযাথাৰতো চ ৰোহরতি এতেনাতি ৰোহারো, চেতনা. অযমিধাধিপ্পেতোতি অযং চেতনালক্খণো ৰোহারো ইধ ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতো, সো চ খো সাৰজ্জোৰ সমুচ্ছেদস্স ইচ্ছিতত্তা. ইদানি চতুব্বিধস্সপি ৰোহারস্স ইধ সম্ভৰং দস্সেতুং ‘‘যস্মা ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. গিহীতি চেতনা নত্থীতি অহং গিহীতি চেতনাপৰত্তি নত্থি. গিহীতি ৰচনং নত্থীতি গিহীতি অত্তনো পরেসঞ্চ ৰচনপ্পৰত্তি নত্থি. গিহীতি পণ্ণত্তি নত্থীতি গিহীতি সমঞ্ঞা নত্থি. গিহীতি ব্যৰহারো নত্থীতি সমুদাচারো নত্থি.

৩৩. পাণাতিপাতোৰ সংযোজনং. কস্মা? বন্ধনভাৰেন পৰত্তনতো নিস্সরিতুং অপ্পদানতো. পাণাতিপাতস্স অত্থিতায সো পুগ্গলো ‘‘পাণাতিপাতী’’তি ৰুচ্চতীতি আহ – ‘‘পাণাতিপাতস্স…পে… হোতী’’তি. যঞ্হি যস্স অত্থি, তেন সো অপদিস্সতীতি. বহুতাযাতি অচক্খুকাদিভেদেন বহুভাৰতো. পাণাতিপাতস্স পটিপক্খো অপাণাতিপাতো. সো পন অত্থতো কাযদ্ৰারিকো সীলসংৰরোতি আহ ‘‘কাযিকসীলসংৰরেনা’’তি. অত্তাপি মং উপৰদেয্যাতিআদি পাণাতিপাতে আদীনৰদস্সনং. আদীনৰদস্সিনো হি ততো ওরমণং. দেসনাৰসেনাতি অঞ্ঞত্থ সুত্তে অভিধম্মে চ দসসু সংযোজনেসু পঞ্চসু নীৰরণেসু দেসনাৰসেন অপরিযাপন্নম্পি সংযোজনন্তিপি নীৰরণন্তিপি ইধ ৰুত্তং. কস্মা? তদত্থসম্ভৰতো. তেনাহ – ‘‘ৰট্টবন্ধনট্ঠেন হিতপ্পটিচ্ছাদনট্ঠেন চা’’তি, পাণাতিপাতো হি অপাণাতিপাতপচ্চযং হিতং পটিচ্ছাদেন্তোৰ উপ্পজ্জতীতি. একো অৰিজ্জাসৰোতি ইদং সহজাতৰসেন ৰুত্তং, উপনিস্সযৰসেন পন ইতরেসম্পি আসৰানং যথারহং সম্ভৰো ৰেদিতব্বো. পাণাতিপাতী হি পুগ্গলো ‘‘তপ্পচ্চযং অত্থং করিস্সামী’’তি কামে পত্থেতি. দিট্ঠিং গণ্হাতি, ভৰৰিসেসং পচ্চাসীসতি. তত্থ উপ্পন্নং ৰিহনতি বাধতীতি ৰিঘাতো, দুক্খং, পরিল়াহনং অনত্থুপ্পাদৰসেন উপতাপনং পরিল়াহো, অযমেতেসং ৰিসেসো. সব্বত্থাতি সব্বেসু ৰারেসু. ইমিনা উপাযেনাতি অতিদেসেন পন পরিগ্গহিতো অত্থো পরতো আগমিস্সতীতি.

৩৪-৪০. ইমস্মিং পদেতি এতেন সত্তসুপি ৰারেসু তথা আগতং পদং সামঞ্ঞতো গহিতং. তেনাহ ‘‘ইমিনা’’তিআদি. রোসনং কাযিকং ৰাচসিকঞ্চাতি তপ্পটিপক্খো অরোসোপি তথা দুৰিধোতি আহ ‘‘কাযিকৰাচসিকসংৰরেনা’’তি. যথা অভিজ্ঝা লোভো, অনভিজ্ঝা অলোভো, এৰং অকোধূপাযাসো অব্যাপাদো, সংৰরে সুখন্তি সংৰরোতি দট্ঠব্বো, অনতিলোভো পন সতিসংৰরে, অনতিমানো ঞাণসংৰরে সঙ্গহং গচ্ছতীতি দট্ঠব্বং. ইমেসু পন পদেসু এৰং সব্বৰারেসু যোজনা কাতব্বাতি সম্বন্ধো.

এৰং আসৰুপ্পত্তি ৰেদিতব্বাতি এত্থ ৰুত্তস্সপি একজ্ঝং ৰুচ্চমানত্তা ‘‘পুন অযং সঙ্খেপৰিনিচ্ছযো’’তি ৰুত্তং. অসম্মোহত্থং আরম্মণস্স. পুরিমেসু তাৰ চতূসু ৰারেসু ৰিরমিতুং ন সক্কোমীতি ৰত্তব্বং. ‘‘অত্তাপি মং উপৰদেয্যা’’তি এতস্স পদস্স অত্থৰণ্ণনাযং ‘‘ন সক্কোমী’’তি, ‘‘অনুৰিজ্জাপি মং ৰিঞ্ঞূ গরহেয্যু’’ন্তি এতস্স পদস্স অত্থৰণ্ণনাযং ‘‘ন সক্কোতী’’তি ৰত্তব্বং, ইমিনা নযেন পচ্ছিমেসুপি চতূসু যথারহং যোজনা ৰেদিতব্বা. অতিমানে ভৰাসৰঅৰিজ্জাসৰাতি ৰুত্তং মানেন সহ দিট্ঠিযা অনুপ্পজ্জনতো, অতিমানো পন কামরাগেনপি উপ্পজ্জতেৰাতি ‘‘অতিমানে কামাসৰঅৰিজ্জাসৰা’’তি ৰত্তব্বং সিযা, স্ৰাযং নযো ৰুত্তনযত্তা সুৰিঞ্ঞেয্যোতি ন দস্সিতো. পাতিমোক্খসংৰরসীলং কথিতং আদিতো চতূহি ছট্ঠেন ৰাতি পঞ্চহি ৰারেহি, সেসেহি তীহি পাতিমোক্খসংৰরসীলে ঠিতস্স ভিক্খুনো পটিসঙ্খাপহানং, সব্বেহিপি পন ভিক্খুভাৰে ঠিতস্স গিহিৰোহারসমুচ্ছেদো কথিতো. তত্থ সব্বত্থ ৰত্তং ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ ময্হং কাতুং নপ্পতিরূপ’’ন্তি পটিসঙ্খানৰসেন অকরণং পজহনঞ্চ পটিসঙ্খাপহানং.

কামাদীনৰকথাৰণ্ণনা

৪২. উপসুম্ভেয্যাতি এত্থ উপ-সদ্দো সমীপত্থো, সুম্ভনং ৰিক্খেপনং. তেনেৰ তমেনন্তি ভুম্মত্থে উপযোগৰচনন্তি আহ – ‘‘তস্স সমীপে খিপেয্যা’’তি, তস্স কুক্কুরস্স সমীপে অট্ঠিকঙ্কলং খিপেয্যাতি অত্থো. নিম্মংসত্তা কঙ্কলন্তি ৰুচ্চতীতি ইমিনা ৰিগতমংসায অট্ঠিকঙ্কলিকায উরট্ঠিম্হি ৰা পিট্ঠিকণ্টকে ৰা সীসট্ঠিম্হি ৰা কঙ্কল-সদ্দো নিরুল়্হোতি দস্সেতি. সুনিক্কন্তন্তি নিল্লিখিতং কত্ৰাৰ নিব্বিসেসং লিখিতং.

একত্তুপট্ঠানস্স অজ্ঝুপেক্খনৰসেন পৰত্তিযা একত্তা. তেনাহ ‘‘চতুত্থঝানুপেক্খা’’তি. যস্মা পনস্স আরম্মণম্পি একসভাৰমেৰ, তস্মা আহ ‘‘সা হী’’তিআদি. লোকামিসসঙ্খাতাতি অপরিঞ্ঞাতৰত্থুনা লোকেন আমসিতব্বতো, লোকে ৰা আমিসোতি সঙ্খং গতায ৰসেন কামগুণানং কামভাৰো চ আমিসভাৰো চ, সো এৰ নিপ্পরিযাযতো আমিসন্তি ৰত্তব্বতং অরহতি. কামগুণামিসাতি কামগুণে ছন্দরাগা. গহণট্ঠেন ভুসং আদানট্ঠেন.

৪৩. ডযনং আকাসেন গমনন্তি আহ ‘‘উপ্পতিত্ৰা গচ্ছেয্যা’’তি. গিজ্ঝাদীনং ৰাসিফরসু ন হোতীতি আহ – ‘‘মুখতুণ্ডকেন ডসন্তা তচ্ছেয্যু’’ন্তি. ৰিস্সজ্জেয্যুন্তি এত্থ ‘‘ৰিস্সজ্জন’’ন্তি আকড্ঢনং অধিপ্পেতং অনেকত্থত্তা ধাতূনং, আকড্ঢনঞ্চ অনুবন্ধিত্ৰা পাতনন্তি আহ ‘‘মংসপেসিং নখেহি কড্ঢিত্ৰা পাতেয্যু’’ন্তি.

৪৭. পুরিসস্স আরোহনযোগ্যং পোরিসেয্যং.

৪৮. সম্পন্নং সুন্দরং ফলমস্সাতি সম্পন্নফলং. ফলূপপন্নন্তি ফলেহি উপেতন্তি আহ ‘‘বহুফল’’ন্তি.

৫০. সুৰিদূরৰিদূরেতি অরিযস্স ৰিনযে ৰোহারসমুচ্ছেদতো সুট্ঠু ৰিদূরভূতে এৰ ৰিদূরে অহং ঠিতো. কস্সচি নাম অত্থস্সপি অজাননতো ন আজানন্তীতি অনাজানীযাতি কত্তুসাধনমস্স দস্সেন্তো অজাননকেতি অজানন্তভোজনসীসেন তেসং দাতব্বপচ্চযে ৰদতি. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

পোতলিযসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.