৫. পত্তনিদ্দেসৰণ্ণনা

৬০. অযোপত্তো নাম অযসা কাল়লোহেন নিব্বত্তো পত্তো. জাতিযা উক্কট্ঠাদীনং সামঞ্ঞৰসেন. পমাণতোতি পরিচ্ছেদতো. তযো পত্তাতি পাঠসেসো.

৬১. ‘‘মগধেসূ’’তি ৰত্তব্বে মগধেতি ৰচনৰিপল্লাসেন ৰা ‘‘পচ্চাসা সতী’’তিআদীসু ৰিয সু-সদ্দলোপেন ৰা ৰুত্তং. নাল়িদ্ৰযতণ্ডুলসাধিতন্তি এত্থ মগধাপেক্খোপি নাল়ি-সদ্দো দ্ৰয-সদ্দেন সমাসো হোতি গম্মকত্তাতি নাল়িযা দ্ৰযং নাল়িদ্ৰযং. তত্থ মগধনাল়ি নাম অড্ঢতেরসপলা হোতি. এত্থ চ অড্ঢতেরসপলানি মাসানন্তি ৰদন্তি. নাল়িদ্ৰযেন পমিতা তণ্ডুলা সুকোট্টিতপরিসুদ্ধা অনুপহতপুরাণসালিতণ্ডুলা নাল়িদ্ৰযতণ্ডুলা, তেহি সাধিতং পচিতন্তি অত্থো. ওদনন্তি সম্মা সম্পাদিতং অৰস্সাৰিতোদনং. সূপন্তি ওদনস্স চতুত্থভাগপ্পমাণং নাতিঘনং নাতিতনুকং হত্থহারিযং সব্বসম্ভারসঙ্খতং মুগ্গসুপং. ব্যঞ্জনঞ্চ তদূপিযন্তি তস্স ওদনস্স উপিযং অনুরূপং যাৰ চরিমালোপপ্পহোনকং মচ্ছমংসাদিব্যঞ্জনঞ্চ উক্কট্ঠো গণ্হাতীতি সম্বন্ধো.

৬২. তস্সাতি যথাৰুত্তওদনাদিনো. উপড্ঢোতি উপড্ঢং নাল়িকোদনাদি অস্স অত্থীতি উপড্ঢো. এৰ-কারেন অতিরেকং নিৰত্তেতি. ততোতি যথাৰুত্তনাল়িকোদনাদিতো. উক্কট্ঠতো উক্কট্ঠো চ ওমকোমকো চ অপত্তোতি যোজনা. ওমকতো ওমকো ওমকোমকো. ইমিনা পুন পত্তদ্ৰযদস্সনেন পমাণতো তযোপি পত্তা ৰিভাগতো নৰ হোন্তীতি দীপেতি. তত্থ যস্মিং মগধনাল়িদ্ৰযতণ্ডুলোদনাদিকং সব্বম্পি ৰড্ঢনপক্খে ঠিতং পক্খিত্তং সচে পত্তস্স মুখৰট্টিযা হেট্ঠিমরাজিসমং তিট্ঠতি, সুত্তেন ৰা হীরেন ৰা ছিন্দন্তস্স সুত্তস্স ৰা হীরস্স ৰা হেট্ঠিমন্তং ফুসতি, অযং উক্কট্ঠো নাম পত্তো. সচে তং রাজিং অতিক্কম্ম থূপীকতং তিট্ঠতি, অযং উক্কট্ঠোমকো নাম পত্তো. সচে তং রাজিং ন সম্পাপুণাতি অন্তোগতমেৰ, অযং উক্কট্ঠুক্কট্ঠো নাম পত্তো. ‘‘একং নাল়িকোদনাদি সব্বম্পি পক্খিত্তং ৰুত্তনযেনেৰ হেট্ঠিমরাজিসমং তিট্ঠতি, অযং মজ্ঝিমো নাম পত্তো’’তিআদিনা মজ্ঝিমমজ্ঝিমোমকমজ্ঝিমুক্কট্ঠা চ ‘‘যত্থ উপড্ঢনাল়িকোদনাদি সব্বম্পি পক্খিত্তং হেট্ঠিমরাজিসমং তিট্ঠতি, অযং ওমকো নাম পত্তো’’তিআদিনা ওমকওমকোমকওমকুক্কট্ঠা চ পত্তা উক্কট্ঠে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বা. তেসু দ্ৰে অপত্তা ভাজনপরিভোগেন পরিভুঞ্জিতব্বা, নাধিট্ঠানূপগা, ন ৰিকপ্পনূপগা.

৬৩. কপ্পো সকো অতিরেকপত্তো দসাহপরমং ধারেয্যাতি যোজনা. তত্থ কপ্পোতি কপ্পিযো. সকোতি অত্তনো সন্তকো. কপ্পিযত্তা পন অত্তসন্তকত্তা চ সত্তন্নম্পি অধিট্ঠানৰিকপ্পনূপগতা ৰেদিতব্বা. তত্থ অযোপত্তো পঞ্চহি পাকেহি, মত্তিকাপত্তো দ্ৰীহি পাকেহি পক্কো অধিট্ঠানূপগো চ ৰিকপ্পনূপগো চ, তথা উভোপি কাকণিকমত্তস্সাপি মূলস্স অনৰসেসেত্ৰা দিন্নে, সব্বসো অত্তসন্তকত্তে ৰিঞ্ঞাতে চ অধিট্ঠানৰিকপ্পনূপগাতি দট্ঠব্বং. অতিরেকপত্তোতি অনধিট্ঠিতাৰিকপ্পিততায অতিরেকপত্তো. অধিট্ঠানপচ্চুদ্ধারা পনেত্থ চীৰরে ৰুত্তাৰ. ৰিকপ্পেন্তেন পন পত্তানং একবহুভাৰং, সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৰঞ্চ ঞত্ৰা ‘‘ইমং পত্ত’’ন্তি ৰা ‘‘ইমে পত্তে’’তি ৰা ‘‘এতং পত্ত’’ন্তি ৰা ‘‘এতে পত্তে’’তি ৰা ৰত্ৰা ‘‘তুয্হং ৰিকপ্পেমী’’তি ৰত্তব্বং. সম্মুখাদিভেদো পনেত্থ চীৰরে ৰক্খমাননযেন ৰেদিতব্বো. দসাহপরমন্তি দস অহানি পরমো পরিচ্ছেদো অস্সাতি দহাহপরমো, কালো, তং. অচ্চন্তসংযোগে উপযোগৰচনং. ধারেয্যোতি পরিভোগৰসেন ধারেতব্বো. তস্মিংকালে অতিনামিতে পত্তো নিস্সগ্গিযো হোতীতি যোজনা. অতিনামিতেতি অতিক্কামিতে নিস্সগ্গিযো হোতি, একাদসে অরুণুগ্গমনে সঙ্ঘস্স ৰা গণস্স ৰা পুগ্গলস্স ৰা পদভাজনীযে (পারা. ৬০২) ৰুত্তনযেন পত্তো নিস্সজ্জিতব্বো হোতি, তথা সতি পাচিত্তিযাপত্তি চস্স হোতীতি অধিপ্পাযো.

৬৪. ‘‘অচ্ছেদা’’তিআদি চীৰরে ৰুত্তনযত্তা উত্তানমেৰ. অযং পন ৰিসেসো – মরণুদ্ধটাতি উদ্ধরণং উদ্ধল়ং, পচ্চুদ্ধারো. মরণঞ্চ উদ্ধটঞ্চ মরণুদ্ধটা, তস্মা. ছিদ্দেনাতি যেন কঙ্গুসিত্থং নিক্খমতি চেৰ পৰিসতি চ, তেন মুখৰট্টিতো হেট্ঠা দ্ৰঙ্গুলছিদ্দেন. পত্তাধিট্ঠানমুজ্ঝতীতি পত্তো অধিট্ঠানং উজ্ঝতি ৰিস্সজ্জতি.

৬৫. ইদানি ‘‘পত্ত’’ন্তিআদিনা অঞ্ঞথা পরিহরণে দুক্কটং দস্সেতি. তত্থ সোদকং পত্তং ন পটিসামেয্যাতি যোজনা. ন পটিসামেয্যাতি গুত্তট্ঠানে ন নিক্খিপেয্য, ‘‘সোদকং পত্তং উণ্হে ন চ ওতপে’’তিআদিনা চ যোজনীযং. ন চ ওতপেতি নেৰ ঈসকং তাপেয্য. ন নিদহেতি নিরুদকং কত্ৰাপি ভুসং ন নিদহেয্য, ৰোদকং কত্ৰা ঈসকং তাপেয্যাতিপি ব্যতিরেকত্থো. ভূম্যা ন ঠপেতি খরায ভূমিযা ন ঠপেয্য. যত্থ পন ৰণ্ণো ন দুস্সতি, এৰরূপায মত্তিকায পরিভণ্ডকতায ভূমিযা ৰা তথারূপায এৰ ৰালিকায ৰা নিক্কুজ্জিত্ৰা উক্কুজ্জিত্ৰা ঠপেতুং ৰট্টতি. নো চ লগ্গযেতি ভিত্তিখিলাদীসু ন ওলম্বেয্য.

৬৬. ‘‘মিড্ঢন্তে ৰা’’তিআদিনা ৰত্ৰা পত্তং ঠপেতুং ন চ কপ্পতীতি যোজেতব্বং. মিড্ঢন্তেতি আল়িন্দকমিড্ঢিকাদীনং মিড্ঢীনং অন্তে. সচে পন পরিৰত্তেত্ৰা তত্থেৰ পতিট্ঠাতি, এৰরূপায ৰিত্থিণ্ণায মিড্ঢিযা ঠপেতুং ৰট্টতি. পরিভণ্ডন্তে ৰাতি বাহিরপস্সে কতায তনুকায মিড্ঢিকায অন্তে ৰা. এত্থ ৰা-সদ্দো সমুচ্চযে, সো চ পচ্চেকং যোজেতব্বো. অঙ্কে পন অংসবদ্ধকেন অংসকূটে লগ্গেত্ৰা ঠপেতুঞ্চ ৰট্টতি. ছত্তেপি ভণ্ডকেন সদ্ধিং বন্ধিত্ৰা ৰা অট্টং কত্ৰা ৰা ঠপেতুং ৰট্টতি. মঞ্চেপি অঞ্ঞেন সদ্ধিং বন্ধিত্ৰা ঠপেতুং, অটনিযং বন্ধিত্ৰা ওলম্বেতুং ৰট্টতি.

৬৭. পত্তেন উচ্ছিট্ঠোদকঞ্চ চলকট্ঠিকঞ্চ ন নীহরেয্যাতি সম্বন্ধো. উচ্ছিট্ঠোদকন্তি মুখৰিক্খালনোদকং. চলকানি চ চব্বেত্ৰা অপৰিদ্ধামিসানি অট্ঠিকানি মচ্ছমংসঅট্ঠিকানি চ চলকট্ঠিকং. পত্তং পটিগ্গহং কত্ৰা হত্থং ধোৰিতুম্পি হত্থধোতাদি উদকম্পি পত্তে আকিরিত্ৰা নীহরিতুম্পি অনুচ্ছিট্ঠং সুদ্ধপত্তং উচ্ছিট্ঠহত্থেন গণ্হিতুম্পি ন ৰট্টতি. মচ্ছমংসফলাফলাদীনি খাদন্তো যং তত্থ অট্ঠিং ৰা চলকং ৰা ছড্ডেতুকামো হোতি, তং পত্তে ঠপেতুং ন লভতি. মুখতো নীহটং পন যং কিঞ্চি পুন অখাদিতুকামো পত্তে ঠপেতুং ন লভতি. সিঙ্গিৰেরাদীনি ডংসিত্ৰা পুন ঠপেতুং লভতি. পত্তহত্থোতি পত্তো হত্থে যস্সাতি ৰিগ্গহো. ‘‘পত্তহত্থো, কৰাট’’ন্তি চ উপলক্খণমেতং. যত্থ কত্থচি সরীরাৰযৰে পন পত্তস্মিং সতি যেন কেনচি সরীরাৰযৰেন কৰাটং পণামেতুং, ঘটিকং ৰা উক্খিপিতুং, সূচিং ৰা কুঞ্চিকায অৰাপুরিতুং ন লভতি. অংসকূটে পন পত্তং লগ্গেত্ৰা যথাসুখং অৰাপুরিতুং লভতি.

৬৮. ভূমিযা ভূমিসম্বন্ধী আধারকো, তস্মিং দন্তৰল্লিৰেত্তাদীহি কতে ৰলযাধারকে চ একদারুনা কতে দারুআধারকে চ বহূহি দণ্ডেহি কতে দণ্ডাধারকে চ যত্থ ঠপিতো পত্তো যথা পরিৰত্তিত্ৰা ন পরিপততি, তথা সুট্ঠু সজ্জিতে তস্মিং পত্তস্সুপরি পত্তোতি এৰরূপে দুৰে পত্তে ঠপেয্যাতি পদত্থযোজনা. ভমকোটিসদিসো পন দারুআধারকো তীহি দণ্ডকেহি বদ্ধো দণ্ডাধারকো চ একস্সপি পত্তস্স অনোকাসো, তত্থ ঠপেত্ৰাপি হত্থেন গহেত্ৰা নিসীদিতব্বং. ভূমিযন্তি কটসারকাদিনা অত্থতায ভূমিযা পন নিক্কুজ্জিত্ৰা ৰা পটিকুজ্জিত্ৰা ৰা একং পত্তং ঠপেয্যাতি যোজনা.

৬৯. ইদানি অকপ্পিযপত্তে দস্সেতি ‘‘দারূ’’তিআদিনা. তত্থ সুৰণ্ণমেৰ সোৰণ্ণং. দারু চ রূপিযঞ্চ সোৰণ্ণঞ্চ মণি চ ৰেল়ুরিযঞ্চ দারু…পে… ৰেল়ুরিযানি, তেহি নিব্বত্তা দারু…পে… মযা. দীঘো পন ‘‘ৰেল়ুরিযামযা’’তি গাথাবন্ধসুখত্থং কতো. এৰমুপরিপি তাদিসং ৰিঞ্ঞেয্যং. তত্থ ইন্দনীলাদি মণি নাম. কংসো চ কাচো চ তিপু চ সীসঞ্চ ফলিকা চ তম্বলোহো চাতি দ্ৰন্দো, তেহি জাতা কংস…পে… জা. তত্থ কংস-সদ্দেন ৰট্টলোহোপি সঙ্গহিতো. সেতং তিপু, কণ্হং সীসং.

৭০. ছৰসীসমযোতি ছৰস্স মতমনুস্সস্স সীসং সীসকপালং, তেন নিব্বত্তো ছৰসীসমযো. ঘটি চ তুম্বঞ্চ, তেসং কটাহো, তেহি জাতাতি ঘটিতুম্বকটাহজা. তত্থ ঘটীতি ঘটোযেৰ. তুম্বং অলাবু. ইতি ইমে সব্বে পত্তা অকপ্পিযা ৰুত্তা, দুক্কটৰত্থুকা চ ৰুত্তাতি যোজনা. তত্থ রূপিযাদীসু চতূসু সচে গিহী ভত্তগ্গেসু সুৰণ্ণতট্টকাদীসু ব্যঞ্জনং কত্ৰা উপনামেন্তি, আমসিতুং ন ৰট্টতি. কংসকাচফলিকজানি পন তট্টকাদীনি ভাজনানি পুগ্গলিকপরিভোগেনেৰ ন ৰট্টন্তি, সঙ্ঘিকপরিভোগেন ৰা গিহিৰিকটানি ৰা ৰট্টন্তি. ঘটিতুম্বকটাহজা পন লভিত্ৰা পরিহরিতুং ন ৰট্টন্তি, তাৰকালিকং পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টন্তি.

পত্তনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.