মূলসিক্খা-টীকা
গন্থারম্ভকথা
সব্বকামদদং সব্বরতনে রতনত্তযং;
উত্তমং উত্তমতরং, ৰন্দিত্ৰা ৰন্দনারহং.
চরণে ব্রহ্মচারীনং, আচরিযানং সিরং মম;
ঠপেত্ৰান করিস্সামি, মূলসিক্খত্থৰণ্ণনং.
গন্থারম্ভকথাৰণ্ণনা
তত্থাদো তাৰ সব্বসক্কতস্স সব্বসত্তুত্তমস্স সত্থুনো পণামং দস্সেন্তো আহ ‘‘নত্ৰা নাথ’’ন্ত্যাদি. নাথং চতূহি নাথঙ্গেহি সমন্নাগতং ভগৰন্তং নত্ৰা ৰন্দিত্ৰা আদো আদিম্হি উপসম্পন্নতো পট্ঠায নৰকেন ভিক্খুনা অধুনা পব্বজিতেন উপসম্পন্নেন মূলভাসায মাগধভাসায সিক্খিতুং সমাসতো সঙ্খেপেন মূলসিক্খং অহং পৰক্খামীতি পিণ্ডত্থো.
অযং পন অৰযৰত্থো – নত্ৰাতি তন্নিন্নতপ্পোণতপ্পব্ভারো হুত্ৰা কাযৰচীমনোদ্ৰারেহি ৰন্দিত্ৰাতি অত্থো. নাথতীতি নাথো, ৰেনেয্যানং হিতসুখং মেত্তাযনৰসেন আসীসতি পত্থেতীতি অত্থো, অথ ৰা নাথতি ৰেনেয্যগতে কিলেসে উপতাপেতীতি অত্থো, নাথতি ৰা যাচতীতি অত্থো. ভগৰা হি ‘‘সাধু, ভিক্খৰে, ভিক্খু কালেন কালং অত্তসম্পত্তিং পচ্চৰেক্খেয্যা’’তিআদিনা (অ. নি. ৮.৭) সত্তানং তং তং হিতপ্পটিপত্তিং যাচিত্ৰাপি করুণায সমুস্সাহিতো তে তত্থ নিযোজেতি. পরমেন ৰা চিত্তিস্সরিযেন সমন্নাগতো সব্বসত্তে ঈসতি অভিভৰতীতি পরমিস্সরো ভগৰা ‘‘নাথো’’তি ৰুচ্চতি. সব্বো চাযমত্থো সদ্দসত্থানুসারতো ৰেদিতব্বো. পৰক্খামীতি পকারেন কথেস্সামি. মূলসিক্খাতি অধিসীলঅধিচিত্তঅধিপঞ্ঞাৰসেন তিস্সোপি সিক্খা, উপসম্পন্নস্স সুপ্পতিট্ঠিতভাৰসাধনট্ঠেন মূলা চ সা সিক্খিতব্বতো সিক্খা চাতি মূলসিক্খা. গন্থৰসেনেত্থ সঙ্খিপিত্ৰা ৰুত্তত্তা তদ্দীপনো গন্থো ‘‘মূলসিক্খা’’তি ৰুচ্চতি.
তত্থ কতমং সীলং, কতমং অধিসীলং, কতমং চিত্তং, কতমং অধিচিত্তং, কতমা পঞ্ঞা, কতমা অধিপঞ্ঞাতি? ৰুচ্চতে – পঞ্চঙ্গঅট্ঠঙ্গদসঙ্গসীলং তাৰ সীলমেৰ. পাতিমোক্খসংৰরসীলং পন ‘‘অধিসীল’’ন্তি ৰুচ্চতি. তঞ্হি সূরিযো ৰিয পজ্জোতানং, সিনেরু ৰিয পব্বতানং সব্বলোকিযসীলানং অধিকঞ্চেৰ উত্তমঞ্চ. পাতিমোক্খসংৰরতোপি চ মগ্গফলসম্পযুত্তমেৰ সীলং অধিসীলং, তং পন ইধ নাধিপ্পেতং. ন হি তং সিক্খন্তো মেথুনং ধম্মং পটিসেৰতি. কামাৰচরানি পন অট্ঠ কুসলচিত্তানি, লোকিযঅট্ঠসমাপত্তিচিত্তানি চ একজ্ঝং কত্ৰা চিত্তমেৰ. ৰিপস্সনাপাদকং অট্ঠসমাপত্তিচিত্তং পন ‘‘অধিচিত্ত’’ন্তি ৰুচ্চতি. তঞ্হি সব্বলোকিযচিত্তানং অধিকঞ্চেৰ উত্তমঞ্চ. ততোপি চ মগ্গফলচিত্তমেৰ অধিচিত্তং, তং পন ইধ নাধিপ্পেতং. ন হি তং সিক্খন্তো মেথুনং ধম্মং পটিসেৰতি. ‘‘অত্থি দিন্নং, অত্থি যিট্ঠ’’ন্তিআদিনযপ্পৰত্তং কম্মস্সকতাঞাণং পঞ্ঞা, তিলক্খণাকারপরিচ্ছেদকং পন ৰিপস্সনাঞাণং ‘‘অধিপঞ্ঞা’’তি ৰুচ্চতি. সা হি সব্বলোকিযপঞ্ঞানং অধিকা চেৰ উত্তমা চ. ততোপি চ মগ্গফলপঞ্ঞাৰ অধিপঞ্ঞা, সা পন ইধ নাধিপ্পেতা. ন হি তং সিক্খন্তো মেথুনং ধম্মং পটিসেৰতি.
তাসু তীসু অধিসীলসিক্খা চারিত্তৰারিত্তৰসেন দুৰিধম্পি সীলং যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জমানেন, তপ্পটিপক্খে কিলেসে তদঙ্গপ্পহানৰসেন পজহন্তেন সিক্খিতব্বা. অধিচিত্তসিক্খা যথাৰুত্তেসু আরম্মণেসু অভিযোগৰসেন ঝানপ্পটিপক্খানং নীৰরণগণানং ৰিক্খম্ভনপ্পহানং কুরুমানেন সিক্খিতব্বা. অধিপঞ্ঞাসিক্খা পন যথানুরূপং তদঙ্গপ্পহানসমুচ্ছেদৰসেন সানুসযে কিলেসে সমুচ্ছিন্দন্তেন সিক্খিতব্বা. তস্মা সুপ্পতিট্ঠিতভাৰসাধনট্ঠেন মূলা চ সা সিক্খিতব্বতো সিক্খা চাতি মূলসিক্খা, কম্মৰচনিচ্ছাযং ‘‘মূলসিক্খ’’ন্তি ৰুত্তং.
সমাসীযতে সঙ্খিপীযতেতি সমাসো, ততো সমাসতো. সমগ্গেন সঙ্ঘেন ঞত্তিচতুত্থেন কম্মেন অকুপ্পেন ঠানারহেন উপসম্পন্নোতি ভিক্খু. তত্থ সব্বন্তিমেন পরিযাযেন পঞ্চৰগ্গকরণীযে কম্মে যাৰতিকা ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা, তেসং আগতত্তা, ছন্দারহানং ছন্দস্স আহটত্তা, সম্মুখীভূতানঞ্চ অপ্পটিক্কোসনতো একস্মিং কম্মে সমগ্গভাৰং উপগতেন সঙ্ঘেন তীহি অনুস্সাৰনাহি একায ঞত্তিযা কাতব্বকম্মসঙ্খাতেন ঞত্তিচতুত্থেন ধম্মিকেন ৰিনযকম্মেন ৰত্থুঞত্তিঅনুস্সাৰনসীমাপরিসাসম্পত্তিসম্পন্নত্তা অকোপেতব্বতং, অপ্পটিক্কোসিতব্বতং উপগতেন ঠানারহেন কারণারহেন সত্থুসাসনারহেন উপসম্পন্নো নাম, উপরিভাৰং সমাপন্নো পত্তোতি অত্থো. ভিক্খুভাৰো হি উপরিভাৰো. তঞ্চেস যথাৰুত্তেন কম্মেন সমাপন্নত্তা ‘‘উপসম্পন্নো’’তি ৰুচ্চতি, তেন ভিক্খুনা. ঊনপঞ্চৰস্সতায নৰকো, তেন নৰকেন অধুনা পব্বজিতেন, অচিরপব্বজিতেনাতি ৰুত্তং হোতি. আদোতি আদিম্হিযেৰাতি অত্থো, আদিতো পট্ঠাযাতি ৰা. অপি চ থেরো ‘‘আদো’’তি ৰচনেন সদ্ধাপব্বজিতানং কুলপুত্তানং আলসিযদোসেন, অপ্পটিপজ্জন্তানং অঞ্ঞাণদোসেন চ অঞ্ঞথা পটিপজ্জন্তানং সংৰেগং জনেতি. কথং? অতিদুল্লভং খণং সমৰাযং পটিলভিত্ৰা তঙ্খণং ন কুসীতেন ৰা নিরত্থককথাপসুতেন ৰা ৰীতিনামেতব্বং, কিং কাতব্বং? আদিতো পট্ঠায নিরন্তরমেৰ তীসু সিক্খাসু আদরো জনেতব্বোতি.
‘‘সা মাগধী মূলভাসা, নরা যাযাদিকপ্পিকা;
ব্রহ্মানো চস্সুতালাপা, সম্বুদ্ধা চাপি ভাসরে’’তি. –
ৰচনতো মূলভাসাযাতি মাগধমূলায ভাসায, সভাৰনিরুত্তিযা ভাসাযাতি ৰুত্তং হোতি. সিক্খিতুন্তি উগ্গণ্হিতুং.
১. পারাজিকনিদ্দেসৰণ্ণনা
১. ইদানি সব্বসিক্খানং পন মূলভূতত্তা অধিসীলসিক্খাৰ পঠমং ৰুত্তা, তত্রাপি মহাসাৰজ্জত্তা, মূলচ্ছেজ্জৰসেন পৰত্তনতো চ সব্বপঠমং পারাজিকং জানিতব্বন্তি দস্সেন্তো ‘‘সং নিমিত্ত’’ন্ত্যাদিমাহ. তত্থ মগ্গত্তযে সং নিমিত্তং পৰেসন্তো ভিক্খু চুতোতি অত্থো. সং নিমিত্তন্তি অত্তনো অঙ্গজাতং, সব্বন্তিমেন পরিচ্ছেদেন একতিলবীজমত্তম্পি অত্তনো অঙ্গজাতন্তি ৰুত্তং হোতি. ভিক্খূতি অনিক্খিত্তসিক্খো. মগ্গত্তযেতি এত্থ মনুস্সামনুস্সতিরচ্ছানগতানং ৰসেন তিস্সো ইত্থিযো, তযো উভতোব্যঞ্জনকা, তযো পণ্ডকা, তযো পুরিসাতি পারাজিকৰত্থুভূতানং নিমিত্তানং নিস্সযা দ্ৰাদস সত্তা হোন্তি. তেসং ৰচ্চপস্সাৰমুখমগ্গৰসেন তযো মগ্গা. তত্থ মনুস্সিত্থিযা তযো, অমনুস্সিত্থিযা তযো, তিরচ্ছানগতিত্থিযা তযোতি নৰ, তথা মনুস্সুভতোব্যঞ্জনকাদীনং. মনুস্সপণ্ডকাদীনং পন ৰচ্চমুখমগ্গৰসেন দ্ৰে দ্ৰেতি ছ, তথা মনুস্সপুরিসাদীনন্তি সব্বেসং ৰসেন তিংস মগ্গা হোন্তি. তে সব্বে পরিগ্গহেত্ৰা ইধ ‘‘মগ্গত্তযে’’তি ৰুত্তং, তস্মিং মগ্গত্তযে, দ্ৰাদসন্নং সত্তানং তীসু মগ্গেসু যত্থ কত্থচি মগ্গেতি অত্থো. চুতোতি সক্কত্তা ৰা ব্রহ্মত্তা ৰা চুতসত্তো ৰিয সাসনতো চুতো হোতি, পারাজিকো হোতীতি অত্থো.
ইদানি পৰেসনং নাম ন কেৰলং অত্তুপক্কমেনেৰ হোতি, পরূপক্কমেনাপি হোতি, তত্থাপি সেৰনচিত্তে সতি পারাজিকো হোতীতি দস্সনত্থং ‘‘পৰেসনা’’ত্যাদি ৰুত্তং. তস্সত্থো – যো ভিক্খু পৰেসনট্ঠিতউদ্ধরণপৰিট্ঠক্খণেসু অঞ্ঞতরং খণং চেপি সাদিযং সাদিযন্তো সচেপি তস্মিং খণে সেৰনচিত্তং উপট্ঠাপেন্তো, চুতো পারাজিকো হোতি. যো পন সব্বসো অসাদিযন্তো আসীৰিসমুখং অঙ্গারকাসুং পৰিট্ঠং ৰিয চ মঞ্ঞতি, সো নিপ্পরাধো হোতি. এত্থ পন ঠিতং নাম সুক্কৰিস্সট্ঠিসমযপ্পত্তং. পঠমপারাজিকং.
২-৭. ইদানি দুতিযং দস্সেতুং ‘‘অদিন্নং মানুসং ভণ্ড’’ন্ত্যাদিমাহ. তত্থ যো ভিক্খু অদিন্নং মানুসং গরুকং ভণ্ডং পঞ্চৰীসাৰহারেসু যেন কেনচি অৰহারেন আদিযন্তো চুতো ভৰেতি সম্বন্ধো. অদিন্নন্তি যং কিঞ্চি পরপরিগ্গহিতং সস্সামিকং ভণ্ডং, তং তেহি সামিকেহি কাযেন ৰা ৰাচায ৰা ন দিন্নন্তি অদিন্নং, অনিস্সট্ঠং অপরিচ্চত্তং রক্খিতং গোপিতং মমাযিতং পরপরিগ্গহিতং. মনুস্সস্স ইদন্তি মানুসং, মনুস্সসন্তকং, ‘‘ভণ্ড’’ন্তিমিনা তুল্যাধিকরণং. থেয্যাযেকেনাতি থেয্যায একেন, একেন অৰহারেনাতি অত্থো. লিঙ্গভেদং কত্ৰা ৰুত্তং. ‘‘থেয্যা কেনচী’’তি ৰা পাঠো. তত্থ থেনোতি চোরো, থেনস্স ভাৰো থেয্যা, করণত্থে চেতং পচ্চত্তৰচনং, তস্মা কেনচি থেয্যেন অৰহারেনাতি অত্থো. আদিযন্তি আদিযন্তো গণ্হন্তো. পঞ্চৰীসাৰহারেসূতি পঞ্চপঞ্চকে সমোধানেত্ৰা পঞ্চৰীসতি অৰহারা. তত্থ পঞ্চপঞ্চকানি নাম নানাভণ্ডপঞ্চকং একভণ্ডপঞ্চকং সাহত্থিকপঞ্চকং পুব্বপ্পযোগপঞ্চকং থেয্যাৰহারপঞ্চকন্তি.
তত্থ সৰিঞ্ঞাণকাৰিঞ্ঞাণকমিস্সকভণ্ডৰসেন নানাভণ্ডপঞ্চকং, সৰিঞ্ঞাণকভণ্ডৰসেন একভণ্ডপঞ্চকং. তত্থ নানাভণ্ডৰসেন তাৰ এৰং ৰেদিতব্বো – যো আরামং অভিযুঞ্জতি, আপত্তি দুক্কটস্স. সামিকস্স ৰিমতিং উপ্পাদেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. সামিকো ‘‘ন ময্হং ভৰিস্সতী’’তি ধুরং নিক্খিপতি, আপত্তি পারাজিকস্স. অঞ্ঞস্স ভণ্ডং হরন্তো সীসে ভারং থেয্যচিত্তো আমসতি, আপত্তি দুক্কটস্স. ফন্দাপেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. খন্ধং ওরোপেতি, আপত্তি পারাজিকস্স. উপনিক্খিত্তং ভণ্ডং ‘‘দেহি মে ভণ্ড’’ন্তি ৰুচ্চমানো ‘‘নাহং গণ্হামী’’তি ভণতি, আপত্তি দুক্কটস্স. সামিকস্স ৰিমতিং উপ্পাদেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. সামিকো ‘‘ন ময্হং দস্সতী’’তি ধুরং নিক্খিপতি, আপত্তি পারাজিকস্স. ‘‘সহভণ্ডহারকং নেস্সামী’’তি পঠমং পাদং সঙ্কামেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. দুতিযং পাদং সঙ্কামেতি, আপত্তি পারাজিকস্স. থলট্ঠং ভণ্ডং থেয্যচিত্তো আমসতি, আপত্তি দুক্কটস্স. ফন্দাপেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. ঠানা চাৰেতি, আপত্তি পারাজিকস্স. অযমেত্থ নানাভণ্ডৰসেন যোজনা. একভণ্ডৰসেন পন সস্সামিকং দাসং ৰা তিরচ্ছানং ৰা যথাৰুত্তেন অভিযোগাদিনা নযেন আদিযতি ৰা হরতি ৰা অৰহরতি ৰা ইরিযাপথং কোপেতি ৰা ঠানা চাৰেতি ৰাতি. অযমেত্থ একভণ্ডৰসেন যোজনা.
পঞ্চ অৰহারা সাহত্থিকো আণত্তিকো নিস্সগ্গিযো অত্থসাধকো ধুরনিক্খেপোতি. তত্থ সাহত্থিকো নাম পরস্স ভণ্ডং সহত্থা অৰহরতি. আণত্তিকো নাম ‘‘অসুকস্স ভণ্ডং অৰহরা’’তি অঞ্ঞং আণাপেতি. নিস্সগ্গিযো নাম অন্তোসুঙ্কঘাতে ঠিতো বহিসুঙ্কঘাতং পাতেতি, আপত্তি পারাজিকস্স. অত্থসাধকো নাম ‘‘অসুকং ভণ্ডং যদা সক্কোসি, তদা অৰহরা’’তি আণাপেতি. তত্থ সচে পরো অনন্তরাযিকো হুত্ৰা তং অৰহরতি, আণাপকো আণত্তিক্খণেযেৰ পারাজিকো হোতি, অৰহারকো পন অৰহটকালে, অযং অত্থসাধকো. ধুরনিক্খেপো পন উপনিক্খিত্তভণ্ডৰসেন ৰেদিতব্বোতি ইদং সাহত্থিকপঞ্চকং.
অপরেপি পঞ্চ অৰহারা পুব্বপ্পযোগো সহপ্পযোগো সংৰিধাৰহারো সঙ্কেতকম্মং নিমিত্তকম্মন্তি. তত্থ আণত্তিৰসেন পুব্বপ্পযোগো ৰেদিতব্বো, ঠানাচাৰনৰসেন সহপ্পযোগো. সংৰিধাৰহারো নাম সম্বহুলা ভিক্খূ ‘‘অমুকং নাম গেহং গন্ত্ৰা, ছদনং ৰা ভিন্দিত্ৰা, সন্ধিং ৰা ছিন্দিত্ৰা ভণ্ডং হরিস্সামা’’তি সংৰিদহিত্ৰা গচ্ছন্তি, তেসু একো ভণ্ডং অৰহরতি, তস্সুদ্ধারে সব্বেসং পারাজিকং. সঙ্কেতকম্মং নাম সঞ্জাননকম্মং কালপরিচ্ছেদৰসেন সঞ্ঞাকরণং. এত্থ চ ‘‘পুরেভত্তং অৰহরা’’তি ৰুত্তে অজ্জ ৰা পুরেভত্তং অৰহরতু, স্ৰে ৰা অনাগতে সংৰচ্ছরে ৰা, নত্থি ৰিসঙ্কেতো, সঙ্কেতকারকস্স আণত্তিক্খণে, ইতরস্স ঠানা চাৰনেতি এৰং আপত্তি উভিন্নং পারাজিকস্স. নিমিত্তকম্মং নাম সঞ্ঞুপ্পাদনত্থং কস্সচি নিমিত্তস্স করণং অক্খিনিখণনহত্থালঙ্ঘনপাণিপ্পহারঅঙ্গুলিফোটনগীৰুন্নামনউক্কাসনাদিনা অনেকপ্পকারং. অৰহারকো আণাপকেন যং নিমিত্তসঞ্ঞং কত্ৰা ৰুত্তং, তং ‘‘এত’’ন্তি মঞ্ঞমানো তমেৰ অৰহরতি, উভিন্নং পারাজিকং. যং ‘‘অৰহরা’’তি ৰুত্তং, তং ‘‘এত’’ন্তি মঞ্ঞমানো অঞ্ঞং তস্মিংযেৰ ঠানে ঠপিতং অৰহরতি, মূলট্ঠস্স অনাপত্তি. ইদং পুব্বপ্পযোগপঞ্চকং.
অপরেপি পঞ্চ অৰহারা থেয্যাৰহারো পসয্হাৰহারো পরিকপ্পাৰহারো পটিচ্ছন্নাৰহারো কুসাৰহারোতি. তত্থ যো কূটমানকূটকহাপণাদীহি ৰঞ্চেত্ৰা গণ্হাতি, তস্সেৰং গণ্হতো অৰহারো থেয্যাৰহারো. যো সন্তজ্জেত্ৰা সযং দস্সেত্ৰা তেসং সন্তকং গণ্হাতি, যো ৰা অত্তনো পত্তবলিতো চ অধিকং বলক্কারেন গণ্হাতি রাজরাজমহামত্তাদযো ৰিয, তস্সেৰং গণ্হতো অৰহারো পসয্হাৰহারো. পরিকপ্পেত্ৰা গণ্হতো পনাৰহারো পরিকপ্পাৰহারো. সো দুৰিধো ভণ্ডোকাসপরিকপ্পৰসেন. তত্র যো ‘‘সাটকো চে, গণ্হিস্সামি, সুত্তং চে, ন গণ্হিস্সামী’’তি পরিকপ্পেত্ৰা অন্ধকারে পসিব্বকং গণ্হাতি, তত্র সাটকো চে, উদ্ধারেযেৰ পারাজিকং, সুত্তং চে হোতি, রক্খতি. অযং ভণ্ডপরিকপ্পো নাম. যো ঠানং পরিকপ্পেত্ৰা ভণ্ডং গণ্হাতি, তস্স তং পরিকপ্পিতপরিচ্ছেদং অতিক্কন্তমত্তে পারাজিকং. অযং ওকাসপরিকপ্পো নাম. এৰমিমেসং দ্ৰিন্নং পরিকপ্পানং ৰসেন পরিকপ্পেত্ৰা গণ্হতো অৰহারো পরিকপ্পাৰহারো. পটিচ্ছাদেত্ৰা পরস্স ভণ্ডং গণ্হতো অৰহারো পটিচ্ছন্নাৰহারো নাম. কুসং সঙ্কামেত্ৰা অৰহরণং কুসাৰহারো. যো কুসং পাতেত্ৰা চীৰরে ভাজিযমানে অত্তনো কোট্ঠাসস্স সমীপে ঠিতং অপ্পগ্ঘতরং ৰা মহগ্ঘতরং ৰা সমসমং ৰা পরস্স কোট্ঠাসং দিস্ৰা সচে পঠমতরং পরকোট্ঠাসতো কুসদণ্ডকং উদ্ধরতি, অত্তনো কোট্ঠাসে পাতেতুকামতায উদ্ধারে রক্খতি, পাতনেপি রক্খতি, অত্তনো কোট্ঠাসতো পন কুসদণ্ডং উদ্ধরতি, উদ্ধারে রক্খতি, তং উদ্ধরিত্ৰা পরকোট্ঠাসে পাতেন্তস্স হত্থতো মুত্তমত্তে পারাজিকং. অযং কুসাৰহারো নামাতি ইমেসু পঞ্চৰীসাৰহারেসু যেন কেনচি অৰহারেন গণ্হন্তো পারাজিকো ভৰেতি অত্থো.
গরুকন্তি পঞ্চমাসকং. ৰীসতিমাসকো হি কহাপণো, কহাপণস্স চতুত্থো ভাগো পাদো নাম, তস্মা পঞ্চমাসকং ৰা পাদং ৰা গরুকন্তি ৰেদিতব্বং. তত্থ ‘‘চত্তারো ৰীহযো গুঞ্জা, দ্ৰে গুঞ্জা মাসকো ভৰে’’তি ৰচনতো ৰীহিৰসেন চত্তালীস ৰীহযো দস গুঞ্জা পঞ্চমাসকোতি ৰেদিতব্বো. যং পন সামণেরসিক্খাযং ‘‘ৰীসতিৰীহী’’তি ৰুত্তং, তং নেৰ পাল়িযং, ন অট্ঠকথাযং অত্থি, ৰীমংসিতব্বমেতং. দুতিযপারাজিকং.
৮. ইদানি ততিযং দস্সেতুং ‘‘মনুস্সপাণং পাণো’’ত্যাদি ৰুত্তং. তত্থ যো ভিক্খু ‘‘মনুস্সপাণো’’ ইতি জানন্তো ৰধকচিত্তেন মনুস্সপাণং জীৰিতা ৰিযোজেতি, সো ভিক্খু সাসনা পারাজিকো হোতীতি সমুদাযত্থো.
মনুস্সপাণন্তি মাতুকুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিচিত্তেন সহুপ্পন্নং অতিপরিত্তং কললরূপং আদিং কত্ৰা পকতিযা ৰীসৰস্সসতাযুকস্স সত্তস্স যাৰ মরণকালা এত্থন্তরে অনুপুব্বেন ৰুদ্ধিপ্পত্তো অত্তভাৰো, এসো মনুস্সপাণো নাম, এৰরূপং মনুস্সপাণন্তি অত্থো. পাণোতি জানন্তি ‘‘পাণো’’ ইতি জানন্তো ‘‘তং জীৰিতা ৰোরোপেমী’’তি জানন্তো. ৰধকচেতসাতি ৰধকচিত্তেন, ইত্থম্ভূতে করণৰচনং, ৰধকচিত্তো হুত্ৰা মরণাধিপ্পাযো হুত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি. জীৰিতাতি জীৰিতিন্দ্রিযতো. যোতি অনিযমৰচনং. সোতি এতেন নিযমনং ৰেদিতব্বং. ৰিযোজেতীতি ৰুত্তপ্পকারং মনুস্সৰিগ্গহং কললকালেপি তাপনমদ্দনেহি ৰা ভেসজ্জসম্পদানেন ৰা ততো ৰা উদ্ধম্পি তদনুরূপেন উপক্কমেন জীৰিতা ৰিযোজেতীতি অত্থো. সাসনাতি পরাপুব্বজিধাতুপ্পযোগে নিস্সক্কৰচনং, তেন সত্থুসাসনতোতি অত্থো. পরাজিতোতি পরাজযমাপন্নো. হোতীতি পাঠসেসো. ততিযপারাজিকং.
৯. ইদানি চতুত্থং দস্সেতুং ‘‘ঝানাদিভেদ’’ন্ত্যাদি ৰুত্তং. তত্থ যো ভিক্খু অঞ্ঞাপদেসঞ্চ অধিমানঞ্চ ৰজ্জেত্ৰা হদযে অসন্তং ঝানাদিভেদং ধম্মং মনুস্সজাতিকস্স সত্তস্স ৰদেয্য, তস্মিং খণে ঞাতে সো ততো সাসনা পারাজিকো এৰ হোতীতি অত্থো.
ঝানাদিভেদন্তি ‘‘ঝানং ৰিমোক্খো সমাধি সমাপত্তি ঞাণদস্সনং মগ্গভাৰনা ফলসচ্ছিকিরিযা কিলেসপ্পহানং ৰিনীৰরণতা চিত্তস্স সুঞ্ঞাগারে অভিরতী’’তি (পারা. ১৯৮) এৰং ৰুত্তং ঝানাদিভেদং উত্তরিমনুস্সধম্মং. হদযেতি চিত্তে. অসন্তন্তি অসংৰিজ্জমানং. অঞ্ঞাপদেসন্তি ‘‘যো তে ৰিহারে ৰসি, সো ভিক্খু পঠমস্স ঝানস্স লাভী’’তিআদিনা নযেন অঞ্ঞাপদেসং ৰজ্জেত্ৰাতি অত্থো. ৰিনাতি ৰজ্জনত্থে নিপাতো, তস্স ৰজ্জেত্ৰাতি অত্থো. অধিমানন্তি ‘‘অধিগতা মযা’’তি এৰং উপ্পন্নং মানন্তি অত্থো. অধিগতো মানোতি ৰিগ্গহো, তং অধিমানং ৰজ্জেত্ৰাতি অত্থো. মনুস্সজাতিস্সাতি মনুস্সজাতিকস্স, ন দেৰব্রহ্মাদীসু অঞ্ঞতরস্সাতি অত্থো. ৰদেয্যাতি আরোচেয্য. ঞাতক্খণেতি ঞাতে খণেতি ছেদো, তস্মিং তেনারোচিতক্খণে মনুস্সজাতিকেন ঞাতেতি অত্থো. তেনাতি নিস্সক্কে করণৰচনং, ততো সাসনতো পারাজিকোতি অত্থো. চতুত্থপারাজিকং.
পারাজিকনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. গরুকাপত্তিনিদ্দেসৰণ্ণনা
১০. ইদানি সঙ্ঘাদিসেসং পকাসেতুং ‘‘মোচেতুকামচিত্তেনা’’তিআদিমারদ্ধং. তত্থ মোচেতুং কামেতীতি মোচেতুকামং, মোচেতুকামঞ্চ তং চিত্তঞ্চাতি মোচেতুকামচিত্তং, তেন, মোচনস্সাদচিত্তেনাতি অত্থো. একাদসন্নঞ্হি রাগানং একেন মোচনস্সাদেন আপত্তি হোতীতি ৰুত্তং হোতি.
তত্রিমে একাদস অস্সাদা মোচনস্সাদো মুচ্চনস্সাদো মুত্তস্সাদো মেথুনস্সাদো ফস্সস্সাদো কণ্ডূৰনস্সাদো দস্সনস্সাদো নিসজ্জস্সাদো ৰাচস্সাদো গেহসিতপেমং ৰনভঙ্গিযন্তি. তত্থ মোচনস্সাদচেতনায চেতেন্তো চেৰ অস্সাদেন্তো চ উপক্কমতি, মুচ্চতি, সঙ্ঘাদিসেসো, ন মুচ্চতি চে, থুল্লচ্চযং. সচে পন সযনকালে রাগপরিযুট্ঠিতো হুত্ৰা ঊরুনা ৰা মুট্ঠিনা ৰা অঙ্গজাতং গাল়্হং পীল়েত্ৰা মোচনত্থায সউস্সাহো সুপতি, সুপন্তস্স চস্স অসুচি মুচ্চতি, সঙ্ঘাদিসেসো. মুচ্চনস্সাদে অত্তনো ধম্মতায মুচ্চমানং অস্সাদেতি, ন উপক্কমতি, মুচ্চতি, অনাপত্তি. মুত্তস্সাদে অত্তনো ধম্মতায মুত্তে ঠানা চুতে অসুচিম্হি পচ্ছা অস্সাদেন্তস্স ৰিনা উপক্কমেন মুচ্চতি, অনাপত্তি. মেথুনস্সাদে মেথুনরাগেন মাতুগামং গণ্হাতি, তেন অসুচি মুচ্চতি, অনাপত্তি, দুক্কটং পন আপজ্জতি. ফস্সস্সাদো দুৰিধো অজ্ঝত্তিকো বাহিরো চাতি. তত্থ অত্তনো নিমিত্তং ‘‘থদ্ধং, মুদুকন্তি জানিস্সামী’’তি ৰা লোলভাৰেন ৰা কীল়াপযতো অসুচি মুচ্চতি, অনাপত্তি. বাহিরফস্সস্সাদে পন কাযসংসগ্গরাগেন ইত্থিং ফুসতো, আলিঙ্গতো চ অসুচি মুচ্চতি, অনাপত্তি, কাযসংসগ্গসঙ্ঘাদিসেসং পন আপজ্জতি.
কণ্ডূৰনস্সাদে দদ্দুকচ্ছুপিল়কপাণকাদীনং অঞ্ঞতরেন খজ্জমানং নিমিত্তং কণ্ডূৰনস্সাদেন কণ্ডূৰতো অসুচি মুচ্চতি, অনাপত্তি. দস্সনস্সাদে ইত্থিযা অনোকাসং উপনিজ্ঝাযতো অসুচি মুচ্চতি, অনাপত্তি, দুক্কটং পন হোতি. নিসজ্জস্সাদে মাতুগামেন সদ্ধিং রহো নিসিন্নস্স মুত্তেপি অনাপত্তি, রহোনিসজ্জাপত্তি পন হোতি. ৰাচস্সাদে মাতুগামং মেথুনপ্পটিসংযুত্তাহি ৰাচাহি ওভাসন্তস্স মুত্তেপি অনাপত্তি, দুট্ঠুল্লৰাচাসঙ্ঘাদিসেসং পন আপজ্জতি. গেহসিতপেমে মাতাদীনং মাতাদিপেমেন আলিঙ্গনাদিং করোন্তস্স মুত্তেপি অনাপত্তি. ৰনভঙ্গং সন্থৰকরণত্থায ইত্থিযা পেসিতপুপ্ফাদিৰনভঙ্গসঞ্ঞিতং পণ্ণাকারং ‘‘ইত্থন্নামায ইমং পেসিত’’ন্তি অস্সাদেন আমসন্তস্স মুত্তেপি অনাপত্তীতি. এৰমেতেসু মোচনস্সাদেন আপত্তি হোতীতি দস্সেতুং ‘‘মোচেতু…পে… না’’তি ৰুত্তং. অথ ৰা মোচেতুকামং চিত্তং যস্স সোযং মোচেতুকামচিত্তো, তেন, ইত্থম্ভূতে করণৰচনং, মোচেতুকামচিত্তো হুত্ৰাতি অত্থো.
উপক্কম্মাতি হত্থাদীসু যেন কেনচি নিমিত্তে উপক্কমিত্ৰাতি অত্থো. ৰিমোচযন্তি যং অন্তমসো একা খুদ্দকমক্খিকা পিৰেয্য, তত্তকম্পি ৰিমোচেন্তোতি অত্থো. সুক্কন্তি নীলপীতলোহিতোদাততক্কতেলদকখীরদধিসপ্পিৰণ্ণসঙ্খাতেসু দসৰিধেসু সুক্কেসু যং কিঞ্চি সুক্কং. অঞ্ঞত্র সুপিনাতি যা সুপিনন্তে সুক্কৰিস্সট্ঠি হোতি, তং ঠপেত্ৰাতি অত্থো. সমণোতি যো কোচি উপসম্পন্নো. গরুকন্তি সঙ্ঘাদিসেসং. ফুসেতি আপজ্জেয্যাতি অত্থো. চেতনা উপক্কমো মুচ্চনন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানীতি. সুক্কৰিস্সট্ঠিসিক্খাপদং.
১১. ইদানি কাযসংসগ্গং দস্সেতুং ‘‘কাযসংসগ্গরাগেনা’’তিআদিমারদ্ধং. ভিক্খু মনুস্সিত্থিযা মনুস্সিত্থিসঞ্ঞী হুত্ৰা কাযসংসগ্গরাগেন উপক্কমিত্ৰা মনুস্সিত্থিং পরামসন্তো সঙ্ঘাদিসেসং আপজ্জেয্যাতি যোজনা. তত্থ কাযসংসগ্গরাগেনাতি হত্থগ্গহণাদিকাযসম্ফস্সেন রাগেন কাযমিস্সরাগেন. মনুস্সিত্থিন্তি তদহুজাতম্পি জীৰমানকমনুস্সিত্থিং. পরামসন্তি পরামসন্তো, ইত্থীতি সঞ্ঞা ইত্থিসঞ্ঞা, সা অস্স অত্থীতি ইত্থিসঞ্ঞী, ইত্থিসঞ্ঞী হুত্ৰাতি অত্থো. মনুস্সিত্থী, ইত্থিসঞ্ঞিতা, কাযসংসগ্গরাগো, তেন রাগেন ৰাযামো, হত্থগ্গাহাদিসমাপজ্জনন্তি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি. কাযসংসগ্গসিক্খাপদং.
১২. ইদানি দুট্ঠুল্লং দস্সেতুং ‘‘দুট্ঠুল্লৰাচস্সাদেনা’’তিআদি আরদ্ধং. তত্থ দুট্ঠুল্লৰাচস্সাদেনাতি ৰচ্চমগ্গপস্সাৰমগ্গমেথুনধম্মপ্পটিসংযুত্তৰাচস্সাদরাগেন. মগ্গং ৰারব্ভ মেথুনন্তি ৰচ্চমগ্গপস্সাৰমগ্গানং অঞ্ঞতরং মগ্গং ৰা মেথুনং ৰা আরব্ভাতি অত্থো. ওভাসন্তোতি অৰভাসন্তো. মনুস্সিত্থিন্তি ৰিঞ্ঞুং পটিবলং সুভাসিতদুব্ভাসিতং দুট্ঠুল্লাদুট্ঠুল্লং সল্লক্খণসমত্থং মনুস্সিত্থিং. সুণমানন্তি সুণন্তিং. ইমিনা পটিবলাযপি ইত্থিযা অৰিঞ্ঞত্তিপথে ঠিতায দূতেন ৰা পণ্ণেন ৰা আরোচেন্তস্স দুট্ঠুল্লৰাচাপত্তি ন হোতীতি দীপিতং হোতি. মনুস্সিত্থী, ইত্থিসঞ্ঞিতা, দুট্ঠুল্লৰাচস্সাদরাগো, তেন রাগেন ওভাসনং, তঙ্খণৰিজাননন্তি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি. দুট্ঠুল্লৰাচস্সাদসিক্খাপদং.
১৩. ইদানি অত্তকামপারিচরিযং দস্সেতুং ‘‘ৰণ্ণ’’ন্ত্যাদি ৰুত্তং. তত্থ যো ভিক্খু অত্তনো কামপারিচরিযায ৰণ্ণং ৰত্ৰা মেথুনরাগেন ইত্থিং মেথুনং যাচমানো গরুং ফুসেতি সম্বন্ধো. ৰণ্ণং ৰত্ৰাতি গুণং আনিসংসং পকাসেত্ৰা. অত্তনোকামপারিচরিযাযাতি মেথুনধম্মসঙ্খাতেন কামেন পারিচরিযা কামপারিচরিযা, অত্তনো অত্থায কামপারিচরিযা অত্তনোকামপারিচরিযা, অলুত্তসমাসোযং. অথ ৰা অত্তনোতি কত্ৰত্থে সামিৰচনং, অত্তনো কামিতা ইচ্ছিতাতি অত্তনোকামা, সযং মেথুনরাগৰসেন পত্থিতাতি অত্থো, অত্তনোকামা চ সা পারিচরিযা চাতি অত্তনোকামপারিচরিযা, তায অত্তনোকামপারিচরিযায, ‘‘এতদগ্গং, ভগিনি, পারিচরিযানং, যা মাদিসং সীলৰন্তং কল্যাণধম্মং ব্রহ্মচারিং এতেন ধম্মেন পরিচরেয্যা’’তি এৰং ৰণ্ণং ৰত্ৰাতি অত্থো. যাচধাতুনো দ্ৰিকম্মিকত্তা ‘‘ইত্থিং মেথুনং যাচমানো’’তি ৰুত্তং. তত্থ ইত্থিন্তি দুট্ঠুল্লোভাসনে ৰুত্তপ্পকারং ইত্থিং. মনুস্সিত্থী, ইত্থিসঞ্ঞিতা, অত্তকামপারিচরিযায রাগো, তেন রাগেন ৰণ্ণভণনং, তঙ্খণৰিজাননন্তি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি. অত্তকামপারিচরিযসিক্খাপদং.
১৪. ইদানি সঞ্চরিত্তং দস্সেতুং ‘‘সন্দেস’’ন্ত্যাদিমারদ্ধং. তত্থ ভিক্খু পুরিসস্স ৰা সন্দেসং, ইত্থিযা ৰা সন্দেসং পটিগ্গহেত্ৰা ৰীমংসিত্ৰা পচ্চাহরন্তো গরুকং ফুসেতি সম্বন্ধো. তত্থ সন্দেসন্তি ‘‘গচ্ছ, ভন্তে, ইত্থন্নামং মাতুরক্খিতং ব্রূহি ‘হোহি কির ইত্থন্নামস্স ভরিযা ধনক্কীতা’’তি (পারা. ৩০৫) এৰং ৰুত্তং পুরিসস্স সাসনং, ‘‘গচ্ছ, ভন্তে, ইত্থন্নামং পুরিসং ব্রূহি ‘অহং তস্স ভরিযা ভৰিস্সামী’’তি (পারা. ৩২৬-৩২৭ থোকং ৰিসদিসং) এৰং ৰুত্তং ইত্থিযা সাসনং. পটিগ্গণ্হিত্ৰাতি ‘‘সাধু উপাসকা’’তি ৰা ‘‘হোতূ’’তি ৰা ‘‘আরোচেস্সামী’’তি ৰা যেন কেনচি আকারেন ৰচীভেদং কত্ৰা ৰা সীসকম্পনাদীহি ৰা পটিগ্গণ্হিত্ৰা সম্পটিচ্ছিত্ৰাতি অত্থো. ৰীমংসিত্ৰাতি ৰুত্তপ্পকারেন সাসনং গহেত্ৰা পুরিসস্স ৰা ইত্থিযা ৰা তেসং অৰস্সারোচনকানং মাতাপিতাভাতাভগিনিআদীনং ৰা আরোচেত্ৰাতি অত্থো. হরংপচ্চাতি এত্থ ‘‘পচ্চাহর’’ন্তি ৰত্তব্বে ছন্দহানিভযা হর-সদ্দং পুব্বনিপাতং কত্ৰা ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. যত্থ পহিতেন তত্থ গন্ত্ৰা তেন আরোচিতা সা ইত্থী ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছতু ৰা পটিক্খিপতু ৰা লজ্জায ৰা তুণ্হী হোতু, পুন আগন্ত্ৰা তস্স পুরিসস্স হরন্তো এত্তাৰতা ইমায পটিগ্গহণারোচনপ্পচ্চাহরণসঙ্খাতায তিৰঙ্গসম্পত্তিযা সো ভিক্খু সঙ্ঘাদিসেসং আপজ্জেয্যাতি অত্থো. তেসং মনুস্সজাতিকতা, অলংৰচনীযতা, পটিগ্গণ্হনৰীমংসনপ্পচ্চাহরণানীতি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি. সঞ্চরিত্তসিক্খাপদং.
১৫. ইদানি অমূলকং পকাসেতুং ‘‘চাৰেতুকামো’’তিআদিমারদ্ধং. চাৰেতুকামো ভিক্খু অমূলন্তিমৰত্থুনা অঞ্ঞং সুণমানং ভিক্খুং চোদেন্তো ৰা চোদাপেন্তো ৰা গরুং ফুসেতি সম্বন্ধো. তত্থ চাৰেতুকামোতি ব্রহ্মচরিযা চাৰেতুকামো. চোদেন্তোতি ‘‘ত্ৰং পারাজিকং ধম্মং আপন্নোসি, অস্সমণোসি, অসক্যপুত্তিযোসী’’তিআদীহি ৰচনেহি সযং চোদেন্তোতি অত্থো. এৰং চোদেন্তস্স ৰাচায ৰাচায সঙ্ঘাদিসেসো. অমূলন্তিমৰত্থুনাতি যং চোদকেন চুদিতকম্হি পুগ্গলে অদিট্ঠং অসুতং অপরিসঙ্কিতং, ইদং এতেসং দস্সনসৰনপরিসঙ্কিতসঙ্খাতানং মূলানং অভাৰতো নাস্স মূলন্তি অমূলং, অন্তিমং ৰত্থু যস্স পারাজিকস্স তদিদং অন্তিমৰত্থু, অমূলঞ্চ তং অন্তিমৰত্থু চেতি অমূলন্তিমৰত্থু, তেন অমূলন্তিমৰত্থুনা, ভিক্খুনো অনুরূপেসু একূনৰীসতিযা পারাজিকেসু অঞ্ঞতরেনাতি অত্থো. চোদাপযন্তি চোদাপযন্তো, তস্স সমীপে ঠত্ৰা অঞ্ঞং ভিক্খুং আণাপেত্ৰা চোদাপেন্তো তস্স আণত্তস্স ৰাচায ৰাচায গরুং ফুসেতি অত্থো. সুণমানন্তি ইমিনা পরম্মুখা দূতেন ৰা পণ্ণেন ৰা চোদেন্তস্স ন রুহতীতি দীপিতং হোতি. পরম্মুখা পন সত্তহি আপত্তিক্খন্ধেহি ৰদন্তস্স দুক্কটং. যং চোদেতি, তস্স উপসম্পন্নোতি সঙ্খ্যূপগমনং, তস্মিং সুদ্ধসঞ্ঞিতা, যেন পারাজিকেন চোদেতি, তস্স দিট্ঠাদিৰসেন অমূলকতা, চাৰনাধিপ্পাযেন সম্মুখা চোদনা, তস্স তঙ্খণৰিজাননন্তি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি. অমূলকসিক্খাপদং.
১৬. ইদানি অঞ্ঞভাগিযং দস্সেতুং ‘‘লেসমত্ত’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ লেসমত্তমুপাদাযাতি জাতিনামগোত্তলিঙ্গাপত্তিপত্তচীৰরূপজ্ঝাযাচরিযসেনাসনলেসসঙ্খাতেসু দসসু লেসেসু যো তস্মিং পুগ্গলে দিস্সতি, তং লেসমত্তং উপাদায নিস্সায ভিক্খুং ব্রহ্মচরিযা চাৰেতুকামো অমূলন্তিমৰত্থুনা সুণমানং ভিক্খুং চোদেন্তো গরুং ফুসেতি অত্থো. কথং? অঞ্ঞো খত্তিযজাতিকো ইমিনা চোদকেন পারাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপজ্জন্তো দিট্ঠো হোতি, সো অঞ্ঞং অত্তনো ৰেরিং খত্তিযজাতিকং ভিক্খুং পস্সিত্ৰা তং খত্তিযজাতিলেসং গহেত্ৰা এৰং ‘‘খত্তিযো মযা দিট্ঠো পারাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপজ্জন্তো, ত্ৰং খত্তিযো পারাজিকং ধম্মং আপন্নোসী’’তি ৰা ‘‘ত্ৰং সো খত্তিযো, নাঞ্ঞো, পারাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্নোসী’’তি ৰা চোদেতি, এৰং নামলেসাদযোপি ৰেদিতব্বা. অঙ্গানি পনেত্থ অনন্তরসদিসানি. অঞ্ঞভাগিযসিক্খাপদং.
গরুকাপত্তিনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. নিস্সগ্গিযনিদ্দেসৰণ্ণনা
১৭. ইদানি চীৰরৰিধিং দস্সেতুং ‘‘ৰিকপ্পন’’ন্ত্যাদিমুদ্ধটং. যো ভিক্খু অকালচীৰরং ৰিকপ্পনঞ্চ অধিট্ঠানঞ্চ অকত্ৰা দসাহং অতিক্কামেতি, তস্স ভিক্খুনো নিস্সগ্গিযং সিযাতি পিণ্ডত্থো. তত্থ অকালচীৰরন্তি অকালে চীৰরং, খোমং কপ্পাসিকং কোসেয্যং কম্বলং সাণং ভঙ্গন্তি জাতিতো ছ চীৰরানি, দুকূলং পট্টুণ্ণং সোমারপট্টং চীনপট্টং ইদ্ধিজং দেৰদিন্নন্তি ইমানি পন ছ অনুলোমচীৰরানি. তেসু দুকূলং সাণস্স অনুলোমং ৰাকমযত্তা. পট্টুণ্ণাদীনি তীণি কোসেয্যস্স অনুলোমানি পাণকেহি কতসুত্তমযত্তা. ইদ্ধিজাদীনি দ্ৰযানি খোমাদীনং অনুলোমানি তেসমঞ্ঞতরভাৰতো. ইমেসং ছন্নং চীৰরানং অঞ্ঞতরং অকালচীৰরং.
ৰিকপ্পনমধিট্ঠানন্তি এত্থ পন ৰিকপ্পনূপগং অধিট্ঠানূপগঞ্চ এৰং ৰেদিতব্বং. তত্রাযং পাল়ি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, আযামেন অট্ঠঙ্গুলং সুগতঙ্গুলেন চতুরঙ্গুলৰিত্থতং পচ্ছিমচীৰরং ৰিকপ্পেতু’’ন্তি (মহাৰ. ৩৫৮). মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স দীঘসো দ্ৰে ৰিদত্থিযো, তিরিযং ৰিদত্থি. দ্ৰে ৰিকপ্পনা সম্মুখাৰিকপ্পনা চ পরম্মুখাৰিকপ্পনা চ. কথং? ‘‘ইমং চীৰরং তুয্হং ৰিকপ্পেমী’’তি ৰত্তব্বং, অযং সম্মুখাৰিকপ্পনা. ‘‘ময্হং সন্তকং পরিভুঞ্জ ৰা ৰিস্সজ্জেহি ৰা যথাপচ্চযং ৰা করোহী’’তি, একস্স সন্তিকে ‘‘ইমং চীৰরং তিস্সস্স ভিক্খুনো ৰিকপ্পেমী’’তি ৰত্তব্বং, অযং অপরাপি সম্মুখাৰিকপ্পনা. তেন ভিক্খুনা ‘‘তিস্সস্স ভিক্খুনো সন্তকং পরিভুঞ্জ ৰা ৰিস্সজ্জেহি ৰা যথাপচ্চযং ৰা করোহী’’তি, ‘‘ইমং চীৰরং তুয্হং ৰিকপ্পনত্থায দম্মী’’তি ৰত্তব্বং, তেন ৰত্তব্বো ‘‘কো তে মিত্তো ৰা সন্দিট্ঠো ৰা সম্ভত্তো ৰা’’তি, ততো ইতরেন ‘‘তিস্সো ভিক্খূ’’তি ৰত্তব্বং, পুন তেন ‘‘অহং তিস্সস্স ভিক্খুনো দম্মী’’তি ৰত্তব্বং, অযং পরম্মুখাৰিকপ্পনা. ‘‘তিস্সস্স ভিক্খুনো সন্তকং পরিভুঞ্জ ৰা ৰিস্সজ্জেহি ৰা যথাপচ্চযং ৰা করোহী’’তি ৰুত্তে পচ্চুদ্ধারো নাম হোতি. বহুকে ‘‘ইমানী’’তি, অহত্থপাসে ‘‘এতং, এতানী’’তি ৰা. এৰং ৰিকপ্পনঞ্চ অকত্ৰাতি অত্থো.
তিচীৰরস্স পন পমাণং উক্কট্ঠপরিচ্ছেদেন সুগতচীৰরতো ঊনকং ৰট্টতি, লামকপরিচ্ছেদেন সঙ্ঘাটিযা, উত্তরাসঙ্গস্স চ দীঘতো মুট্ঠিপঞ্চকং, তিরিযং মুট্ঠিত্তিকং, অন্তরৰাসকো দীঘতো মুট্ঠিপঞ্চকো, তিরিযং দ্ৰিহত্থোপি অড্ঢতেয্যো ৰা ৰট্টতি. ৰুত্তপ্পমাণতো অধিকঞ্চ ঊনকঞ্চ ‘‘পরিক্খারচোল়’’ন্তি অধিট্ঠাতব্বং. দ্ৰে চীৰরস্স অধিট্ঠানা কাযেন ৰা অধিট্ঠেতি, ৰাচায ৰা অধিট্ঠেতি. তিচীৰরং অধিট্ঠহন্তেন রজিত্ৰা কপ্পবিন্দুং দত্ৰা পুরাণসঙ্ঘাটিং ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং পচ্চুদ্ধরামী’’তি পচ্চুদ্ধরিত্ৰা নৰং সঙ্ঘাটিং হত্থেন গহেত্ৰা ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তি চিত্তেন আভোগং কত্ৰা কাযৰিকারং করোন্তেন কাযেন অধিট্ঠাতব্বা, ইদং কাযেন অধিট্ঠানং. তং যেন কেনচি সরীরাৰযৰেন অফুসন্তস্স ন ৰট্টতি. ৰাচায অধিট্ঠানং পন ৰচীভেদং কত্ৰা ৰাচায অধিট্ঠাতব্বং, সচে হত্থপাসে ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তি, সচে অহত্থপাসে ঠপিতট্ঠানং সল্লক্খেত্ৰা ‘‘এতং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তি ৰাচা ভিন্দিতব্বা. এস নযো উত্তরাসঙ্গে, অন্তরৰাসকে চ. তিচীৰরাদীনি সব্বানি একতো কত্ৰা ‘‘ইমানি চীৰরানি পরিক্খারচোল়ানি অধিট্ঠামী’’তি অধিট্ঠাতুম্পি ৰট্টতীতি. এৰং অধিট্ঠানঞ্চ অকত্ৰাতি অত্থো.
দস অহানি দসাহং. অতিমাপেতীতি অতিক্কামেতি. তস্সাতি তস্স ভিক্খুনো. নিস্সগ্গিযন্তি নিস্সজ্জনং নিস্সগ্গিযং, পুব্বভাগে কত্তব্বস্স ৰিনযকম্মস্সেতং নামং, নিস্সগ্গিযমস্স অত্থীতি নিস্সগ্গিযং, কিং তং? পাচিত্তিযং, তং অতিক্কামযতো সহনিস্সগ্গিযৰিনযকম্মং পাচিত্তিযং সিযা, অযমেত্থ অত্থো. তং পনেতং চীৰরং যং দিৰসং উপ্পন্নং, তস্স যো অরুণো, সো উপ্পন্নদিৰসনিস্সিতো, তস্মা চীৰরুপ্পাদদিৰসেন সদ্ধিং একাদসে অরুণুগ্গমনে দসাহাতিক্কমিতং হোতীতি. চীৰরস্স অত্তনো সন্তকতা, জাতিপ্পমাণযুত্ততা, ছিন্নপলিবোধভাৰো, অতিরেকচীৰরতা, দসাহাতিক্কমোতি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি. পঠমকথিনসিক্খাপদং.
১৮. ইদানি দুতিযং দস্সেতুং ‘‘ভিক্খুসম্মুতিযা’’ত্যাদিমারদ্ধং. যো ভিক্খুসম্মুতিং ৰজ্জেত্ৰা কালঞ্চ ৰিনা অধিট্ঠিতং তিচীৰরং একাহং অতিক্কমাপেতি, তস্স নিস্সগ্গিযং সিযাতি সম্বন্ধো. তত্থ ভিক্খুসম্মুতিযাঞ্ঞত্রাতি যং সঙ্ঘো গিলানস্স ভিক্খুনো তিচীৰরেন ৰিপ্পৰাসসম্মুতিং দেতি, তং ঠপেত্ৰা. তিচীৰরমধিট্ঠিতন্তি করণত্থে উপযোগৰচনং, তেন তিচীৰরাধিট্ঠাননযেন অধিট্ঠিতেসু সঙ্ঘাটিআদীসু যেন কেনচি চীৰরেন. একাহন্তি একরত্তং. অতিমাপেতীতি ৰিপ্পৰসতি, ৰিযুত্তো ৰসতীতি অত্থো. তস্স অলদ্ধসম্মুতিকস্স ভিক্খুনো একরত্তম্পি চীৰরেন ৰিপ্পৰাসতো নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং সিযাতি অত্থো. সমযং ৰিনাতি চীৰরকালং ৰজ্জেত্ৰা. অধিট্ঠিতচীৰরতা, অনত্থতকথিনতা, অলদ্ধসম্মুতিতা, রত্তিৰিপ্পৰাসোতি ইমানেত্থ চত্তারি অঙ্গানি. দুতিযকথিনসিক্খাপদং.
১৯. ইদানি পুরাণচীৰরং দস্সেতুং ‘‘অঞ্ঞাতিকা’’ত্যাদি আরদ্ধং. তত্থ অঞ্ঞাতিকাতি অঞ্ঞাতিকায ‘‘পটিসঙ্খা যোনিসো’’তিআদীসু ৰিয, অঞ্ঞাতিকায নেৰ মাতুসম্বন্ধেন ন পিতুসম্বন্ধেন সম্বদ্ধাযাতি ৰুত্তং হোতি. ভিক্খুনিযাতি অট্ঠৰাচিককম্মেন উপসম্পন্নায. আকোটাপেতীতি পহরাপেতি. তন্তি নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং ভৰেয্যাতি অত্থো. পুরাণচীৰরতা, উপচারে ঠত্ৰা অঞ্ঞাতিকায ভিক্খুনিযা আণাপনং, তস্সা ধোৰনাদীনি চাতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি. পুরাণচীৰরসিক্খাপদং.
২০. কিঞ্চি মূলকন্তি কিঞ্চি পাভতং. চীৰরাদানেতি চীৰরস্স আদানে চীৰরপ্পটিগ্গহণে. ৰিকপ্পনূপগচীৰরতা, পারিৰত্তকাভাৰো, অঞ্ঞাতিকায হত্থতো গহণন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি. চীৰরপ্পটিগ্গহণসিক্খাপদং.
২১. অপ্পৰারিতন্তি ‘‘ৰদেয্যাথ, ভন্তে, যেন অত্থো’’তি ইচ্ছাপিতং ইচ্ছং রুচিং উপ্পাদিতং, ন পৰারিতন্তি অপ্পৰারিতং. ৰিঞ্ঞাপেন্তস্সাতি যাচন্তস্স. অঞ্ঞত্র সমযাতি নট্ঠচীৰরকালং ঠপেত্ৰা. ৰিকপ্পনূপগচীৰরতা, সমযাভাৰো, অঞ্ঞাতকৰিঞ্ঞত্তি, তায চ পটিলাভোতি ইমানেত্থ চত্তারি অঙ্গানি. অঞ্ঞাতকৰিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদং.
২২. রজতন্তি রূপিযং. জাতরূপন্তি সুৰণ্ণং. মাসকন্তি তযো মাসকা লোহমাসকো দারুমাসকো জতুমাসকোতি. তত্থ লোহমাসকোতি তম্বলোহাদীহি কতমাসকো. দারুমাসকোতি সারদারুনা ৰা ৰেল়ুপেসিকায ৰা অন্তমসো তালপণ্ণেনপি রূপং ছিন্দিত্ৰা কতমাসকো. জতুমাসকোতি লাখায ৰা নিয্যাসেন ৰা রূপং সমুট্ঠাপেত্ৰা কতমাসকো. কহাপণন্তি সুৰণ্ণমযং ৰা রূপিযমযং ৰা পাকতিকং ৰা. গণ্হেয্যাতি অত্তনো অত্থায দীযমানং ৰা কত্থচি ঠিতং ৰা নিপ্পরিগ্গহং দিস্ৰা সযং গণ্হেয্য. গণ্হাপেয্যাতি তদেৰ অঞ্ঞেন গাহাপেয্য. নিস্সগ্গীতি গহণাদীসু যং কিঞ্চি করোন্তস্স অঘনবদ্ধেসু ৰত্থুগণনায নিস্সগ্গি সিযাতি অত্থো. সাদিযেয্য ৰাতি কাযৰাচাহি অপ্পটিক্খিপিত্ৰা চিত্তেন অধিৰাসেয্য. জাতরূপরজতভাৰো, অত্তুদ্দেসিকতা, গহণাদীসু অঞ্ঞতরভাৰোতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি. রূপিযপ্পটিগ্গহণসিক্খাপদং.
২৩. রজতাদিচতুব্বিধং অকপ্পিযং কপ্পিযেনাপি পরিৰত্তেয্য সহধম্মিকে ঠপেত্ৰা, নিস্সগ্গিযং সিযাতি সম্বন্ধো. তত্থ অকপ্পিযন্তি অকপ্পিযৰত্থুং. কপ্পিযেনাতি কপ্পিযৰত্থুনা. সহধম্মিকেতি ভিক্খুভিক্খুনিসামণেরসামণেরিসিক্খমানসঙ্খাতে পঞ্চ সহধম্মিকে. রূপিযভাৰো, পরিৰত্তনঞ্চাতি ইমানেত্থ দ্ৰে অঙ্গানি. রূপিযপরিৰত্তনসিক্খাপদং.
২৪. ‘‘ইমং পত্তং তুয্হং ৰিকপ্পেমী’’তিআদিনা ৰিকপ্পনঞ্চ ‘‘ইমং পত্তং অধিট্ঠামী’’তিআদিনা অধিট্ঠানঞ্চ অকত্ৰাতি অত্থো. পমাণিকন্তি এত্থাযং ৰিনিচ্ছযো – অনুপহতপুরাণসালিতণ্ডুলানং সুকোট্টিতপরিসুদ্ধানং দ্ৰে মগধনাল়িযো গহেত্ৰা তেহি তণ্ডুলেহি অনুত্তণ্ডুলমকিলিন্নমপিণ্ডিতং সুৰিসদং কুন্দমকুল়রাসিসদিসং অৰস্সাৰিতোদনং পচিত্ৰা নিরৰসেসং পত্তে পক্খিপিত্ৰা তস্স ওদনস্স চতুত্থভাগপ্পমাণো নাতিঘনো নাতিতনুকো হত্থহারিযো সব্বসম্ভারসঙ্খতো মুগ্গসূপো পক্খিপিতব্বো, ততো আলোপস্স অনুরূপং যাৰচরিমালোপপ্পহোনকং মচ্ছমংসাদিব্যঞ্জনং পক্খিপিতব্বং. সপ্পিতেলতক্করসকঞ্জিকাদীনি পন অগণনূপগানি হোন্তি. তানি হি ওদনগতিকানি নেৰ হাপেতুং, ন ৰড্ঢেতুং সক্কোন্তি. এৰমেতং সব্বম্পি পক্খিত্তং সচে পন পত্তস্স মুখৰট্টিযা হেট্ঠিমরাজিসমং তিট্ঠতি, সুত্তেন ৰা হীরেন ৰা ছিন্দন্তস্স সুত্তস্স ৰা হীরস্স ৰা হেট্ঠিমন্তং ফুসতি, অযং উক্কট্ঠো নাম পত্তো. সচে তং রাজিং অতিক্কম্ম থূপীকতং তিট্ঠতি, অযং উক্কট্ঠোমকো নাম পত্তো. সচে তং রাজিং ন সম্পাপুণাতি, অন্তোগতমেৰ হোতি, অযং উক্কট্ঠুক্কট্ঠো নাম. উক্কট্ঠতো উপড্ঢপ্পমাণো মজ্ঝিমো. মজ্ঝিমতো উপড্ঢপ্পমাণো ওমকো. তেসম্পি ৰুত্তনযেনেৰ পভেদো ৰেদিতব্বো. ইচ্চেতেসু উক্কট্ঠুক্কট্ঠো চ ওমকোমকো চাতি দ্ৰে অপত্তা, সেসা সত্ত পত্তা পমাণযুত্তা নামাতি এৰং পমাণেন যুত্তো পমাণিকো, তং পমাণিকং. পত্তন্তি সত্তসু পত্তেসু অঞ্ঞতরং পত্তং. পত্তস্স অত্তনো সন্তকতা, পমাণযুত্ততা, অধিট্ঠানূপগতা, অতিরেকপত্ততা, দসাহাতিক্কমোতি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি. পঠমপত্তসিক্খাপদং.
২৫. যো ভিক্খু পঞ্চবন্ধনতো ঊনপত্তে সতি পরং পন নৰং পত্তং ৰিঞ্ঞাপেতি, তস্সপি ভিক্খুনো নিস্সগ্গিযং সিযাতি সম্বন্ধো. তত্থ পরন্তি অঞ্ঞং, ‘‘নৰং পত্ত’’ন্তিমিনা তুল্যাধিকরণং. অধিট্ঠানূপগপত্তস্স ঊনপঞ্চবন্ধনতা, অত্তুদ্দেসিকতা, কতৰিঞ্ঞত্তি, তায চ পটিলাভোতি ইমানেত্থ চত্তারি অঙ্গানি. ঊনপঞ্চবন্ধনসিক্খাপদং.
২৬. যো সপ্পিতেলাদিকং পন ভেসজ্জং পটিগ্গহেত্ৰা সত্তাহপরমং সন্নিধিকারকং ভুঞ্জন্তো সত্তাহং অতিক্কামেতি, তস্স নিস্সগ্গিযং সিযাতি অত্থো. তত্থ সপ্পিতেলাদিকন্তি এত্থ আদি-সদ্দো নৰনীতমধুফাণিতং সঙ্গণ্হাতি. তত্থ সপ্পি নাম গৰাদীনং সপ্পি, যেসং মংসং কপ্পতি, তেসং সপ্পি, তথা নৰনীতং. তেলং নাম তিলসাসপমধুকএরণ্ডৰসাদীহি নিব্বত্তং. মধু নাম মক্খিকামধুমেৰ. উচ্ছুরসং উপাদায পন অপক্কা ৰা অৰত্থুকপক্কা ৰা সব্বাপি উচ্ছুৰিকতি ফাণিতন্তি ৰেদিতব্বং. ভেসজ্জৰিধানসিক্খাপদং.
২৭. ভিক্খুস্স চীৰরং দত্ৰা পুন তং চীৰরং সকসঞ্ঞায অচ্ছিন্দন্তস্স ৰা অচ্ছিন্দাপযতোপি ৰা নিস্সগ্গিযং সিযাতি যোজনা. তত্থ দত্ৰাতি ৰেয্যাৰচ্চাদীনি পচ্চাসীসমানো দত্ৰা. অচ্ছিন্দন্তস্সাতি ৰেয্যাৰচ্চাদীনি অকরোন্তং দিস্ৰা বলক্কারেন গণ্হন্তস্স, তথা অচ্ছিন্দাপযতোতি. ৰিকপ্পনূপগচীৰরতা, সামংদিন্নতা, সকসঞ্ঞিতা, উপসম্পন্নতা, কোধৰসেন অচ্ছিন্দনং ৰা অচ্ছিন্দাপনং ৰাতি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি. অচ্ছিন্দনসিক্খাপদং.
২৮. অপ্পৰারিতং অঞ্ঞাতিং গহপতিং সুত্তং যাচিত্ৰা ঞাতিপ্পৰারিতে ৰজ্জেত্ৰা তন্তৰাযেহি চীৰরং ৰাযাপেন্তস্স নিস্সগ্গিযং সিযাতি পিণ্ডত্থো. তত্থ সুত্তন্তি ছব্বিধং খোমসুত্তাদিকং ৰা তেসং অনুলোমং ৰা. যাচিযাতি চীৰরত্থায যাচিত্ৰা. চীৰরত্থায ৰিঞ্ঞাপিতসুত্তং, অত্তুদ্দেসিকতা, অকপ্পিযতন্তৰাযেন অকপ্পিযৰিঞ্ঞত্তিযা ৰাযাপনন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি. সুত্তৰিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদং.
২৯. যো ভিক্খু সঙ্ঘস্স পরিণতং লাভং জানন্তো অত্তনো পরিণামেতি, তস্স নিস্সগ্গিযং সিযাতি অত্থো. তত্থ জানন্তি জানন্তো. লাভন্তি লভিতব্বং চীৰরাদিৰত্থুং. পরিণতন্তি সঙ্ঘস্স নিন্নং সঙ্ঘস্স পোণং সঙ্ঘস্স পব্ভারং হুত্ৰা ঠিতং. অত্তনো পরিণামেতীতি ‘‘ময্হং দেথা’’তিআদীনি ৰদন্তো অত্তনি নিন্নং করোতি. সঙ্ঘে পরিণতভাৰো, তং ঞত্ৰা অত্তনো পরিণামনং, পটিলাভোতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি. পরিণামনসিক্খাপদং.
নিস্সগ্গিযনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. পাচিত্তিযনিদ্দেসৰণ্ণনা
৩০. ইদানি পাচিত্তিযং দস্সেতুং ‘‘সম্পজানমুসাৰাদে’’ত্যাদি আরদ্ধং. তত্থ সম্পজানমুসাৰাদেতি নিমিত্তত্থে ভুম্মৰচনং, তস্মা যো ভিক্খু সম্পজানন্তো মুসা ৰদতি, তস্স তন্নিমিত্তং তংহেতু তপ্পচ্চযা পাচিত্তিযং উদীরিতন্তি অত্থো. ভিক্খুঞ্চ ওমসন্তস্সাতি জাতিনামগোত্তকম্মসিপ্পৰযআবাধলিঙ্গকিলেসাপত্তিঅক্কোসেসু ভূতেন ৰা অভূতেন ৰা যেন কেনচি মুখসত্তিনা ভিক্খুং ওৰিজ্ঝন্তস্স ভিক্খুনো পাচিত্তিযং উদীরিতন্তি অত্থো. পেসুঞ্ঞহরণেপি চাতি ভিক্খুস্স পেসুঞ্ঞহরণে, জাতিআদীহি অক্কোসৰত্থূহি ভিক্খুং অক্কোসন্তস্স ভিক্খুনো সুত্ৰা ভিক্খুনো পিযকম্যতায ৰা ভেদাধিপ্পাযেন ৰা যো অক্কুদ্ধো, তস্স ভিক্খুস্স কাযেন ৰা ৰাচায ৰা পেসুঞ্ঞহরণৰচনে পাচিত্তিযং উদীরিতন্তি অত্থো.
৩১. সঙ্গীতিত্তযমারুল়্হং পিটকত্তযং ধম্মং ভিক্খুঞ্চ ভিক্খুনিঞ্চ ঠপেত্ৰা অঞ্ঞেন পুগ্গলেন সদ্ধিং একতো পদং পদং ভণন্তস্স ভিক্খুনো পদগণনায পাচিত্তিযং উদীরিতন্তি সমুদাযত্থো.
৩২. অনুপসম্পন্নেনেৰাতি ভিক্খুং ঠপেত্ৰা অন্তমসো পারাজিকৰত্থুভূতেন তিরচ্ছানগতেনাপি সহ তিরত্তিযং সযিত্ৰা চতুত্থদিৰসে অত্থঙ্গতে সূরিযে পুন সহসেয্যায পাচিত্তি সিযাতি সম্বন্ধো. তত্থ সহসেয্যাযাতি সব্বচ্ছন্নপরিচ্ছিন্নে, যেভুয্যেনচ্ছন্নপরিচ্ছিন্নে ৰা সেনাসনে পুব্বাপরিযেন ৰা একক্খণে ৰা একতো নিসজ্জনায. তত্থ ছদনং অনাহচ্চ দিযড্ঢহত্থুব্বেধেন পাকারাদিনা পরিচ্ছিন্নম্পি সব্বপরিচ্ছিন্নমিচ্চেৰ ৰেদিতব্বং.
৩৩. একরত্তম্পি ইত্থিযা সদ্ধিং সেয্যং কপ্পযতো তস্স ভিক্খুনোপি পাচিত্তি সিযাতি অত্থো. তত্থ ইত্থিযাতি অন্তমসো তদহুজাতাযপি মনুস্সিত্থিযা. দেসেন্তস্স ৰিনা ৰিঞ্ঞুং, ধম্মঞ্চ ছপ্পদুত্তরিন্তি ৰিঞ্ঞুং পুরিসং ৰিনা ইত্থিযা ছপ্পদতো উত্তরিং ধম্মং দেসেন্তস্স ভিক্খুনো পাচিত্তি সিযাতি অত্থো. তত্থ ‘‘ছপ্পদুত্তরি’’ন্তি এত্থ একো গাথাপাদো একং পদন্তি এৰং সব্বত্থ পদপ্পমাণং ৰেদিতব্বং. ছ পদানি ছপ্পদং, ছপ্পদতো উত্তরিং ছপ্পদুত্তরিং.
৩৪. ভিক্খুসম্মুতিং ঠপেত্ৰা ভিক্খুনো দুট্ঠুল্লং ৰজ্জং অভিক্খুনো ৰদন্তস্স পাচিত্তিযং উদীরিতন্তি অত্থো. তত্থ দুট্ঠুল্লন্তি ইধ সঙ্ঘাদিসেসং অধিপ্পেতং. ভিক্খুসম্মুতিযাতি যং সঙ্ঘো অভিণ্হাপত্তিকস্স ভিক্খুনো আযতিং সংৰরত্থায আপত্তীনঞ্চ কুলানঞ্চ পরিযন্তং কত্ৰা ৰা অকত্ৰা ৰা তিক্খত্তুং অপলোকেত্ৰা কতিকং করোতি, তং ঠপেত্ৰা. অভিক্খুনোতি অনুপসম্পন্নস্স. ৰদন্তস্সাতি আরোচেন্তস্স.
৩৫. যো অকপ্পিযং পথৰিং খণেয্য ৰা খণাপেয্য ৰা, তস্স পাচিত্তিযং সিযা. তত্থ অকপ্পিযন্তি উদ্ধনপচনাদিৰসেন ৰা তথা তথা অদড্ঢা ৰা জাতপথৰী ৰুচ্চতি. সা তিৰিধা সুদ্ধমিস্সপুঞ্জৰসেন. তত্থ সুদ্ধপথৰী নাম পকতিযা সুদ্ধপংসু ৰা সুদ্ধমত্তিকা ৰা. মিস্সপথৰী নাম যত্থ পংসুতো ৰা মত্তিকতো ৰা পাসাণসক্খরকথলমরুম্বৰালুকাসু অঞ্ঞতরস্স ততিযভাগো হোতি. পুঞ্জপথৰী নাম অতিরেকচাতুমাসং ওৰট্ঠো পংসুপুঞ্জো ৰা মত্তিকাপুঞ্জো ৰা হোতি. ৰুত্তলক্খণেন পন মিস্সকপুঞ্জোপি পিট্ঠিপাসাণে ঠিতসুখুমরজম্পি চ দেৰে ফুসযন্তে সকিং চে তিন্তং, চাতুমাসচ্চযেন তিন্তোকাসো পুঞ্জপথৰীসঙ্খমেৰ গচ্ছতি. যো ভিক্খু ভূতগামং ৰিকোপেয্য, তস্স পাচিত্তিযং সিযাতি সম্বন্ধো. তত্থ ভূতগামন্তি ভৰন্তি, অভৰুং চাতি ভূতা, জাযন্তি ৰড্ঢন্তি জাতা ৰড্ঢিতা চাতি অত্থো, গামোতি রাসি, ভূতানং গামো, ভূতা এৰ ৰা গামোতি ভূতগামো, পতিট্ঠিতহরিততিণরুক্খাদীনমেতং অধিৰচনং. তং ভূতগামং. ৰিকোপেয্যাতি ছেদনভেদনাদীনি করেয্য.
৩৬. যো ভিক্খু সঙ্ঘিকং মঞ্চাদিং অজ্ঝোকাসে সন্থরণাদিকং কত্ৰা আপুচ্ছনাদিকং অকত্ৰা যাতি, তস্স পাচিত্তি সিযাতি অত্থো. তত্থ সঙ্ঘিকন্তি সঙ্ঘস্স সন্তকং. মঞ্চাদিন্তি এত্থ আদি-সদ্দেন পীঠভিসিকোচ্ছাদিং সঙ্গণ্হাতি. সন্থরণাদিকন্তি সন্থরণাদিং কত্ৰা ৰা কারাপেত্ৰা ৰা. আপুচ্ছনাদিকন্তি আপুচ্ছনং ৰা উদ্ধরণং ৰা উদ্ধরাপনং ৰাতি অত্থো. যাতীতি গচ্ছতি.
৩৭. যো ভিক্খু সঙ্ঘিকাৰসথে সেয্যং সন্থরণাদিকং কত্ৰা আপুচ্ছনাদিকং অকত্ৰা যাতি, তস্স ভিক্খুনো পাচিত্তি সিযাতি অত্থো. তত্থ সঙ্ঘিকাৰসথেতি সঙ্ঘস্স সন্তকে আৰসথে ৰিহারে গব্ভে ৰা অঞ্ঞস্মিং ৰা সব্বপরিচ্ছিন্নে গুত্তসেনাসনে. সেয্যন্তি ভিসি চিমিলিকা পাৰুরণং উত্তরত্থরণং ভূমত্থরণং তট্টিকা চম্মক্খণ্ডং নিসীদনং পচ্চত্থরণং তিণসন্থারো পণ্ণসন্থারোতি এৰমাদিকং. সন্থরণাদিকন্তি তেসু যেন কেনচি অত্থরণাদিকং কত্ৰা ৰা কারাপেত্ৰা ৰা.
৩৮-৯. যো পন ভিক্খু জানং সপ্পাণকং তোযং পরিভুঞ্জযে, তস্স ভিক্খুনো পাচিত্তি সিযাতি যোজনা. তত্থ জানং সপ্পাণকন্তি ‘‘সপ্পাণকমিদ’’ন্তি দিস্ৰা ৰা সুত্ৰা ৰা যেন কেনচি আকারেন জানন্তো. তোযন্তি উদকং. পরিভুঞ্জযেতি পরিভুঞ্জেয্য. যো ভিক্খু পারিৰত্তকং ঠপেত্ৰা অঞ্ঞাতিকায ভিক্খুনিযা চীৰরং দেতি, তস্স ভিক্খুনো পাচিত্তি সিযা. চীৰরপ্পটিগ্গহণসিক্খাপদে ভিক্খু পটিগ্গাহকো ইধ ভিক্খুনী, অযং ৰিসেসো. অঞ্ঞাতিকায ভিক্খুনিযা চীৰরং সিব্বতোপি তস্স ভিক্খুনো পাচিত্তি সিযাতি অত্থো. চীৰরন্তি নিৰাসনপারুপনূপগং. সিব্বতোতি সযং সিব্বন্তস্স সূচিং পৰেসেত্ৰা নীহরণে পযোগগণনায পাচিত্তি. সিব্বাপেন্তস্স পন ‘‘সিব্বা’’তি ৰুত্তো সচেপি সব্বং সূচিকম্মং নিট্ঠাপেসি, একমেৰ পাচিত্তি, আণত্তস্স পযোগগণনায পাচিত্তি হোতি. পৰারেত্ৰান অতিরিত্তং অকারেত্ৰা ভুঞ্জতো পাচিত্তি সিযাতি অত্থো. তত্রাযং ৰিনিচ্ছযো – ওদনো সত্তু কুম্মাসো মচ্ছো মংসন্তি পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতরং সাসপমত্তম্পি অজ্ঝোহরিত্ৰা ভোজনং পটিক্খেপং কত্ৰা অঞ্ঞেন ইরিযাপথেন ‘‘অলমেতং সব্ব’’ন্তি অতিরিত্তং অকারেত্ৰা পরিভুঞ্জতো পাচিত্তি হোতীতি.
৪০. যো ভিক্খু আসাদনাপেক্খো ভুত্তাৰিং পৰারিতং ভিক্খুং ‘‘হন্দ, ভিক্খু, খাদ ৰা ভুঞ্জ ৰা’’তি অনতিরিত্তেন পৰারেতি, ভোজনে ভুত্তে তস্স পাচিত্তিযং উদীরিতন্তি অত্থো. তত্থ আসাদনাপেক্খোতি আসাদনং চোদনং মঙ্কুকরণভাৰং অপেক্খমানো.
৪১-২. যো ভিক্খু সন্নিধিভোজনং ভুঞ্জেয্য, তস্স ভিক্খুনো পাচিত্তি সিযাতি অত্থো. তত্থ সন্নিধিভোজনন্তি পটিগ্গহেত্ৰা একরত্তং ৰীতিনামিতভোজনং. ৰিকালে যাৰকালিকং ভুঞ্জতো ৰাপি পাচিত্তি সিযাতি যোজনা. তত্থ ৰিকালেতি ৰিগতকালে, মজ্ঝন্হিকাতিক্কমতো পট্ঠায যাৰ অরুণুগ্গমনাতি অত্থো. যাৰকালিকন্তি ৰনমূলফলাদিকং আমিসভোজনং. অগিলানো ভিক্খু পণীতকং সপ্পিভত্তাদিকম্পি ৰিঞ্ঞাপেত্ৰান ভুঞ্জেয্য, তস্স ভিক্খুনো পাচিত্তি সিযাতি যোজনা. তত্থ অগিলানোতি কল্লকো. পণীতকন্তি সপ্পিতেলমধুফাণিতমচ্ছমংসখীরদধিসঙ্খাতেহি সংসট্ঠং সত্তধঞ্ঞনিব্বত্তং পণীতভোজনং. যো ভিক্খু দন্তকট্ঠোদকং ৰজ্জেত্ৰা অপ্পটিগ্গহিতকং ভুঞ্জেয্য, পাচিত্তি সিযাতি অত্থো. তত্থ অপ্পটিগ্গহিতন্তি কাযেন ৰা কাযপ্পটিবদ্ধেন ৰা গণ্হন্তস্স হত্থপাসে ঠত্ৰা কাযকাযপ্পটিবদ্ধনিস্সগ্গিযানং অঞ্ঞতরেন ন দিন্নং অপ্পটিগ্গহিতং নাম.
৪৩. যো ভিক্খু তিত্থিযস্স সহত্থতো কিঞ্চি ভুঞ্জিতব্বং দদেয্য, তস্স পাচিত্তি সিযাতি সম্বন্ধো. তত্থ তিত্থিযস্সাতি অঞ্ঞতিত্থিযস্স. কিঞ্চি ভুঞ্জিতব্বন্তি যং কিঞ্চি ভোজনীযং. সহত্থতোতি সহত্থা. যো ভিক্খু মাতুগামেন একতো রহো নিসজ্জং কপ্পেয্য, তস্স পাচিত্তি সিযাতি সম্বন্ধো. তত্থ রহোতি পটিচ্ছন্নে. কপ্পেতি কপ্পেয্য. একতোতি সদ্ধিং.
৪৪. সুরামেরযপানেপীতি এত্থ পিট্ঠাদীহি কতং মজ্জং সুরা. পুপ্ফাদীহি কতো আসৰো মেরযং. যো ভিক্খু তদুভযম্পি বীজতো পট্ঠায কুসগ্গেনাপি পিৰতি, তস্স তপ্পানপচ্চযা পাচিত্তিযং উদীরিতন্তি অত্থো. অঙ্গুলিপতোদকে চাপীতি অঙ্গুলীহি উপকচ্ছকাদীনং ঘট্টনপচ্চযা পাচিত্তি সিযাতি অত্থো. হসধম্মেপি চোদকেতি উপরিগোপ্ফকে উদকে হসধম্মে কীল়ানিমিত্তং তস্স পাচিত্তি সিযাতি অত্থো.
৪৫. অনাদরেপি পাচিত্তীতি পুগ্গলস্স ৰা ধম্মস্স ৰা অনাদরকরণেপি পাচিত্তি সিযাতি অত্থো. যো ভিক্খু উপসম্পন্নেন পঞ্ঞত্তেন ৰুচ্চমানো তস্স ৰা ৰচনং অকত্তুকামতায, তং ৰা ধম্মং অসিক্খিতুকামতায অনাদরিযং করোতি, তস্স তস্মিং অনাদরিযে পাচিত্তি সিযাতি অত্থো. ভযানকং কথং কত্ৰা ৰা ভযানকং রূপং দস্সেত্ৰা ৰা ভিক্খুং ভীসযতোপি পাচিত্তি সিযাতি অত্থো.
৪৬. যো ভিক্খু অগিলানো কিঞ্চি পচ্চযং ঠপেত্ৰা জোতিং জলেয্য ৰা জলাপেয্য ৰা, তস্স পাচিত্তিযং সিযাতি সম্বন্ধো. তত্থ কিঞ্চি পচ্চযন্তি পদীপুজ্জলনং ৰা পত্তপচনাদীসু জোতিকরণং ৰাতি এৰরূপং পচ্চযং ঠপেত্ৰা. জোতিন্তি অগ্গিং.
৪৭-৮. কপ্পবিন্দুং অনাদায নৰচীৰরভোগিনো নৰং চীৰরং ভুঞ্জন্তস্স পাচিত্তি সিযাতি অত্থো. কপ্পবিন্দুন্তি মোরক্খিমণ্ডলমঙ্গুলপিট্ঠীনং অঞ্ঞতরপ্পমাণং কপ্পবিন্দুং. অনাদাযাতি অনাদিযিত্ৰা. ভিক্খুনো চীৰরাদিকং পরিক্খারং অপনেত্ৰা নিধেন্তস্স ৰা নিধাপেন্তস্স ৰা হসাপেক্খস্স ভিক্খুনো পাচিত্তি সিযাতি অত্থো. চীৰরাদিকন্তি আদি-সদ্দেন পত্তনিসীদনসূচিঘরকাযবন্ধনাদিং সঙ্গণ্হাতি. নিধেন্তস্সাতি নিদহন্তস্স. হসাপেক্খস্সাতি হসাধিপ্পাযস্স. জানং পাণং হনে ভিক্খু, তিরচ্ছানগতম্পি চাতি যো ভিক্খু ‘‘পাণো’’তি জানন্তো তিরচ্ছানগতং পাণং খুদ্দকম্পি মহন্তম্পি হনেয্য, তস্স পাচিত্তিযং সিযাতি অত্থো.
৪৯. ছাদেতুকামো ছাদেতি, দুট্ঠুল্লং ভিক্খুনোপি চাতি যো ভিক্খু ভিক্খুনো দুট্ঠুল্লসঙ্খাতং সঙ্ঘাদিসেসং ছাদেতুকামো হুত্ৰা ছাদেতি, তস্স পাচিত্তিযং সিযাতি অত্থো. ইত্থিযা সহ সংৰিধায গামন্তরগতস্স ভিক্খুনো পাচিত্তিযং সিযাতি যোজনা.
৫০. ভিক্খুং ৰা পহরেয্যাথাতি যো ভিক্খু ভিক্খুং পহরেয্য, তস্স পাচিত্তিযং সিযাতি যোজনা. তলসত্তিকমুগ্গিরেতি যো ভিক্খু পহরণাকারং দস্সেন্তো কাযং ৰা কাযপ্পটিবদ্ধং ৰা উগ্গিরেয্য, তস্স পাচিত্তিযং সিযাতি অত্থো. চোদেয্য ৰা চোদাপেয্য, ভিক্খুং অমূলকেন চাতি যো ভিক্খু ভিক্খুং অমূলকেন সঙ্ঘাদিসেসেন চোদেয্য ৰা চোদাপেয্য ৰা, তস্স পাচিত্তিযং সিযাতি অত্থো. তত্থ অমূলকেনাতি দিট্ঠাদিমূলৰিরহিতেন.
৫১. কুক্কুচ্চুপ্পাদনে চাপীতি ‘‘ঊনৰীসতিৰস্সো ত্ৰং মঞ্ঞে’’তিআদীনি ভণন্তো কুক্কুচ্চং উপ্পাদেয্য, তস্স কুক্কুচ্চুপ্পাদনপচ্চযা পাচিত্তিযং হোতি. যো ভিক্খু ভণ্ডনত্থায ভণ্ডনজাতানং ৰচনং সোতুং উপস্সুতিং যাতি, তস্স পাচিত্তিযং সিযাতি সম্বন্ধো. তত্থ ভণ্ডনত্থাযাতি কলহত্থায. ভণ্ডনজাতানন্তি কলহজাতানং. উপস্সুতিন্তি সুতিসমীপং.
৫২. যো ভিক্খু সঙ্ঘস্স পরিণামিতং যং লাভং, তং পরপুগ্গলস্স নামেতি, তস্স পাচিত্তিযং সিযাতি সম্বন্ধো. তত্থ নামেতীতি পরিণামেতি. পুচ্ছং অকত্ৰাতি ‘‘ৰিকালে গামপ্পৰেসনং আপুচ্ছামী’’তি ৰা ‘‘গামং পৰিসিস্সামী’’তি ৰা অনাপুচ্ছিত্ৰা. সন্তভিক্খুন্তি অন্তোউপচারসীমায দস্সনূপচারে ভিক্খুং দিস্ৰা যং সক্কা হোতি পকতিৰচনেন আপুচ্ছিতুং, তাদিসং ৰিজ্জমানং ভিক্খুং. গামস্সাতি গামং, কম্মত্থে সামিৰচনং. গতেতি সম্পদানত্থে ভুম্মৰচনং, গতস্সাতি অত্থো. সন্তং ভিক্খুং অনাপুচ্ছিত্ৰা ৰিকালে গামং গতস্স ভিক্খুনো পাচিত্তিযং সিযাতি অত্থো. সেসং উত্তানমেৰাতি.
পাচিত্তিযনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. পকিণ্ণকনিদ্দেসৰণ্ণনা
৫৩. ইদানি পকিণ্ণকং দস্সেতুং ‘‘সঙ্ঘিক’’ন্ত্যাদি আরদ্ধং. তত্থ যো ভিক্খু ইস্সরো হুত্ৰা সঙ্ঘিকং গরুভণ্ডং অঞ্ঞস্স দেতি, তস্স থুল্লচ্চযং সিযা. থেয্যায অঞ্ঞস্স দেতি, যথাৰত্থু পারাজিকাদি সিযা, দুক্কটৰত্থু দুক্কটং, থুল্লচ্চযৰত্থু থুল্লচ্চযং, পারাজিকৰত্থু পারাজিকং সিযাতি ৰুত্তং হোতি.
৫৪. কুসাদিমযচীরানীতি এত্থ আদি-সদ্দো ৰাকফলকং সঙ্গণ্হাতি, কুসমযচীরং ৰাকমযচীরং ফলকমযচীরন্তি. তত্থ কুসে গন্থেত্ৰা কতচীরং কুসমযচীরং. ৰাকমযচীরং নাম তাপসানং ৰক্কলং. ফলকমযচীরং নাম ফলকসণ্ঠানানি ফলকানি সিব্বেত্ৰা কতচীরং. কম্বলং কেসৰালজন্তি কেসজং কম্বলং ৰালজং কম্বলং, কেসকম্বলং ৰালকম্বলন্তি অত্থো. কেসেহি তন্তে ৰাযিত্ৰা কতকম্বলং কেসকম্বলং. চমরিৰালেহি ৰাযিত্ৰা কতকম্বলং ৰালকম্বলং. সমযং ৰিনাতি নট্ঠচীৰরকালং ঠপেত্ৰা. ধারযতো ধারযন্তস্স. লূকপক্খাজিনক্খিপন্তি উলূকপক্খিঅজিনক্খিপং. তত্থ উলূকপক্খীতি উলূকসকুণপক্খেহি কতনিৰাসনং. অজিনক্খিপন্তি সলোমং সখুরং অজিনমিগচম্মং. নট্ঠচীৰরকালং ঠপেত্ৰা ইমেসু সত্তসু ৰত্থূসু যং কিঞ্চি ধারযতো থুল্লচ্চযং সিযাতি অত্থো.
৫৫. সত্থকেন কত্তব্বং কম্মং সত্থকম্মং, তস্মিং সত্থকম্মে. ৰত্থিম্হি কত্তব্বং কম্মং ৰত্থিকম্মং, তস্মিং ৰত্থিকম্মে. সং নিমিত্তন্তি অত্তনো অঙ্গজাতং. তং ছিন্দতো থুল্লচ্চযং সিযাতি সম্বন্ধো. মংসাদিভোজনেতি এত্থ আদি-সদ্দো অট্ঠিলোহিতচম্মলোমানি সঙ্গণ্হাতি. তস্মা মনুস্সানং মংসঅট্ঠিলোহিতচম্মলোমভোজনপচ্চযা থুল্লচ্চযং সিযাতি অত্থো.
৫৬. কদলেরকক্কদুস্সানীতি এত্থ কদলিএরকঅক্কৰাকেহি কতানি ৰত্থানি ধারযন্তস্স দুক্কটং. পোত্থকন্তি মকচিৰাকেহি কতং পোত্থকদুস্সং. সব্বপীতাদিকন্তি এত্থ আদি-সদ্দেন সব্বলোহিতকসব্বকণ্হকসব্বমঞ্জেট্ঠিকং সঙ্গণ্হাতি. তত্থ সব্বমেৰ নীলকং সব্বনীলকং. এৰং সেসেসুপি. নীলং উম্মারপুপ্ফৰণ্ণং. পীতং কণিকারপুপ্ফৰণ্ণং. লোহিতং জযসুমনপুপ্ফৰণ্ণং. কণ্হকং অদ্দারিট্ঠকৰণ্ণং. মঞ্জেট্ঠিকং লাখারসৰণ্ণং. ইমেসু অট্ঠসু ৰত্থূসু যং কিঞ্চি ধারযন্তস্স দুক্কটং সিযাতি অত্থো.
৫৭-৮. হত্থিস্সুরগসোণানন্তি হত্থিঅস্সউরগসোণানং মংসং অট্ঠিরুধিরচম্মলোমানি. সীহব্যগ্ঘচ্ছদীপিনন্তি সীহব্যগ্ঘঅচ্ছদীপীনং মংসাদীনি. তরচ্ছস্স চ মংসাদিং উদ্দিস্সকতমংসঞ্চ অনাপুচ্ছিতমংসঞ্চ ভুঞ্জতো দুক্কটং সিযা. দকতিত্থাদিকন্তি এত্থ আদি-সদ্দো ৰচ্চপস্সাৰকুটিযো সঙ্গণ্হাতি. তেন যাতানুপুব্বং আগতপ্পটিপাটিং হিত্ৰান ৰজ্জেত্ৰা নহানতিত্থঞ্চ ৰচ্চকুটিঞ্চ পস্সাৰকুটিঞ্চ ৰজে ৰজেয্য গচ্ছেয্য, দুক্কটং তস্স সিযাতি অত্থো.
৫৯. সহসাতি ৰেগসা ৰেগেন. ৰুব্ভজিত্ৰানাতি অন্তরৰাসকং দূরতোৰ উক্খিপিত্ৰা, ৰ-কারো সন্ধিৰসেনাগতো. পৰিসেতি পৰিসেয্য. ৰচ্চপস্সাৰকুটিকন্তি ৰচ্চকুটিকং পস্সাৰকুটিকং. ৰিসেতি পৰিসেয্য. যো ভিক্খু ৰচ্চপস্সাৰকুটিকং সহসা পৰিসেয্য ৰা নিক্খমেয্য ৰা, উব্ভজিত্ৰা ৰা পৰিসেয্য ৰা নিক্খমেয্য ৰা, উক্কাসিকং ৰজ্জেত্ৰা তং পৰিসেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি যোজনা.
৬০. নিত্থুনন্তো ৰচ্চং করেয্য দন্তকট্ঠঞ্চ খাদন্তো, তস্স দুক্কটং সিযাতি অত্থো. ৰচ্চপস্সাৰদোণীনং বহি ৰচ্চাদিকং ৰচ্চপস্সাৰং করেয্য, তস্স দুক্কটং সিযা.
৬১. খরেন চাৰলেখেয্যাতি ফালিতকট্ঠেন ৰা ফরুসেন ৰা গণ্ঠিকেন ৰা পূতিকট্ঠেন ৰা সুসিরেন ৰা অৰলেখেয্যাতি অত্থো. কট্ঠন্তি অৰলেখনকট্ঠং. কূপকেতি ৰচ্চকূপকে. ঊহতঞ্চাতি গূথমক্খিতঞ্চ. ন ধোৰেয্যাতি অত্তনা ৰা ন ধোৰেয্য পরেন ৰা ন ধোৰাপেয্য. উক্লাপঞ্চাতি কচৰরঞ্চ. ন সোধযেন সম্মজ্জেয্য.
৬২. চপুচপূতি সদ্দং কত্ৰা উদককিচ্চং করোন্তস্স আচমন্তস্স দুক্কটং সিযাতি অত্থো. অনজ্ঝিট্ঠোৰাতি অনাণত্তোযেৰ. থেরেনাতি সঙ্ঘত্থেরেন. পাতিমোক্খন্তি পাতিমোক্খুদ্দেসং. উদ্দিসে উদ্দিসেয্য, দুক্কটং সিযা.
৬৩. অনাপুচ্ছায পঞ্হস্স কথনে, অনাপুচ্ছায পঞ্হস্স ৰিস্সজ্জনে, অনাপুচ্ছায সজ্ঝাযকরণে, অনাপুচ্ছায পদীপজালনে, অনাপুচ্ছায পদীপৰিজ্ঝাপনেতি ইমেসু চতূসু পচ্চযেসু তস্স দুক্কটং সিযা.
৬৪. অনাপুচ্ছা ৰাতপানকৰাটানি ৰিৰরেয্য ৰা থকেয্য ৰা, তস্স দুক্কটং সিযাতি সম্বন্ধো. ৰন্দনাদিন্তি এত্থ আদি-সদ্দো ৰন্দাপনং সঙ্গণ্হাতি. যো ভিক্খু নগ্গো ৰন্দনং করেয্য, ৰন্দাপনং করেয্য, গমনং করেয্য, ভোজনং করেয্য, পিৰনং করেয্য, খাদনং করেয্য, গহণং করেয্য, দানং করেয্য, তস্স সব্বত্থ দুক্কটন্তি সম্বন্ধো.
৬৫. তিপটিচ্ছন্নকং ৰিনাতি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, তিস্সো পটিচ্ছাদিযো জন্তাঘরপ্পটিচ্ছাদিং উদকপ্পটিচ্ছাদিং ৰত্থপ্পটিচ্ছাদি’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৬১) এৰং ৰুত্তা তিস্সো পটিচ্ছাদিযো সমাহটাতি ‘‘তিপটিচ্ছাদী’’তি ৰুত্তং. তিপটিচ্ছন্নকং ঠপেত্ৰা পরিকম্মং সযং করেয্য, পরং কারাপেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি অত্থো. যো ভিক্খু নহাযং নহাযন্তো কুট্টে ৰা থম্ভে ৰা তরুম্হি ৰা কাযং উপঘংসেয্য, তস্স দুক্কটং সিযা.
৬৬. যো ভিক্খু নহাযন্তো কুরুৰিন্দকসুত্তেন কাযং ঘংসেয্য, কাযতো কাযেন অঞ্ঞমঞ্ঞং ঘংসেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি সম্বন্ধো. যো অগিলানো সউপাহনো বহারামে বহিআরামে চরেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি সম্বন্ধো.
৬৭. সব্বনীলাদিকম্পি চাতি এত্থ আদি-সদ্দো লোহিতোদাতপীতকণ্হমঞ্জেট্ঠমহারঙ্গমহানামরঙ্গরত্তাদযো উপাহনাযো সঙ্গণ্হাতি. যো ভিক্খু সব্বনীলসব্বলোহিতাদিকং উপাহনং ধারেতি, তস্স দুক্কটং সিযাতি সম্বন্ধো. যো ভিক্খু রত্তো রত্তচিত্তো তদহুজাতাযপি ইত্থিযা নিমিত্তং পস্সেয্য, তস্স দুক্কটং সিযা. যো ভিক্খু ভিক্খদাযিযা ভিক্খদাযিকায ইত্থিযা মুখং পস্সেয্য, তস্স দুক্কটং সিযা.
৬৮-৯. যো ভিক্খু উজ্ঝানসঞ্ঞী হুত্ৰা অঞ্ঞস্স ভিক্খুনো পত্তং ৰা পস্সেয্য, তস্স দুক্কটং সিযা. আদাসাদিম্হি উদকপত্তে অত্তনো মুখং পস্সেয্য, তস্স দুক্কটং সিযা. উচ্চাসনমহাসনে নিসজ্জাদিং নিসীদনসযনাদিং করোন্তস্স ভিক্খুনো দুক্কটং সিযা. উক্খিত্তানুপসম্পন্ননানাসংৰাসকাদীনং ৰন্দনেপি দুক্কটং সিযাতি সম্বন্ধো. তত্থ উক্খিত্তোতি আপত্তিযা অদস্সনে উক্খিত্তকো, আপত্তিযা অপ্পটিকম্মে উক্খিত্তকো, পাপিকায দিট্ঠিযা অপ্পটিনিস্সগ্গে উক্খিত্তকোতি তিৰিধোপি ইধাধিপ্পেতো. অনুপসম্পন্নোতি ইমিনা ভিক্খুনিসামণেরসামণেরিসিক্খমানপণ্ডকইত্থিসিক্খাপচ্চক্খাতকা গহিতা. নানাসংৰাসকাতি লদ্ধিনানাসংৰাসকা গহিতা. আদি-সদ্দেন ছিন্নমূলকা গহিতা.
৭০-৭১. যো দীঘাসনে পণ্ডকিত্থীহি পণ্ডকেন ৰা ইত্থিযা ৰা উভতোব্যঞ্জনেন ৰা একতো নিসীদেয্য, তস্স দুক্কটং সিযা. অদীঘে আসনেতি রস্সে আসনে. যো ভিক্খু রস্সাসনে মঞ্চে ৰা পীঠে ৰা অসমানাসনিকেন একতো সযেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি অত্থো. ফলপুপ্ফাদিকন্তি এত্থ আদি-সদ্দেন ৰেল়ুচুণ্ণদন্তকট্ঠমত্তিকাদযো সঙ্গহিতা. কুলসঙ্গহত্থায ফলপুপ্ফাদিকং দদতো দুক্কটং সিযাতি সম্বন্ধো.
৭২-৩. যো ভিক্খু গন্থিমাদিং সযং করেয্য, পরং কারাপেয্য, তস্স দুক্কটং সিযা. যো ভিক্খু জিনেন ৰারিতপচ্চযে পরিভুঞ্জেয্য, তস্স দুক্কটং সিযা. অব্যত্তো বালো যো ভিক্খু আচরিযুপজ্ঝাযে অনিস্সায নিস্সযং অগ্গহেত্ৰা ৰসেয্য, তস্স দুক্কটং সিযা. যো ভিক্খু অনুঞ্ঞাতেহি মাতাপিতুআদীহি পুগ্গলেহি অঞ্ঞস্স পুগ্গলস্স ভেসজ্জং করেয্য ৰা ৰদেয্য ৰা, তস্স দুক্কটং সিযা. সাপত্তিকো যো ভিক্খু উপোসথপ্পৰারণং করেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি সম্বন্ধো. তত্থ জিনেন ভগৰতা ৰারিতা জিনৰারিতা, জিনৰারিতা চ তে পচ্চযা চেতি জিনৰারিতপচ্চযা, তে জিনৰারিতপচ্চযে. দ্ৰেমাতিকাঅপ্পগুণতায অব্যত্তো.
৭৪. যো ভিক্খু আভোগং ৰা নিযোগং ৰা ৰজ্জেত্ৰা দ্ৰারবন্ধাদিকে ঠানে পরিৰত্তকৰাটকং অপিধায দিৰা সযেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি সম্বন্ধো. দ্ৰারবন্ধাদিকেতি যেন কেনচি পরিক্খিত্তে অব্ভোকাসেপি রুক্খমূলেপি অন্তমসো ইমিনা লক্খণেন যুত্তআকাসঙ্গণেপি. অপিধাযাতি অপিদহিত্ৰা. ৰিনাভোগন্তি ‘‘এস দ্ৰারং জগ্গিস্সতী’’তি আভোগং ঠপেত্ৰাতি অত্থো. নিযোগন্তি অৰসট্ঠানং, অত্তনো অৰসং বহুসাধারণট্ঠানং ঠপেত্ৰা. ‘‘সৰসো’’তি ৰা পাঠো, সৰসো হুত্ৰাতি অত্থো. দিৰাতি দিৰাকালে.
৭৫. ধঞ্ঞন্তি সালি ৰীহি যৰো গোধুমো কঙ্গু ৰরকো কুদ্রূসকোতি সত্তৰিধং ধঞ্ঞং. ইত্থিরূপন্তি দারুলোহমযাদিইত্থিরূপং. রতনন্তি মুত্তাদিদসৰিধং রতনং. আৰুধন্তি সত্তিতোমরাদিসব্বাৰুধভণ্ডং. ইত্থিপসাধনন্তি ইত্থিযা সীসাদিঅলঙ্কারং. তূরিযভণ্ডন্তি ধমনসঙ্খাদিসব্বং তূরিযভণ্ডং. ফলরুক্খেতি ফলিতরুক্খে. পুব্বণ্ণাদিকন্তি মুগ্গমাসাদিকং. আদি-সদ্দেন ৰাকুরকুমিনাদযো গহিতা. এতেসু যং কিঞ্চি আমসেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি অত্থো.
৭৬. সসিত্থোদকতেলেহীতি যো পন মধুসিত্থকতেলেন ৰা উদকমিস্সকতেলেন ৰা যেন কেনচি চিক্খল্লেন ৰা. ফণহত্থফণেহি ৰাতি দন্তমযাদিফণেন ৰা ফণকিচ্চসাধকেহি হত্থঙ্গুলীহি ৰা কোচ্ছেন ৰা কেসমোসণ্ঠনে দুক্কটং সিযাতি অত্থো. একস্মিং ভাজনে ভোজননিমিত্তে দুক্কটং সিযাতি অত্থো.
৭৭. দ্ৰে ভিক্খূ একত্থরণা সযেয্যূং, দ্ৰে ভিক্খূ একপাৰুরণা সযেয্যুং, দ্ৰে ভিক্খূ একমঞ্চকে সযেয্যুং, তেসং দুক্কটানি হোন্তীতি সম্বন্ধো. পমাণতো অধিকং ৰা ঊনং ৰা দন্তকট্ঠং খাদেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি যোজনা. তত্থ অধিকন্তি অট্ঠঙ্গুলতো অধিকং. ঊনন্তি চতুরঙ্গুলতো ঊনং.
৭৮. যো ভিক্খু নচ্চঞ্চ গীতঞ্চ ৰাদিতঞ্চ যোজেতি ৰা যোজাপেতি ৰা, তস্স দুক্কটং সিযা. তেসং নচ্চানং দস্সনং, তেসং গীতানং সৰনং, তেসং ৰাদিতানং সৰনঞ্চ করোন্তস্স দুক্কটং সিযাতি অত্থো.
৭৯. ৰীহাদিরোপিমেতি ৰীহিআদীনং রুহনট্ঠানে. বহিপাকারকুট্টকেতি পাকারকুট্টানং বহি. ৰচ্চাদিছড্ডনাদিম্হীতি ৰচ্চপস্সাৰসঙ্কারচলকাদীনং ছড্ডনৰিস্সজ্জনপচ্চযা দুক্কটং সিযাতি অত্থো. দীঘকেসাদিধারণেতি দীঘকেসধারণে দীঘনখধারণে দুক্কটং সিযাতি অত্থো.
৮০. নখমট্ঠকরণাদিম্হীতি এত্থ আদি-সদ্দেন রজনকরণং গহিতং. সম্বাধে লোমহারণেতি সম্বাধে উপকচ্ছকমুত্তকরণট্ঠানে লোমুদ্ধরণে. সউপাহনো ভিক্খু পরিকম্মকতং ভূমিং অক্কমেয্যাতি সম্বন্ধো.
৮১. অধোতঅল্লপাদেহীতি যো ভিক্খু অধোতপাদেহি ৰা অল্লপাদেহি ৰা সঙ্ঘিকং মঞ্চং ৰা পীঠং ৰা অক্কমেয্য, পরিকম্মকতং ভিত্তিং ৰা কাযতো আমসন্তস্স দুক্কটং সিযাতি অত্থো.
৮২-৩. সঙ্ঘাটিযাপি পল্লত্থেতি অধিট্ঠিতচীৰরেন ৰিহারে ৰা অন্তরঘরে ৰা পল্লত্থিকং করেয্য, তস্স দুক্কটং. দুপ্পরিভুঞ্জেয্য চীৰরন্তি তিণ্ণং চীৰরানং অঞ্ঞতরং চীৰরং দুপ্পরিভোগেন পরিভুঞ্জেয্য. অকাযবন্ধনোতি কাযবন্ধনৰিরহিতো ভিক্খু গামং ৰজেয্য গচ্ছেয্য. যো ভিক্খু ৰচ্চকং উচ্চারং কত্ৰান উদকে সন্তে নাচমেয্য উদকসুদ্ধিং ন করেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি অত্থো. সমাদেয্য অকপ্পিযেতি ভিক্খুং ৰা সামণেরাদিকে সেসসহধম্মিকে ৰা অকপ্পিযে নিযোজেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি অত্থো. সভাগাপত্তিযা দেসনারোচনপচ্চযা দুক্কটং সিযাতি অত্থো. সভাগাতি এত্থ ৰত্থুসভাগতাৰ ইধাধিপ্পেতা, ন আপত্তিসভাগতা.
৮৪. ন ৰসে ৰস্সন্তি যো ভিক্খু ৰস্সং ন ৰসেয্য ন উপগচ্ছেয্য, তস্স দুক্কটং সিযা. ৰিসংৰাদে সুদ্ধচিত্তেতি এত্থ সম্পদানত্থে ভুম্মৰচনং, পটিস্সৰং ৰিসংৰাদেন্তস্স সুদ্ধচিত্তস্স দুক্কটং সিযাতি অত্থো. ৰস্সং ৰসিত্ৰা অননুঞ্ঞাতকিচ্চতো অননুঞ্ঞাতকিচ্চেন ভিক্খুনো গমনে দুক্কটং সিযাতি যোজনা.
৮৫. আপদং ৰজ্জেত্ৰা তরুস্স উদ্ধং পোরিসম্হা অভিরুহণে দুক্কটং সিযাতি সম্বন্ধো. আপদন্তি অন্তরাযং. তরুস্সাতি রুক্খস্স. পোরিসম্হাতি একপোরিসপ্পমাণা মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স পঞ্চহত্থা. অপরিস্সাৰনো যো ভিক্খু অদ্ধানং গচ্ছেয্য, যো চ ভিক্খু তং পরিস্সাৰনং যাচতো ন দদেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি যোজনা. অদ্ধানন্তি অদ্ধযোজনমেৰ অন্তিমমদ্ধানং.
৮৬. অত্তনো ঘাতনে দুক্কটং সিযাতি সম্বন্ধো. যো ভিক্খু ইত্থিরূপাদিরূপং করেয্য ৰা কারাপেয্য ৰা, তস্স দুক্কটং সিযা. মালাদিকং ৰিচিত্তং ঠপেত্ৰা জাতকাদিৰত্থুং সযং করেয্য, দুক্কটং সিযাতি সম্বন্ধো.
৮৭. ভুঞ্জন্তমুট্ঠপেতি যো ভিক্খু ভুঞ্জন্তং উট্ঠাপেয্য, তস্স দুক্কটং সিযা. ভত্তসালাদীসু ৰুড্ঢানং ওকাসং অদত্ৰা নিসীদতো দুক্কটং সিযাতি যোজনা.
৮৮. যানানীতি ৰয্হং রথো সকটং সন্দমানিকাদীনি. কল্লকোতি অগিলানো. অগিলানো যো ভিক্খু যানানি অভিরুহেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি অত্থো. ৰদে দৰন্তি কেল়িং ৰদেয্য, রতনত্তযং আরব্ভ কেল়িং ৰদেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি অত্থো. অঞ্ঞপরিসায উপলালনে দুক্কটং হোতি.
৮৯. কাযাদিন্তি এত্থ আদি-সদ্দো ঊরুনিমিত্তং সঙ্গণ্হাতি. কাযং ৰা ঊরুং ৰা নিমিত্তং ৰা ৰিৰরিত্ৰা ভিক্খুনীনং ন দস্সযে ন দস্সেয্যাতি অত্থো. লোকাযতং তিরচ্ছানাদিৰিজ্জং ন চ সযং ৰাচেয্য, পরঞ্চ ন ৰাচাপেয্য. পলিতং গণ্হেয্য ৰা গণ্হাপেয্য ৰা, তস্স দুক্কটং সিযাতি যোজনা.
৯০-৯২. যত্থ কত্থচি পেল়াযং পক্খিপিত্ৰা ভত্তং ভুঞ্জন্তস্স দুক্কটং সিযাতি সম্বন্ধো. পত্তহত্থকো যো ভিক্খু ৰাতপানং ৰা কৰাটং ৰা পণামে পণামেয্য, সোদকং পত্তং উণ্হেয্য উণ্হে ওতাপেয্য ৰা পটিসামেয্য ৰা, ৰোদকং পত্তং অতিউণ্হেয্য অতিঠপেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি অত্থো. যো ভিক্খু পত্তং ভূমিযং ৰা অঙ্কে ৰা মঞ্চে ৰা পীঠে ৰা মিড্ঢন্তে ৰা পরিভণ্ডন্তে ৰা পাদে ৰা ছত্তে ৰা ঠপেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি সম্বন্ধো. ভূমিযন্তি যেন কেনচি অনত্থতায পংসুসক্খরমিস্সায. অঙ্কেতি দ্ৰিন্নং ঊরূনং মজ্ঝে. মিড্ঢন্তেতি মিড্ঢপরিযন্তে. পরিভণ্ডন্তেতি বাহিরপস্সে কতায তনুকমিড্ঢিযা অন্তে. যো ভিক্খু চলকাদিং ৰা পত্তে ঠপেয্য, পত্তে ৰা হত্থধোৰনে হত্থস্স ধোৰনপ্পচ্চযা তস্স দুক্কটং সিযাতি সম্বন্ধো.
৯৩. উচ্ছিট্ঠং মুখধোৰনং উদকম্পি পত্তেন নীহরন্তস্স ভিক্খুনো দুক্কটং সিযা. যো ভিক্খু অকপ্পিযং পত্তং পরিভুঞ্জেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি অত্থো. তত্থ অকপ্পিযং পত্তন্তি দারুমযপত্তাদিং.
৯৪. যো ভিক্খু খিপিতে ‘‘জীৰা’’তি ৰদে ৰদেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি অত্থো. যো ভিক্খু পরিমণ্ডলকাদিম্হি পঞ্চসত্ততি সেখিযে অনাদরো হুত্ৰা ন সিক্খতি, তস্স দুক্কটং সিযাতি সম্বন্ধো.
৯৫. যো ভিক্খু ভণ্ডাগারে পযুতো মাতুযা পিতুনো চ ভণ্ডকং গোপেয্য, অস্স ভিক্খুনো পাচিত্তিযং সিযাতি সম্বন্ধো. তত্থ পযুতোতি ভণ্ডাগারে ব্যাপারৰসেন যুত্তপ্পযুত্তো. গোপযেতি গোপেয্য. যো ভিক্খু দৰায হীনেন জাতিআদিনা উত্তমম্পি ৰদেয্য, দুব্ভাসিতং সিযাতি সম্বন্ধো. তত্থ হীনেহি ৰা উক্কট্ঠেহি ৰা জাতিআদীহি এৰং উক্কট্ঠং ৰা হীনং ৰা ‘‘চণ্ডালোসী’’তিআদিনা নযেন উজুং ৰা ‘‘সন্তি ইধেকচ্চে চণ্ডালৰেননেসাদা’’তিআদিনা নযেন অঞ্ঞাপদেসেন ৰা উপসম্পন্নং ৰা অনুপসম্পন্নং ৰা অক্কোসাধিপ্পাযং ৰিনা কেৰলং কীল়াধিপ্পাযেন ৰদেয্য, দুব্ভাসিতং সিযাতি.
পকিণ্ণকনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. ৰত্তাদিকণ্ডনিদ্দেসৰণ্ণনা
৯৬. ইদানি ৰত্তং দস্সেতুং ‘‘উপজ্ঝাচরিযৰত্ত’’ন্তি ৰুত্তং. তত্থ উপজ্ঝাযৰত্তঞ্চ আচরিযৰত্তঞ্চ গমিকৰত্তঞ্চ আগন্তুকৰত্তঞ্চ সেনাসনাদিৰত্তঞ্চ পিযসীলেন ভিক্খুনা কাতব্বন্তি সম্বন্ধো. গমিকাগন্তুকন্তি গমিকং আগন্তুকন্তি ছেদো, গমিকৰত্তং আগন্তুকৰত্তঞ্চাতি অত্থো.
৯৭. দাতুকামো হত্থপাসে ঠিতো কিঞ্চি গহিতব্বং একেন পুরিসেন গহিতব্বং উক্খিপনক্খমং ৰত্থুং তিধা তীসু পকারেসু একেনাকারেন দদেয্য, গহেতুকামো ভিক্খু দ্ৰিধা দ্ৰীসু একেন গণ্হেয্য, অযং পঞ্চঙ্গো পটিগ্গহোতি অত্থো.
৯৮-১০০. দূরে ঠিতং চীৰরং ঠপিতোকাসং সল্লক্খেত্ৰা ‘‘এত’’ন্তি ৰত্তব্বং. হত্থপাসে ঠিতং হত্থেন আমসিত্ৰা ‘‘ইম’’ন্তি ৰত্তব্বং. ‘‘এতং অধিট্ঠামি, ইমং অধিট্ঠামী’’তি ইমেসং পদানং মজ্ঝে সঙ্ঘাটিআদীসু পচ্চেকং যোজেত্ৰা তিচীৰরং অধিট্ঠেয্য. কথং? ‘‘এতং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামি, ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তি অধিট্ঠেয্য. এৰং সেসেসু চ চীৰরেসু. যথা চীৰরাদিং ৰিধানং এৰং পত্তেপি অধিট্ঠেয্য পচ্চুদ্ধরেয্যাতি অত্থো.
১০১. সঞ্চরিত্তং ঠপেত্ৰা সেসা গরুকা চ পারাজিকা চ সচিত্তকাতি সম্বন্ধো. অন্তিমাতি পারাজিকা. অচ্ছিন্নসিক্খাপদং, পরিণতসিক্খাপদঞ্চাতি ইমং দ্ৰযং ঠপেত্ৰা সেসং নিস্সগ্গিযং অচিত্তকন্তি অত্থো.
১০২-৩. গামপ্পৰেসনন্তেতেতি গামপ্পৰেসনং ইতি এতে. পাচিত্তীসু এতে পদসোধম্মাদযো গামপ্পৰেসনন্তা সত্তরস সিক্খাপদা অচিত্তকা.
১০৪-৫. পকিণ্ণকেসু উদ্দিস্সকতং ঠপেত্ৰা অঞ্ঞমংসকং সেসমংসং অচিত্তকন্তি অত্থো. এত্থ পকিণ্ণকেসু অঞ্ঞমংসাদিকং পত্তহত্থো কৰাটকন্তং তেরসৰিধং ইদং সিক্খাপদং অচিত্তকং, সেসং সব্বং সচিত্তকন্তি অত্থো.
১০৬. আচরিযা ৰীতিক্কমনচিত্তেন সচিত্তকং অচিত্তকন্তি ৰদন্তি, পঞ্ঞত্তিজাননেন চিত্তেন তথা সচিত্তকং অচিত্তকন্তি আচরিযা ৰদন্তীতি অত্থো. তথা-সদ্দেন ‘‘সচিত্তকং অচিত্তক’’ন্তি ইদং গহিতং.
১০৭-৯. পুব্বকরণাদিকন্তি এত্থ আদি-সদ্দো পুব্বকিচ্চং সঙ্গণ্হাতি. তত্থ –
‘‘সম্মজ্জনী পদীপো চ, উদকং আসনেন চ;
উপোসথস্স এতানি, পুব্বকরণন্তি ৰুচ্চতি.
‘‘ছন্দপারিসুদ্ধিউতুক্খানং, ভিক্খুগণনা চ ওৰাদো;
উপোসথস্স এতানি, পুব্বকিচ্চন্তি ৰুচ্চতী’’তি. –
এৰং পুব্বকরণাদিকং নৰধা দীপিতং সব্বং উপোসথপ্পৰারণং পিযসীলিনা কাতব্বন্তি অত্থো.
১১২. যথাক্কমন্তি এত্থাযমধিপ্পাযো – গণো পারিসুদ্ধিউপোসথং করেয্য, পুগ্গলো অধিট্ঠানউপোসথং করেয্য, সঙ্ঘো সুত্তুদ্দেসউপোসথং করেয্যাতি.
১১৩. চাতুদ্দসো পন্নরসো, সামগ্গী দিনতো তিধাতি চাতুদ্দসো উপোসথো, পন্নরসো উপোসথো, সামগ্গীউপোসথোতি দিনতো তিধা হোন্তি. দিনতো পুগ্গলতো কত্তব্বাকারতো তে উপোসথা নৰ ইতি ঈরিতাতি অত্থো.
১১৪. তেৰাচী দ্ৰেকৰাচীতি তেৰাচিকা পৰারণা, দ্ৰেৰাচিকা পৰারণা, একৰাচিকা পৰারণা ইতি নৰ পৰারণা ৰুত্তা.
১১৫. তস্সাতি ফগ্গুনমাসস্স. ততো সেসন্তি আসাল়্হিঅন্তিমপক্খম্হা যাৰ কত্তিকপুণ্ণমা ৰস্সকালন্তি অত্থো. এত্থ হি একস্মিং সংৰচ্ছরে চতুৰীসতিউপোসথা হোন্তি.
১১৬. এতেসূতি এতেসু তীসু চতূসু একেকস্মিং উতুম্হি ততিযপক্খা সত্তমপক্খা. চাতুদ্দসাতি ছ চাতুদ্দসাতি অত্থো. সেসানি উত্তানত্থানেৰাতি.
ৰত্তাদিকণ্ডনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিগমনকথা
এত্তাৰতা সমারদ্ধা, মূলসিক্খত্থৰণ্ণনা;
নিট্ঠিতা যা সমাসেন, অড্ঢমাসস্স অচ্চযে.
অধুনূপসম্পন্নানং, হিতত্থায সমাসতো;
ইমং অত্থং ৰণ্ণযতা, যং পুঞ্ঞংধিগতং মযা.
তেন পুঞ্ঞেনযং লোকো, সুখায পটিপত্তিযা;
পাপুণাতু ৰিসুদ্ধায, নিব্বানং অজরং পদং.
নানাতরুগণাকিণ্ণে, নানাকুসলকামিনো;
রম্মে যুদ্ধানপতিনো, ৰিহারে ৰসতা সতা.
সাসনে সিদ্ধিপত্তস্স, সিদ্ধিনা ঞাণসিদ্ধিনা;
পণ্ডিতেন কতা এসা, মূলসিক্খত্থৰণ্ণনা.