৩. সেখসুত্তৰণ্ণনা

২২. সন্থাগারন্তি অত্থানুসাসনাগারং. তেনাহ – ‘‘উয্যোগকালাদীসূ’’তিআদি. আদি-সদ্দেন মঙ্গলমহাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. সন্থম্ভন্তীতি ৰিস্সমন্তি, পরিস্সমং ৰিনোদেন্তীতি অত্থো. সহাতি সন্নিৰেসৰসেন একজ্ঝং. সহ অত্থানুসাসনং অগারন্তি এতস্মিং অত্থে ত্থ-কারস্স ন্থ-কারং কত্ৰা সন্থাগারন্তি ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. সন্থরন্তীতি সম্মন্তনৰসেন তিট্ঠন্তি.

তেপিটকং বুদ্ধৰচনং আগতমেৰ ভৰিস্সতীতি বুদ্ধৰচনস্স আগমনসীসেন অরিযফলধম্মানম্পি আগমনং ৰুত্তমেৰ, তিযামরত্তিং তত্থ ৰসন্তানং ফলসমাপত্তিৰল়ঞ্জনং হোতীতি. তস্মিঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘে কল্যাণপুথুজ্জনা ৰিপস্সনং উস্সুক্কাপেন্তা হোন্তীতি চে? অরিযমগ্গধম্মানং তত্থ আগমনং হোতিযেৰ.

অল্লগোমযেনাতি অচ্ছেন অল্লগোমযরসেন. ওপুঞ্ছাপেত্ৰাতি ৰিলিম্পিত্ৰা. চতুজ্জাতিযগন্ধেহীতি তগরকুঙ্কুমযৰনপুপ্ফতমালপত্তানি পিসিত্ৰা কতগন্ধেহি নানাৰণ্ণেতি নীলাদিৰসেন নানাৰণ্ণে, ন ভিত্তিৰিসেসৰসেন. ভিত্তিৰিসেসৰসেন পন নানাসণ্ঠানরূপমেৰ. মহাপিট্ঠিককোজৰকেতি হত্থিপিট্ঠীসু অত্থরিতব্বতায মহাপিট্ঠিকাতি লদ্ধসমঞ্ঞে কোজৰেতি ৰদন্তি. কুত্তকে পন সন্ধাযেতং ৰুত্তং হত্থত্থরণা হত্থিরূপৰিচিত্তা. অস্সত্থরকসীহত্থরকাদযোপি অস্সসীহরূপাদিৰিচিত্তা এৰ অত্থরকা, চিত্তত্থরকং নানারূপেহি চেৰ নানাৰিধমালাকম্মাদীহি চ ৰিচিত্তং অত্থরকং.

উপধানন্তি অপস্সযনং উপদহিত্ৰাতি অপস্সযযোগ্গভাৰেন ঠপেত্ৰা গন্ধেহি কতমালা গন্ধদামং, তমালপত্তাদীহি কতং পত্তদামং. আদি-সদ্দেন হিঙ্গুলতক্কোলজাতিফলজাতিপুপ্ফাদীহি কতদামং সঙ্গণ্হাতি. পল্লঙ্কাকারেন কতপীঠং পল্লঙ্কপীঠং, তীসু পস্সেসু, একপস্সে এৰ ৰা সউপস্সযং অপস্সযপীঠং, অনপস্সযং মুণ্ডপীঠং যোজনাৰট্টেতি যোজনপরিক্খেপে.

সংৰিধাযাতি অন্তরৰাসকস্স কোণপদেসঞ্চ ইতরপদেসঞ্চ সমং কত্ৰা ৰিধায. তেনাহ – ‘‘কত্তরিযা পদুমং কন্তন্তো ৰিযা’’তি তিমণ্ডলং পটিচ্ছাদেন্তোতি এত্থ চ যস্মা বুদ্ধানং রূপসম্পদা ৰিয আকপ্পসম্পদাপি পরমুক্কংসগতা, তস্মা তদা ভগৰা এৰং সোভতীতি দস্সেন্তো ‘‘সুৰণ্ণপামঙ্গেনা’’তিআদিমাহ, তত্থ অসমেন বুদ্ধৰেসেনাতিআদিনা তদা ভগৰা বুদ্ধানুভাৰস্স নিগুহণে কারণাভাৰতো তত্থ সন্নিপতিতদেৰমনুস্সনাগযক্খগন্ধব্বাদীনং পসাদজননত্থং অত্তনো সভাৰপকতিকিরিযাযেৰ কপিলৰত্থুং পাৰিসীতি দস্সেতি. বুদ্ধানং কাযপ্পভা নাম পকতিযা অসীতিহত্থমত্তমেৰ পদেসং ফরতীতি আহ – ‘‘অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসী’’তি নীলপীতলোহিতোদাতমঞ্জিট্ঠপভস্সরানং ৰসেন ছব্বণ্ণা বুদ্ধরস্মিযো.

সব্বপালিফুল্লোতি মূলতো পট্ঠায যাৰ অগ্গা ফুল্লো ৰিকসিতো. পটিপাটিযা ঠপিতানন্তিআদি পরিকপ্পূপমা. যথা তং…পে… অলঙ্কতং অঞ্ঞো ৰিরোচতি, এৰং ৰিরোচিত্থ, সমতিংসায পারমিতাহি অভিসঙ্খতত্তা এৰং ৰিরোচিত্থাতি ৰুত্তং হোতি. পঞ্চৰীসতিযা নদীনন্তি গঙ্গাদীনং চন্দভাগাপরিযোসানানং পঞ্চৰীসতিযা মহানদীনং. সম্ভিজ্জাতি সম্ভেদং মিস্সীভাৰং পত্ৰা মুখদ্ৰারেতি সমুদ্দং পৰিট্ঠট্ঠানে.

দেৰমনুস্সনাগসুপণ্ণগন্ধব্বযক্খাদীনং অক্খীনীতি চেতং পরিকপ্পনৰসেন ৰুত্তং. সহস্সেনাতি পদসহস্সেন, ভাণৰারপ্পমাণেন গন্থেনাতি অত্থো.

কম্পযন্তো ৰসুন্ধরন্তি অত্তনো গুণৰিসেসেহি পথৰীকম্পং উপ্পাদেন্তো, এৰংভূতোপি অহেঠযন্তো পাণানি. সব্বদক্খিণত্তা বুদ্ধানং দক্খিণং পঠমং পাদং উদ্ধরন্তো. সমং সম্ফুসতে ভূমিং সুপ্পতিট্ঠিতপাদতায. যদিপি ভূমিং সমং ফুসতি, রজসানুপলিপ্পতি সুখুমত্তা ছৰিযা. নিন্নট্ঠানং উন্নমতীতিআদি বুদ্ধানং সুপ্পতিট্ঠিতপাদসঙ্খাতস্স মহাপুরিসলক্খণপটিলাভস্স নিস্সন্দফলং. নাতিদূরে উদ্ধরতীতি অতিদূরে ঠপেতুং ন উদ্ধরতি. নচ্চাসন্নে চ নিক্খিপন্তি অচ্চাসন্নে চ ঠানে অনিক্খিপন্তো নিয্যাতি. হাসযন্তো সদেৰকে লোকে তোসযন্তো. চতূহি পাদেহি চরতীতি চতুচারী.

বুদ্ধানুভাৰস্স পকাসনৰসেন গতত্তা ৰণ্ণকালো নাম কিরেস. সরীরৰণ্ণে ৰা গুণৰণ্ণে ৰা কথিযমানে দুক্কথিতন্তি ন ৰত্তব্বং. কস্মা? অপরিমাণৰণ্ণা হি বুদ্ধা ভগৰন্তো, বুদ্ধগুণসংৰণ্ণনা জানন্তস্স যথাধম্মসংৰণ্ণনংযেৰ অনুপৰিসতীতি.

দুকূলচুম্বটকেনাতি গন্থিত্ৰা গহিতদুকূলৰত্থেন, নাগৰিক্কন্তচরণোতি হত্থিনাগসদিসপদনিক্খেপো. সতপুঞ্ঞলক্খণোতি অনেকসতপুঞ্ঞনিম্মিতমহাপুরিসলক্খণো মণিৰেরোচনো যথাতি অতিৰিয ৰিরোচমানো মণি ৰিয ৰেরোচনো নাম একো মণিৰিসেসোতি কেচি মহাসালোৰাতি মহন্তো সালরুক্খো ৰিয, কোৰিল়ারাদিমহারুক্খো ৰিয ৰা পদুমো কোকনদো যথাতি কোকনদসঙ্খাতং মহাপদুমং ৰিয, ৰিকসমানপদুমং ৰিয ৰা.

আকাসগঙ্গং ওতারেন্তো ৰিযাতিআদি তস্সা পকিণ্ণককথায অঞ্ঞেসং দুক্করভাৰদস্সনঞ্চেৰ সুণন্তানং অচ্চন্তসুখাৰহভাৰদস্সনঞ্চ পথৰীজং আকড্ঢেন্তো ৰিযাতি নাল়িযন্তং যোজেত্ৰা মহাপথৰিযা হেট্ঠিমতলে পপ্পটকোজং উদ্ধংমুখং কত্ৰা আকড্ঢেন্তো ৰিয যোজনিকন্তি যোজনপ্পমাণং মধুভণ্ডন্তি মধুপটলং.

মহন্তন্তি উল়ারং. সব্বদানং দিন্নমেৰ হোতীতি সব্বমেৰ পচ্চযজাতং আৰাসদাযকেন দিন্নমেৰ হোতি. তথাহি দ্ৰে তযো গামে পিণ্ডায চরিত্ৰা কিঞ্চি অলদ্ধা আগতস্সপি ছাযূদকসম্পন্নং আরামং পৰিসিত্ৰা ন্হাযিত্ৰা পটিস্সযে মুহুত্তং নিপজ্জিত্ৰা উট্ঠায নিসিন্নস্স কাযে বলং আহরিত্ৰা পক্খিত্তং ৰিয হোতি. বহি ৰিচরন্তস্স চ কাযে ৰণ্ণধাতু ৰাতাতপেহি কিলমতি, পটিস্সযং পৰিসিত্ৰা দ্ৰারং পিধায মুহুত্তং নিসিন্নস্স ৰিসভাগসন্ততি ৰূপসম্মতি, সভাগসন্ততি পতিট্ঠাতি, ৰণ্ণধাতু আহরিত্ৰা পক্খিত্তা ৰিয হোতি, বহি ৰিচরন্তস্স চ পাদে কণ্টকো ৰিজ্ঝতি, খাণু পহরতি, সরীসপাদিপরিস্সযো চেৰ চোরভযঞ্চ উপ্পজ্জতি, পটিস্সযং পৰিসিত্ৰা দ্ৰারং পিধায নিপন্নস্স পন সব্বে পরিস্সযা ন হোন্তি, অজ্ঝযন্তস্স ধম্মপীতিসুখং, কম্মট্ঠানং মনসিকরোন্তস্স উপসমসুখং উপ্পজ্জতি বহিদ্ধা ৰিক্খেপাভাৰতো, বহি ৰিচরন্তস্স চ কাযে সেদা মুচ্চন্তি, অক্খীনি ফন্দন্তি, সেনাসনং পৰিসনক্খণে মঞ্চপীঠাদীনি ন পঞ্ঞাযন্তি, মুহুত্তং নিসিন্নস্স পন অক্খিপসাদো আহরিত্ৰা পক্খিত্তো ৰিয হোতি, দ্ৰারৰাতপানমঞ্চপীঠাদীনি পঞ্ঞাযন্তি, এতস্মিম্পি চ আৰাসে ৰসন্তং দিস্ৰা মনুস্সা চতূহি পচ্চযেহি সক্কচ্চং উপট্ঠহন্তি. তেন ৰুত্তং – ‘‘আৰাসদানস্মিং দিন্নে সব্বং দানং দিন্নমেৰ হোতী’’তি. ভূমট্ঠক…পে… ন সক্কাতি অযমত্থো মহাসুদস্সনৰত্থুনা (দী. নি. ২.২৪১ আদযো) দীপেতব্বো.

সীতন্তি (সারত্থ. টী. চূল়ৰগ্গ ৩.২৯৫; সং. নি. টী. ২.৪.২৪৩) অজ্ঝত্তধাতুক্খোভৰসেন ৰা বহিদ্ধউতুৰিপরিণামৰসেন ৰা উপ্পজ্জনকসীতং. উণ্হন্তি অগ্গিসন্তাপং. তস্স পন দৰদাহাদীসু সম্ভৰো দট্ঠব্বো. পটিহন্তীতি পটিবাহতি. যথা তদুভযৰসেন কাযচিত্তানং বাধনানি ন হোন্তি, এৰং করোতি. সীতুণ্হব্ভাহতে হি সরীরে ৰিক্খিত্তচিত্তো ভিক্খু যোনিসো পদহিতুং ন সক্কোতি. ৰাল়মিগানীতি সীহব্যগ্ঘাদিৰাল়মিগে. গুত্তসেনাসনঞ্হি পৰিসিত্ৰা দ্ৰারং পিধায নিসিন্নস্স তে পরিস্সযা ন হোন্তি. সরীসপেতি যে কেচি সরন্তা গচ্ছন্তে দীঘজাতিকে. মকসেতি নিদস্সনমেতং, ডংসাদীনং এতেনেৰ সঙ্গহো দট্ঠব্বো. সিসিরেতি সীতকালৰসেন সত্তাহৰদ্দলিকাদিৰসেন চ উপ্পন্নে সিসিরসম্ফস্সে. ৰুট্ঠিযোতি যদা তদা উপ্পন্না ৰস্সৰুট্ঠিযো পটিহনতীতি যোজনা.

ৰাতাতপো ঘোরোতি রুক্খগচ্ছাদীনং উম্মূলভঞ্জনৰসেন পৰত্তিযা ঘোরো সরজঅরজাদিভেদো ৰাতো চেৰ গিম্হপরিল়াহসমযেসু উপ্পত্তিযা ঘোরো সূরিযাতপো চ. পটিহঞ্ঞতীতি পটিবাহীযতি. লেণত্থন্তি নানারম্মণতো চিত্তং নিৰত্তেত্ৰা পটিসল্লানারামত্থং. সুখত্থন্তি ৰুত্তপরিস্সযাভাৰেন ফাসুৰিহারত্থং. ঝাযিতুন্তি অট্ঠতিংসারম্মণেসু যত্থ কত্থচি চিত্তং উপনিজ্ঝাযিতুং. ৰিপস্সিতুন্তি অনিচ্চাদিতো সব্বসঙ্খারে সম্মসিতুং.

ৰিহারেতি পটিস্সযে. কারযেতি কারাপেয্য. রম্মেতি মনোরমে নিৰাসসুখে. ৰাসযেত্থ বহুস্সুতেতি কারেত্ৰা পন এত্থ ৰিহারেসু বহুস্সুতে সীলৰন্তে কল্যাণধম্মে নিৰাসেয্য. তে নিৰাসেন্তো পন তেসং বহুস্সুতানং যথা পচ্চযেহি কিলমথো ন হোতি, এৰং অন্নঞ্চ পানঞ্চ ৰত্থসেনাসনানি চ দদেয্য উজুভূতেসু অজ্ঝাসযসম্পন্নেসু কম্মফলানং রতনত্তযগুণানঞ্চ সদ্দহনেন ৰিপ্পসন্নেন চেতসা.

ইদানি গহট্ঠপব্বজিতানং অঞ্ঞমঞ্ঞূপকারতং দস্সেতুং ‘‘তে তস্সা’’তি গাথমাহ. তত্থ তেতি বহুস্সুতা তস্সাতি উপাসকস্স. ধম্মং দেসেন্তীতি সকলৰট্টদুক্খপনুদনং ধম্মং দেসেন্তি. যং সো ধম্মং ইধঞ্ঞাযাতি সো পুগ্গলো যং সদ্ধম্মং ইমস্মিং সাসনে সম্মাপটিপজ্জনেন জানিত্ৰা অগ্গমগ্গাধিগমেন অনাসৰো হুত্ৰা পরিনিব্বাযতি.

পূজাসক্কারৰসেনেৰ পঠমযামো খেপিতো, ভগৰতো দেসনায অপ্পাৰসেসো মজ্ঝিমযামো গতোতি পাল়িযং ‘‘বহুদেৰ রত্তি’’ন্তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘অতিরেকতরং দিযড্ঢযাম’’ন্তি. সন্দস্সেসীতি আনিসংসং দস্সেসি, আৰাসদানপটিসংযুত্তং ধম্মিং কথং সুত্ৰা ততো পরং, ‘‘মহারাজ, ইতিপি সীলং, ইতিপি সমাধি, ইতিপি পঞ্ঞা’’তি সীলাদিগুণে তেসং সম্মা দস্সেসি, হত্থেন গহেত্ৰা ৰিয পচ্চক্খতো পকাসেসি. সমাদপেসীতি ‘‘এৰং সীলং সমাদাতব্বং, সীলে পতিট্ঠিতেন এৰং সমাধি, এৰং পঞ্ঞা ভাৰেতব্বা’’তি যথা তে সীলাদিগুণে আদিযন্তি, তথা গণ্হাপেসি. সমুত্তেজেসীতি যথা সমাদিন্নং সীলং সুৰিসুদ্ধং হোতি, সমথৰিপস্সনা চ ভাৰিযমানা যথা সুট্ঠু ৰিসোধিতা উপরিৰিসেসাৰহা হোন্তি, এৰং চিত্তং সমুত্তেজেসি নিসামনৰসেন ৰোদাপেসি. সম্পহংসেসীতি যথানুসিট্ঠং ঠিতসীলাদিগুণেহি সম্পতি লদ্ধগুণানিসংসেহি চেৰ উপরি লদ্ধব্বফলৰিসেসেহি চ উপরিচিত্তং সম্মা পহংসেসি, লদ্ধস্সাসৰসেন সুট্ঠু তোসেসি. এৰমেতেসং পদানং অত্থো ৰেদিতব্বো.

সমুদাযৰচনোপি অসীতিমহাথের-সদ্দো তদেকদেসেপি নিরুল়্হোতি আহ ‘‘অসীতিমহাথেরেসু ৰিজ্জমানেসূ’’তি. আনন্দত্থেরোপি হি অন্তোগধো এৰাতি. সাকিযমণ্ডলেতি সাকিযরাজসমূহে.

পটিপদায নিযুত্তত্তা পাটিপদো. তেনাহ – ‘‘পটিপন্নকো’’তি. সিক্খনসীলতাদিনা সেখো, ওধিসো সমিতপাপতায সমণো. সেখো পাটিপদো পটিপজ্জনপুগ্গলাধিট্ঠানেন পটিপদাদেসনং নিযমেন্তো পটিপদায পুগ্গলং নিযমেতি নামাতি ‘‘পটিপদায পুগ্গলং নিযমেত্ৰা দস্সেতী’’তি. সেখপ্পটিপদা সাসনে মঙ্গলপটিপদা সম্মদেৰ অসেৰিতব্বপরিৰজ্জনেন সেৰিতব্বসমাদানেন উক্কংসৰত্থূসু চ ভাৰতো অসেখধম্মপারিপূরিযা আৰহত্তা চ ৰড্ঢমানকপটিপদা. অকিলমন্তাৰ সল্লক্খেস্সন্তীতি ইদং তদা তেসং অসেখভূমিঅধিগমায অযোগ্যতায ৰুত্তং. অকিলমন্তাৰাতি ইমিনা পটিসম্ভিদাপ্পত্তস্সপি অনধিগতমগ্গসঞ্ঞাপনা ভারিযাতি দস্সেতি. ওসটাতি অনুপ্পৰিট্ঠা. সকলং ৰিনযপিটকং কথিতমেৰ হোতি তস্স সীলকথাবাহুল্লতো সেসদ্ৰযেপি এসেৰ নযো. তীহি পিটকেহীতি করণত্থে করণৰচনং. তেন তংতংপিটকানং তস্সা তস্সা সিক্খায সাধকতমভাৰং দস্সেতি.

পিট্ঠিৰাতো উপ্পজ্জতি উপাদিন্নকসরীরস্স তথারূপত্তা সঙ্খারানঞ্চ অনিচ্চতায দুক্খানুবন্ধত্তা. অকারণং ৰা এতন্তি যেনাধিপ্পাযেন ৰুত্তং, তমেৰ অধিপ্পাযং ৰিৰরিতুং ‘‘পহোতী’’তিআদি ৰুত্তং. চতূহি ইরিযাপথেহি পরিভুঞ্জিতুকামো অহোসি সক্যরাজূনং অজ্ঝাসযৰসেন. তথা হি ৰক্খতি ‘‘সত্থাপি তদেৰ সন্ধায তত্থ সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞপেত্ৰা নিপজ্জীতী’’তি. যদি এৰং ‘‘পিট্ঠি মে আগিলাযতী’’তি ইদং কথন্তি আহ ‘‘উপাদিন্নকসরীরঞ্চ নামা’’তিআদি.

২৩. ‘‘ইমিনা পাতিমোক্খসংৰরেন…পে… সম্পন্নো’’তিআদীসু (ৰিভ. ৫১১) সমন্নাগতত্থো সম্পন্ন-সদ্দো, ইধ পন পারিপূরিঅত্থোতি দস্সেতুং ‘‘পরিপুণ্ণসীলোতি অত্থো’’তি ৰুত্তং. যো পন সম্পন্নসীলোযেৰ, সো পরিপুণ্ণসীলো. পরিসুদ্ধঞ্হি সীলং ‘‘পরিপুণ্ণ’’ন্তি ৰুচ্চতি, ন সবলং কম্মাসং ৰা. সুন্দরধম্মেহীতি সোভনধম্মেহি. যস্মিং সন্তানে উপ্পন্না তস্স সোভনভাৰতো. তেহি সপ্পুরিসভাৰসাধনতো সপ্পুরিসানং ধম্মেহি.

২৪. ইমিনা এত্তকেন ঠানেনাতি ‘‘ইধ, মহানাম, অরিযসাৰকো’’তি আরভিত্ৰা যাৰ ‘‘অকসিরলাভী’’তি পদং ইমিনা এত্তকেন উদ্দেসপদেন মাতিকং ঠপেত্ৰা. পটিপাটিযাতি উদ্দেসপটিপাটিযা. এৰমাহাতি ‘‘এৰং কথঞ্চ, মহানামা’’তিআদিনা ইদানি ৰুচ্চমানেন দস্সিতাকারেন আহ.

২৫. হিরীযতীতি লজ্জীযতি পীল়ীযতি. যস্মা হিরী পাপজিগুচ্ছনলক্খণা, তস্মা ‘‘জিগুচ্ছতীতি অত্থো’’তি ৰুত্তং. ওত্তপ্পতীতি উত্তপ্পতি. পাপুত্রাসলক্খণঞ্হি ওত্তপ্পং. পগ্গহিতৰীরিযোতি সঙ্কোচং অনাপন্নৰীরিযো. তেনাহ ‘‘অনোসক্কিতমানসো’’তি. পহানত্থাযাতি সমুচ্ছিন্দনত্থায. কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদা নাম অধিগমো এৰাতি আহ ‘‘পটিলাভত্থাযা’’তি. সতিনেপক্কেনাতি সতিযা নেপক্কেন তিক্খৰিসদসূরভাৰেন. অট্ঠকথাযং পন নেপক্কং নাম পঞ্ঞাতি অধিপ্পাযেন ‘‘সতিযা চ নিপকভাৰেন চা’’তি অত্থো ৰুত্তো, এৰং সতি অঞ্ঞো নিদ্দিট্ঠো নাম হোতি. সতিমাতি চ ইমিনাৰ ৰিসেসা সতি গহিতা, পরতো ‘‘চিরকতম্পি চিরভাসিতম্পি সরিতা অনুস্সরিতা’’তি সতিকিচ্চমেৰ নিদ্দিট্ঠং, ন পঞ্ঞাকিচ্চং, তস্মা সতিনেপক্কেনাতি সতিযা নেপক্কভাৰেনাতি সক্কা ৰিঞ্ঞাতুং. তেনেৰ হি পচ্চযৰিসেসৰসেন অঞ্ঞধম্মনিরপেক্খো সতিযা বলৰভাৰো. তথা হি ঞাণৰিপ্পযুত্তচিত্তেনপি অজ্ঝযনসম্মসনানি সম্ভৰন্তি.

চেতিযঙ্গণৰত্তাদীতি আদি-সদ্দেন বোধিযঙ্গণৰত্তাদীনি সঙ্গণ্হাতি. অসীতিমহাৰত্তপটিপত্তিপূরণন্তি এত্থ অসীতিৰত্তপটিপত্তিপূরণং মহাৰত্তপটিপত্তিপূরণন্তি ৰত্তপটিপত্তিপূরণ-সদ্দো পচ্চেকং যোজেতব্বো. তত্থ মহাৰত্তানি (ৰিভ. মূলটী. ৪০৬) নাম ৰত্তখন্ধকে (চূল়ৰ. ৩৫৬ আদযো) ৰুত্তানি আগন্তুকৰত্তং আৰাসিকং গমিকং অনুমোদনং ভত্তগ্গং পিণ্ডচারিকং আরঞ্ঞিকং সেনাসনং জন্তাঘরং ৰচ্চকুটি উপজ্ঝাযং সদ্ধিৰিহারিকং আচরিযং অন্তেৰাসিকৰত্তন্তি চুদ্দস. ততো অঞ্ঞানি পন কদাচি তজ্জনীযকম্মকতাদিকালে পারিৰাসিকাদিকালে চ চরিতব্বানি অসীতি খুদ্দকৰত্তানি সব্বাসু অৰত্থাসু ন চরিতব্বানি, তস্মা মহাৰত্তেসু, অগ্গহিতানি. তত্থ ‘‘পারিৰাসিকানং ভিক্খূনং ৰত্তং পঞ্ঞপেস্সামী’’তি আরভিত্ৰা ‘‘ন উপসম্পাদেতব্বং…পে… ন ছমাযং চঙ্কমন্তে চঙ্কমে চঙ্কমিতব্ব’’ন্তি (চূল়ৰ. ৮১) ৰুত্তানি পকভত্তে চরিতব্বৰত্তাৰসানানি ছসট্ঠি, ততো পরং ‘‘ন, ভিক্খৰে, পারিৰাসিকেন ভিক্খুনা পারিৰাসিকৰুড্ঢতরেন ভিক্খুনা সদ্ধিং মূলাযপটিকস্সনারহেন মানত্তারহেন মানত্তচারিকেন অব্ভানারহেন ভিক্খুনা সদ্ধিং একচ্ছন্নে আৰাসে ৰত্তব্ব’’ন্তিআদীনি (চূল়ৰ. ৮২) পকতত্তে চরিতব্বেহি অনঞ্ঞত্তা ৰিসুং ৰিসুং অগণেত্ৰা পারিৰাসিকৰুড্ঢতরাদীসু পুগ্গলন্তরেসু চরিতব্বত্তা তেসং ৰসেন সম্পিণ্ডেত্ৰা একেকং কত্ৰা গণিতব্বানি পঞ্চাতি একসত্ততিৰত্তানি, উক্খেপনিযকম্মকতৰত্তেসু ৰত্তপঞ্ঞাপনৰসেন ৰুত্তং – ‘‘ন পকতত্তস্স ভিক্খুনো অভিৰাদনং পচ্চুট্ঠানং…পে… ন্হানে পিট্ঠিপরিকম্মং সাদিতব্ব’’ন্তি (চূল়ৰ. ৫১) ইদং অভিৰাদনাদীনং অসাদিযনং একং, ‘‘ন পকতত্তো ভিক্খু সীলৰিপত্তিযা অনুদ্ধংসিতব্বো’’তিআদীনি চ দসাতি এৰমেতানি দ্ৰাসীতি. এতেস্ৰেৰ পন কানিচি তজ্জনীযকম্মাদিৰত্তানি কানিচি পারিৰাসিকাদিৰত্তানীতি অগ্গহিতগ্গহণেন দ্ৰাসীতি, এৰং অপ্পকং পন ঊনমধিকং ৰা গণনুপগং ন হোতীতি ইধ ‘‘অসীতি’’চ্চেৰ ৰুত্তং. অঞ্ঞত্থ পন অট্ঠকথাপদেসে ‘‘দ্ৰাসীতি খন্ধকৰত্তানী’’তি ৰুচ্চতি.

সক্কচ্চং উদ্দিসনং সক্কচ্চং উদ্দিসাপনন্তি পচ্চেকং সক্কচ্চং-সদ্দো যোজেতব্বো. উদ্দিসনং উদ্দেসগ্গহণং. ধম্মোসারণং ধম্মস্স উচ্চারণং. ধম্মদেসনা –

‘‘আদিম্হি সীলং দেসেয্য, মজ্ঝে ঝানং ৰিপস্সনং;

পরিযোসানে চ নিব্বানং, এসা কথিকসণ্ঠিতী’’তি. (দী. নি. অট্ঠ. ১.১৯০; সং. নি. অট্ঠ. ৩.৪.২৪৬) –

এৰং কথিতলক্খণা ধম্মকথা. উপগন্ত্ৰা নিসিন্নস্স যস্স কস্সচি গহট্ঠস্স পব্বজিতস্স ৰা তঙ্খণানুরূপা ধম্মী কথা উপনিসিন্নকথা. ভত্তানুমোদনকথা অনুমোদনিযা. সরিতাতি এত্থ ন কেৰলং চিরকতচিরভাসিতানং সরণমনুস্সরণমত্তং অধিপ্পেতং, অথ খো তথাপৰত্তরূপারূপধম্মানং পরিগ্গহমুখেন পৰত্তৰিপস্সনাচারে সতিসম্বোজ্ঝঙ্গসমুট্ঠাপনন্তি দস্সেতুং ‘‘তস্মিং কাযেন চিরকতে’’তিআদি ৰুত্তং. সকিম্পি সরণেনাতি একৰারং সরণেন. পুনপ্পুনং সরণেনাতি অনু অনু সরণেন. সতিসম্বোজ্ঝঙ্গম্পি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোসগ্গপরিণামিঞ্চ কত্ৰা সরন্তো তত্থ তত্থ জৰনৰারে সরণজৰনৰারে পরিত্তজৰনৰসেন অনুস্সরিতাতি ৰেদিতব্বা.

গতিঅত্থা ধাতুসদ্দা বুদ্ধিঅত্থা হোন্তীতি আহ – ‘‘উদযঞ্চ ৰযঞ্চ পটিৰিজ্ঝিতুং সমত্থাযা’’তি. মিস্সকনযেনাযং দেসনা আগতাতি আহ – ‘‘ৰিক্খম্ভনৰসেন চ সমুচ্ছেদৰসেন চা’’তি. তেনাহ ‘‘ৰিপস্সনাপঞ্ঞায চেৰা’’তিআদি. ৰিপস্সনাপঞ্ঞায নিব্বেধিকপরিযাযতো. সা চ খো পদেসিকাতি নিপ্পদেসিকং কত্ৰা দস্সেতুং ‘‘মগ্গপঞ্ঞায পটিলাভসংৰত্তনতো চা’’তি ৰুত্তং. দুক্খক্খযগামিনিভাৰেপি এসেৰ নযো. সম্মাতি যাথাৰতো. অকুপ্পধম্মতায হি মগ্গপঞ্ঞা খেপিতখেপনায ন পুন কিচ্চং অত্থীতি উপাযেন ঞাযেন যা পৰত্তি সা এৰাতি আহ – ‘‘হেতুনা নযেনা’’তি.

২৬. অধিকং চেতো অভিচেতো, মহগ্গতচিত্তং, তস্স পন অধিকতা কামচ্ছন্দাদিপটিপক্খৰিগমেন ৰিসিট্ঠভাৰপ্পত্তি, তন্নিস্সিতানি আভিচেতসিকানি. তেনাহ ‘‘অভিচিত্তং সেট্ঠচিত্তং সিতান’’ন্তি. দিট্ঠধম্মসুখৰিহারানন্তি ইমস্মিংযেৰ অত্তভাৰে ফাসুৰিহারভূতানং. তেহি পন সমঙ্গিতক্খণে যস্মা ৰিৰেকজং পীতিসুখং সমাধিজং পীতিসুখং অপীতিজং সতিপারিসুদ্ধিঞাণসুখঞ্চ পটিলভতি ৰিন্দতি, তস্মা আহ – ‘‘অপ্পিতপ্পিতক্খণে সুখপটিলাভহেতূন’’ন্তি. ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে সমাপজ্জিতাতি ইমিনা তেসু ঝানেসু সমাপজ্জনৰসীভাৰমাহ, ‘‘নিকামলাভী’’তি পন ৰচনতো আৰজ্জনাধিট্ঠানা পচ্চৰেক্খণৰসিযো চ ৰুত্তা এৰাতি ৰেদিতব্বা. নিদুক্খলাভীতি ইমিনা তেসং ঝানানং সুখপটিপদাখিপ্পাভিঞ্ঞতং দস্সেতি, ৰিপুললাভীতি ইমিনা পগুণতং তপ্পমাণদস্সিতভাৰদীপনতো. তেনাহ ‘‘পগুণভাৰেনা’’তিআদি. সমাপজ্জিতুং সক্কোতি সমাপজ্জনৰসীভাৰতায সাধিতত্তা. সমাধিপারিপন্থিকধম্মেতি ৰসীভাৰস্স পচ্চনীকধম্মে. ঝানাধিগমস্স পন পচ্চনীকধম্মা পগেৰ ৰিক্খম্ভিতা, অঞ্ঞথা ঝানাধিগমো এৰ ন সিযা. অকিলমন্তো ৰিক্খম্ভেতুং ন সক্কোতীতি কিচ্ছেন ৰিক্খম্ভেতি ৰিসোধেতি, কামাদীনৰপচ্চৰেক্খণাদীহি কামচ্ছন্দাদীনং অঞ্ঞেসং সমাধিপারিপন্থিকানং দূরসমুস্সারণং ইধ ৰিক্খম্ভনং ৰিসোধনন্তি ৰেদিতব্বং.

২৭. ৰিপস্সনাহিতায উপরূপরিৰিসেসাৰহত্তা ৰড্ঢমানায পুব্বভাগসীলাদিপটিপদায. সা এৰ পুব্বভাগপটিপদা যথাভাৰিততায অৰস্সং ভাৰিনং ৰিসেসং পরিগ্গহিতত্তা অণ্ডং ৰিযাতি অণ্ডং, কিলেসেহি অদূসিততায অপূতি অণ্ডং এতস্সাতি অপুচ্চণ্ডো, ৰিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৰা ঠিতপুগ্গলো, তস্স ভাৰো অপুচ্চণ্ডতা. ৰিপস্সনাদিঞাণপ্পভেদাযাতি পুব্বেনিৰাসঞাণাদিঞাণপভেদায. তত্থাতি চেতোখিলসুত্তে (ম. নি. ১.১৮৫) ‘‘স খো সো, ভিক্খৰে, এৰং উস্সোল়্হিপন্নরসঙ্গসমন্নাগতো ভিক্খু ভব্বো অভিনিব্বিদাযা’’তি আগতত্তা উস্সোল়্হিপন্নরসেহি অঙ্গেহি সমন্নাগতভাৰোতি এৰং যং ওপম্মসংসন্দনং আগতং, তং ওপম্মসংসন্দনং ইধ ইমস্মিং সেখসুত্তে যোজেত্ৰা ৰেদিতব্বন্তি সম্বন্ধো.

২৮. মহগ্গতাদিভাৰেন হেট্ঠিমানং ঝানানং অনুরূপম্পি অত্তনো ৰিসেসেন তে উত্তরিত্ৰা অতিক্কমিত্ৰান ঠিতন্তি অনুত্তরং, তেনাহ – ‘‘পঠমাদিজ্ঝানেহি অসদিসং উত্তম’’ন্তি. দুতিযাদীসুপি অভিনিব্ভিদাসু. পুব্বেনিৰাসঞাণং উপ্পজ্জমানং যথা অত্তনো ৰিসযপটিচ্ছাদকং কিলেসন্ধকারং ৰিধমন্তমেৰ উপ্পজ্জতি, এৰং অত্তনো ৰিসযে কঞ্চি ৰিসেসং করোন্তমেৰ উপ্পজ্জতীতি আহ – ‘‘পুব্বেনিৰাসঞাণেন পঠমং জাযতী’’তি, সেসঞাণদ্ৰযেপি এসেৰ নযো.

২৯. চরণস্মিন্তি পচ্চত্তে ভুম্মৰচনন্তি আহ ‘‘চরণং নাম হোতীতি অত্থো’’তি. তেনাতি করণত্থে করণৰচনং অগতপুব্বদিসাগমনে তেসং সাধকতমভাৰতো.

অট্ঠ ঞাণানীতি ইধ আগতানি চ অনাগতানি চ অম্বট্ঠসুত্তাদীসু (দী. নি. ১.২৫৪ আদযো) আগতানি গহেত্ৰা ৰদতি. ৰিনিৰিজ্ঝিত্ৰাতি পুব্বেনিৰাসপটিচ্ছাদকাদিকিলেসতমং ভিন্দিত্ৰা পদালেত্ৰা.

৩০. সনঙ্কুমারেনাতি সনন্তনকুমারেন. তদেৰ হি তস্স সনন্তনকুমারতং দস্সেতুং ‘‘চিরকালতো পট্ঠাযা’’তি ৰুত্তং. সো অত্তভাৰোতি যেন অত্তভাৰেন মনুস্সপথে ঝানং নিব্বত্তেসি, সো কুমারত্তভাৰো, তস্মা ব্রহ্মভূতোপি তাদিসেন কুমারত্তভাৰেন চরতি.

জনিতস্মিং-সদ্দো এৰ ই-কারস্স এ-কারং কত্ৰা ‘‘জনেতস্মি’’ন্তি ৰুত্তো, জনিতস্মিন্তি চ জনস্মিন্তি অত্থো ৰেদিতব্বো. জনিতস্মিন্তি সামঞ্ঞগ্গহণেপি যত্থ চতুৰণ্ণসমঞ্ঞা, তত্থেৰ মনুস্সলোকে. খত্তিযো সেট্ঠোতি লোকসমঞ্ঞাপি মনুস্সলোকেযেৰ, ন দেৰকাযে ব্রহ্মকাযে ৰাতি দস্সেতুং ‘‘যে গোত্তপটিসারিনো’’তি ৰুত্তং. পটিসরন্তীতি ‘‘অহং গোতমো, অহং কস্সপো’’তি পতি পতি অত্তনো গোত্তং অনুসরন্তি পটিজানন্তি ৰাতি অত্থো.

এত্তাৰতাতি ‘‘সাধু সাধু আনন্দা’’তি এত্তকেন সাধুকারদানেন. জিনভাসিতং নাম জাতন্তিআদিতো পট্ঠায যাৰ পরিযোসানা থেরভাসিতং বুদ্ধভাসিতমেৰ নাম জাতং. ‘‘কিম্পনিদং সুত্তং সত্থুদেসনানুৰিধানতো জিনভাসিতং, উদাহু সাধুকারদানমত্তেনা’’তি এৰরূপা চোদনা ইধ অনোকাসা থেরস্স দেসনায ভগৰতো দেসনানুৰিধানহেতুকত্তা সাধুকারদানস্সাতি. যং পনেত্থ অত্থতো অৰিভত্তং, তং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

সেখসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.