১০. অপণ্ণকসুত্তৰণ্ণনা
৯৩. নানাৰিধাতি নানাৰিধদিট্ঠিকা সমণব্রাহ্মণাতি পব্বজ্জামত্তেন সমণা, জাতিমত্তেন ব্রাহ্মণা চ. দস্সনন্তি দিট্ঠি. গহিতন্তি অভিনিৰিস্স গহিতং. ইতি তে অত্তনো দস্সনং গহেতুকামা পুচ্ছন্তি. ৰিনা দস্সনেন লোকো ন নিয্যাতীতি ৰিমোক্খভাৰনায একেন দস্সনেন ৰিনা লোকো সংসারদুক্খতো ন নিগচ্ছতি. একদিট্ঠিযম্পি পতিট্ঠাতুং নাসক্খিংসু সদ্ধাকারাভাৰতো. তথা হি তে ইমায দেসনায সরণেসু পতিট্ঠহিংসু. যস্মা অৰিপরীতে সদ্ধেয্যৰত্থুস্মিং উপ্পন্নসদ্ধা ‘‘আকারৰতী’’তি অধিপ্পেতা, তস্মা যো লোকে অৰিপরীতধম্মদেসনা, অযমেৰেসাতি পৰত্তা মগ্গসাধনগতায সদ্ধায কারণভাৰতো তন্নিস্সযা সদ্ধা, সা আকারৰতীতি ৰুত্তা. অৰত্থুস্মিঞ্হি সদ্ধা অযুত্তকারণতায ন আকারৰতী. আকারৰতীতি এত্থ ৰতী-সদ্দো ন কেৰলং অত্থিতামত্তদীপকো, অথ খো অতিসযত্থদীপকো পাসংসত্থদীপকো ৰা দট্ঠব্বো. তেন আকারৰতীতি সদ্ধেয্যৰত্থুৰসেন অতিসযকারণৰতীতি ৰা পাসংসকারণৰতীতি ৰা অযমেত্থ অত্থো. অপণ্ণকোতি এত্থ যথা কঞ্চি অত্থং সাধেতুং আরদ্ধস্স পযোগো ৰিরদ্ধো, তত্থ অকারকো ৰিয হোতি পুনপি আরভিতব্বতায. অৰিরদ্ধো পন অত্থস্স সাধনতো অপণ্ণকো, এৰং অযম্পি ধম্মো অভিভৰিত্ৰা পৰত্তনতো একংসতো ‘‘অপণ্ণকো’’তি ৰুত্তো. তেনাহ ‘‘অৰিরদ্ধো অদ্ৰেজ্ঝগামী একংসগাহিকো’’তি.
৯৪. তব্বিপচ্চনীকভূতাতি তস্সা মিচ্ছাদিট্ঠিযা পচ্চনীকভূতা.
৯৫. নেসন্তি কুসলানং ধম্মানং. অকুসলতো নিক্খন্তভাৰেতি অসংকিলিট্ঠভাৰে. আনিসংসোতি সুদ্ধৰিপাকতা. ৰিসুদ্ধিপক্খোতি ৰিসুদ্ধিভাৰো পরিযোদাততা. অভূতধম্মস্স দিট্ঠিভাৰস্স সঞ্ঞাপনা আচিক্খনা অভূতধম্মসঞ্ঞাপনা. সাৰজ্জেসু পরমৰজ্জে মিচ্ছাদস্সনে পগ্গহণন্তি কুতো সুসীল্যস্স পগ্গহোতি আহ – ‘‘মিচ্ছাদস্সনং গণ্হন্তস্সেৰ সুসীল্যং পহীনং হোতী’’তি. মিচ্ছাদিট্ঠিআদযোতি এত্থ মিচ্ছাসঙ্কপ্পো পরলোকাভাৰচিন্তা, মিচ্ছাৰাচা পরলোকাভাৰৰাদভূতো মুসাৰাদো, অরিযানং পচ্চনীকতাদযো. অপরাপরং উপ্পজ্জনৰসেনাতি পুনপ্পুনং চিত্তে উপ্পজ্জনৰসেন. পাপকা অকুসলা ধম্মাতি পচ্চৰেক্খণসঞ্ঞাপনাদিকালে উপ্পজ্জনকা তথাপৰত্তা অকুসলখন্ধা.
কলিগ্গহোতি অনত্থপরিগ্গহো. সো পন যস্মা দিট্ঠেৰ ধম্মে অভিসম্পরাযঞ্চ পরাজযো হোতীতি আহ ‘‘পরাজযগ্গাহো’’তি. দুস্সমত্তোতি এত্থ দু-সদ্দো ‘‘সমাদিন্নো’’তি এত্থাপি আনেত্ৰা যোজেতব্বোতি আহ ‘‘দুপ্পরামট্ঠো’’তি. যথা দুপ্পরামট্ঠো হোতি, এৰং সমাদিন্নো দুস্সমত্তো দুসমাদিন্নো ৰুত্তো. সকৰাদমেৰ ফরিত্ৰাতি অত্তনো নত্থিকৰাদমেৰ ‘‘ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি (ম. নি. ২.১৮৭; ৩.২৭-২৮) অৰধারেন্তো অঞ্ঞস্স ওকাসঅদানৰসেন ফরিত্ৰা. তেনাহ ‘‘অধিমুচ্চিত্ৰা’’তি. ‘‘সম্বুদ্ধো’’তিআদি অধিমুচ্চনাকারদস্সনং. রিঞ্চতীতি ৰিৰেচেতি অপনেতি. তেনাহ ‘‘ৰজ্জেতী’’তি.
৯৬. কটগ্গহোতি কতং সব্বসো সিদ্ধিমেৰ কত্ৰা গহণং. সো পন জযলাভো হোতীতি ৰুত্তং ‘‘জযগ্গাহো’’তি. সুগ্গহিতোতি সুট্ঠুকরণৰসেন গহিতো. সুপরামট্ঠোতি সুট্ঠু পরাপরং আসেৰনৰসেন আমট্ঠো. উভযেনপি তস্স কম্মস্স কতূপচিতভাৰং দস্সেতি, সোত্থিভাৰাৰহত্তঞ্চ সগ্গুপপত্তিসংৰত্তনতো পাপসভাৰপহানতো চ.
৯৭. সহত্থা করোন্তস্সাতি (দী. নি. টী. ১.১৬৬; সং. নি. টী. ২.৩.২১১) সহত্থেনেৰ করোন্তস্স. নিস্সগ্গিযথাৰরাদযোপি ইধ সহত্থকরণেনেৰ সঙ্গহিতা. পচনং দহনং ৰিবাধনন্তি আহ ‘‘দণ্ডেন পীল়েন্তস্সা’’তি. সোকং সযং করোন্তস্সাতি পরস্স সোককারণং সযং করোন্তস্স, সোকং ৰা উপ্পাদেন্তস্স. পরেহি অত্তনো ৰচনকরেহি. সযম্পি ফন্দতোতি পরস্স ৰিবাধনপযোগেন সযম্পি ফন্দতো. অতিপাতযতোতি পদং সুদ্ধকত্তুঅত্থে হেতুকত্তুঅত্থে চ ৰত্ততীতি আহ ‘‘হনন্তস্সপি হনাপেন্তস্সাপী’’তি.
ঘরস্স ভিত্তি অন্তো বহি চ সন্ধিতা হুত্ৰা ঠিতা ঘরসন্ধি. কিঞ্চিপি অসেসেত্ৰা নিরৰসেসমেৰ লোপোতি নিল্লোপো. একাগারে নিযুত্তো ৰিলোপো একাগারিকো. পরিতো সব্বসো পন্থে হননং পরিপন্থো. পাপং ন করীযতি পুব্বে অসতো উপ্পাদেতুং অসক্কুণেয্যত্তা, তস্মা নত্থি পাপং. যদি এৰং কথং সত্তা পাপং পটিপজ্জন্তীতি আহ – ‘‘সত্তা পন করোমাতি এৰংসঞ্ঞিনো হোন্তী’’তি. এৰং কিরস্স হোতি ‘‘ইমেসঞ্হি সত্তানং হিংসাদিকিরিযা ন অত্তানং ফুসতি তস্স নিচ্চতায নিব্বিকারত্তা, সরীরং পন অচেতনং কট্ঠকলিঙ্গরূপমং, তস্মিং ৰিকোপিতেপি ন কিঞ্চি পাপ’’ন্তি. খুরনেমিনাতি নিসিতখুরমযনেমিনা. গঙ্গায দক্খিণদিসা অপ্পতিরূপদেসো, উত্তরদিসা পতিরূপদেসোতি অধিপ্পাযেন ‘‘দক্খিণঞ্চে’’তিআদি ৰুত্তন্তি ‘‘দক্খিণতীরে মনুস্সা কক্খল়া’’তিআদিমাহ.
মহাযাগন্তি মহাৰিজিতযঞ্ঞসদিসং মহাযাগং. সীলসংযমেনাতি কাযিকৰাচসিকসংৰরেন. সচ্চৰচনেনাতি সচ্চৰাচায. তস্স ৰিসুং ৰচনং লোকে গরুতরপুঞ্ঞসম্মতভাৰতো. যথা হি পাপধম্মেসু মুসাৰাদো গরু, এৰং পুঞ্ঞধম্মেসু সচ্চৰাচা. তেনাহ ভগৰা – ‘‘একং ধম্মমতীতস্সা’’তিআদি (ধ. প. ১৭৬). ৰুত্তনযেনেৰাতি কণ্হপক্খে ৰুত্তনযেন. তত্থ হি – ‘‘নত্থি পাপং, নত্থি পাপস্স আগমো’’তি আগতং, ইধ ‘‘অত্থি পুঞ্ঞং, অত্থি পুঞ্ঞস্স আগমো’’তি আগতং, অযমেৰ ৰিসেসো. সেসং ৰুত্তসদিসমেৰাতি ‘‘তেসমেতং পাটিকঙ্খ’’ন্তি এৰমাদিং সন্ধায ৰদতি, তং হেট্ঠা পুরিমৰারসদিসং.
১০০. উভযেনাতি হেতুপচ্চযপটিসেধৰচনেন. সংকিলেসপচ্চযন্তি সংসারে পরিব্ভমনেন কিলিন্নস্স মলিনভাৰস্স কারণং. ৰুত্তৰিপরিযাযেন ৰিসুদ্ধিপচ্চযন্তি সদ্দত্থো ৰেদিতব্বো. বলন্তিআদীসু সত্তানং সংকিলেসাৰহং ৰোদানাৰহঞ্চ উস্সাহসঙ্খাতং বলং ৰা, সূরৰীরভাৰসঙ্খাতং ৰীরিযং ৰা, পুরিসেন কত্তব্বো পুরিসথামো ৰা, সো এৰ পরং পরং ঠানং অক্কমনপ্পত্তিযা পুরিসপরক্কমো ৰা নত্থি ন উপলব্ভতি.
সত্ৰযোগতো, রূপাদীসু সত্তৰিসত্ততায চ সত্তা. পাণনতো অস্সাসপস্সাসৰসেন পৰত্তিযা পাণা. তে পন সো একিন্দ্রিযাদিৰসেন ৰিভজিত্ৰা ৰদতীতি আহ ‘‘একিন্দ্রিযো’’তিআদি. অণ্ডকোসাদীসু ভৰনতো ভূতাতি ৰুচ্চন্তীতি আহ ‘‘অণ্ডকোস…পে… ৰদন্তী’’তি. জীৰনতো পাণং ধারেন্তো ৰিয ৰড্ঢনতো জীৰাতি এৰং সত্তপাণভূতজীৰেসু সদ্দত্থো ৰেদিতব্বো. নত্থি এতেসং সংকিলেসৰিসুদ্ধীসু ৰসোতি অৰসা. নত্থি নেসং বলং ৰীরিযঞ্চাতি অবলা অৰীরিযা. নিযততাতি অচ্ছেজ্জসুত্তাৰুতাভেজ্জমণি ৰিয নিযতপৰত্তনতায গতিজাতিবন্ধপজহৰসেন নিযামো. তত্থ তত্থ গমনন্তি ছন্নং অভিজাতীনং তাসু তাসু গতীসু উপগমনং সমৰাযেন সমাগমো. সভাৰোযেৰাতি যথা কণ্টকস্স তিক্খতা, কবিট্ঠফলানং পরিমণ্ডলতা, মিগপক্খীনং ৰিচিত্তাকারতা, এৰং সব্বস্সপি লোকস্স হেতুপচ্চযেন ৰিনা তথা তথা পরিণামো, অযং সভাৰোযেৰ অকিত্তিমোযেৰ. তেনাহ ‘‘যেন হী’’তিআদি.
সকুণে হনতীতি সাকুণিকো, তথা সূকরিকো. লুদ্দোতি অঞ্ঞোপি যো কোচি মাগৰিকো নেসাদো. পাপকম্মপসুততায কণ্হাভিজাতি নাম. ভিক্খূতি সাকিযা ভিক্খূ, মচ্ছমংসখাদনতো নীলাভিজাতীতি ৰদন্তি. ঞাযলদ্ধেপি পচ্চযে ভুঞ্জমানা আজীৰকসমযস্স ৰিলোমগাহিতায ‘‘পচ্চযেসু কণ্টকে পক্খিপিত্ৰা খাদন্তী’’তি ৰদন্তি. একে পব্বজিতা, যে সৰিসেসং অত্তকিলমথানুযোগমনুযুত্তা. তথা হি তে কণ্টকে ৰত্তেন্তা ৰিয হোন্তীতি কণ্টকৰুত্তিকাতি ৰুত্তা. ঠত্ৰা ভুঞ্জনদানপটিক্খেপাদিৰতসমাযোগেন পণ্ডরতরা. অচেলকসাৰকাতি আজীৰকসাৰকে ৰদতি. তে কির আজীৰকলদ্ধিযা ৰিসুদ্ধচিত্ততায নিগণ্ঠেহিপি পণ্ডরতরা. নন্দাদযো হি তথারূপায পটিপত্তিযা পত্তব্বা, তস্মা নন্দাদযো নিগণ্ঠেহি আজীৰকসাৰকেহি চ পণ্ডরতরাতি ৰুত্তা ‘‘সুক্কাভিজাতী’’তি.
অযমেতেসং লদ্ধীতি সাকুণিকাদিভাৰূপগমনেন কণ্হাভিজাতিআদীসু দুক্খং সুখঞ্চ পটিসংৰেদেন্তা অনুক্কমেন মহাকপ্পানং চুল্লাসীতিসহস্সানি খেপেত্ৰা আজীৰকভাৰূপগমনেন পরমসুক্কাভিজাতিযং ঠত্ৰা সংসারতো সুজ্ঝন্তীতি অযং তেসং নিযতি আজীৰকানং লদ্ধি.
‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তি ৰদন্তো নত্থিকো দানস্স ফলং পটিক্খিপতীতি আহ – ‘‘নত্থিকদিট্ঠি ৰিপাকং পটিবাহতী’’তি. তথা চেৰ হেট্ঠা সংৰণ্ণিতং ‘‘নত্থিকদিট্ঠি হি নত্থিতমাহা’’তি. অহেতুকদিট্ঠি উভযন্তি কম্মং ৰিপাকঞ্চ উভযং. সো হি ‘‘অহেতূ অপচ্চযা সত্তা সংকিলিস্সন্তি ৰিসুজ্ঝন্তী’’তি ৰদন্তো কম্মস্স ৰিয ৰিপাকস্সপি সংকিলেসৰিসুদ্ধীনং পচ্চযত্তাভাৰৰচনতো তদুভযং পটিবাহতি নাম. ৰিপাকো পটিবাহিতো হোতি অসতি কম্মে ৰিপাকাভাৰতো. কম্মং পটিবাহিতং হোতি অসতি ৰিপাকে কম্মস্স নিরত্থকভাৰাপত্তিতো. অত্থতোতি সরূপেন. উভযপটিবাহকাতি ৰিসুং ৰিসুং তংতংদিট্ঠিতা ৰুত্তাপি সব্বে তে নত্থিকাদযো নত্থিকদিট্ঠিআদিৰসেন পচ্চেকং তিৰিধদিট্ঠিকা এৰ উভযপটিবাহকত্তা. ‘‘উভযপটিবাহকা’’তি হি হেতুৰচনং. অহেতুকৰাদা চাতিআদি পটিঞ্ঞাৰচনং. যো হি ৰিপাকপটিবাহনেন নত্থিকদিট্ঠিকো, সো অত্থতো কম্মপটিবাহনেন অকিরিযদিট্ঠিকো, উভযপটিবাহনেন অহেতুকদিট্ঠিকো চ হোতি. সেসদ্ৰযেপি এসেৰ নযো.
সজ্ঝাযন্তীতি তং দিট্ঠিদীপকং গন্থং উগ্গহেত্ৰা পঠন্তি. ৰীমংসন্তীতি তস্স অত্থং ৰিচারেন্তি. তেসন্তিআদি ৰীমংসনাকারদস্সনং. তস্মিং আরম্মণেতি যথাপরিকপ্পিতকম্মফলাভাৰদীপকে ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তিআদিনযপ্পৰত্তায লদ্ধিযা আরম্মণে. মিচ্ছাসতি সন্তিট্ঠতীতি ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তিআদিৰসেন অনুস্সৰূপলদ্ধে অত্থে তদাকারপরিৰিতক্কনেহি সৰিগ্গহে ৰিয সরূপতো চিত্তস্স পচ্চুপট্ঠিতে চিরকালপরিচযেন ‘‘এৰমেত’’ন্তি নিজ্ঝানক্খমভাৰূপগমনেন নিজ্ঝানক্খন্তিযা তথা গহিতে পুনপ্পুনং তথেৰ আসেৰন্তস্স বহুলীকরোন্তস্স মিচ্ছাৰিতক্কেন সমাদিযমানা মিচ্ছাৰাযামুপত্থম্ভিতা অতংসভাৰং ‘‘তংসভাৰ’’ন্তি গণ্হন্তী মিচ্ছাসতীতি লদ্ধনামা তংলদ্ধিসহগতা তণ্হা সন্তিট্ঠতি. চিত্তং একগ্গং হোতীতি যথাৰুত্তৰিতক্কাদিপচ্চযলাভেন তস্মিং আরম্মণে অৰট্ঠিততায অনেকগ্গং পহায একগ্গং অপ্পিতং ৰিয হোতি. মিচ্ছাসমাধিপি হি পচ্চযৰিসেসেহি লদ্ধভাৰনাবলেহি কদাচি সমাধানপতিরূপকিচ্চকরো হোতিযেৰ ৰালৰিজ্ঝনাদীসু ৰিযাতি দট্ঠব্বং. জৰনানি জৰন্তীতি অনেকক্খত্তুং তেনাকারেন পুব্বভাগিযেসু জৰনৰারেসু পৰত্তেসু সব্বপচ্ছিমে জৰনৰারে সত্ত জৰনানি জৰন্তি. পঠমজৰনে পন সতেকিচ্ছা হোন্তি, তথা দুতিযাদীসূতি ধম্মসভাৰদস্সনমেতং, ন পন তস্মিং খণে তেসং সতেকিচ্ছভাৰাপাদনং কেনচি সক্কা কাতুং.
তত্থাতি তেসু তীসু মিচ্ছাদস্সনেসু. কোচি একং দস্সনং ওক্কমতীতি যস্স একস্মিংযেৰ অভিনিৰেসো আসেৰনা চ পৰত্তা, সো একংযেৰ দস্সনং ওক্কমতি. যস্স পন দ্ৰীসু, তীসুপি ৰা অভিনিৰেসনা পৰত্তা, সো দ্ৰে তীণি ওক্কমতি. এতেন যা পুব্বে উভযপটিবাহনতামুখেন ৰুত্তা অত্থসিদ্ধা সব্বদিট্ঠিকতা, সা পুব্বভাগিযা. যা পন মিচ্ছত্তনিযামোক্কন্তি ভূতা, সা যথাসকং পচ্চযসমুদাগমসিদ্ধিতো ভিন্নারম্মণানং ৰিয ৰিসেসাধিগমানং অঞ্ঞমঞ্ঞং একজ্ঝং অনুপ্পত্তিযা অসংকিণ্ণা এৰাতি দস্সেতি. একস্মিং ওক্কন্তেপীতিআদিনা তিস্সন্নম্পি দিট্ঠীনং সমানবলতং সমানফলতঞ্চ দস্সেতি, তস্মা তিস্সোপি চেতা একস্স উপ্পন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং অব্বোকিণ্ণা এৰ, একায ৰিপাকে দিন্নে ইতরা অনুবলপ্পদাযিকা হোন্তি. ৰট্টখাণু নামাতি ইদং ৰচনং নেয্যত্থং, ন নীতত্থন্তি তং ৰিৰরিত্ৰা দস্সেতুং কিং পনেসাতিআদি ৰুত্তং, অকুসলং নামেতং অবলং দুব্বলং, ন কুসলং ৰিয মহাবলন্তি আহ – ‘‘একস্মিংযেৰ অত্তভাৰে নিযতো’’তি. অঞ্ঞথা সম্মত্তনিযামো ৰিয মিচ্ছত্তনিযামোপি অচ্চন্তিকো সিযা. যদি এৰং ৰট্টখাণুকজোতনা কথন্তি আহ ‘‘আসেৰনৰসেন পনা’’তিআদি, তস্মা যথা ‘‘সকিং নিমুগ্গো নিমুগ্গোৰ হোতী’’তি (অ. নি. ৭.১৫) ৰুত্তং, এৰং ৰট্টখাণুকজোতনা. যাদিসে হি পচ্চযে পটিচ্চ অযং তংতংদস্সনং ওক্কন্তো পুন কদাচি তপ্পটিপক্খে পচ্চযে পটিচ্চ ততো সীসুক্খিপনমস্স ন হোতীতি ন ৰত্তব্বং. তেন ৰুত্তং ‘‘যেভুয্যেনা’’তি.
তস্মাতি যস্মা এৰং সংসারখাণুভাৰস্সপি পচ্চযো অকল্যাণজনো, তস্মা. ভূতিকামোতি দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকপরমত্থানং ৰসেন অত্তনো গুণেহি ৰড্ঢিকামো. যং পনেত্থ কেচি ৰদন্তি ‘‘যথা চিরকালভাৰনায পরিপাকূপগমলদ্ধবলত্তা উপনিস্সযকুসলা অকুসলে সব্বসো সমুচ্ছিন্দন্তি, এৰং অকুসলধম্মা ততোপি চিরকালভাৰনাসম্ভৰতো লদ্ধবলা হুত্ৰা কদাচি কুসলধম্মেপি সমুচ্ছিন্দন্তি. এৰঞ্চ কত্ৰা দল়্হমিচ্ছাভিনিৰেসস্স মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স ৰট্টখাণুকভাৰজোতনাপি সমত্থিতা হোতী’’তি যথা তং ‘‘ৰস্সভঞ্ঞানং দিট্ঠী’’তি, তং ন, মিচ্ছত্তনিযতধম্মানং চিরকালভাৰনামত্তেন ন পটিপক্খস্স পজহনসমত্থতা, অথ খো ধম্মতাসিদ্ধেন পচ্চযৰিসেসাহিতসামত্থিযেন অত্তনো পহাযকসভাৰেন পহাযকভাৰো ভাৰনাকুসলানংযেৰ ৰুত্তো, অকুসলানংযেৰ চ পহাতব্বভাৰো ‘‘দস্সনেন পহাতব্বা’’তিআদিনা নযেন, অকুসলানংযেৰ দুব্বলভাৰো ‘‘অবলানং বলীযন্তী’’তিআদিনা (সু. নি. ৭৭৬; মহানি. ৫) (যুত্তিনাপি নামতো ৰা অধিগমনিযো আলোকো আলোকভাৰতো বাহিরারণেকা ৰিয ন চেত্থ পটিঞ্ঞত্তে ভাৰেসতা সোতুনো আসংকিতব্বা ৰিসেসৰস্স সাধেতব্বতো সামঞ্ঞস্স চ সোতুভাৰেন অধিপ্পেতত্তা ৰেদ-সদ্দস্স লোপো দীপে সভাৰে সাধনে যথা তং সদ্দযভাৰস্স নাপি ৰিসুদ্ধকঅনুমানাদিৰিরোধসম্ভাৰতো. ন হি সক্কা অন্তরালোকস্স বাহিরালোকস্স ৰিয রূপকাযং উপাদায রূপতা চক্খুৰিঞ্ঞেয্যত্তাদিকে পতিট্ঠাপেতুং সক্কাতি ৰুত্তং, ননুপি অন্তরালোকো অৰিগ্গহত্তা ৰেদনা ৰিযাতি সদ্ধেৰ ঞাণালোকস্স অৰিজ্জন্ধকারা ৰিয ৰিধমনিযভাৰে সব্বেসম্পি কুসলধম্মানং কেনচিপি অকুসলধম্মেন সমুচ্ছিন্দনিযতা সিদ্ধাৰ হোতি). ৰট্টখাণুকচোদনায যং ৰত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৰুত্তমেৰাতি তিট্ঠতেসা বালজনৰিকত্থনা.
১০৩. ঝানচিত্তমযাতি রূপাৰচরজ্ঝানচিত্তেন নিব্বত্তা. তথা হি তেসং ৰিসেসেন ঝানমনসা নিব্বত্তত্তা ‘‘মনোমযা’’তি ৰুত্তা, অৰিসেসেন পন অভিসঙ্খারমনসা সব্বেপি সত্তা মনোমযা এৰ. সঞ্ঞামযাতি এত্থাপি এসেৰ নযো. তেনাহ ‘‘অরূপজ্ঝানসঞ্ঞাযা’’তি. অযন্তি রূপিতাভাৰপটিপজ্জনকপুগ্গলো. অপ্পটিলদ্ধজ্ঝানোতি অনধিগতরূপজ্ঝানো. তস্সপীতি তক্কিনোপি. রূপজ্ঝানে কঙ্খা নত্থি অনুস্সৰৰসেন লদ্ধৰিনিচ্ছযত্তা.
১০৪. সারাগাযাতি সরাগভাৰায. সন্তিকেতি সমীপে, ন থামগতা দিট্ঠিনাতিদূরত্তা সরাগা, ন সম্পযুত্তত্তা. সা হি ন থামগতা ৰট্টপরিযাপন্নেসু ধম্মেসু রজ্জতীতি ৰিঞ্ঞাযতীতি আহ – ‘‘রাগৰসেন ৰট্টে রজ্জনস্সা’’তি. সব্বেপি সংযোজনা তণ্হাৰসেনেৰ সম্ভৰন্তীতি আহ – ‘‘তণ্হাৰসেন সংযোজনত্থাযা’’তি. আরুপ্পে পনস্স কঙ্খা নত্থীতি অনুস্সৰৰসেন লদ্ধনিচ্ছযং সন্ধায ৰুত্তং. কামং দুগ্গতিদুক্খানং একন্তসংৰত্তনেন নত্থিকদিট্ঠিআদীনং অপণ্ণকতা পাকটা এৰ, নিপ্পরিযাযেন পন অনৰজ্জস্স অত্থস্স একন্তসাধকং অপণ্ণকন্তি কত্ৰা চোদনা, সাৰজ্জস্সপি অত্থস্স সাধনে একংসিকভাৰং গহেত্ৰা পরিহারো. তেনাহ ‘‘গহণৰসেনা’’তিআদি. তেন রুল়্হীৰসেন ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তিআদীনি অপণ্ণকঙ্গানি জাতানীতি দস্সেতি.
১০৫. হেট্ঠা তযো পুগ্গলাৰ হোন্তীতি অত্তন্তপো পরন্তপোতি ইমস্মিং চতুক্কে হেট্ঠা তযো পুগ্গলা হোন্তি. যথাৰুত্তা পঞ্চপি পুগ্গলা দুপ্পটিপন্নাৰ, ততো অত্থিকৰাদাদযো পঞ্চপুগ্গলা সম্মাপটিপন্নতায ইমস্মিং চতুক্কে একো চতুত্থপুগ্গলোৰ হোতি. এতমত্থং দস্সেতুন্তি ইধ হেট্ঠা ৰুত্তপুগ্গলপঞ্চকদ্ৰযং ইমস্মিং চতুক্কে এৰ সঙ্গহং গচ্ছতীতি ৰিভাগেন দুপ্পটিপত্তিসুপ্পটিপত্তিযো দস্সেতুং ভগৰা ইমং দেসনং আরভীতি. যং পনেত্থ অত্থতো অৰিভত্তং, তং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
অপণ্ণকসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.
নিট্ঠিতা চ গহপতিৰগ্গৰণ্ণনা.