৩. চীৰরনিদ্দেসৰণ্ণনা

৩০. ‘‘খোমঞ্চ কোসেয্যঞ্চা’’তিআদিনা নপুংসকৰিগ্গহেন দ্ৰন্দে কতে খোম…পে… ভঙ্গানি. তত্থ খোমন্তি গচ্ছজাতি. উপচারতো পন খোমেন খোমসুত্তেন ৰাযিতন্তি তদ্ধিতেন উপচারেন ৰা খোমং খোমপটচীৰরং, তথা অৰসেসানি. সাণং সাণৰাকসুত্তেহি ৰাযিতং চীৰরং. ভঙ্গং খোমসুত্তাদীনি সব্বানি একচ্চানি ৰা ৰোমিস্সেত্ৰা ৰাযিতচীৰরং. ৰাকমযমেৰ ৰাতি কেচি. কম্বলন্তি মনুস্সলোমং ৰাল়লোমঞ্চ ঠপেত্ৰা সেসলোমেহি ৰাযিতং. এতানীতি খোমাদীনি যথাৰুত্তানি. সহ অনুলোমেহীতি সানুলোমানি. জাতিতো কপ্পিযানি ছ চীৰরানি ভৰন্তি.

৩১. ইদানি ‘‘দুকূল’’ন্তিআদিনা তেসং অনুলোমানি দস্সেতি. তত্থ দুকূলন্তি দুকূলসঙ্খাতেন কেনচি ৰাকৰিসেসেন ৰাযিতং চীৰরং. চেৰাতি সমুচ্চযে, সো উপরি আকড্ঢিতব্বো. পট্টুণ্ণন্তি পট্টুণ্ণেসু জাতং পট্টুণ্ণং. দেসৰাচিনো বহুৰচনন্তাতি বহুৰচনেন ৰিগ্গহো. তথা সোমারা চ চীনা চ, তেসু জাতং সোমারচীনজং. ইমানি তীণি পাণকেহি কতসুত্তমযানি. এহিভিক্খূনং পুঞ্ঞিদ্ধিযা জাতং ইদ্ধিজং, তং পন খোমাদীনং অঞ্ঞতরং. দেৰদিন্নন্তি দেৰেহি দিন্নং কপ্পরুক্খে নিব্বত্তং চীৰরং. তদেতং দুকূলাদি তস্স তস্স যথাৰুত্তস্স খোমাদিনো অনুলোমিকং হোতি. তত্থ লোমানি অনুগতং অনুলোমং, যথা সেসলোমানি অনুগতং লোমং তদনুকূলত্তা ‘‘অনুলোম’’ন্তি ৰুচ্চতি, তথা তংজাতিযকং যেসং কেসঞ্চি অনুকূলং সব্বম্পি রুল়্হীৰসেন ‘‘অনুলোম’’ন্তি ৰুচ্চতি. তমেৰ অনুলোমিকং, অনুকূলন্তি অত্থো. কথং? দুকূলং সাণস্স অনুলোমং, পট্টুণ্ণাদীনি তীণি কোসেয্যস্স অনুলোমানি, ইদ্ধিজং দেৰদিন্নঞ্চ খোমাদীনমনুলোমন্তি.

৩২-৩. এৰং সানুলোমানি চীৰরানি দস্সেত্ৰা ইদানি অধিট্ঠানাদিকং দস্সেতুং ‘‘তিচীৰর’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ অৰুত্তেপি অৰস্সং ৰত্তব্বতায সব্বত্থ চ-সদ্দো অজ্ঝাহরিতব্বো, তিচীৰরঞ্চ…পে… কণ্ডুচ্ছাদিঞ্চ অধিট্ঠেয্য ন ৰিকপ্পেয্যাতি সম্বন্ধো. তত্থ তিণ্ণং চীৰরানং সমাহারো তিচীৰরং. পরিক্খারঞ্চ তং চোল়ঞ্চাতি পরিক্খারচোল়ং. ৰস্সস্স যোগ্গা ৰস্সিকা, সাৰ সাটিকা ৰস্সিকসাটিকা. পুঞ্ছতি অনেনাতি পুঞ্ছনং, মুখস্স পুঞ্ছনং মুখপুঞ্ছনং. নিসীদন্তি এত্থাতি নিসীদনং, মুখপুঞ্ছনঞ্চ নিসীদনঞ্চ মুখপুঞ্ছননিসীদনং. সযনসুখাদিং পটিচ্চ অত্থরীযতীতি পচ্চত্থরণং, তদেৰ পচ্চত্থরণকং. কণ্ডুং ছাদেতীতি কণ্ডুচ্ছাদি. অধিট্ঠহেতি ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তিআদিনা নৰন্নং নামং গহেত্ৰা অধিট্ঠেয্য. ন ৰিকপ্পেয্যাতি তস্স তস্স নামং গহেত্ৰা ন ৰিকপ্পেয্য, তস্স তস্স পন নামং অগ্গহেত্ৰা ‘‘ইমং চীৰরং তুয্হং ৰিকপ্পেমী’’তি ৰিকপ্পেয্যাতি অধিপ্পাযো. এত্থাতি ইমেসু নৰসু চীৰরেসু. তিচীৰরন্তি তিচীৰরনামেন অধিট্ঠিতং. তথা হি অধিট্ঠানতো পুব্বে ৰিসুং তিচীৰরং নাম নত্থি সঙ্ঘাটিআদিপ্পহোনকস্স পচ্চত্থরণাদিৰসেনাপি অধিট্ঠাতুং অনুঞ্ঞাতত্তা. তং ৰিনা একাহং একদিৰসম্পি. ন ৰসেয্যাতি অলদ্ধসম্মুতিকো ভিক্খু অৰিপ্পৰাসসীমতো অঞ্ঞত্থ ৰাসং ন করেয্যাতি অত্থো. এৰং সতি তিচীৰরঞ্চ নিস্সজ্জিতব্বং হোতি, পাচিত্তিযঞ্চ আপত্তিং আপজ্জতীতি দীপেতি. নিসীদনং ৰিনা চাতুমাসং ন ৰসেয্যাতি সম্বন্ধো. চতুন্নং মাসানং সমাহারো চতুমাসং, তমেৰ চাতুমাসং. তং অচ্চন্তসংযোগৰসেন.

৩৪. ইদানি ‘‘ইম’’ন্তিআদিনা ‘‘অধিট্ঠেয্যা’’তি ৰুত্তমধিট্ঠানং দস্সেতি. সঙ্ঘাটিং ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তি অধিট্ঠহেতি সম্বন্ধো. তত্থ অধিট্ঠহেতি হত্থপাসে ঠিতং এৰং অধিট্ঠেয্য. অহত্থপাসন্তি হত্থস্স পাসো সমীপো হত্থপাসো, অড্ঢতেয্যহত্থব্ভন্তরো. দ্ৰাদসহত্থব্ভন্তরোতিপি ৰদন্তি. নত্থি হত্থপাসো এতিস্সাতি অহত্থপাসা, তং এতন্তি অধিট্ঠহেতি সম্বন্ধো. কিং ৰুত্তং হোতি? অন্তোগব্ভে ৰা উপরিপাসাদে ৰা তদহেৰ গন্ত্ৰা নিৰত্তনযোগ্গে পদেসে ৰা ঠিতং চীৰরং সল্লক্খেত্ৰা ‘‘এতং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তি অধিট্ঠেয্যাতি ৰুত্তং হোতি. ততো দূরে ঠিতম্পি অধিট্ঠাতব্বন্তিপি ৰদন্তি. সেসেসুপীতি উত্তরাসঙ্গাদিকণ্ডুপ্পটিচ্ছাদিপরিযন্তেসুপি অৰসেসচীৰরেসু. অযং নযোতি অযমেৰ নযো. যথা সঙ্ঘাটিযা, এৰং ‘‘ইমং উত্তরাসঙ্গং অধিট্ঠামী’’তিআদি ৰুত্তনযোৰাতি ৰুত্তং হোতি. অধিট্ঠহন্তেন পন হত্থেন গহেত্ৰা কাযৰিকারং করোন্তেন ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তি চিত্তেন আভোগং কত্ৰা কাযেন ৰা অধিট্ঠাতব্বং, ৰচীভেদমত্তং কত্ৰা ৰাচায ৰা. পরিক্খারচোল়ং নাম পাটেক্কং নিধানমুখন্তি তিচীৰরং পরিক্খারচোল়ম্পি অধিট্ঠাতুং ৰট্টতীতি.

৩৫. ইদানি এৰং অধিট্ঠহতো অঞ্ঞং লদ্ধা অধিট্ঠাতুকামেন পচ্চুদ্ধরিত্ৰা অধিট্ঠাতব্বন্তি দস্সেতুং ‘‘অধিট্ঠহন্তো’’তিআদিমাহ. তত্থ সঙ্ঘাটি পভুতি আদি যস্স তং সঙ্ঘাটিপ্পভুতি. এতং ‘‘অধিট্ঠহন্তো’’তি এত্থাপি ‘‘অধিট্ঠেয্যা’’তি এত্থাপি কম্মপদং, ‘‘পুব্বচীৰর’’ন্তি এত্থ পন ৰিসেসনং হুত্ৰা তিট্ঠতি. পচ্চুদ্ধরিত্ৰাতি পরিচ্চজিত্ৰা. পরিক্খারচোল়নামেন অধিট্ঠহিত্ৰা ঠপিতৰত্থেহি সঙ্ঘাটিআদীনি করোতি, নিট্ঠিতে রজনে চ কপ্পে চ ইমং পরিক্খারচোল়ং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা পুন অধিট্ঠাতব্বানি. পত্তাধিট্ঠহনেতি পত্তস্স অধিট্ঠানে. তথাতি চ যথা চীৰরে, তথা পত্তেপি অধিট্ঠানাদিকং সব্বন্তি অত্থো. এত্থ পন ‘‘ইমং পত্তং, এতং পত্ত’’ন্তি ৰা ৰিসেসো.

৩৬. ইদানি পচ্চুদ্ধারৰিধিং দস্সেতুং ‘‘এত’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ ইমং ৰ ইতি ৰা-সদ্দো রস্সং কত্ৰা নিদ্দিট্ঠো, সো ইতি-সদ্দতো পরং যোজেতব্বো, তস্মা ‘‘এতং সঙ্ঘাটিং পচ্চুদ্ধরামী’’তি ৰা ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং পচ্চুদ্ধরামী’’তি ৰা সংসেতি সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো. সংসেতি ৰদেয্য. এৰন্তি যথা নামেন সঙ্ঘাটি পচ্চুদ্ধরিতব্বা, তথা উত্তরাসঙ্গাদীনীতি অত্থো. ৰিদূতি পচ্চুদ্ধরেতিমস্স কত্তুপদং, পঞ্ঞৰাতি অত্থো. সব্বত্থাপি দূরাসন্নতাদী ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বা.

৩৭-৮. ইদানি সঙ্ঘাটিআদীনং ছন্নং পমাণপরিচ্ছেদং দস্সেতি ‘‘সঙ্ঘাটী’’তিআদিনা. পচ্ছিমো অন্তো পচ্ছিমন্তো, তেন, পচ্ছিমকোটিযাতি অত্থো. দীঘসোতি দীঘতো. মুট্ঠিযা সহিতং পঞ্চকং যস্সা সা মুট্ঠিপঞ্চকা, লিঙ্গৰিপল্লাসৰসেন পন মুট্ঠিপঞ্চকো. মুট্ঠি-সদ্দেনেত্থ উপচারৰসেন কতমুট্ঠিকো হত্থোৰ ৰুত্তো. সুগতস্স চীৰরতো ঊনাতি সমাসো. অপীতি ৰুত্তসমুচ্চযে, তেন যথাৰুত্তপচ্ছিমপ্পমাণা চ অযঞ্চ উত্তমপ্পমাণাতি অত্থো. ‘‘পচ্ছিমন্তেনা’’তি ইদং মুট্ঠিত্তিকঞ্চ তিরিযন্তি এত্থাপি অনুৰত্তেত্ৰা অত্থো ৰেদিতব্বো. চ-সদ্দো ‘‘উত্তমন্তেন সুগতচীৰরূনাপি ৰট্টতী’’তি ইদং সমুচ্চিনোতি. তত্থ ইদানি মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স তিস্সো ৰিদত্থিযো একা সুগতৰিদত্থি, তায ৰিদত্থিযা নৰ ৰিদত্থিযো দীঘতো সুগতচীৰরপ্পমাণং, তিরিযং ছ ৰিদত্থিযো, তং পন ৰড্ঢকিহত্থেন দীঘতো তেরস হত্থা একা চ ৰিদত্থি, তিরিযতো নৰ হত্থা হোন্তি. তংৰসেন উভযত্থ ঊনতা ৰিঞ্ঞাতব্বা.

উত্তরাসঙ্গোপি তত্তকোৰাতি দস্সেতুং ‘‘তথা একংসিকস্সপী’’তি আহ. একো অংসো একংসো, তত্থ কাতব্বন্তি তদ্ধিতে একংসিকং. ‘‘অন্তরৰাসকো’’চ্চাদিনা নিৰাসনং দস্সেতি. তত্থ অন্তরং মজ্ঝপদেসো, অন্তরে মজ্ঝে কটিপ্পদেসে ৰাসো ৰত্থং অন্তরৰাসো, সোযেৰ অন্তরৰাসকো. চাপীতি সমুদাযো, একো ৰা সমুচ্চযো. অড্ঢেন ততিযো ভাগো অড্ঢতেয্যো. এত্থ দ্ৰিন্নং হত্থকোট্ঠাসানং সম্পুণ্ণানং ততিযকোট্ঠাসসংসিজ্ঝনে করণভূতা অড্ঢ-সদ্দনিদ্দিট্ঠা যা ৰিদত্থি, সাৰ ততিযোতি নিদ্দিট্ঠোতি উপড্ঢহত্থসঙ্খাতো ততিযো ভাগো অড্ঢতেয্যো. সো চ নানন্তরেন দ্ৰিহত্থততিযতা লব্ভতীতি দ্ৰে হত্থা, একা চ ৰিদত্থি অড্ঢতেয্যো. তংসন্নিযোগেন পনেত্থ অন্তরৰাসকোৰ অড্ঢতেয্যোতি ৰেদিতব্বো. দ্ৰে হত্থা যস্সাতি বাহিরত্থসমাসো. পারুপনেনাপি সক্কা নাভিং পটিচ্ছাদেতুন্তি ‘‘দ্ৰিহত্থো’’তি ৰুত্তং. ৰা-সদ্দো অড্ঢতেয্যং ৰিকপ্পেতি. তিরিযস্স অন্তোতি ছট্ঠীতপ্পুরিসো, তিরিযমেৰ অন্তোতি ৰা কম্মধারযো ‘‘গামন্তো’’তিআদীসু ৰিয.

৩৯. ‘‘নিসীদনস্সা’’তিআদিনা নিসীদনচীৰরং দস্সেতি. এত্থ নিসীদনং নাম সমে ভূমিভাগে এল়কলোমানি উপরূপরি সন্থরিত্ৰা কঞ্জিকাদীহি সিঞ্চিত্ৰা কতো দ্ৰীসু ঠানেসু ফালিতত্তা তীহি দসাহি যুত্তো পরিক্খারৰিসেসো. ৰিদত্থী দ্ৰেতি দ্ৰে ৰিদত্থী. ৰিসালতো পুথুলতো.

৪০. ‘‘কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদী’’তিআদিনা কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদিং দস্সেতি. তত্থ কণ্ডূতি হি ন অত্থতো নানং, তগ্গহণেন পনেত্থ পিল়কস্সাৰথুল্লকচ্ছাবাধং গয্হতি. কণ্ডুং যথাৰুত্তং পিল়কাদিং পটিচ্ছাদেতীতি কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদি. পটিচ্ছদনং ৰা পটিচ্ছাদো, যথাৰুত্তকণ্ডুযা পটিচ্ছাদো কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদো, সো অস্স অত্থীতি কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদী, তস্স. তিরিযন্তি তিরিযতো.

৪১. ‘‘ৰস্সিকা’’তিআদিনা ৰস্সিকসাটিকং দস্সেতি, তং সুৰিঞ্ঞেয্যং.

৪২. এৰং পমাণৰন্তানং পমাণং দস্সেত্ৰা ৰুত্তপ্পমাণাতিক্কমে দোসং, কেসঞ্চি পমাণাভাৰগণনাভাৰঞ্চ দস্সেতুং ‘‘এত্থা’’তিআদিমাহ. তত্থ এত্থাতি ৰুত্তপ্পমাণৰন্তেসু চীৰরেসু. তদুত্তরি ততো ৰুত্তপ্পমাণতো উত্তরি নিপাতেন উত্তরি-সদ্দেন তপ্পুরিসো. করোন্তস্স সম্পাদেন্তস্স. ছেদনপাচিত্তীতি ছেদনেন সহিতা পাচিত্তি, অতিরেকং ছিন্দিত্ৰা পাচিত্তিযং দেসেতব্বন্তি ৰুত্তং হোতি. ৰুত্তপ্পমাণতো পন অতিরেকঞ্চ ঊনকঞ্চ ‘‘পরিক্খারচোল়’’ন্তি অধিট্ঠাতব্বং. যেন মুখং পুঞ্ছন্তি, তং মুখসম্বন্ধীতি মুখস্স চোল়ন্তি সমাসে দ্ৰন্দো. আকঙ্খিতং ইচ্ছিতং পমাণন্তি কম্মধারযো. তমেতেসমত্থীতি আকঙ্খিতপ্পমাণিকা. এত্থ চ তিচীৰরাদীসু অৰুত্তেপি গণনৰিভাগে পচ্চত্থরণমুখপুঞ্ছনপরিক্খারচোল়ে ঠপেত্ৰা আদিতো পট্ঠায ছক্কমেকেকমেৰ ৰট্টতি. মুখপুঞ্ছনচোল়ানি পচ্চত্থরণানি চ বহূনিপীতি ৰিঞ্ঞাতব্বং.

৪৩. গণনাতি এত্থ নপুংসকস্স ইত্থিৰচনেন যোগাভাৰা ‘‘ন দীপিতা’’তি লিঙ্গং ৰিপরিণামেত্ৰা সম্বন্ধিতব্বং, অট্ঠকথাযং ন পকাসিতাতি অত্থো. তিণ্ণং পনেতেসং উক্কট্ঠপরিচ্ছেদৰসেনেৰ ৰুত্তং, ৰিকপ্পনূপগপচ্ছিমেন পচ্ছিমপ্পমাণং অত্থিযেৰ. ইদানি যস্মা তত্থ তং সব্বং ন দীপিতং, তস্মা ৰিকপ্পনূপগথৰিকাদি সব্বং একং ‘‘পরিক্খারচোল়’’ন্তি, বহূনি একতো কত্ৰা ‘‘পরিক্খারচোল়ানী’’তিপি ৰত্ৰা অধিট্ঠাতব্বন্তি দস্সেন্তো ‘‘তথা’’তিআদিমাহ. ইমিনা পরিক্খারচোল়ং নাম পাটেক্কং নিধানমুখন্তি দস্সেতি. থৰিকাদিং থৰিকা আদি যস্স পরিস্সাৰনাদিনোতি সমাসো. ৰিকপ্পস্স উপগং ৰিকপ্পিযং, তঞ্চ উপরি ৰক্খতি.

৪৪. ইদানি তিণ্ণং চীৰরানং পটিভাগং দস্সেতুং ‘‘অহতা’’তিআদি আরদ্ধং. তত্থ অহতেন নৰেন অধোতেন কপ্পং সদিসং অহতকপ্পং, একৰারধোতং. অহতঞ্চ অহতকপ্পঞ্চ অহতাহতকপ্পানি, ৰত্থানি, তেসং. দ্ৰে গুণা পটলানি যস্স সাতি দুগুণা. ‘‘গুণো পটলরাসীসূ’’তি হি অভিধানপ্পদীপিকা. দুগুণা দুপট্টা, উত্তরস্মিং দেহভাগে আসঞ্জীযতীতি উক্করাসঙ্গো. একচ্চং একপট্টং অস্স অত্থীতি একচ্চী, একপট্টোতি অত্থো. নিপাতো ৰা একচ্চীতি. তথাতি সমুচ্চযে, অন্তরৰাসকো চাতি ৰুত্তং হোতি. উপমাযং ৰা, যথা উত্তরাসঙ্গো একচ্চিযো, এৰং অন্তরৰাসকোতি অত্থো.

৪৫. ‘‘উতূ’’তি অনেকউতু গহিতাতি উতুতো দীঘকালতো উদ্ধটা উতুদ্ধটা, তেসং পিলোতিকানন্তি অত্থো. সেসাতি উত্তরাসঙ্গঅন্তরৰাসকা. পংসু ৰিয কুচ্ছিতং উলতি পৰত্ততীতি পংসুকূলং, রথিকাসুসানসঙ্কারকূটাদীনং যত্থ কত্থচি ঠিতং চোল়খণ্ডং, তস্মিং. যা যা রুচীতি অব্যযীভাৰে যথারুচি, যাৰদত্থং সতপট্টম্পি ৰট্টতীতি অধিপ্পাযো.

৪৬. ইদানি তীসু ছিন্দিত্ৰা কাতুং অপ্পহোন্তেসু কাতব্বৰিধিং দস্সেতুং ‘‘তীসূ’’তিআদিমাহ. তত্থ তিচীৰরসমুদাযতো একদেসভূতানং দ্ৰিন্নমেকস্স চ সঙ্খাগুণেন নিদ্ধারিযমানত্তা তীসূতি নিদ্ধারণে ভুম্মং. একৰচনস্স বহ্ৰত্থেন যোগাভাৰতো দ্ৰিচীৰরসঙ্খাতবহ্ৰত্থৰসেন ৰচনং ৰিপরিণামেত্ৰা যানি পহোন্তি, তানি দ্ৰে ৰাপি ছিন্দিতব্বানি, যং পহোতি, তং একং ৰা ছিন্দিতব্বন্তি যোজেতব্বং. পহোন্তীতি পচ্ছিমচীৰরপ্পমাণছিন্নকানি পহোন্তি. অপীতি সম্ভাৰনে, তীসু কা কথাতি অত্থো. অন্ৰাধিন্তি আগন্তুকপত্তং. অনু পচ্ছা আধীযতীতি অন্ৰাধি, যং চীৰরস্সোপরি সঙ্ঘাটিআকারেন আরোপেতব্বং. অনাদিণ্ণন্তি অনারোপিতং অন্ৰাধিকং. ন ধারেয্যাতি ইমিনা যদি ধারেয্য, দুক্কটন্তি দীপেতি.

৪৭-৮. ইদানি ‘‘তিচীৰরং ন ৰসেয্য ৰিনেকাহ’’ন্তি ৰুত্তানং তিণ্ণং অৰিপ্পৰাসলক্খণং দস্সেতুং ‘‘গামে’’তিআদিনা উদোসিতসিক্খাপদে (পারা. ৪৭১ আদযো) ৰুত্তপরিহারমাহ. তত্থ গামে ৰা…পে… ৰিহারে ৰা তিচীৰরং নিক্খিপিত্ৰাতি সম্বন্ধো. তত্থ ‘‘পটো দড্ঢো’’তিআদীসু ৰিয অৰযৰেপি সমুদাযৰোহারৰসেন তীসু একম্পি ‘‘তিচীৰর’’ন্তি ৰুত্তং. ভিক্খুসম্মুতিযঞ্ঞত্রাতি সঙ্ঘেন গিলানস্স ভিক্খুনো দীযমানং চীৰরেন ৰিপ্পৰাসসম্মুতিং ৰিনা. ৰিপ্পৰত্থুন্তি একূপচারনানূপচারগামাদিতো বহি, অথ ৰা নিৰেসনাদীনং, তত্থ চ গব্ভোৰরকানং চীৰরস্স ৰা হত্থপাসং অতিক্কম্ম চীৰরেন ৰিপ্পযুত্তো হুত্ৰা ৰসিতুং. এত্থ চ গামাদীনং একূপচারনানূপচারতা এককুলনানাকুলসন্তকস্স গামাদিনো পরিক্খেপস্স, পরিক্খেপোকাসস্স চ ৰসেন সত্থঅব্ভোকাসানং সত্তব্ভন্তরৰসেন চ ৰেদিতব্বা. তত্থ একো অব্ভন্তরো অট্ঠৰীসতিহত্থো হোতি. এত্থ চ নিৰেসনাদীনি গামতো বহি সন্নিৰিট্ঠানীতি দট্ঠব্বং ৰিসুং গামস্স গহিতত্তা, তথা উদোসিতাদীহি অঞ্ঞং নিৰেসনং.

তত্থ উদোসিতো নাম যানাদীনং ভণ্ডানং সালা. পাসাদো দীঘপাসাদো. হম্মিযং মুণ্ডচ্ছদনপাসাদো. নাৰা চ অট্টো চ মাল়ো চ আরামো চ নাৰা…পে… আরামং, তস্মিং. অট্টো নাম পটিরাজাদীনং পটিবাহনত্থং ইট্ঠকাহি কতো বহলভিত্তিকো চতুপঞ্চভূমিকো পতিস্সযৰিসেসো. মাল়ো এককূটসঙ্গহিতো চতুরস্সপাসাদো. আরামো পুপ্ফারামো ৰা ফলারামো ৰা. সত্থো চ খেত্তঞ্চ খলঞ্চাতি দ্ৰন্দো. সত্থো নাম জঙ্ঘসত্থো ৰা সকটসত্থো ৰা. খলং ৰুচ্চতি ধঞ্ঞকরণং. দুমো নাম দুমমূলং ছাযায ফুট্ঠোকাসো উপচারৰসেন. অব্ভোকাসো পন অগামকে অরঞ্ঞেৰ অধিপ্পেতো.

৪৯. ইদানি ‘‘এতং…পে… সঙ্ঘাটি’’ন্তিআদিনা নৰন্নমেৰ পচ্চুদ্ধারো ৰুত্তো, ন পন তেসং কালপরিচ্ছেদোতি তং দস্সেতুং ‘‘রোগা’’তিআদি আরদ্ধং. তত্থ দেৰদত্তো দত্তোতি নামেকদেসেনাপি নামৰোহারতো ৰস্সিকসাটিকাৰ ‘‘সাটিকা’’তি পকরণৰসেন গম্মমানত্থত্তা ৰুত্তা. কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদিকা চ রোগৰস্সানপরিযন্তা. রোগা চ ৰস্সানা চ মাসা রোগৰস্সানা, তে তদতিক্কমেন পচ্চুদ্ধরিতব্বতায পরিযন্তা যাসন্তি ৰিগ্গহো.

কিং ৰুত্তং হোতি? ৰস্সিকসাটিকা ৰস্সানমাসাতিক্কমে কত্তিকপুণ্ণমায এৰ পচ্চুদ্ধরিতব্বা. তথা কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদিকা আবাধেসু ৰূপসন্তেসূতি ৰুত্তং হোতি. ‘‘পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিকপ্পেতব্বা’’তি হি অট্ঠকথাযং (পারা. অট্ঠ. ২.৪৬৯) ৰুত্তং. এত্থ পন কেচি আচরিযা ‘‘পচ্চুদ্ধরিত্ৰাতি ৰস্সিকসাটিকভাৰতো অপনেত্ৰা’’তি ৰদিংসু, তং ন যুজ্জতি. পচ্চুদ্ধারৰিনযকম্মৰিসযেযেৰ পচ্চুদ্ধার-সদ্দস্স দিট্ঠত্তা, ‘‘চাতুমাসং অধিট্ঠাতুং ততো পরং ৰিকপ্পেতু’’ন্তি (মহাৰ. ৩৫৮) পাল়িৰচনতো চ. ‘‘চাতুমাসং অধিট্ঠাতু’’ন্তি চ চতুন্নং মাসানং অধিট্ঠানেন সহ অচ্চন্তসংযোগো দস্সিতোতি ন তেন অধিট্ঠানভেদো ৰিঞ্ঞাযতি. তেনেৰ কুরুন্দট্ঠকথাযম্পি ‘‘ৰস্সানং চাতুমাসং অধিট্ঠাতুং, ততো পরং ৰিকপ্পেতু’’ন্তি (মহাৰ. ৩৫৮) ৰচনতো কত্তিকপুণ্ণমায এৰ পচ্চুদ্ধরিত্ৰা হেমন্তে ৰিকপ্পেতব্বাতি ৰুত্তং. তস্মা ‘‘ৰস্সিকসাটিকা ৰস্সানমাসাতিক্কমেনাপি কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদি আবাধৰূপসমেনাপি অধিট্ঠানং ৰিজহতী’’তি (কঙ্কা. অট্ঠ. কথিনসিক্খাপদৰণ্ণনা) ৰুত্তং. মাতিকাট্ঠকথাযম্পি পচ্চুদ্ধারৰসেনাপি অধিট্ঠানং ৰিজহতীতি এৰমত্থো গহেতব্বো. এৰঞ্হি সতি সব্বট্ঠকথাযো সমেন্তি, যুত্তি চ অৰিরুদ্ধা হোন্তীতি. ততো পরন্তি পচ্চুদ্ধারতো উপরি. ৰিকপ্পেয্যাতি কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদিং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিকপ্পেয্য. ৰস্সিকসাটিকং কত্তিকপুণ্ণমাযং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা হেমন্তস্স পঠমদিৰসে ৰিকপ্পেয্য, এৰং অসতি দুক্কটন্তি অধিপ্পাযো. সেসাতি অপরে সত্ত চীৰরানি সেসা. নত্থি পরিযন্তং ৰুত্তসদিসো কালপরিচ্ছেদো এতেসন্তি অপরিযন্তিকা.

৫০. ইদানি পচ্চত্থরণাদিকং চীৰরচতুক্কং সদসাদিকং ৰট্টতি, নাপরন্তি দস্সেতুং ‘‘পচ্চত্থরণা’’তিআদিমাহ. তত্থ পরিক্খারো চ মুখপুঞ্ছনঞ্চাতি দ্ৰন্দো. পরিক্খারমুখপুঞ্ছনমেৰ চোল়কন্তি কম্মধারযো. দ্ৰন্দসমাসন্তে সুয্যমানত্তা পন চোল়ক-সদ্দো পরিক্খার-সদ্দতো চ পরং দট্ঠব্বো ‘‘পরিক্খারচোল়ক’’ন্তি. তং পন সামঞ্ঞজোতনায ৰিসেসেপি অৰট্ঠানতো ঠপেত্ৰা পঞ্চ চীৰরানি পরিক্খারচোল়নামেনাধিট্ঠিতানি অৰসেসং দট্ঠব্বং. পচ্চত্থরণঞ্চ পরিক্খারমুখপুঞ্ছনচোল়কঞ্চ পচ্চত্থরণ…পে… চোল়কঞ্চ নিসীদনঞ্চাতি এতং চীৰরচতুক্কং সদসম্পি অরত্তম্পি অনাদিণ্ণকপ্পম্পি লব্ভন্তি সম্বন্ধো. সদসন্তি সহ যাহি কাহিচি দসাহীতি সদসং. সদসকে লব্ভমানে অদসম্পি লব্ভতেৰাতি সদসম্পি অদসম্পি পুপ্ফদসম্পীতি এত্থ অত্থো. পি-সদ্দো ৰুত্তাৰুত্তসম্পিণ্ডনত্থো. অরত্তন্তি নীলপীতাদিরজনেন অরঞ্জিতম্পি. পি-সদ্দেন রঞ্জিতনীলপীতাদিকম্পি অনাদিণ্ণকপ্পম্পীতি. আদিণ্ণো কপ্পো যস্স নত্থীতি তং অনাদিণ্ণকপ্পম্পি. পি-সদ্দেন আদিণ্ণকপ্পম্পি.

ননু চ ‘‘ন ভিক্খৰে সব্বনীলকানি চীৰরানি ধারেতব্বানী’’তিআদিনা (মহাৰ. ৩৭২) সব্বনীলকসব্বপীতকসব্বলোহিতকচীৰরানি সামঞ্ঞেন পটিক্খিত্তানীতি কথমিদং চীৰরচতুক্কং সদসাদিকং ৰট্টতি, কথঞ্চ অনাদিণ্ণকপ্পম্পি ৰট্টতীতি? ৰুচ্চতে – ‘‘তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতরো ভিক্খু কুসচীরং নিৰাসেত্ৰা’’তিআদিনা উপ্পন্নৰত্থূসু (মহাৰ. ৩৭১) ‘‘ন ভিক্খৰে কুসচীরং…পে… তিত্থিযদ্ধজো ধারেতব্বো. যো ধারেয্য, আপত্তি থুল্লচ্চযস্সা’’তিআদিনা (মহাৰ. ৩৭১) উপ্পন্নৰত্থুৰসেনেৰ নিৰাসনপারুপনসঙ্খাতধারণস্স পটিক্খিত্তত্তা চ তত্থেৰ অট্ঠকথাযঞ্চ (মহাৰ. অট্ঠ. ৩৭২) ‘‘সব্বনীলকাদীনি রজনং ধোৰিত্ৰা পুন রজিত্ৰা ধারেতব্বানি, ন সক্কা চে হোন্তি ধোৰিতুং, পচ্চত্থরণানি ৰা কাতব্বানি, দুপট্টচীৰরস্স ৰা মজ্ঝে দাতব্বানি, অচ্ছিন্নদসদীঘদসানি দসা ছিন্দিত্ৰা ধারেতব্বানি, কঞ্চুকং লভিত্ৰা ফালেত্ৰা রজিত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি, ৰেঠনেপি এসেৰ নযো’’তি নিৰাসনপারুপনৰসেনেৰ ধারণপরিভোগানং ৰুত্তত্তা চ দুব্বণ্ণকরণসিক্খাপদে (পাচি. অট্ঠ. ৩৬৮) ‘‘যং নিৰাসেতুং ৰা পারুপিতুং ৰা সক্কা হোতি, তদেৰ চীৰরন্তি ৰেদিতব্ব’’ন্তি পঞ্চন্নংযেৰ কপ্পবিন্দুনো অনুঞ্ঞাতত্তা চ তিচীৰরকণ্ডুপ্পটিচ্ছাদিৰস্সিকসাটিকসঙ্খাতানি পঞ্চ চীৰরানি কাযপরিহারিযানেৰ অদসানি অসব্বনীলকাদীনি কপ্পিযরজনরজিতানি আদিণ্ণকপ্পানিযেৰ হোন্তি, ন নিযমেন নিৰত্তিতানি পরানি চত্তারীতি চীৰরচতুক্কমেৰ সদসাদিকং অনাদিণ্ণকপ্পম্পি ৰট্টতীতি.

৫১. সেসচীৰরপঞ্চকং অদসংযেৰ রজিতংযেৰ আদিণ্ণকপ্পংৰ কপ্পতীতি যোজনা. রজিতন্তি কপ্পিযরজনেন রজিতং. নিসীদনস্স যথাৰুত্তেনত্থেন সব্বত্থ অদসত্থং নিসেধেতুং ‘‘সদসংৰ নিসীদন’’ন্তি ৰুত্তং. সতি হি সম্ভৰে ব্যভিচারে চ ৰিসেসনং সাত্থকং হোতি.

৫২. ইদানি অনধিট্ঠিতে অনিস্সট্ঠে চ কা পৰত্তীতি তং দস্সেতুং ‘‘অনধিট্ঠিত’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ অনধিট্ঠিতন্তি তিচীৰরাদিৰসেন অনধিট্ঠিতং. অনিস্সট্ঠন্তি যস্স কস্সচি দানলক্খণেন অদিন্নং. ৰিকপ্পেত্ৰা পরিভুঞ্জযেতি ৰক্খমাননযেন একবহুভাৰং, সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৰঞ্চ সল্লক্খেত্ৰা ৰিকপ্পেত্ৰা পচ্চুদ্ধরিত্ৰা পরিভুঞ্জেয্য. ৰক্খমাননযেন পন ৰিঞ্ঞাযতীতি ‘‘পচ্চুদ্ধরিত্ৰা’’তি ন ৰুত্তং.

ইদানি ‘‘ৰিকপ্পেত্ৰা’’তি ৰুত্তং কীদিসং তং হেট্ঠিমন্তেন ৰিকপ্পিযন্তি আহ ‘‘হত্থা’’তিআদি. তত্থ হত্থো দীঘেন যস্স তং হত্থদীঘং. ততোতি তস্মা হত্থতো. উপড্ঢো হত্থস্স দুতিযো ভাগো ৰিদত্থিসঙ্খাতো ৰিত্থারেন যস্স তং উপড্ঢৰিত্থারং.

৫৩. ইদানি যথাৰুত্তৰিধানং তেচীৰরিকস্সেৰ ৰসেন, অপরো পন অঞ্ঞথা পটিপজ্জতীতি তং দস্সেতুং ‘‘তিচীৰরস্সা’’তিআদিমাহ. তত্থ নামেনাধিট্ঠিতানি তীণি চীৰরানি এতস্সাতি তিচীৰরো. তস্স ৰিনযতেচীৰরিকস্সাতি অত্থো, ন পরিক্খারচোল়নামেন অধিট্ঠিতচীৰরস্স. ৰিনযতেচীৰরিকস্স পন উদোসিতসিক্খাপদে ৰুত্তপরিহারো নত্থি. পরিক্খারচোল়িযোতি পরিক্খারচোল়মস্স অত্থীতি ণিকেন য-কারো. সব্বন্তি সকলং নৰৰিধম্পি চীৰরং. তথা ৰত্ৰাতি একবহুভাৰং, সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৰঞ্চ ঞত্ৰা ‘‘ইমং পরিক্খারচোল়ং অধিট্ঠামী’’তিআদিনা ৰত্ৰা. অধিট্ঠতীতি অধিট্ঠাতি.

৫৪. অধিট্ঠিতচীৰরং পন পরিভুঞ্জতো কথং অধিট্ঠানং ৰিজহতীতি তং দস্সেন্তো ‘‘অচ্ছেদা’’তিআদিমাহ. তত্থ অচ্ছেদো চ ৰিস্সজ্জনঞ্চ গাহো চ ৰিব্ভমো চাতি দ্ৰন্দো. অচ্ছেদো নাম চোরাদীহি অচ্ছিন্দিত্ৰা গহণং. ৰিস্সজ্জনং পরেসং দানং. গাহো ৰিস্সাসেন গহণং. ৰিব্ভমো সিক্খং অপ্পচ্চক্খায গিহিভাৰূপগমনং. তদাপি তস্স অঞ্ঞস্স দানে ৰিয চীৰরস্স নিরালযভাৰেন পন পরিচ্চাগোতি. টীকাযং পন ভাদিসো ভিক্খুযেৰাতি অধিট্ঠানং ন ৰিজহতীতি অত্থং ৰিকপ্পেত্ৰা ভিক্খুনিযা গিহিভাৰূপগমনং ৰুত্তং, তং ন গহেতব্বং, কারণং পনেত্থ অম্হাকং গরূহিযেৰ সারত্থদীপনিযং (সারত্থ. টী. ২.৪৬৯) ‘‘ভিক্খুনিযা ‘হীনাযাৰত্তনেনা’তি ৰিসেসেত্ৰা অৰুত্তত্তা ভিক্খুনিযা হি গিহিভাৰূপগমনে অধিট্ঠানৰিজহনং ৰিসুং ৰত্তব্বং নত্থি তস্সা ৰিব্ভমনেনেৰ অস্সমণীভাৰতো’’তি ৰুত্তং. ননু চ ভিক্খুনো অপ্পচ্চক্খাতসিক্খস্স গিহিভাৰূপগমনেন অধিট্ঠানৰিজহনেন নিরালযভাৰো কারণভাৰেন ৰুত্তো, এৰং সতি পরিৰত্তলিঙ্গস্স নত্থি নিরালযভাৰোতি কথমস্স অধিট্ঠানং ৰিজহতীতি? সচ্চমেতং, তথাপি বুদ্ধমতঞ্ঞূহি অট্ঠকথাচরিযেহি অট্ঠকথাযং (পারা. অট্ঠ. ১.৬৯) ‘‘যং পনস্স ভিক্খুভাৰে অধিট্ঠিতং তিচীৰরঞ্চ পত্তো চ, তং অধিট্ঠানং ৰিজহতি, পুন অধিট্ঠাতব্ব’’ন্তি ৰুত্তত্তা নত্থেত্থ দোসোতি.

মারণলিঙ্গসিক্খাতি উত্তরপদলোপেন উপচারেন ৰা লিঙ্গপরিৰত্তনং সিক্খাপচ্চক্খানঞ্চ ‘‘লিঙ্গসিক্খা’’তি চ ৰুত্তং. ইতি এতে অট্ঠ সব্বেসু নৰসু চীৰরেসু অধিট্ঠানস্স ৰিযোগো ৰিপ্পৰাসো, তস্স কারণা হোন্তীতি পাঠসেসো. তিচীৰরস্স পন ন কেৰলং ইমেযেৰ অট্ঠ, ৰিনিৰিদ্ধছিদ্দঞ্চ অধিট্ঠানৰিযোগকারণন্তি লিঙ্গৰচনঞ্চ পরিৰত্তেত্ৰা যোজেতব্বং. তত্থ অব্ভন্তরে একস্সপি তন্তুনো অভাৰেন ৰিনিৰিদ্ধং ৰিনিৰিজ্ঝিত্ৰা গতছিদ্দংকনিট্ঠঙ্গুলিনখপিট্ঠিপ্পমাণং ৰিনিৰিদ্ধছিদ্দং. তত্থ সঙ্ঘাটিযা চ উত্তরাসঙ্গস্স চ দীঘন্ততো ৰিদত্থিপ্পমাণস্স, তিরিযন্ততো অট্ঠঙ্গুলপ্পমাণস্স, অন্তরৰাসকস্স পন দীঘন্ততো ৰিদত্থিপ্পমাণস্সেৰ তিরিযন্ততো চতুরঙ্গুলপ্পমাণস্স পদেসস্স ওরতো ছিদ্দং অধিট্ঠানং ভিন্দতি, সূচিকম্মং কত্ৰা পুন অধিট্ঠাতব্বং. সূচিকম্মং করোন্তেন চ ছিন্দিত্ৰা দুব্বলট্ঠানাপনযনেন ছিদ্দং অদস্সেত্ৰা কাতব্বং.

৫৫. ইদানি অকপ্পিযানি দস্সেতুং ‘‘কুসা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ কুসা চ ৰাকা চ ফলকানি চ, তেসং চীরানি কুস…পে… চীরানি. তত্থ কুসেন গন্থেত্ৰা কতং কুসচীরং. তথা ৰাকেন গন্থেত্ৰা কতং ৰাকচীরং, তাপসানং ৰক্কলং. ফলকসণ্ঠানানি ফলকানি সিব্বিত্ৰা কতং ফলকচীরং. কেসৰালজন্তি কেসেহি চ ৰালেহি চ জাতং ৰাযিতং কম্বলন্তি সম্বন্ধো. উলূকপক্খাজিনক্খিপেতি উলূকানং কোসিযসকুণানং পক্খং পক্খেন কতং নিৰাসনঞ্চ অজিনক্খিপং সলোমং সখুরং অজিনমিগানং চম্মঞ্চ ধারযতো থুল্লচ্চযন্তি সম্বন্ধো.

৫৬. কদলেরকক্কদুস্সেসূতি কদলিযো চ এরকো চ অক্কো চ, তেসং দুস্সানি ৰত্থানি, তেসু চেৰ মকচিৰাকেহি কতে পোত্থকে চাপি দুক্কটং. নিমিত্তত্থে চেতং ভুম্মং. কদলিদুস্সাদিসদ্দেন তংধারণমধিপ্পেতং, তস্মা তংধারণনিমিত্তং দুক্কটং হোতীতি অত্থো. এৰং সব্বত্থ. ‘‘নীলকো চা’’তিআদিনা দ্ৰন্দো. সব্বা নীলক…পে… কণ্হকাতি কম্মধারযো. নীলাদিৰণ্ণযোগেন ৰত্থং নীলাদি. নীলকং উমাপুপ্ফৰণ্ণং. মঞ্জেট্ঠং মঞ্জেট্ঠিকৰণ্ণং. পীতং কণিকারপুপ্ফৰণ্ণং. লোহিতং জযসুমনপুপ্ফৰণ্ণং. কণ্হকং অদ্দারিট্ঠকৰণ্ণং. সব্ব-সদ্দো পনেত্থ পচ্চেকং যোজেতব্বো.

৫৭. মহা…পে… রত্তেতি মহারঙ্গো চ মহানামরঙ্গো চ, তেহি রত্তে. এত্থাপি পুন সুয্যমানং সব্বসদ্দমনুৰত্তিযং, ‘‘সব্বমহারঙ্গরত্তে’’তিআদিনা অত্থো ৰেদিতব্বো. ইমিনা চ অসব্বনীলকাদি কপ্পিযরজনরজিতং পরিভুঞ্জন্তস্স নত্থি দোসোতি দীপেতি. তত্থ মহারঙ্গো সতপদিপিট্ঠিৰণ্ণো. মহানামরঙ্গো সম্ভিন্নৰণ্ণো, সো পন পণ্ডুপলাসৰণ্ণো হোতি, পদুমৰণ্ণোতিপি ৰদন্তি. তিরীটকেতি তং নামক রুক্খতচে. অচ্ছিন্নদীঘদসকেতি সব্বসো অচ্ছিন্নত্তা অচ্ছিন্না চ মজ্ঝে ছিন্নত্তা দীঘা চ সা দসা চ ৰত্থকোটি যস্সাতি অঞ্ঞপদত্থসমাসো. ফলপুপ্ফদসেতি অঞ্ঞমঞ্ঞং সংসিব্বিত্ৰা কতা ফলসদিসা দসা ‘‘ফলা’’তি ৰুচ্চন্তি, কেতকাদি পুপ্ফসদিসানি ‘‘পুপ্ফানী’’তি চ, ফলা চ পুপ্ফা চ দসা যস্স, ফলসদিসে দসে, পুপ্ফসদিসে দসে চাতি অত্থো. ৰেঠনেতি সীসৰেঠনে. তথাতি ইমিনা সব্বনীলকাদীসু দুক্কটং অতিদিসতি. সব্বন্তি কুসচীরাদিকং সকলং. অচ্ছিন্নং চীৰরং যস্স সো লভতীতি সম্বন্ধো.

চীৰরনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.