২. অট্ঠকনাগরসুত্তৰণ্ণনা

১৭. অৰিদূরেতি ইমিনা পাল়িযং ‘‘ৰেসালিয’’ন্তি ইদং সমীপে ভুম্মৰচনন্তি দস্সেতি. সারপ্পত্তকুলগণনাযাতি (অ. নি. টী. ৩.১১.১৬) মহাসারমহপ্পত্তকুলগণনায. দসমে ঠানেতি অঞ্ঞে অঞ্ঞেতি দসগণনট্ঠানে. অট্ঠকনগরে জাতো ভৰো অট্ঠকনাগরো. কুক্কুটারামোতি পাটলিপুত্তে কুক্কুটারামো, ন কোসম্বিযং.

১৮. পকতত্থনিদ্দেসো ত-সদ্দোতি তস্স ‘‘ভগৰতা’’তিআদীহি পদেহি সমানাধিকরণভাৰেন ৰুত্তস্স যেন অভিসম্বুদ্ধভাৰেন ভগৰা পকতো অধিগতো সুপাকটো চ, তং অভিসম্বুদ্ধভাৰং সদ্ধিং আগমনীযপটিপদায অত্থভাৰেন দস্সেন্তো ‘‘যো সো…পে… অভিসম্বুদ্ধো’’তি আহ. সতিপি ঞাণদস্সন-সদ্দানং ইধ পঞ্ঞাৰেৰচনভাৰে তেন তেন ৰিসেসেন তেসং ৰিসযৰিসেসে পৰত্তিদস্সনত্থং অসাধারণঞাণৰিসেসৰসেন ৰিজ্জাত্তযৰসেন ৰিজ্জাঅভিঞ্ঞানাৰরণঞাণৰসেন সব্বঞ্ঞুতঞাণমংসচক্খুৰসেন পটিৰেধদেসনাঞাণৰসেন চ তদত্থং যোজেত্ৰা দস্সেন্তো ‘‘তেসং তেস’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ আসযানুসযং জানতা আসযানুসযঞাণেন সব্বং ঞেয্যধম্মং পস্সতা সব্বঞ্ঞুতানাৰরণঞাণেহি. পুব্বেনিৰাসাদীহীতি পুব্বেনিৰাসাসৰক্খযঞাণেহি. পটিৰেধপঞ্ঞাযাতি অরিযমগ্গপঞ্ঞায. দেসনাপঞ্ঞায পস্সতাতি দেসেতব্বধম্মানং দেসেতব্বপ্পকারং বোধনেয্যপুগ্গলানঞ্চ আসযানুসযচরিতাধিমুত্তিআদিভেদং ধম্মদেসনাপঞ্ঞায যাথাৰতো পস্সতা. অরীনন্তি কিলেসারীনং, পঞ্চৰিধমারানং ৰা, সাসনস্স ৰা পচ্চত্থিকানং অঞ্ঞতিত্থিযানং তেসং পন হননং পাটিহারিযেহি অভিভৰনং অপ্পটিভানতাকরণং অজ্ঝুপেক্খনমেৰ ৰা, কেসিৰিনযসুত্তঞ্চেত্থ নিদস্সনং.

তথা ঠানাট্ঠানাদিৰিভাগং জানতা যথাকম্মূপগসত্তে পস্সতা, সৰাসনানং আসৰানং খীণত্তা অরহতা, অভিঞ্ঞেয্যাদিভেদে ধম্মে অভিঞ্ঞেয্যাদিতো অৰিপরীতাৰবোধতো সম্মাসম্বুদ্ধেন. অথ ৰা তীসু কালেসু অপ্পটিহতঞাণতায জানতা, কাযকম্মাদিৰসেন তিণ্ণং কম্মানং ঞাণানুপরিৰত্তিতো নিসম্মকারিতায পস্সতা, দৰাদীনং অভাৰসাধিকায পহানসম্পদায অরহতা, ছন্দাদীনং অহানিহেতুভূতায অক্খযপটিভানসাধিকায সব্বঞ্ঞুতায সম্মাসম্বুদ্ধেনাতি এৰং দসবলঅট্ঠারসআৰেণিকবুদ্ধধম্মৰসেনপি যোজনা কাতব্বা.

১৯. অভিসঙ্খতন্তি অত্তনো পচ্চযেহি অভিসম্মুখভাৰেন সমেচ্চ সম্ভূয্য কতং, স্ৰস্স কতভাৰো উপ্পাদনেন ৰেদিতব্বো, ন উপ্পন্নস্স পটিসঙ্খরণেনাতি আহ ‘‘উপ্পাদিত’’ন্তি. তে চস্স পচ্চযা চেতনাপধানাতি দস্সেতুং পাল়িযং ‘‘অভিসঙ্খতং অভিসঞ্চেতযিত’’ন্তি ৰুত্তন্তি ‘‘চেতযিতং পকপ্পিত’’ন্তি অত্থমাহ. অভিসঙ্খতং অভিসঞ্চেতযিতন্তি চ ঝানস্স পাতুভাৰদস্সনমুখেন ৰিদ্ধংসনভাৰং উল্লিঙ্গেতি যঞ্হি অহুত্ৰা সম্ভৰতি, তং হুত্ৰা পটিৰেতি. তেনাহ পাল়িযং ‘অভিসঙ্খত’ন্তিআদি. সমথৰিপস্সনাধম্মে ঠিতোতি সমথধম্মে ঠিতত্তা সমাহিতো ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা অনিচ্চানুপস্সনাদীহি নিচ্চসঞ্ঞাদযো পজহন্তো অনুক্কমেন তং অনুলোমঞাণং পাপেতা হুত্ৰা ৰিপস্সনাধম্মে ঠিতো. সমথৰিপস্সনাসঙ্খাতেসু ধম্মেসু রঞ্জনট্ঠেন রাগো, নন্দনট্ঠেন নন্দীতি. তত্থ সুখুমা অপেক্খা ৰুত্তা, যা ‘‘নিকন্তী’’তি ৰুচ্চতি.

এৰং সন্তেতি এৰং যথারুতৰসেন চ ইমস্স সুত্তপদস্স অত্থে গহেতব্বে সতি. সমথৰিপস্সনাসু ছন্দরাগো কত্তব্বোতি অনাগামিফলং নিব্বত্তেত্ৰা তদত্থায সমথৰিপস্সনাপি অনিব্বত্তেত্ৰা কেৰলং তত্থ ছন্দরাগো কত্তব্বো ভৰিস্সতি. কস্মা? তেসু সমথৰিপস্সনাসঙ্খাতেসু ধম্মেসু ছন্দরাগমত্তেন অনাগামিনা লদ্ধব্বস্স অলদ্ধানাগামিফলেন লদ্ধব্বত্তা তথা সতি তেন অনাগামিফলম্পি লদ্ধব্বমেৰ নাম হোতি. তেনাহ – ‘‘অনাগামিফলং পটিৰিদ্ধং ভৰিস্সতী’’তি. সভাৰতো রসিতব্বত্তা অৰিপরীতো অত্থো এৰ অত্থরসো. অঞ্ঞাপি কাচি সুগতিযোতি ৰিনিপাতিকে সন্ধাযাহ. অঞ্ঞাপি কাচি দুগ্গতিযোতি অসুরকাযমাহ.

সমথধুরমেৰ ধুরং সমথযানিকস্স ৰসেন দেসনায আগতত্তা. মহামালুক্যোৰাদে ‘‘ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচার’’ন্তি পাদকজ্ঝানং কত্ৰা ‘‘সো যদেৰ তত্থ হোতি রূপগতং ৰেদনাগত’’ন্তিআদিনা ৰিপস্সনং ৰিত্থারেত্ৰা ‘‘সো তত্থ ঠিতো আসৰানং খযং পাপুণাতী’’তি (ম. নি. ২.১৩৩) আগতত্তা ‘‘মহামালুক্যোৰাদে ৰিপস্সনাৰ ধুর’’ন্তি আহ. মহাসতিপট্ঠানসুত্তে (দী. নি. ২.৩৭৩ আদযো; ম. নি. ১.১০৬ আদযো) সব্বত্থকমেৰ তিক্খতরায ৰিপস্সনায আগতত্তা ৰুত্তং ‘‘ৰিপস্সনুত্তরং কথিত’’ন্তি. কাযগতাসতিসুত্তে (ম. নি. ৩.১৫৩-১৫৪) আনাপানজ্ঝানাদিৰসেন সৰিসেসং সমথৰিপস্সনায আগতত্তা ৰুত্তং ‘‘সমথুত্তরং কথিত’’ন্তি.

অপ্পং যাচিতেন বহুং দেন্তেন উল়ারপুরিসেন ৰিয একং ধম্মং পুচ্ছিতেন ‘‘অযম্পি একধম্মো’’তি কথিতত্তা একাদসপি ধম্মা পুচ্ছাৰসেন একধম্মো নাম জাতো পচ্চেকং ৰাক্যপরিসমাপনঞাযেন. একৰীসতি পব্বানি তেহি বোধিযমানায পটিপদায একরূপত্তা পটিপদাৰসেন একধম্মো নাম জাতোতি. ইধ ইমস্মিং অট্ঠকনাগরসুত্তে. নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনধম্মানং সঙ্খারাৰসেসসুখুমভাৰপ্পত্ততায তত্থ সাৰকানং দুক্করন্তি ন চতুত্থারুপ্পৰসেনেত্থ দেসনা আগতাতি চতুন্নং ব্রহ্মৰিহারানং, হেট্ঠিমানং তিণ্ণং আরুপ্পানঞ্চ ৰসেন একাদস. পুচ্ছাৰসেনাতি ‘‘অত্থি নু খো, ভন্তে আনন্দ, তেন…পে… সম্মাসম্বুদ্ধেন একধম্মো অক্খাতো’’তি (ম. নি. ২.১৮) এৰং পৰত্তপুচ্ছাৰসেন. অমতুপ্পত্তিযত্থেনাতি অমতভাৰস্স উপ্পত্তিহেতুতায, সব্বানিপি কম্মট্ঠানানি একরসম্পি অমতাধিগমপটিপত্তিযাতি অত্থো, এৰমেত্থ অগ্গফলভূমি অনাগামিফলভূমীতি দ্ৰেৰ ভূমিযো সরূপতো আগতা, নানন্তরিযতায পন হেট্ঠিমাপি দ্ৰে ভূমিযো অত্থতো আগতা এৰাতি দট্ঠব্বা.

২১. পঞ্চ সতানি অগ্ঘো এতস্সাতি পঞ্চসতং. সেসং উত্তানমেৰ.

অট্ঠকনাগরসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.