১. পারাজিকনিদ্দেসৰণ্ণনা
১-২. ইদানি তে দস্সেতুং ‘‘মগ্গত্তযে’’তিআদি আরদ্ধং. এৰমুপরিপি যথাযোগং যোজেতব্বং. তত্থ মগ্গত্তযেতি এত্থ মগ্গা চ নাম তিংস মগ্গা. মনুস্সামনুস্সতিরচ্ছানগতৰসেন হি তিস্সো ইত্থিযো. তত্থ তিরচ্ছানগতায অযং পরিচ্ছেদো –
‘‘অপদানং অহী মচ্ছা, দ্ৰিপদানঞ্চ কুক্কুটী;
চতুপ্পদানং মজ্জারী, ৰত্থু পারাজিকস্সিমা’’তি. (পারা. অট্ঠ. ১.৫৫);
তাসং ৰচ্চপস্সাৰমুখমগ্গৰসেন তযো তযো কত্ৰা নৰ মগ্গা, তথা উভতোব্যঞ্জনকানং, পুরিসানং পন ৰচ্চমুখমগ্গৰসেন দ্ৰে দ্ৰে কত্ৰা ছ, তথা পণ্ডকানন্তি তিংস. তেসং তযে. কীদিসেতি আহ ‘‘সন্থতসন্থতে’’তি. সন্থতে অসন্থতেতি পদচ্ছেদো. ন সন্থতং অসন্থতং. তস্মিং অসন্থতে. ন-কারো এত্থ ‘‘অব্রাহ্মণো’’তিআদীসু ৰিয পযিরুদাসে, তং কিরিযাযুত্তস্স তাদিসস্স অঞ্ঞস্স ৰত্থুনো ৰিধানেন সন্থতস্স ৰত্থুনো পযিরুদাসনং পরিচ্চজনং পযিরুদাসোতি. ন পসজ্জপ্পটিসেধে, সন্থতং পসজ্জ পত্ৰা তস্স ‘‘ব্রাহ্মণো ন ভৰিস্সতী’’তিআদীসু ৰিয ন নিসেধোতি. ৰা-সদ্দো পনেত্থ ৰচনযুত্তিবলেনেৰ লব্ভতি, তস্স পলিৰেঠেত্ৰা, অন্তো ৰা পৰেসেত্ৰা ৰত্থাদিনা কেনচি পটিচ্ছন্নে ৰা অপ্পটিচ্ছন্নে ৰাতি অত্থো. তথাভূতে অল্লোকাসে পকতিৰাতেন অসম্ফুট্ঠে তিন্তপ্পদেসে. নিমিত্তন্তি অঙ্গজাতং. সন্তিআদি তব্বিসেসনং. সন্তি অত্তনিযং. সং-সদ্দো হি অত্তনি অত্তনিযে চ ৰত্ততি. সন্থতং অসন্থতন্তি যথাৰুত্তনযেন পটিচ্ছন্নং ৰা অপ্পটিচ্ছন্নং ৰা. উপাদিণ্ণন্তি অনট্ঠকাযপ্পসাদং. কিত্তকন্তি আহ ‘‘তিলমত্তম্পী’’তি. তিলস্স মত্তং সাকল্লং যস্স তং তিলমত্তং. ‘‘মত্তং সাকল্লং নিচ্ছযে’’তি হি নিঘণ্ডু. এত্থাপি অৰযৰেন ৰিগ্গহো সমুদাযো সমাসত্থো, তিলবীজপ্পমাণম্পীতি ৰুত্তং হোতি. কিং তং? নিমিত্তং, পৰেসনং ৰা. অপি-সদ্দো সম্ভাৰনে, ‘‘তিলবীজমত্তম্পী’’তি সম্ভাৰীযতি, অধিকে কা নাম কথাতি ইদমেত্থ সম্ভাৰনং, এৰংভূতং সং অঙ্গজাতং যথাৰুত্তে মগ্গত্তযে তিলমত্তম্পি পৰেসন্তো ভিক্খু চুতো পরিভট্ঠো, পারাজিকো নাম হোতি সাসনতোতি ৰিঞ্ঞাযতি গম্মমানত্থস্স সদ্দস্স পযোগং পতি কামাচারত্তা. কীদিসোতি আহ ‘‘অনিক্খিত্তসিক্খো’’তি. নিক্খিত্তসিক্খো পন অভিক্খুকত্তা পরিচ্চত্তো. তত্থ নিক্খিত্তা ওহিতা পরিচ্চত্তা পচ্চক্খাতা সিক্খা এতেনাতি ৰিগ্গহো. যথালক্খণং ন নিক্খিত্তসিক্খো অনিক্খিত্তসিক্খো. তত্থ চিত্তখেত্তকালপ্পযোগপুগ্গলৰিজাননৰসেন সিক্খাপচ্চক্খানং ঞত্ৰা তদভাৰেন অপচ্চক্খানং ৰেদিতব্বং.
তত্থ উপসম্পন্নভাৰতো চৰিতুকামতাচিত্তং চিত্তং নাম. ‘‘বুদ্ধং পচ্চক্খামী’’তিআদীনি ‘‘গিহীতি মং ধারেহি, উপাসকো, আরামিকো, সামণেরোতি মং ধারেহী’’তি ‘‘অলং মে বুদ্ধেনা’’তিআদীনি ছ খেত্তপদানি খেত্তং নাম. ‘‘পচ্চক্খামী’’তিআদিনা ৰুত্তো ৰত্তমানকালোযেৰ কালো নাম. যায কাযচি ভাসায ৰসেন ৰাচসিকপ্পযোগোৰ পযোগো নাম. অনুম্মত্তাদিকো পচ্চক্খাতো চ মনুস্সজাতিকো সোৰ পুগ্গলো নাম. পচ্চক্খাতকস্স ৰচনসমনন্তরমেৰ ‘‘অযং উক্কণ্ঠিতো’’তি ৰা ‘‘গিহিভাৰং পত্থযতী’’তি ৰা সোতুনো জাননং ৰিজাননং নামাতি ৰেদিতব্বং.
তত্থ নট্ঠকাযপ্পসাদং পন পিল়কং ৰা চম্মখিলং ৰা লোমং ৰা পৰেসন্তস্স দুক্কটং. অক্খিনাসকণ্ণচ্ছিদ্দৰত্থিকোসেসু, সত্থকাদীহি কতৰণে ৰা মেথুনরাগেন নিমিত্তং পৰেসন্তস্স থুল্লচ্চযং. অৰসেসসরীরেসু উপকচ্ছকাদীসু দুক্কটং. তিরচ্ছানগতানং হত্থিঅস্সগোগদ্রভওট্ঠমহিংসাদীনং নাসায থুল্লচ্চযং, ৰত্থিকোসে থুল্লচ্চযমেৰ. সব্বেসম্পি তিরচ্ছানগতানং অক্খিকণ্ণৰণেসু দুক্কটং. তথা অৰসেসসরীরে কাযসংসগ্গরাগেন, মেথুনরাগেন ৰা জীৰমানকপুরিসস্স ৰত্থিকোসং অপ্পৰেসন্তো নিমিত্তেন নিমিত্তং ছুপতি, দুক্কটং. বহি নিক্খন্তদন্তেসু ৰাযমন্তস্স পন থুল্লচ্চযন্তি অযমেত্থ সৰিনিচ্ছযো অত্থৰণ্ণনক্কমো.
ইদানি পৰেসনং নাম ন কেৰলং অত্তুপক্কমেনেৰ, পরূপক্কমেনাপি হোতি, তত্রাপি সাদিযন্তোৰ চুতো হোতীতি দস্সেতুং ‘‘অথ ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ অথ ৰাতি অযং নিপাতো, নিপাতসমুদাযো ৰা পক্খন্তরারম্ভে. পৰেসনঞ্চ ঠিতঞ্চ উদ্ধারো চ পৰিট্ঠঞ্চ পৰেসন…পে… পৰিট্ঠানি, ইতরীতরযোগদ্ৰন্দো. ইতরীতরযোগো নাম অঞ্ঞমঞ্ঞত্থোপাদানতাতি পৰেসনাদীনি ঠিতাদিঅত্থানিপি হোন্তীতি পৰিট্ঠ-সদ্দোপি পৰেসনাদিঅত্থো হোতি, ততোযেৰেত্থ তস্মা বহুৰচনসম্ভৰো. অঞ্ঞথা দ্ৰন্দে অৰযৰত্থপধানত্তা একত্থৰাচকাপি পৰিট্ঠ-সদ্দা কথং বহুৰচনপ্পসঙ্গো. সমাহারে ৰা দ্ৰন্দো. খণোতি কালৰিসেসো. সো চ যোগৰন্তানং খণন্তরৰিনিমুত্তো নত্থীতি পৰেসন…পে…পৰিট্ঠানিযেৰ খণোতি কম্মধারযো, অভেদে ভেদপরিকপ্পনায ৰা পৰেসন…পে… পৰিট্ঠানং খণোতি ছট্ঠীতপ্পুরিসো. তস্স সাদকো, তস্মিং ৰা সাদকো পৰেসন…পে… সাদকো. খণ-সদ্দো পনেত্থ পচ্চেকং যোজেতব্বো দ্ৰন্দসমাসত্তা, পৰেসনকালং ঠিতকালং উদ্ধারকালং পৰিট্ঠকালং, তস্মিং ৰা সাদিযন্তোতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. এৰং সেৰনচিত্তপচ্চুপট্ঠানেন সাদকো ভিক্খু চুতোতি যোজেতব্বং. তত্থ যথাৰুত্তপ্পদেসস্স অন্তোকরণং পৰেসনং নাম. যাৰ উদ্ধরণারম্ভা নিৰত্তং ঠিতং নাম. অট্ঠকথাযং (পারা. অট্ঠ. ১.৫৮) পন মাতুগামস্স সুক্কৰিস্সট্ঠিং পত্ৰা সব্বথা ৰাযমতো ওরমিত্ৰা ঠিতকালং সন্ধায ‘‘সুক্কৰিস্সট্ঠিসমযে’’তি ৰুত্তং. যাৰ অগ্গা নীহরণং উদ্ধারো নাম. যাৰ পৰেসনারহট্ঠানা অন্তোকতং পৰিট্ঠং নাম.
পঠমং.
৩-৪. ইদানি দুতিযং দস্সেতুং ‘‘আদিযেয্যা’’তিআদিমাহ. তত্থ অদিন্নং থেয্যচিত্তেন আদিযেয্য…পে… সঙ্কেতং ৰীতিনামযে, পারাজিকো ভৰেতি সম্বন্ধো. অদিন্নন্তি মনুস্সসামিকেহি কাযৰাচাহি ন দিন্নং. থেয্যচিত্তেনাতি থেনোতি চোরো, তস্স ভাৰো থেয্যং ন-কারস্স য-কারং কত্ৰা দ্ৰিত্তেন. ভৰন্তি এতস্মা অভিধানবুদ্ধীতি ভাৰো, সদ্দপ্পৰত্তিনিমিত্তং জাতিগুণাদি. ইধ পন অৰহরণচিত্তসঙ্খাতং দব্বং থেয্যং. থেয্যঞ্চ তং চিত্তঞ্চাতি থেয্যচিত্তং, তেন. আদিযেয্যাতি আরামাদিং অভিযুঞ্জিত্ৰা গণ্হেয্য. হরেয্যাতি হরন্তো গণ্হেয্য. অৰহরেয্যাতি উপনিক্খিত্তং ভণ্ডং ‘‘দেহি মে ভণ্ড’’ন্তি ৰুচ্চমানো ‘‘ন মযা গহিত’’ন্তিআদীনি ৰদন্তো গণ্হেয্য. ইরিযাপথং কোপেয্যাতি ভণ্ডহারকস্স গমনাদিইরিযাপথং ৰিচ্ছিন্দিত্ৰা গণ্হেয্য. কোপং কত্ৰা গণ্হাতীতি হি এতস্মিং অত্থে ‘‘কোপী’’তি নামধাতু. ঠানা চাৰেয্যাতি ঠপিতট্ঠানতো চাৰেয্য. সঙ্কেতং ৰীতিনামযেতি পরিকপ্পিতট্ঠানং ৰা সুঙ্কঘাতং ৰা অতিক্কামেয্য.
এত্থ চ আরামাদিঅভিযুঞ্জনে, সামিকস্স ৰিমতুপ্পাদনধুরনিক্খেপে, ভণ্ডহারকস্স সীসভারামসনফন্দাপনখন্ধোরোপনে, উপনিক্খিত্তে ‘‘দেহি মে ভণ্ড’’ন্তি চোদিযমানস্স ‘‘নাহং গণ্হামী’’তি ভণনৰিমতুপ্পাদনধুরনিক্খেপে, থলট্ঠস্স থেয্যচিত্তেনামসনফন্দাপনঠানাচাৰনে চাতি চতূসু পচ্চেকং যথাক্কমং দুক্কটথুল্লচ্চযপারাজিকাযো ৰেদিতব্বা. ‘‘সহভণ্ডহারকং নেস্সামী’’তি পঠমদুতিযপাদসঙ্কামনে, পরিকপ্পিতসুঙ্কঘাতট্ঠানতো পঠমদুতিযপাদাতিক্কামে চাতি দ্ৰীসু পচ্চেকং কমেন থুল্লচ্চযপারাজিকাযো ৰেদিতব্বা. অযমেত্থ সৰিঞ্ঞাণকাৰিঞ্ঞাণকমিস্সকত্তা নানাভণ্ডৰসেন যোজনা. একভণ্ডৰসেন পন সস্সামিকস্স দাসস্স ৰা তিরচ্ছানগতস্স ৰা যথাৰুত্তেন অভিযোগাদিনা নযেন আদিযনহরণাদিৰসেন যোজনা দট্ঠব্বা.
অপিচ ইমানি ছ পদানি ৰণ্ণযন্তেন নানাভণ্ডএকভণ্ডসাহত্থিকপুব্বপ্পযোগথেয্যাৰহারসঙ্খাতে পঞ্চপঞ্চকে সমোধানেত্ৰা পঞ্চৰীসতি অৰহারা দস্সেতব্বা ছপ্পদন্তোগধত্তা সব্বেসম্পি অৰহারানং. তে পন অৰহারা যেন কেনচি অভিযোগাদিআকারনানত্তমত্তেন ভিন্নাতি তংৰসেন পঞ্চপঞ্চকং নাম জাতং. এৰং সংৰণ্ণিতঞ্হি ইদং অদিন্নাদানপারাজিকং সুৰণ্ণিতং নাম হোতীতি দট্ঠব্বং. তত্থ পুরিমানি দ্ৰে পঞ্চকানি ‘‘আদিযেয্যা’’তিআদীনং পঞ্চন্নং পদানং ৰসেন লব্ভন্তি. যং পনেতং ‘‘সঙ্কেতং ৰীতিনামযে’’তি ছট্ঠং পদং, তং ততিযপঞ্চমেসু পঞ্চকেসু নিস্সগ্গিযপরিকপ্পাৰহারৰসেন যোজেতব্বং.
তত্থ সাহত্থিক-সদ্দেন উপচারতো তংসহচরিতপঞ্চকং গহেত্ৰা ‘‘সাহত্থিকঞ্চ তং পঞ্চকঞ্চা’’তি ৰা ‘‘সাহত্থিকাদি পঞ্চক’’ন্তি মজ্ঝেপদলোপৰসেন ৰা সাহত্থিকপঞ্চকং. এৰমুপরিপি. তং পন সাহত্থিকো আণত্তিকো নিস্সগ্গিযো অত্থসাধকো ধুরনিক্খেপো চাতি. তত্থ সকো হত্থো সহত্থো, সহত্থেন নিব্বত্তো সাহত্থিকো. এৰং আণত্তিকো. সুঙ্কঘাতপরিকপ্পিতোকাসানং অন্তো ঠত্ৰা বহি নিস্সজ্জনং নিস্সগ্গো, সো এৰ নিস্সগ্গিযো. কালং অনিযমেত্ৰা আণত্তস্স ভণ্ডগ্গহণতো চ পরস্স তেলকুম্ভিযা পাদগ্ঘনকং তেলং অৰস্সং পিৰনকানং উপাহনাদীনং নিক্খিত্তানং তেলপাতনতো চ পুরেতরমেৰ পারাজিকসঙ্খাতং অত্থং সাধেতীতি অত্থসাধকো. সো পন আণাপনপ্পযোগো, উপাহনাদীনং নিক্খেপপ্পযোগো চ. আরামাভিযোগে চ উপনিক্খিত্তভণ্ডে চ তাৰকালিকভণ্ডদেয্যানমদানে চ ধুরস্স নিক্খেপো ধুরনিক্খেপো.
পুব্বপ্পযোগপঞ্চকং নাম পুব্বপ্পযোগো সহপ্পযোগো সংৰিধাৰহারো সঙ্কেতকম্মং নিমিত্তকম্মন্তি. তত্থ আণাপনং ভণ্ডগ্গহণতো পুব্বত্তা পুব্বপ্পযোগো নাম. ঠানাচাৰনখিলসঙ্কামনপ্পযোগেন সহ ৰত্তমানো সহপ্পযোগো. সংৰিধায সম্মন্তযিত্ৰা গতেসু একেনাপি ভণ্ডে ঠানা চাৰিতে সব্বেসং অৰহারো সংৰিধাৰহারো. সঙ্কেতকম্মন্তি পুব্বণ্হাদিকালপরিচ্ছেদৰসেন সঞ্জাননকরণং. নিমিত্তকম্মং নাম সঞ্ঞুপ্পাদনত্থং অক্খিনিখণনাদিকরণং.
থেয্যাৰহারপঞ্চকং পন সযমেৰ দস্সেতুং ‘‘অথ ৰা’’তিআদিমাহ. ননু চ ছপ্পদন্তোগধত্তা ‘‘সব্বেসম্পি অৰহারান’’ন্তি ৰুত্তং, এৰং সতি ‘‘অথ ৰা’’তি পক্খন্তরৰসেন ৰিসুং ৰিয ইদং পঞ্চকং কস্মা ৰুত্তন্তি? ননু অৰোচুম্হা ‘‘যেন কেনচি অভিযোগাদিআকারনানত্তমত্তেন ভিন্না’’তি, এতাদিসস্স ভেদস্স সম্ভৰতো পক্খন্তরৰসেনাপি যুজ্জতীতি এৰং ৰুত্তং. ইমস্স পঞ্চকস্স ৰিসুং উদ্ধরিত্ৰা ৰচনং পন পসিদ্ধিৰসেনাতি দট্ঠব্বং, কুস-সদ্দেন কুসসঙ্কামনমধিপ্পেতং অভেদোপচারেন. থেয্যঞ্চ বলঞ্চ কুসো চ ছন্নঞ্চ পরিকপ্পো চ থেয্যা…পে… পরিকপ্পং, দীঘো সন্ধিৰসেন. তেন অৰহারকো পারাজিকো ভৰেতি সম্বন্ধো. যো পন পটিচ্ছন্নেন অৰহারকো, সো অত্থতো পটিচ্ছন্নস্স অৰহারকো হোতীতি দ্ৰন্দসমাসন্তোগধত্তেপিচস্স ৰিরোধাভাৰোভাৰসাধনো চাযং ছন্ন-সদ্দো দট্ঠব্বো. তত্থ সন্ধিচ্ছেদনাদীনি কত্ৰা ৰা তুলাকূটমানকূটকহাপণকূটাদীহি ৰঞ্চেত্ৰা ৰা গণ্হন্তো থেয্যাৰহারকো. বলক্কারেন পরসন্তকং গণ্হন্তো বলাৰহারকো. কুসং সঙ্কামেত্ৰা গণ্হন্তো কুসাৰহারকো. তিণপণ্ণাদীহি যং কিঞ্চি পটিচ্ছাদেত্ৰা পচ্ছা কস্স পটিচ্ছন্নস্স অৰহারকো পটিচ্ছন্নাৰহারকো. সাটকাদিভণ্ডৰসেন, গব্ভদ্ৰারাদিওকাসৰসেন ৰা পরিকপ্পেত্ৰা গণ্হন্তো পরিকপ্পাৰহারকো. এত্থ পন পরিকপ্পিতভণ্ডগ্গহণে পরিকপ্পিতপরিচ্ছেদাতিক্কমে চ পারাজিকং ৰেদিতব্বং.
ইদানি পনেত্থ ৰিনিচ্ছযং দস্সেতুং ‘‘ভণ্ডকালগ্ঘদেসেহী’’তিআদি ৰুত্তং. এত্থ অদিন্নাদানে ভণ্ডঞ্চ কালো চ অগ্ঘো চ দেসো চ তেহি চ পরিভোগেন চ ৰিনিচ্ছযো কাতব্বোতি অত্থো. তত্থ অৰহটভণ্ডস্স সস্সামিকস্সামিকভাৰং সস্সামিকেপি সামিকানং সালযনিরালযভাৰঞ্চ উপপরিক্খিত্ৰা সালযকালে চে অৰহটং, ভণ্ডং অগ্ঘাপেত্ৰা কাতব্বো ৰিনিচ্ছযো ভণ্ডেন ৰিনিচ্ছযো. নিরালযকালে চে অৰহটং, পারাজিকং নত্থি, সামিকেসু পুন আহরাপেন্তেসু দাতব্বং. তদেৰ হি ভণ্ডং কদাচি মহগ্ঘং, কদাচি অপ্পগ্ঘং, তস্মা যস্মিং কালে ভণ্ডং অৰহটং, তস্মিংযেৰ কালে যো তস্স অগ্ঘো, তেন কাতব্বো ৰিনিচ্ছযো কালেন ৰিনিচ্ছযো. নৰভণ্ডস্স যো অগ্ঘো, সো পচ্ছা পরিহাযতি, তস্মা সব্বদা পকতিঅগ্ঘৰসেন অকত্ৰা কাতব্বো ৰিনিচ্ছযো অগ্ঘেন ৰিনিচ্ছযো. ভণ্ডুট্ঠানদেসে ভণ্ডং অপ্পগ্ঘং হোতি, অঞ্ঞত্থ মহগ্ঘং, তস্মা যস্মিং দেসে ভণ্ডং অৰহটং, তস্মিংযেৰ দেসে অগ্ঘেন কাতব্বো ৰিনিচ্ছযো দেসেন ৰিনিচ্ছযো. পরিভোগেন সাটকাদিনো ভণ্ডস্স অগ্ঘো পরিহাযতি, তস্মা তস্স পরিভোগৰসেন পরিহীনাপরিহীনভাৰং উপপরিক্খিত্ৰা কাতব্বো ৰিনিচ্ছযো পরিভোগেন ৰিনিচ্ছযো.
দুতিযং.
৫-৭. ইদানি ততিযং দস্সেতুং ‘‘মনুস্সৰিগ্গহ’’ন্তিআদি আরদ্ধং. তত্থ মনুস্সৰিগ্গহং কললতো পট্ঠায জীৰমানকমনুস্সজাতিকানং সরীরং. চিচ্চ পাণোতি সঞ্ঞায সদ্ধিংযেৰ ‘‘ৰধামি ন’’ন্তি ৰধকচেতনায চেতেত্ৰা পকপ্পেত্ৰা. জীৰিতা ৰা ৰিযোজযেতি যো ভিক্খু জাতিউণ্ণংসুনা সমুদ্ধটতেলবিন্দুমত্তং কললরূপকালে তাপনাদীহি ৰা ততো ৰা উদ্ধমপি তদনুরূপেন উপক্কমেন রূপজীৰিতিন্দ্রিযোপক্কমে সতি তদাযত্তৰুত্তিনো অরূপজীৰিতস্সাপি ৰোরোপনসম্ভৰতো উভযজীৰিতা ৰোরোপেয্য. ৰা-সদ্দো ৰিকপ্পে. মরণচেতনোতি মরণে চেতনা যস্স সো মরণাধিপ্পাযো. সত্থহারকন্তি জীৰিতং হরতীতি হারকং, সত্থঞ্চ তং হারকঞ্চাতি সত্থহারকং, তং. অস্স মনুস্সৰিগ্গহস্স. উপনিক্খিপেতি সমীপে নিক্খিপেয্য ৰা. এতেন থাৰরপ্পযোগং দস্সেতি. গাহেয্য মরণূপাযন্তি ‘‘সত্থং ৰা আহর, ৰিসং ৰা খাদা’’তিআদিনা নযেন মরণত্থায উপাযং গাহাপেয্য ৰা. এতেন আণত্তিপ্পযোগো দস্সিতো. ৰদেয্য মরণে গুণন্তি কাযৰাচাদূতলেখাহি ‘‘যো এৰং মরতি, সো ধনং ৰা লভতী’’তিআদিনা নযেন মরণে গুণং পকাসেয্য ৰা. উভযত্থ অধিকারৰসেন ৰা-সদ্দো আহরিতব্বো. সো ভিক্খু চুতোতি সম্বন্ধো, সাসনতোতি ৰিঞ্ঞাযতি.
ইদানি পনস্স ছব্বিধে পযোগেদস্সেতুং ‘‘পযোগা’’তিআদিমাহ. তত্থ সাহত্থি…পে… ইদ্ধিৰিজ্জামযা পযোগাতি ইমে ছ পযোগাতি সম্বন্ধো. ক-কারলোপেন পনেত্থ ‘‘সাহত্থী’’তি ৰুত্তং. অথ ৰা অনেকত্থে অনেকতদ্ধিতসম্ভৰেন সহত্থস্সাযং পযোগো সাহত্থীতি পদসিদ্ধি ৰেদিতব্বা. সাহত্থি চ নিস্সগ্গো চ আণত্তি চ থাৰরো চাতি দ্ৰন্দো. ইদ্ধি চ ৰিজ্জা চ, তাসমিমেতি ইদ্ধিৰিজ্জামযা, ইদ্ধিমযো ৰিজ্জামযোতি ৰুত্তং হোতি. পযোগাতি ইমে ছপ্পযোগা নাম হোন্তীতি অত্থো. তত্থ সযং মারেন্তস্স কাযেন ৰা কাযপ্পটিবদ্ধেন ৰা পহরণং সাহত্থিকো পযোগো. দূরে ঠিতং মারেতুকামস্স কাযাদীহি উসুসত্তিআদীনং নিস্সজ্জনং নিস্সগ্গো. ‘‘অসুকং নাম মারেহী’’তিআদিনা আণাপেন্তস্স আণাপনং আণত্তি, ওপাতখণনং অপস্সেনসংৰিধানং অসিআদীনং উপনিক্খিপনাদি থাৰরো. মারণত্থং কম্মৰিপাকজায ইদ্ধিযা পযোজনং ইদ্ধিমযো. কম্মৰিপাকজিদ্ধি চ নামেসা রাজাদীনং রাজিদ্ধিআদযো. তত্থ পিতুরঞ্ঞো সীহল়িন্দস্স দাঠাকোটনেন চূল়সুমনকুটুম্বিযমারণে রাজিদ্ধি দট্ঠব্বা, তদত্থমেৰ অথব্বণাদিৰিজ্জায পরিজপ্পনং ৰিজ্জামযো পযোগো.
এৰং ছপ্পযোগে দস্সেত্ৰা তেসু আণত্তিপ্পযোগস্স নিযামকে দস্সেতুং ‘‘কালা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ যথাৰুত্তং আণত্তিং নিযমেন্তি সঙ্কেতৰিসঙ্কেততাৰসেন পরিচ্ছিন্দন্তীতি আণত্তিনিযামকা. তে পন কালো চ ৰত্থু চ আৰুধঞ্চ ইরিযাপথো চাতি চত্তারো, তথা কিরিযাৰিসেসো ওকাসোতি গণনপরিচ্ছেদৰসেন ছ হোন্তীতি অত্থো. তত্থ কালো পুব্বণ্হাদি যোব্বনাদি চ. ৰত্থু মারেতব্বো সত্তো. আৰুধং অসিআদি. ইরিযাপথো মারেতব্বস্স গমনাদি. কিরিযাৰিসেসো ৰিজ্ঝনাদি. ওকাসো গামাদি. যো হি ‘‘অজ্জ, স্ৰে’’তি অনিযমেত্ৰা ‘‘পুব্বণ্হে মারেহী’’তি ৰুত্তো যদা কদাচি পুব্বণ্হে মারেতি, নত্থি ৰিসঙ্কেতো. যো পন ‘‘পুব্বণ্হে’’তি ৰুত্তো মজ্ঝন্হাদীসু মারেতি, ৰিসঙ্কেতো হোতি, আণাপকস্স অনাপত্তি. এৰং কালস্স সঙ্কেতৰিসঙ্কেততাৰসেন নিযামকতা ৰেদিতব্বা. ইমিনাৰ নযেন ৰত্থুআদীসুপি ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বোতি.
ততিযং.
৮-৯. ইদানি চতুত্থং দস্সেতুং ‘‘ঝানাদিভেদ’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ অত্তনি নোসন্তং অত্তুপনাযিকঞ্চ পচ্চুপ্পন্নভৰস্সিতঞ্চ অঞ্ঞাপদেসরহিতঞ্চ ঝানাদিভেদং কোট্ঠাসং কত্ৰা ৰা একেকং কত্ৰা ৰা কাযেন ৰা ৰাচায ৰা ৰিঞ্ঞত্তিপথে দীপেন্তো নাধিমানিকো ঞাতে চুতো ভৰেতি সম্বন্ধো. তত্থ অত্তনি সকসন্তানে নোসন্তং অনুপ্পন্নত্তাযেৰ অৰিজ্জমানং, এত্থ নোসন্তোতি অত্থে তপ্পুরিসো. ঝানাদিভেদন্তি ঝানং আদি যস্স ‘‘ৰিমোক্খসমাধি সমাপত্তি ঞাণদস্সন মগ্গভাৰনা ফলসচ্ছি কিরিযাকিলেসপ্পহানৰিনীৰরণতাচিত্তস্স সুঞ্ঞাগারে অভিরতী’’তি (পারা. ১৯৮) ৰুত্তস্স সো ঝানাদি, সোৰ ভেদো ৰিসেসোতি সমাসো. তং ঝানাদিভেদং উত্তরিমনুস্সধম্মং. অত্তুপনাযিকন্তি ‘‘অযং মযি অত্থী’’তি আরোচনৰসেন অত্তনি উপনীযতি, ‘‘অহং ৰা এত্থ সন্দিস্সামী’’তি অত্তা উপনীযতি এত্থ ধম্মেতি ৰা অত্তুপনাযিকো, ঝানাদিভেদো, তং. পচ্চুপ্পন্নভৰস্সিতন্তি পচ্চুপ্পন্নভৰো নাম ইদানি ৰত্তমানো অত্তভাৰো, তন্নিস্সিতোতি সমাসো, সো চ ঝানাদিভেদোযেৰ, তং.
অঞ্ঞাপদেসরহিতন্তি ‘‘যো তে ৰিহারে ৰসি, সো ভিক্খু পঠমং ঝানং সমাপজ্জী’’তিআদিনা (পারা. ২২০) নযেন অঞ্ঞস্স অপদেসো, তেন রহিতো চত্তোতি তপ্পুরিসসমাসো, সো রহিতো তেনাতি ৰা বহুব্বীহি, ঝানাদিভেদোৰ, তং. কোট্ঠাসং কত্ৰা ৰাতি ‘‘পঠমং ঝানং দুতিযং ঝানং সমাপজ্জিং, পঠমং ঝানং ততিযং ঝানং সমাপজ্জি’’ন্তিআদিনা নযেন কোট্ঠাসং কত্ৰা ৰা. একেকং কত্ৰা ৰাতি ‘‘পঠমং ঝানং সমাপজ্জিং, দুতিযং ঝানং সমাপজ্জি’’ন্তিআদিনা নযেন একেকং কত্ৰা ৰা. এত্থ চ একন্তি ঠিতে ৰিচ্ছাযং দ্ৰিত্তং. এত্থ পন কত্ৰাতি করণকিরিযায একেকৰসেন ভিন্নস্স ঝানাদিনো অত্থস্স সম্বন্ধনিচ্ছা ৰিচ্ছাতি ৰেদিতব্বা. টীকাযং পন ‘‘কোট্ঠাসং ৰাতি এত্থ ‘ঝানলাভী, ৰিমোক্খলাভী, সমাধিলাভী, সমাপত্তিলাভীম্হী’তি এৰমাদিনা নযেন কোট্ঠাসতো ৰাতি অত্থো’’তি চ ‘‘একেকং ৰাতি ‘পঠমস্স ঝানস্স লাভী, দুতিযস্স ঝানস্স লাভীম্হী’তি এৰমাদিনা নযেন একেকং ৰাতি অত্থো’’তি চ ৰুত্তং. সো পাল়িযং অট্ঠকথাযঞ্চ অৰুত্তক্কমোতি ৰেদিতব্বো. কাযেন ৰাতি হত্থমুদ্দাদিৰসেন কাযেন ৰা. ৰাচাতি এত্থ য-কারো লুত্তনিদ্দিট্ঠো ‘‘অলজ্জিতা’’তিআদীসু ৰিয. ৰিঞ্ঞত্তিপথেতি কাযৰচীৰিঞ্ঞত্তীনং গহণযোগ্যে পদেসে ঠত্ৰাতি অজ্ঝাহরিতব্বং. দীপেন্তোতি ‘‘ইমিনা চ ইমিনা চ কারণেন অযং ধম্মো মযি অত্থী’’তি পকাসেন্তো. নাধিমানিকোতি অপ্পত্তে পত্তসঞ্ঞিতাসঙ্খাতো অধিকো মানো, সো নত্থি এতস্সাতি নাধিমানিকো, ভিক্খু. ঞাতেতি ৰিঞ্ঞুনা মনুস্সজাতিকেন সিক্খাপচ্চক্খানে ৰুত্তনযেন ৰিঞ্ঞাতে সতি চুতো ভৰে সাসনতোতি ৰিঞ্ঞাযতি. অঞ্ঞাপদেসেন দীপযতো পন থুল্লচ্চযং. এত্থ চ –
দুক্কটং পঠমস্সেৰ, সামন্তমিতি ৰণ্ণিতং;
সেসানং পন তিণ্ণম্পি, থুল্লচ্চযমুদীরিতন্তি.
চতুত্থং.
১০. ইদানি চতুন্নম্পি চেতেসমসংৰাসতং অভব্বতঞ্চ দীপেতুং ‘‘পারাজিকেতে’’তিআদি আরদ্ধং. এতে চত্তারো পারাজিকা পুগ্গলা যথা পুরে পুব্বে গিহিকালে, অনুপসম্পন্নকালে চ ৰিয অসংৰাসাতি সম্বন্ধো. সহ ৰসন্তি যস্মা সব্বেপি লজ্জিনো এতেসু কম্মাদীসু ন একোপি ততো বহিদ্ধা সন্দিস্সতীতি এককম্মং একুদ্দেসো সমসিক্খতাতি ইমে তযো সংৰাসা নাম. তত্থ অপলোকনাদিকং চতুব্বিধম্পি সঙ্ঘকম্মং সীমাপরিচ্ছিন্নেহি পকতত্তেহি ভিক্খূহি একতো কত্তব্বতা এককম্মং নাম. তথা পঞ্চৰিধোপি পাতিমোক্খুদ্দেসো একতো উদ্দিসিতব্বত্তা একুদ্দেসো নাম. পঞ্ঞত্তং পন সিক্খাপদং সব্বেহিপি লজ্জীপুগ্গলেহি সমং সিক্খিতব্বভাৰতো সমসিক্খতা নাম. নত্থি তে সংৰাসা এতেসন্তি অসংৰাসা. ‘‘অভব্বা’’তিআদীসু ভিক্খুভাৰাযাতি তুমত্থে সম্পদানৰচনং, তস্মা যথা সীসচ্ছিন্নো জীৰিতুং অভব্বো, এৰং চত্তারোমে পুগ্গলা ভিক্খুভাৰায ভিক্খূ ভৰিতুং অভব্বাতি অত্থো.
১১. ইদানি পরিযাযাণত্তীহি সম্ভৰন্তে দস্সেতুং ‘‘পরিযাযো চা’’তিআদিমাহ. পরিযাযো চ আণত্তি চ ততিযে মনুস্সৰিগ্গহে লব্ভতীতি সম্বন্ধো. তত্থ কাযাদীহি যথাৰুত্তেহি ‘‘যো এৰং মরতি, সো ধনং ৰা লভতী’’তি এৰমাদিৰিঞ্ঞাপকো ব্যঞ্জনভূতো কাযৰচীপযোগো পরিযাযো. ইমিনা ইদং দীপেতি – যথা অদিন্নাদানে ‘‘আদিযেয্যা’’তি (পারা. ৯২) ৰুত্তত্তা পারিযাযকথায মুচ্চতি, ন ইধ এৰং. ‘‘সংৰণ্ণেয্যা’’তি (পারা. ১৭২) পরিযাযকযাযপি ন মুচ্চতীতি. ‘‘দুতিযে পনা’’তিআদীসু অত্থো পাকটোযেৰ. এৰমুপরিপি পাকটমুপেক্খিস্সাম.
১২. ইদানি মেথুনধম্মাদীনং অঙ্গানি দস্সেতুং ‘‘সেৰেতূ’’তিআদিমাহ. সেৰেতুকামতাচিত্তন্তি মেথুনং সেৰেতুং কামেতীতি সেৰেতুকামো, তস্স ভাৰো নাম তণ্হা, তায সেৰেতুকামতায সম্পযুত্তং চিত্তন্তি তপ্পুরিসো. মেথুনধম্মস্সাতি মিথুনানং ইত্থিপুরিসানং ইদন্তি মেথুনং, তমেৰ ধম্মোতি মেথুনধম্মো. ইধ পন উপচারৰসেন পারাজিকাপত্তি মেথুনধম্মো নাম. অথ ৰা মেথুনেন জাতো ধম্মো পারাজিকাপত্তি মেথুনধম্মো, তস্স মেথুনধম্মস্স মেথুনধম্মপারাজিকাপত্তিযা. অঙ্গদ্ৰযন্তি অঙ্গানং কারণানং দ্ৰযং. বুধাতি ৰিনযধরা ৰিঞ্ঞুনো.
১৩. মনুস্সসন্তি মনুস্সানং সং মনুস্সসং, তদাযত্তৰত্থুকা চ. এতেন পেততিরচ্ছানগতাযত্তং নিৰত্তেতি. তথাসঞ্ঞীতি তথা তাদিসা সঞ্ঞা তথাসঞ্ঞা, সা অস্স অত্থীতি তথাসঞ্ঞী. পরাযত্তসঞ্ঞিতা চাতি অত্থো. ভাৰপ্পধানা ইমে নিদ্দেসা, ভাৰপচ্চযলোপো ৰা ‘‘বুদ্ধে রতন’’ন্তিআদীসু (খু. পা. ৬.৩) ৰিয. এৰমুপরিপি ঈদিসেসু. থেয্যচিত্তন্তি থেনভাৰসঙ্খাতং চিত্তঞ্চ. ৰত্থুনো গরুতাতি ভণ্ডস্স পাদঅতিরেকপাদারহভাৰেন গরুতা চ. ঊনপঞ্চমাসকে ৰা অতিরেকমাসকে ৰা থুল্লচ্চযং. মাসকে ৰা ঊনমাসকে ৰা দুক্কটং. অৰহারোতি পঞ্চৰীসতিযা অৰহারানং অঞ্ঞতরেন অৰহরণঞ্চাতি ইমে পঞ্চ অদিন্নাদানহেতুযো অদিন্নাদানপারাজিকাপত্তিযা অঙ্গানি.
১৪. পাণো মানুস্সকোতি মনুস্সজাতিসম্বন্ধো পাণো চ, পাণোতি হি ৰোহারতো সত্তো, পরমত্থতো পন জীৰিতিন্দ্রিযং ৰুচ্চতি. পাণসঞ্ঞিতাতি পাণোতি সঞ্ঞিতা চ, ঘাতনং ঘাতো, সো এৰ চেতনা ঘাতচেতনা, ‘‘ৰধামি ন’’ন্তি এৰং পৰত্তা সা চ, তংসমুট্ঠিতো সাহত্থিকাদীনং ছন্নমঞ্ঞতরো পযোগো চ, তেন পযোগেন মরণঞ্চাতি এতে যথাৰুত্তা পঞ্চ ৰধহেতুযো পাণঘাতাপজ্জিতব্বআপত্তিযা অঙ্গানীতি অত্থো.
১৫. অত্তনি অসন্ততাতি উত্তরিমনুস্সধম্মস্স সন্তানে অৰিজ্জমানতা চ. পাপমিচ্ছতাযারোচনাতি যা সা ‘‘ইধেকচ্চো দুস্সীলো সমানো ‘সীলৰাতি মং জনো জানাতূ’’তিআদিনা (ৰিভ. ৮৫১) নযেন ৰুত্তা পাপইচ্ছতায সমন্নাগতা, তায উত্তরিমনুস্সধম্মস্স আরোচনা চ. তস্সাতি যস্স আরোচেতি, তস্স. মনুস্সজাতিতাতি মনুস্সানং জাতি যস্স, তস্স ভাৰো মনুস্সজাতিতা, সা চ, নঞ্ঞাপদেসোতি ন অঞ্ঞাপদেসো অঞ্ঞাপদেসাভাৰো চ, তদেৰ জাননন্তি তঙ্খণংযেৰ ৰিজাননঞ্চাতি ইমানি পঞ্চ এত্থ অসন্তদীপনে অস্মিং সন্তানে অৰিজ্জমানউত্তরিমনুস্সধম্মপ্পকাসননিমিত্তে পারাজিকে অঙ্গানি হেতুযোতি অত্থো.
১৬. এৰং তেসমসংৰাসতাভব্বতাদীনি দস্সেত্ৰা ইদানি ন তে চত্তারোৰ, অথ খো সন্তঞ্ঞেপীতি তে সব্বেপি সমোধানেত্ৰা দস্সেন্তো ‘‘অসাধারণা’’তিআদিমাহ. তত্থ অসাধারণাতি পারাজিকা ধম্মা অধিপ্পেতা. তেনেৰ চেত্থ পুল্লিঙ্গনিদ্দেসো. তস্মা ভিক্খুনীনং ভিক্খূহি অসাধারণা পারাজিকা ধম্মা চত্তারো চাতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. উপচারৰসেন তু উব্ভজাণুমণ্ডলিকাদিকা পারাজিকাপন্না পরিগ্গয্হন্তি. তাসু যা অৰস্সুতা অৰস্সুতস্স মনুস্সপুরিসস্স অক্খকানং অধো জাণুমণ্ডলানং কপ্পরানঞ্চ উপরি কাযসংসগ্গং সাদিযতি, অযং উব্ভজাণুমণ্ডলিকা. যা পন অঞ্ঞিস্সা ভিক্খুনিযা পারাজিকং পটিচ্ছাদেতি, সা ৰজ্জপ্পটিচ্ছাদিকা. যা উক্খিত্তকং ভিক্খুং তস্সা দিট্ঠিযা গহণৰসেন অনুৰত্ততি, সা উক্খিত্তানুৰত্তিকা. কাযসংসগ্গরাগেন তিন্তস্স হত্থগ্গহণং সঙ্ঘাটিকণ্ণগ্গহণং কাযসংসগ্গত্থায পুরিসস্স হত্থপাসে ঠানং ঠত্ৰা সল্লপনং সঙ্কেতগমনং পুরিসস্সাগমনসাদিযনং পটিচ্ছন্নোকাসৰৰিসনং হত্থপাসে ঠত্ৰা কাযোপসংহরণন্তি ইমানি অট্ঠ ৰত্থূনি যস্সা অৰস্সুতায, সা অট্ঠৰত্থুকা নাম.
অভব্বকা একাদস চাতি এত্থ পণ্ডকো থেয্যসংৰাসকো তিত্থিযপক্কন্তকো তিরচ্ছানগতো মাতুঘাতকো পিতুঘাতকো অরহন্তঘাতকো ভিক্খুনিদূসকো সঙ্ঘভেদকো লোহিতুপ্পাদকো উভতোব্যঞ্জনকোতি ইমে অভব্বা একাদস চ. তেসু পণ্ডকোতি ওপক্কমিকনপুংসকপণ্ডকা চ পণ্ডকভাৰপক্খে পক্খপণ্ডকো চ ইধ অধিপ্পেতা. আসিত্তউসূযপণ্ডকানং পন পব্বজ্জা চ উপসম্পদা চ ন ৰারিতা. থেয্যসংৰাসকো পন লিঙ্গত্থেনকাদিৰসেন তিৰিধো. তত্থ সযং পব্বজিতত্তা লিঙ্গমত্তং থেনেতীতি লিঙ্গত্থেনকো. ভিক্খুৰস্সগণনাদিকং সংৰাসং থেনেতীতি সংৰাসত্থেনকো. সিক্খং পচ্চক্খায এৰং পটিপজ্জন্তেপি এসেৰ নযো. যথাৰুত্তমুভযং থেনেতীতি উভযত্থেনকো. ঠপেত্ৰা পন ইমং তিৰিধং –
রাজদুব্ভিক্খকন্তার-রোগৰেরিভযেন ৰা;
চীৰরাহরণত্থং ৰা, লিঙ্গং আদিযতীধ যো.
সংৰাসং নাধিৰাসেতি, যাৰ সো সুদ্ধমানসো;
থেয্যসংৰাসকো নাম, তাৰ এস ন ৰুচ্চতীতি. (মহাৰ. অট্ঠ. ১১০; কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমপারাজিকৰণ্ণনা);
তিত্থিযপক্কন্তকাদযো তু তংতংৰচনত্থানুসারেন ৰেদিতব্বা. তিরচ্ছানগতো পন ঠপেত্ৰা মনুস্সজাতিকং অৰসেসো সব্বো ৰেদিতব্বো. ইমে একাদস পুগ্গলা ভিক্খুভাৰায অভব্বত্তা পারাজিকাপন্নসদিসতায ‘‘পারাজিকা’’তি ৰুচ্চন্তি. ৰিব্ভন্তা ভিক্খুনীতি গিহিনিৰাসননিৰত্থা ভিক্খুনী চ. সা হি এত্তাৰতা পারাজিকা. মুদুকা পিট্ঠি যস্স, সো চ. সো হি অনভিরতিযা পীল়িতো যদা অত্তনো অঙ্গজাতং অত্তনো ৰচ্চমুখমগ্গেসু পৰেসেতি, তদা পারাজিকো হোতি.
১৭-১৮. লম্বমানমঙ্গজাতমেতস্সাতি লম্বী. সো যথাৰুত্তেসু পৰেসিতো পারাজিকো. মুখেন গণ্হন্তো অঙ্গজাতং পরস্স চাতি যো অনভিরতিযা পীল়িতো পরস্স সুত্তস্স ৰা মতস্স ৰা অঙ্গজাতং মুখেন গণ্হাতি, সো পরস্স অঙ্গজাতং মুখেন গণ্হন্তো চ. তত্থেৰাভিনিসীদন্তোতি যো অনভিরতিযা পীল়িতো তত্থেৰ পরস্স অঙ্গজাতে ৰচ্চমগ্গেন অভিনিসীদতি, সো চাতি এতে দ্ৰযংদ্ৰযসমাপত্তিযা অভাৰেপি মগ্গে মগ্গপ্পৰেসনহেতু মেথুনস্স অনুলোমিকা চত্তারো চ. ইধাগতা চত্তারোতি ইধ খুদ্দসিক্খাযং যথাৰুত্তা মেথুনধম্মা পারাজিকাদযো চত্তারো চাতি সমোধানা পিণ্ডীকরণৰসেন চতুৰীসতি পারাজিকা ভৰন্তীতি সেসো. এত্থ চ গাথাবন্ধৰসেন রস্সং কত্ৰা ‘‘পরাজিকা’’তি ৰুত্তং. এত্থাহ – মাতুঘাতকাদযো ততিযং পারাজিকং আপন্না, ভিক্খুনিদূসকো, মুদুপিট্ঠিকাদযো চত্তারো চ পঠমপারাজিকং আপন্না এৰাতি কুতো চতুৰীসতীতি? ৰুচ্চতে – মাতুঘাতকাদযো হি চত্তারো ইধ অনুপসম্পন্না এৰ অধিপ্পেতা. মুদুপিট্ঠিকাদযো চত্তারো কিঞ্চাপি পঠমপারাজিকেন সঙ্গহিতা, যস্মা পন একেন পরিযাযেন মেথুনধম্মং অপ্পটিসেৰিনো হোন্তি, তস্মা ৰিসুং ৰুত্তাতি.
পারাজিকনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.