১. পারাজিকনিদ্দেসৰণ্ণনা
১. ইদানি সব্বসিক্খানং পন মূলভূতত্তা অধিসীলসিক্খাৰ পঠমং ৰুত্তা, তত্রাপি মহাসাৰজ্জত্তা, মূলচ্ছেজ্জৰসেন পৰত্তনতো চ সব্বপঠমং পারাজিকং জানিতব্বন্তি দস্সেন্তো ‘‘সং নিমিত্ত’’ন্ত্যাদিমাহ. তত্থ মগ্গত্তযে সং নিমিত্তং পৰেসন্তো ভিক্খু চুতোতি অত্থো. সং নিমিত্তন্তি অত্তনো অঙ্গজাতং, সব্বন্তিমেন পরিচ্ছেদেন একতিলবীজমত্তম্পি অত্তনো অঙ্গজাতন্তি ৰুত্তং হোতি. ভিক্খূতি অনিক্খিত্তসিক্খো. মগ্গত্তযেতি এত্থ মনুস্সামনুস্সতিরচ্ছানগতানং ৰসেন তিস্সো ইত্থিযো, তযো উভতোব্যঞ্জনকা, তযো পণ্ডকা, তযো পুরিসাতি পারাজিকৰত্থুভূতানং নিমিত্তানং নিস্সযা দ্ৰাদস সত্তা হোন্তি. তেসং ৰচ্চপস্সাৰমুখমগ্গৰসেন তযো মগ্গা. তত্থ মনুস্সিত্থিযা তযো, অমনুস্সিত্থিযা তযো, তিরচ্ছানগতিত্থিযা তযোতি নৰ, তথা মনুস্সুভতোব্যঞ্জনকাদীনং. মনুস্সপণ্ডকাদীনং পন ৰচ্চমুখমগ্গৰসেন দ্ৰে দ্ৰেতি ছ, তথা মনুস্সপুরিসাদীনন্তি সব্বেসং ৰসেন তিংস মগ্গা হোন্তি. তে সব্বে পরিগ্গহেত্ৰা ইধ ‘‘মগ্গত্তযে’’তি ৰুত্তং, তস্মিং মগ্গত্তযে, দ্ৰাদসন্নং সত্তানং তীসু মগ্গেসু যত্থ কত্থচি মগ্গেতি অত্থো. চুতোতি সক্কত্তা ৰা ব্রহ্মত্তা ৰা চুতসত্তো ৰিয সাসনতো চুতো হোতি, পারাজিকো হোতীতি অত্থো.
ইদানি পৰেসনং নাম ন কেৰলং অত্তুপক্কমেনেৰ হোতি, পরূপক্কমেনাপি হোতি, তত্থাপি সেৰনচিত্তে সতি পারাজিকো হোতীতি দস্সনত্থং ‘‘পৰেসনা’’ত্যাদি ৰুত্তং. তস্সত্থো – যো ভিক্খু পৰেসনট্ঠিতউদ্ধরণপৰিট্ঠক্খণেসু অঞ্ঞতরং খণং চেপি সাদিযং সাদিযন্তো সচেপি তস্মিং খণে সেৰনচিত্তং উপট্ঠাপেন্তো, চুতো পারাজিকো হোতি. যো পন সব্বসো অসাদিযন্তো আসীৰিসমুখং অঙ্গারকাসুং পৰিট্ঠং ৰিয চ মঞ্ঞতি, সো নিপ্পরাধো হোতি. এত্থ পন ঠিতং নাম সুক্কৰিস্সট্ঠিসমযপ্পত্তং. পঠমপারাজিকং.
২-৭. ইদানি দুতিযং দস্সেতুং ‘‘অদিন্নং মানুসং ভণ্ড’’ন্ত্যাদিমাহ. তত্থ যো ভিক্খু অদিন্নং মানুসং গরুকং ভণ্ডং পঞ্চৰীসাৰহারেসু যেন কেনচি অৰহারেন আদিযন্তো চুতো ভৰেতি সম্বন্ধো. অদিন্নন্তি যং কিঞ্চি পরপরিগ্গহিতং সস্সামিকং ভণ্ডং, তং তেহি সামিকেহি কাযেন ৰা ৰাচায ৰা ন দিন্নন্তি অদিন্নং, অনিস্সট্ঠং অপরিচ্চত্তং রক্খিতং গোপিতং মমাযিতং পরপরিগ্গহিতং. মনুস্সস্স ইদন্তি মানুসং, মনুস্সসন্তকং, ‘‘ভণ্ড’’ন্তিমিনা তুল্যাধিকরণং. থেয্যাযেকেনাতি থেয্যায একেন, একেন অৰহারেনাতি অত্থো. লিঙ্গভেদং কত্ৰা ৰুত্তং. ‘‘থেয্যা কেনচী’’তি ৰা পাঠো. তত্থ থেনোতি চোরো, থেনস্স ভাৰো থেয্যা, করণত্থে চেতং পচ্চত্তৰচনং, তস্মা কেনচি থেয্যেন অৰহারেনাতি অত্থো. আদিযন্তি আদিযন্তো গণ্হন্তো. পঞ্চৰীসাৰহারেসূতি পঞ্চপঞ্চকে সমোধানেত্ৰা পঞ্চৰীসতি অৰহারা. তত্থ পঞ্চপঞ্চকানি নাম নানাভণ্ডপঞ্চকং একভণ্ডপঞ্চকং সাহত্থিকপঞ্চকং পুব্বপ্পযোগপঞ্চকং থেয্যাৰহারপঞ্চকন্তি.
তত্থ সৰিঞ্ঞাণকাৰিঞ্ঞাণকমিস্সকভণ্ডৰসেন নানাভণ্ডপঞ্চকং, সৰিঞ্ঞাণকভণ্ডৰসেন একভণ্ডপঞ্চকং. তত্থ নানাভণ্ডৰসেন তাৰ এৰং ৰেদিতব্বো – যো আরামং অভিযুঞ্জতি, আপত্তি দুক্কটস্স. সামিকস্স ৰিমতিং উপ্পাদেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. সামিকো ‘‘ন ময্হং ভৰিস্সতী’’তি ধুরং নিক্খিপতি, আপত্তি পারাজিকস্স. অঞ্ঞস্স ভণ্ডং হরন্তো সীসে ভারং থেয্যচিত্তো আমসতি, আপত্তি দুক্কটস্স. ফন্দাপেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. খন্ধং ওরোপেতি, আপত্তি পারাজিকস্স. উপনিক্খিত্তং ভণ্ডং ‘‘দেহি মে ভণ্ড’’ন্তি ৰুচ্চমানো ‘‘নাহং গণ্হামী’’তি ভণতি, আপত্তি দুক্কটস্স. সামিকস্স ৰিমতিং উপ্পাদেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. সামিকো ‘‘ন ময্হং দস্সতী’’তি ধুরং নিক্খিপতি, আপত্তি পারাজিকস্স. ‘‘সহভণ্ডহারকং নেস্সামী’’তি পঠমং পাদং সঙ্কামেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. দুতিযং পাদং সঙ্কামেতি, আপত্তি পারাজিকস্স. থলট্ঠং ভণ্ডং থেয্যচিত্তো আমসতি, আপত্তি দুক্কটস্স. ফন্দাপেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. ঠানা চাৰেতি, আপত্তি পারাজিকস্স. অযমেত্থ নানাভণ্ডৰসেন যোজনা. একভণ্ডৰসেন পন সস্সামিকং দাসং ৰা তিরচ্ছানং ৰা যথাৰুত্তেন অভিযোগাদিনা নযেন আদিযতি ৰা হরতি ৰা অৰহরতি ৰা ইরিযাপথং কোপেতি ৰা ঠানা চাৰেতি ৰাতি. অযমেত্থ একভণ্ডৰসেন যোজনা.
পঞ্চ অৰহারা সাহত্থিকো আণত্তিকো নিস্সগ্গিযো অত্থসাধকো ধুরনিক্খেপোতি. তত্থ সাহত্থিকো নাম পরস্স ভণ্ডং সহত্থা অৰহরতি. আণত্তিকো নাম ‘‘অসুকস্স ভণ্ডং অৰহরা’’তি অঞ্ঞং আণাপেতি. নিস্সগ্গিযো নাম অন্তোসুঙ্কঘাতে ঠিতো বহিসুঙ্কঘাতং পাতেতি, আপত্তি পারাজিকস্স. অত্থসাধকো নাম ‘‘অসুকং ভণ্ডং যদা সক্কোসি, তদা অৰহরা’’তি আণাপেতি. তত্থ সচে পরো অনন্তরাযিকো হুত্ৰা তং অৰহরতি, আণাপকো আণত্তিক্খণেযেৰ পারাজিকো হোতি, অৰহারকো পন অৰহটকালে, অযং অত্থসাধকো. ধুরনিক্খেপো পন উপনিক্খিত্তভণ্ডৰসেন ৰেদিতব্বোতি ইদং সাহত্থিকপঞ্চকং.
অপরেপি পঞ্চ অৰহারা পুব্বপ্পযোগো সহপ্পযোগো সংৰিধাৰহারো সঙ্কেতকম্মং নিমিত্তকম্মন্তি. তত্থ আণত্তিৰসেন পুব্বপ্পযোগো ৰেদিতব্বো, ঠানাচাৰনৰসেন সহপ্পযোগো. সংৰিধাৰহারো নাম সম্বহুলা ভিক্খূ ‘‘অমুকং নাম গেহং গন্ত্ৰা, ছদনং ৰা ভিন্দিত্ৰা, সন্ধিং ৰা ছিন্দিত্ৰা ভণ্ডং হরিস্সামা’’তি সংৰিদহিত্ৰা গচ্ছন্তি, তেসু একো ভণ্ডং অৰহরতি, তস্সুদ্ধারে সব্বেসং পারাজিকং. সঙ্কেতকম্মং নাম সঞ্জাননকম্মং কালপরিচ্ছেদৰসেন সঞ্ঞাকরণং. এত্থ চ ‘‘পুরেভত্তং অৰহরা’’তি ৰুত্তে অজ্জ ৰা পুরেভত্তং অৰহরতু, স্ৰে ৰা অনাগতে সংৰচ্ছরে ৰা, নত্থি ৰিসঙ্কেতো, সঙ্কেতকারকস্স আণত্তিক্খণে, ইতরস্স ঠানা চাৰনেতি এৰং আপত্তি উভিন্নং পারাজিকস্স. নিমিত্তকম্মং নাম সঞ্ঞুপ্পাদনত্থং কস্সচি নিমিত্তস্স করণং অক্খিনিখণনহত্থালঙ্ঘনপাণিপ্পহারঅঙ্গুলিফোটনগীৰুন্নামনউক্কাসনাদিনা অনেকপ্পকারং. অৰহারকো আণাপকেন যং নিমিত্তসঞ্ঞং কত্ৰা ৰুত্তং, তং ‘‘এত’’ন্তি মঞ্ঞমানো তমেৰ অৰহরতি, উভিন্নং পারাজিকং. যং ‘‘অৰহরা’’তি ৰুত্তং, তং ‘‘এত’’ন্তি মঞ্ঞমানো অঞ্ঞং তস্মিংযেৰ ঠানে ঠপিতং অৰহরতি, মূলট্ঠস্স অনাপত্তি. ইদং পুব্বপ্পযোগপঞ্চকং.
অপরেপি পঞ্চ অৰহারা থেয্যাৰহারো পসয্হাৰহারো পরিকপ্পাৰহারো পটিচ্ছন্নাৰহারো কুসাৰহারোতি. তত্থ যো কূটমানকূটকহাপণাদীহি ৰঞ্চেত্ৰা গণ্হাতি, তস্সেৰং গণ্হতো অৰহারো থেয্যাৰহারো. যো সন্তজ্জেত্ৰা সযং দস্সেত্ৰা তেসং সন্তকং গণ্হাতি, যো ৰা অত্তনো পত্তবলিতো চ অধিকং বলক্কারেন গণ্হাতি রাজরাজমহামত্তাদযো ৰিয, তস্সেৰং গণ্হতো অৰহারো পসয্হাৰহারো. পরিকপ্পেত্ৰা গণ্হতো পনাৰহারো পরিকপ্পাৰহারো. সো দুৰিধো ভণ্ডোকাসপরিকপ্পৰসেন. তত্র যো ‘‘সাটকো চে, গণ্হিস্সামি, সুত্তং চে, ন গণ্হিস্সামী’’তি পরিকপ্পেত্ৰা অন্ধকারে পসিব্বকং গণ্হাতি, তত্র সাটকো চে, উদ্ধারেযেৰ পারাজিকং, সুত্তং চে হোতি, রক্খতি. অযং ভণ্ডপরিকপ্পো নাম. যো ঠানং পরিকপ্পেত্ৰা ভণ্ডং গণ্হাতি, তস্স তং পরিকপ্পিতপরিচ্ছেদং অতিক্কন্তমত্তে পারাজিকং. অযং ওকাসপরিকপ্পো নাম. এৰমিমেসং দ্ৰিন্নং পরিকপ্পানং ৰসেন পরিকপ্পেত্ৰা গণ্হতো অৰহারো পরিকপ্পাৰহারো. পটিচ্ছাদেত্ৰা পরস্স ভণ্ডং গণ্হতো অৰহারো পটিচ্ছন্নাৰহারো নাম. কুসং সঙ্কামেত্ৰা অৰহরণং কুসাৰহারো. যো কুসং পাতেত্ৰা চীৰরে ভাজিযমানে অত্তনো কোট্ঠাসস্স সমীপে ঠিতং অপ্পগ্ঘতরং ৰা মহগ্ঘতরং ৰা সমসমং ৰা পরস্স কোট্ঠাসং দিস্ৰা সচে পঠমতরং পরকোট্ঠাসতো কুসদণ্ডকং উদ্ধরতি, অত্তনো কোট্ঠাসে পাতেতুকামতায উদ্ধারে রক্খতি, পাতনেপি রক্খতি, অত্তনো কোট্ঠাসতো পন কুসদণ্ডং উদ্ধরতি, উদ্ধারে রক্খতি, তং উদ্ধরিত্ৰা পরকোট্ঠাসে পাতেন্তস্স হত্থতো মুত্তমত্তে পারাজিকং. অযং কুসাৰহারো নামাতি ইমেসু পঞ্চৰীসাৰহারেসু যেন কেনচি অৰহারেন গণ্হন্তো পারাজিকো ভৰেতি অত্থো.
গরুকন্তি পঞ্চমাসকং. ৰীসতিমাসকো হি কহাপণো, কহাপণস্স চতুত্থো ভাগো পাদো নাম, তস্মা পঞ্চমাসকং ৰা পাদং ৰা গরুকন্তি ৰেদিতব্বং. তত্থ ‘‘চত্তারো ৰীহযো গুঞ্জা, দ্ৰে গুঞ্জা মাসকো ভৰে’’তি ৰচনতো ৰীহিৰসেন চত্তালীস ৰীহযো দস গুঞ্জা পঞ্চমাসকোতি ৰেদিতব্বো. যং পন সামণেরসিক্খাযং ‘‘ৰীসতিৰীহী’’তি ৰুত্তং, তং নেৰ পাল়িযং, ন অট্ঠকথাযং অত্থি, ৰীমংসিতব্বমেতং. দুতিযপারাজিকং.
৮. ইদানি ততিযং দস্সেতুং ‘‘মনুস্সপাণং পাণো’’ত্যাদি ৰুত্তং. তত্থ যো ভিক্খু ‘‘মনুস্সপাণো’’ ইতি জানন্তো ৰধকচিত্তেন মনুস্সপাণং জীৰিতা ৰিযোজেতি, সো ভিক্খু সাসনা পারাজিকো হোতীতি সমুদাযত্থো.
মনুস্সপাণন্তি মাতুকুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিচিত্তেন সহুপ্পন্নং অতিপরিত্তং কললরূপং আদিং কত্ৰা পকতিযা ৰীসৰস্সসতাযুকস্স সত্তস্স যাৰ মরণকালা এত্থন্তরে অনুপুব্বেন ৰুদ্ধিপ্পত্তো অত্তভাৰো, এসো মনুস্সপাণো নাম, এৰরূপং মনুস্সপাণন্তি অত্থো. পাণোতি জানন্তি ‘‘পাণো’’ ইতি জানন্তো ‘‘তং জীৰিতা ৰোরোপেমী’’তি জানন্তো. ৰধকচেতসাতি ৰধকচিত্তেন, ইত্থম্ভূতে করণৰচনং, ৰধকচিত্তো হুত্ৰা মরণাধিপ্পাযো হুত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি. জীৰিতাতি জীৰিতিন্দ্রিযতো. যোতি অনিযমৰচনং. সোতি এতেন নিযমনং ৰেদিতব্বং. ৰিযোজেতীতি ৰুত্তপ্পকারং মনুস্সৰিগ্গহং কললকালেপি তাপনমদ্দনেহি ৰা ভেসজ্জসম্পদানেন ৰা ততো ৰা উদ্ধম্পি তদনুরূপেন উপক্কমেন জীৰিতা ৰিযোজেতীতি অত্থো. সাসনাতি পরাপুব্বজিধাতুপ্পযোগে নিস্সক্কৰচনং, তেন সত্থুসাসনতোতি অত্থো. পরাজিতোতি পরাজযমাপন্নো. হোতীতি পাঠসেসো. ততিযপারাজিকং.
৯. ইদানি চতুত্থং দস্সেতুং ‘‘ঝানাদিভেদ’’ন্ত্যাদি ৰুত্তং. তত্থ যো ভিক্খু অঞ্ঞাপদেসঞ্চ অধিমানঞ্চ ৰজ্জেত্ৰা হদযে অসন্তং ঝানাদিভেদং ধম্মং মনুস্সজাতিকস্স সত্তস্স ৰদেয্য, তস্মিং খণে ঞাতে সো ততো সাসনা পারাজিকো এৰ হোতীতি অত্থো.
ঝানাদিভেদন্তি ‘‘ঝানং ৰিমোক্খো সমাধি সমাপত্তি ঞাণদস্সনং মগ্গভাৰনা ফলসচ্ছিকিরিযা কিলেসপ্পহানং ৰিনীৰরণতা চিত্তস্স সুঞ্ঞাগারে অভিরতী’’তি (পারা. ১৯৮) এৰং ৰুত্তং ঝানাদিভেদং উত্তরিমনুস্সধম্মং. হদযেতি চিত্তে. অসন্তন্তি অসংৰিজ্জমানং. অঞ্ঞাপদেসন্তি ‘‘যো তে ৰিহারে ৰসি, সো ভিক্খু পঠমস্স ঝানস্স লাভী’’তিআদিনা নযেন অঞ্ঞাপদেসং ৰজ্জেত্ৰাতি অত্থো. ৰিনাতি ৰজ্জনত্থে নিপাতো, তস্স ৰজ্জেত্ৰাতি অত্থো. অধিমানন্তি ‘‘অধিগতা মযা’’তি এৰং উপ্পন্নং মানন্তি অত্থো. অধিগতো মানোতি ৰিগ্গহো, তং অধিমানং ৰজ্জেত্ৰাতি অত্থো. মনুস্সজাতিস্সাতি মনুস্সজাতিকস্স, ন দেৰব্রহ্মাদীসু অঞ্ঞতরস্সাতি অত্থো. ৰদেয্যাতি আরোচেয্য. ঞাতক্খণেতি ঞাতে খণেতি ছেদো, তস্মিং তেনারোচিতক্খণে মনুস্সজাতিকেন ঞাতেতি অত্থো. তেনাতি নিস্সক্কে করণৰচনং, ততো সাসনতো পারাজিকোতি অত্থো. চতুত্থপারাজিকং.
পারাজিকনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.