৪৪. উপোসথনিদ্দেসৰণ্ণনা
৪১১. সুত্তুদ্দেসো সঙ্ঘস্সেৰ. সেসানন্তি দ্ৰিন্নং তিণ্ণং ৰা.
৪১২. পুব্বকরণে পুব্বকিচ্চে, পত্তকল্লে সমানিতেতি সব্বপঠমং কত্তব্বং পুব্বকরণং. তদনন্তরং কত্তব্বং পুব্বকিচ্চং নাম. এত্থ –
‘‘সম্মজ্জনী পদীপো চ, উদকং আসনেন চ;
উপোসথস্স এতানি, পুব্বকরণন্তি ৰুচ্চতি.
‘‘ছন্দপারিসুদ্ধিউতুক্খানং, ভিক্খুগণনা চ ওৰাদো;
উপোসথস্স এতানি, পুব্বকিচ্চন্তি ৰুচ্চতী’’তি –. (মহাৰ. অট্ঠ. ১৬৮);
এৰং অট্ঠকথাযং ৰুত্তনযেন পুব্বকরণঞ্চ পুব্বকিচ্চঞ্চ ৰেদিতব্বং.
‘‘উপোসথো যাৰতিকা চ ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা,
সভাগাপত্তিযো চ ন ৰিজ্জন্তি;
ৰজ্জনীযা চ পুগ্গলা তস্মিং ন হোন্তি,
পত্তকল্লন্তি ৰুচ্চতী’’তি –. (মহাৰ. অট্ঠ. ১৬৮);
ৰুত্তৰসেন পত্তকল্লে সমানিতে, পজ্জিতেতি অত্থো. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, পাতিমোক্খুদ্দেসা. নিদানং উদ্দিসিত্ৰা অৰসেসং সুতেন সাৰেতব্বং, অযং পঠমো পাতিমোক্খুদ্দেসো. নিদানং উদ্দিসিত্ৰা চত্তারি পারাজিকানি উদ্দিসিত্ৰা অৰসেসং সুতেন সাৰেতব্বং, অযং দুতিযো পাতিমোক্খুদ্দেসো. নিদানং উদ্দিসিত্ৰা চত্তারি পারাজিকানি উদ্দিসিত্ৰা তেরস সঙ্ঘাদিসেসে উদ্দিসিত্ৰা অৰসেসং সুতেন সাৰেতব্বং, অযং ততিযো পাতিমোক্খুদ্দেসো. নিদানং উদ্দিসিত্ৰা চত্তারি পারাজিকানি উদ্দিসিত্ৰা তেরস সঙ্ঘাদিসেসে উদ্দিসিত্ৰা দ্ৰে অনিযতে উদ্দিসিত্ৰা অৰসেসং সুতেন সাৰেতব্বং, অযং চতুত্থো পাতিমোক্খুদ্দেসো. ৰিত্থারেনেৰ পঞ্চমো. ইমে খো ভিক্খৰে পঞ্চ পাতিমোক্খুদ্দেসা’’তি (মহাৰ. ১৫০) ৰুত্তত্তা সো সুত্তুদ্দেসো পঞ্চধা ৰিভাৰিতোতি অত্থো.
৪১৩. ৰিনান্তরাযন্তি (মহাৰ. ১৫০) রাজন্তরাযাদিদসৰিধং অন্তরাযং ৰিনা সঙ্খেপেনুদ্দেসো ৰিনিৰারিতো পটিক্খিত্তোতি অত্থো. থেরোৰাতি সঙ্ঘত্থেরোৰ. এত্থাতি পঞ্চসু উদ্দেসেসু. ‘‘দ্ৰীসু ৰা তীসু ৰা ৰিসদেসু থেরোৰ ইস্সরো’’তি অট্ঠকথাযং ৰুত্তত্তা অৰত্তন্তেপি অন্তরাযে সংখিত্তেন উদ্দিসিতুং ৰট্টতীতি অধিপ্পাযো. কত্থ ৰুত্তন্তি চে? ‘‘যো তত্থ ভিক্খু ব্যত্তো পটিবলো, তস্সাধেয্য’’ন্তি (মহাৰ. ১৫৫) ৰুত্তপাল়িযা অট্ঠকথাযং ‘‘যো তত্থ ভিক্খু ব্যত্তো পটিবলোতি এত্থ কিঞ্চাপি দহরস্সাপি ব্যত্তস্স পাতিমোক্খো অনুঞ্ঞাতো, অথ খো এত্থ অযমধিপ্পাযো – সচে সঙ্ঘত্থেরস্স পঞ্চ ৰা চত্তারো ৰা তযো ৰা পাতিমোক্খুদ্দেসা নাগচ্ছন্তি, দ্ৰে পন অখণ্ডা সুৰিসদা ৰাচুগ্গতা হোন্তি, থেরাযত্তোৰ পাতিমোক্খো. সচে পন এত্তকম্পি ৰিসদং কাতুং ন সক্কোতি, ব্যত্তস্স ভিক্খুনো আযত্তোৰ হোতী’’তি অত্থো ৰুত্তো. পাল়িযম্পি ৰুত্তমেৰ ‘‘তেহি, ভিক্খৰে, ভিক্খূহি একো ভিক্খু সামন্তা আৰাসা সজ্জুকং পাহেতব্বো ‘গচ্ছ, আৰুসো, সংখিত্তেন ৰা ৰিত্থারেন ৰা পাতিমোক্খং পরিযাপুণিত্ৰা আগচ্ছা’’’তি (মহাৰ. ১৬৩).
৪১৪. উদ্দিসন্তে ৰাতি (মহাৰ. ১৭২) পাতিমোক্খে উদ্দিসিযমানে সমা ৰা থোকতরা ৰা যদি আগচ্ছেয্যুং, উদ্দিট্ঠং সুউদ্দিট্ঠং, তেহি সদ্ধিং নিসীদিত্ৰা অৰসেসকং সোতব্বন্তি অত্থো.
৪১৫. উদ্দিট্ঠমত্তে (মহাৰ. ১৭২) ৰা সকলায ৰা একচ্চায ৰা পরিসায ৰুট্ঠিতায সমা ৰা থোকতরা ৰা যদি আগচ্ছেয্যুন্তি সম্বন্ধো. পারিসুদ্ধিন্তি পারিসুদ্ধিউপোসথং. করেয্যেসন্তি করেয্য এসং, এতেসং সন্তিকেতি অত্থো. বহুকাথ চেতি অথ বহুকা চে, পুন আগতা বহুকা চেতি অত্থো,. ‘‘উদ্দিস্সমানে, উদ্দিট্ঠমত্তে একচ্চায ৰুট্ঠিতায সকলায ৰুট্ঠিতাযা’’তি (মহাৰ. ১৭২) আগতেসু সব্বৰিকপ্পেসু পুব্বকিচ্চং কত্ৰা পুন আদিতো পট্ঠায পাতিমোক্খং উদ্দিসেতি অত্থো.
৪১৬. ইতরানন্তি আগন্তুকানং. সচেতরোতি সচে চাতুদ্দসিকোতি অত্থো. সমানেতরেনুৰত্তন্তূতি সমা ৰা ঊনা ৰা ইতরে আগন্তুকা পুরিমানং আৰাসিকানং অনুৰত্তন্তূতি অত্থো. সচেধিকাতি আগন্তুকা সচে অধিকা, পুরিমা আৰাসিকা অনুৰত্তন্তূতি অত্থো. সেসেপ্যযং নযোতি ‘‘আগন্তুকানং পন্নরসো হোতি, আৰাসিকানং চাতুদ্দসো’’তি ইতরেপি সমথোকা আগন্তুকা আৰাসিকানং অনুৰত্তন্তূতিআদিনা নযেন ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বোতি অত্থো.
৪১৭. মূলট্ঠাতি আৰাসিকা. সমথোকানং আগন্তুকানং. সামগ্গিং দেন্তু কামতোতি যদি ইচ্ছন্তি, দেন্তূতি অত্থো.
৪১৮. নো চে দেন্তি, আগন্তুকেহি বহি গন্ত্ৰান উপোসথো কাতব্বোতি অত্থো. অনিচ্ছায সামগ্গী দেয্যাতি সম্বন্ধো.
৪১৯. ‘‘ন ভিক্খৰে পাতিমোক্খুদ্দেসকেন সঞ্চিচ্চ ন সাৰেতব্বং. যো ন সাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তিৰুত্তত্তা (মহাৰ. ১৫৪) ‘‘সাৰেয্য সুত্ত’’ন্তি ৰুত্তং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পাতিমোক্খুদ্দেসকেন ৰাযমিতুং কথং সাৰেয্যন্তি, ৰাযমন্তস্স অনাপত্তী’’তি (মহাৰ. ১৫৪) ৰুত্তত্তা ‘‘সঞ্চিচ্চ অস্সাৰেন্তস্স দুক্কট’’ন্তি ৰুত্তং.
৪২০. তথাতি দুক্কটন্তি অত্থো. কল্লোতি অগিলানো. পেসিতোতি আণত্তো. ‘‘ন ভিক্খৰে থেরেন আণত্তেন অগিলানেন ন সম্মজ্জিতব্বং. যো ন সম্মজ্জেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তিআদি (মহাৰ. ১৫৯) ৰুত্তং.
৪২১-৩. ইদানি পারিসুদ্ধিউপোসথং দস্সেতুং ‘‘সম্মজ্জিত্ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. অঞ্জলিং (মহাৰ. ১৬৮) পগ্গয্হাতি সম্বন্ধো. তেতি অৰসেসা দ্ৰে এৰং সমুদীরিযা ৰত্তব্বাতি অত্থো. একংসং উত্তরাসঙ্গাদিকরণৰসেন সমত্তপুব্বারম্ভেন তে দ্ৰে ভিক্খূ নৰেন এৰমীরিযা ৰত্তব্বাতি অত্থো.
৪২৪-৫. ইদানি দ্ৰীহি কত্তব্বং দস্সেতুং ‘‘দ্ৰীসু থেরেনা’’তি ৰুত্তং.
৪২৬. এত্তাৰতা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, চতুন্নং পাতিমোক্খং উদ্দিসিতু’’ন্তি (মহাৰ. ১৬৮) চ ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, তিণ্ণং পারিসুদ্ধিউপোসথং কাতু’’ন্তি (মহাৰ. ১৬৮) চ ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, দ্ৰিন্নং পারিসুদ্ধিউপোসথং কাতু’’ন্তি (মহাৰ. ১৬৮) চ ৰুত্তং সঙ্ঘুপোসথঞ্চ পারিসুদ্ধিউপোসথঞ্চ দস্সেত্ৰা ইদানি যত্থ একো ভিক্খু ৰিহরতি, তস্স অনুঞ্ঞাতং অধিট্ঠানুপোসথং দস্সেতুং ‘‘পুব্বকিচ্চ’’ন্তিআদিমাহ. এত্থ চ পুব্বকিচ্চং নাম সম্মজ্জনাদিকংযেৰ.
৪২৭. সঙ্ঘুপোসথপারিসুদ্ধিউপোসথঅধিট্ঠানউপোসথানং ৰসেন তং তং উপোসথং যদি কযিরুন্তি সম্বন্ধো.
৪২৮. ৰগ্গে (মহাৰ. ১৭৩) চ সমগ্গে চ ‘‘ৰগ্গো’’তি সঞ্ঞিনো চ ‘‘ৰগ্গো নু খো, সমগ্গো নু খো’’তি এৰং ৰিমতিস্স চ দুক্কটং, ‘‘নস্সন্তেতে ৰিনস্সন্তেতে, কো তেহি অত্থো’’তি এৰং অনাগতানং ভিক্খূনং অত্থিভাৰং ঞত্ৰা ভেদাধিপ্পাযেন উপোসথং করোতো থুল্লচ্চযং হোতীতি অত্থো. তদুভযেপি ‘‘সমগ্গো’’তি সঞ্ঞিনো অনাপত্তি.
৪২৯-৪৩০. সেসসহধম্মিকা নাম ভিক্খুং ঠপেত্ৰা অৰসেসা চত্তারো. অভব্বস্সাতি এত্থ পণ্ডকথেয্যসংৰাসক তিত্থিযপক্কন্তক তিরচ্ছানগত মাতুঘাতক পিতুঘাতক অরহন্তঘাতক ভিক্খুনিদূসক সঙ্ঘভেদক লোহিতুপ্পাদকউভতোব্যঞ্জনকা অভব্বা গহিতা. এত্থ পন নাগমাণৰকাদযো তিরচ্ছানগতপক্খিকাতি ৰেদিতব্বা. এতেসং নিসিন্নপরিসাযঞ্চ পাতিমোক্খং ন উদ্দিসেতি সম্বন্ধো.
তথাতি যো পন সঙ্ঘো সভাগাপত্তিকো, সোপি ন উদ্দিসে, পরিৰুত্থেন ছন্দেনপি ন উদ্দিসেতি অত্থো. এত্থ পন চতুব্বিধং পারিৰাসিযং পরিসপারিৰাসিযং রত্তিপারিৰাসিযং ছন্দপারিৰাসিযং অজ্ঝাসযপারিৰাসিযন্তি.
এত্থ পন ভিক্খূ কেনচিদেৰ করণীযেন সন্নিপতিতা মেঘাদীহি উপদ্দুতা ‘‘অনোকাসা মযং, অঞ্ঞত্র গচ্ছামা’’তি ছন্দং অৰিস্সজ্জেত্ৰাৰ উট্ঠহন্তি. ইদং পরিসপারিৰাসিযং. কিঞ্চাপি পরিসপারিৰাসিযং, ছন্দস্স পন অৰিস্সট্ঠত্তা কম্মং কাতুং ৰট্টতি.
পুনপি ভিক্খূনং ‘‘উপোসথাদীনি করিস্সামা’’তি রত্তিং সন্নিপতিত্ৰা ধম্মং সুণন্তানংযেৰ অরুণো উগ্গচ্ছতি. সচে ‘‘চাতুদ্দসিকং করিস্সামা’’তি নিসিন্না, ‘‘পন্নরসো’’তি কাতুং ৰট্টতি. সচে পন্নরসিকং কাতুং নিসিন্না, পাটিপদে অনুপোসথে উপোসথং কাতুং ন ৰট্টতি, অঞ্ঞং পন সঙ্ঘকিচ্চং কাতুং ৰট্টতি. ইদং রত্তিপারিৰাসিযং নাম.
পুন ভিক্খূ ‘‘যংকিঞ্চিদেৰ অব্ভানাদিকম্মং করিস্সামা’’তি সন্নিপতিতা হোন্তি, তত্রেকো নক্খত্তপাঠকো এৰং ৰদতি ‘‘অজ্জ নক্খত্তং দারুণ’’ন্তি, তে তস্স ৰচনেন ছন্দং ৰিস্সজ্জেত্ৰা তত্থেৰ নিসিন্না হোন্তি. অথঞ্ঞো আগন্ত্ৰা ‘‘কিং নক্খত্তেন, করোথা’’তি ৰদতি. ইদং ছন্দপারিৰাসিযঞ্চেৰ অজ্ঝাসযপারিৰাসিযঞ্চ. তস্মিং পারিৰাসিযে পুন ছন্দপারিসুদ্ধিং অনানেত্ৰা কম্মং কাতুং ন ৰট্টতি. ইদং সন্ধায ‘‘ছন্দেন পরিৰুত্থেনা’’তি ৰুত্তং.
৪৩১. আপন্নমাপত্তিং (মহাৰ. ১৬৯; মহাৰ. অট্ঠ. ১৬৯) অদেসযিত্ৰান ৰা ‘‘অহং, আৰুসো, ইত্থন্নামায আপত্তিযা ৰেমতিকো, যদা নিব্বেমতিকো ভৰিস্সামি, তং আপত্তিং পটিকরিস্সামী’’তি ৰত্ৰা ৰিমতিং অনাৰিকত্ৰান ৰা ‘‘ন চ ভিক্খৰে অনুপোসথে উপোসথো কাতব্বো অঞ্ঞত্র সঙ্ঘসামগ্গিযা’’তি (মহাৰ. ১৮৩) ৰুত্তত্তা অনুপোসথেপি ৰা কাতুং ন চ কপ্পতীতি অত্থো.
৪৩২. ‘‘ন চ ভিক্খৰে তদহুপোসথে সভিক্খুকা আৰাসা অভিক্খুকো আৰাসো ৰা অনাৰাসো ৰা গন্তব্বো অঞ্ঞত্র সঙ্ঘেন অঞ্ঞত্র অন্তরাযা’’তি (মহাৰ. ১৮১) ৰুত্তত্তা ‘‘অট্ঠিতোপোসথাৰাসা’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ১৮১) ৰুত্তং. ন ৰজে ন গচ্ছে. অধিট্ঠাতুং সীমমেৰ ৰাতি সচে ৰিহারে উপোসথং করোন্তি, উপোসথাধিট্ঠানত্থং সীমাপি নদীপি ন গন্তব্বা. সচে পনেত্থ কোচি ভিক্খু হোতি, তস্স সন্তিকং গন্তুং ৰট্টতি. ৰিস্সট্ঠউপোসথাপি আৰাসা গন্তুং ৰট্টতি, এৰং গতো অধিট্ঠাতুম্পি লভতীতি. উপোসথৰিনিচ্ছযো.
উপোসথনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.