৩. চীৰরনিদ্দেসৰণ্ণনা
৩০. এৰং গরুকে সিক্খিতব্বাকারং দস্সেত্ৰা ইদানি চীৰরেসু দস্সেতুং ‘‘চীৰর’’ন্তি উদ্ধটং. তত্থ জাতিতো ছ চীৰরানি (মহাৰ. ৩৩৯; পারা. অট্ঠ. ২.৪৬২-৪৬৩; কঙ্খা. অট্ঠ. কথিনসিক্খাপদৰণ্ণনা), তানি কানীতি চে, তং দস্সেতুং ‘‘খোমা’’তিআদি আরদ্ধং. তত্থ খোমং নাম খোমৰাকসুত্তেহি কতং ৰত্থং. সাণং নাম সাণৰাকেহি কতং ৰত্থং. ভঙ্গং নাম খোমসুত্তাদীহি পঞ্চহি মিস্সেত্ৰা কতং ৰত্থং. পাটেক্কং ৰাকমযমেৰ ৰাতি ৰদন্তি. কম্বলং নাম মনুস্সলোমং ৰাল়লোমং ঠপেত্ৰা লোমেহি ৰাযিত্ৰা কতং ৰত্থং. ছল়েতানীতি ছ এতানি. সহ অনুলোমেহীতি সানুলোমানি. জাতিতো পন কপ্পিযানি ছ চীৰরানীতি ৰুত্তং হোতি.
৩১. ইদানি তেসং অনুলোমানি দস্সেতুং ‘‘দুকূল’’ন্তিআদি ৰুত্তং. তত্থ (মহাৰ. অট্ঠ. ৩০৫) দুকূলং সাণস্স অনুলোমং ৰাকমযত্তা. পট্টুণ্ণন্তি পট্টুণ্ণদেসে পাণকেহি সঞ্জাতৰত্থং. সোমারদেসে, চীনদেসে জাতং সোমারচীনজং পটন্তি সম্বন্ধো. ইমানি তীণিপি কোসেয্যস্স অনুলোমানি পাণকেহি কতসুত্তমযত্তা. ইদ্ধিজন্তি এহিভিক্খূনং পুঞ্ঞিদ্ধিযা নিব্বত্তচীৰরং. তং পন খোমাদীনং অঞ্ঞতরং হোতি. কপ্পরুক্খেহি নিব্বত্তং জালিনিযা দেৰকঞ্ঞায অনুরুদ্ধত্থেরস্স দিন্নৰত্থাদিকং দেৰদিন্নং. তম্পি খোমাদীহি নিব্বত্তৰত্থসদিসত্তা ছন্নম্পি অনুলোমং হোতিযেৰ কপ্পাসিকস্স ৰা, ইদ্ধিজম্পি তথেৰ ৰেদিতব্বং. তস্স তস্সাতি খোমাদিকস্স. অনুলোমিকন্তি অনুরূপং.
৩২-৩৩. এৰং জাতিতো সানুলোমানি ছ চীৰরানি দস্সেত্ৰা ইদানি তেসু অধিট্ঠানাদিকং ৰিধানং দস্সেতুং ‘‘তিচীৰর’’ন্তিআদি ৰুত্তং. এত্থ (কঙ্খা. অট্ঠ. কথিনসিকখাপদৰণ্ণনা; মহাৰ. ৩৫৮) ধিট্ঠানতো পুব্বে তিচীৰরং নাম পাটেক্কং নত্থি সঙ্ঘাটিআদিপ্পহোনকস্স পচ্চত্থরণাদিৰসেনাপি অধিট্ঠাতুং অনুঞ্ঞাতত্তা. তস্মা ‘‘তিচীৰরং অধিট্ঠেয্য ন ৰিকপ্পেয্যা’’তি এত্থ ‘‘ইমং সঙ্ঘাটি’’ন্তি এৰং নামে গহিতে ‘‘অধিট্ঠান’’মিচ্চেৰ ৰত্তব্বং, ‘‘ৰিকপ্পেমী’’তি পন ন ৰত্তব্বন্তি অধিপ্পাযো. এৰং সেসেসুপি. মুখপুঞ্ছনঞ্চ নিসীদনঞ্চ মুখপুঞ্ছননিসীদনং. কণ্ডুচ্ছাদিন্তি কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদিং অধিট্ঠেয্য, ন ৰিকপ্পেয্যাতি সম্বন্ধো. এত্থাতি ইমেসু নৰসু চীৰরেসু. তিচীৰরন্তি তিচীৰরাধিট্ঠাননযেন অধিট্ঠিততিচীৰরং. ৰিনা অলদ্ধসম্মুতিকো ভিক্খু অৰিপ্পৰাসসম্মুতিঅলদ্ধট্ঠানে একাহম্পি হত্থপাসং ৰিজহিত্ৰা ন ৰসেয্যাতি অত্থো. ‘‘ন ভিক্খৰে চাতুমাসং নিসীদনেন ৰিপ্পৰসিতব্বং, যো ৰিপ্পৰসেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি খুদ্দকক্খন্ধকে (চূল়ৰ. ২৬৩) ৰুত্তত্তা চাতুমাসং নিসীদনং ৰিনা ন ৰসেয্যাতি অত্থো.
৩৪. ইদানি অধিট্ঠানৰিধিং দস্সেতুং ‘‘ইমং সঙ্ঘাটি’’ন্তিআদি ৰুত্তং. তত্থ মিচ্চধিট্ঠযেতি ইতি অধিট্ঠযে, ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তি এৰং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠযেতি অত্থো. অহত্থপাসমেতন্তি দূরে ঠিতং পন ঠপিতোকাসং সল্লক্খেত্ৰা সচে একং, ‘‘এত’’ন্তি, বহূনি চে, ‘‘এতানী’’তি ৰত্ৰা অধিট্ঠযেতি অত্থসম্বন্ধো. সেসেসুপি অযং নযোতি যথা ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তি ৰুত্তং, এৰং ‘‘ইমং উত্তরাসঙ্গং, ইমং কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদিং অধিট্ঠামী’’তি এৰং অত্তনো নামেনেৰ ৰত্ৰা সম্মুখাপি পরম্মুখাপি ৰুত্তনযেন অধিট্ঠাতব্বন্তি ৰুত্তং হোতি.
৩৫. ইদানি সচে পুব্বে অধিট্ঠিতং তিচীৰরং নিসীদনং ৰস্সিকসাটিকং কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদীতি ইমেসু ছসু চীৰরেসু অঞ্ঞতরং চীৰরং অত্থি, পুন তথাৰিধং চীৰরং অধিট্ঠহিত্ৰা পরিহরিতুং ইচ্ছন্তেন ‘‘দ্ৰে পন ন ৰট্টন্তী’’তি (পারা. অট্ঠ. ২.৪৬৯; কঙ্খা. অট্ঠ. কথিনসিক্খাপদৰণ্ণনা) ৰুত্তত্তা পুব্বে অধিট্ঠিতং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা অধিট্ঠাতব্বন্তি দস্সেতুং ‘‘অধিট্ঠহন্তো’’তিআদি ৰুত্তং, তং উত্তানমেৰ. পত্তাধিট্ঠহনে তথাতি ‘‘ইমং পত্তং, এতং পত্ত’’ন্তি এৰং নামমত্তমেৰ ৰিসেসো. সেসং তাদিসমেৰাতি অত্থো.
৩৬. এতং ইমং ৰ সঙ্ঘাটিং সংসেতি এত্থ সচে অন্তোগব্ভে ৰা সামন্তৰিহারে ৰা হোতি, ঠপিতট্ঠানং সল্লক্খেত্ৰা ‘‘এতং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তি ৰাচা ভিন্দিতব্বা, সচে হত্থপাসে হোতি, ‘‘ইমং সঙ্ঘাটি’’ন্তি তেসং তেসং নামৰসেন ৰাচা ভিন্দিতব্বাতি অত্থো. পচ্চুদ্ধারেপি এসেৰ নযো. এত্থ পন ‘‘দ্ৰে চীৰরস্স অধিট্ঠানা কাযেন ৰা অধিট্ঠেতি, ৰাচায ৰা অধিট্ঠেতী’’তি (পরি. ৩২২) ৰুত্তত্তা সঙ্ঘাটিআদিকং হত্থেন গহেত্ৰা ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তিআদিনা নযেন চিত্তেন আভোগং কত্ৰা কাযৰিকারং করোন্তেন কাযেন অধিট্ঠাতব্বং, যেন কেনচি সরীরাৰযৰেন অফুসন্তস্স ন ৰট্টতি. ৰাচায অধিট্ঠহন্তেন ৰচীভেদং কত্ৰাৰ অধিট্ঠাতব্বং. তথা পত্তেপি. ৰিদূতি পণ্ডিতো.
৩৭-৮. ইদানি তেসং পমাণপরিচ্ছেদং দস্সেতুং ‘‘সঙ্ঘাটি পচ্ছিমন্তেনা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ দীঘতো মুট্ঠিপঞ্চকতো (পারা. অট্ঠ. ২.৪৬৯; কঙ্খা. অট্ঠ. কথিনসিক্খাপদৰণ্ণনা) পট্ঠায ‘‘তত্রিদং সুগতস্স সুগতচীৰরপ্পমাণং, দীঘসো নৰ ৰিদত্থিযো সুগতৰিদত্থিযা, তিরিযং ছ ৰিদত্থিযো’’তি (পাচি. ৫৪৮) এৰং ৰুত্তসুগতচীৰরূনাপি ৰট্টতি. তিরিযং পন মুট্ঠিত্তিকং. চ-সদ্দেন অতিরেকম্পি ৰট্টতীতি অত্থো. উত্তরাসঙ্গস্সপি এতদেৰ পমাণন্তি তং দস্সেতুং ‘‘তথা একংসিকস্সাপী’’তি ৰুত্তং. অন্তরৰাসকস্স পন ‘‘পারুপনেনপি হি সক্কা নাভিং পটিচ্ছাদেতু’’ন্তি (পারা. অট্ঠ. ২.৪৬৯) অট্ঠকথাৰচনতো ‘‘দ্ৰিহত্থো ৰা’’তি ৰুত্তং.
৩৯. নিসীদনস্স দীঘেনাতি এত্থ (পাচি. ৫৩১ আদযো; পাচি. অট্ঠ. ৫৩১; কঙ্খা. অট্ঠ. নিসীদনসিক্খাপদৰণ্ণনা) নিসীদনন্তি সন্থতসদিসং সন্থরিত্ৰা একস্মিং অন্তে ৰুত্তপ্পমাণেন দ্ৰীসু ঠানেসু ফালেত্ৰা কতাহি তীহি দসাহি যুত্তস্স পরিক্খারস্সেতং নামং.
৪০. কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদি (পাচি. ৫৩৮; মহাৰ. ৩৫৪; পাচি. অট্ঠ. ৫৩৭; কঙ্খা. অট্ঠ. কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদিসিক্খাপদৰণ্ণনা) নাম যস্স অধোনাভিউব্ভজাণুমণ্ডলং কণ্ডু ৰা পিল়কা ৰা অস্সাৰো ৰা থুল্লকচ্ছু ৰা আবাধো, তস্স পটিচ্ছাদনত্থায অনুঞ্ঞাতং চীৰরং. গাথাযো সুৰিঞ্ঞেয্যাৰ.
৪১. অড্ঢতেয্যাৰাতি (পাচি. ৫৪৪) এত্থ ততো উদ্ধং ন ৰট্টতীতি অত্থো.
৪২. এত্থাতি সঙ্ঘাটিতো পট্ঠায যাৰ ৰস্সিকসাটিকা, তাৰ দস্সিতচীৰরেসূতি অত্থো. তদুত্তরিন্তি ততো তেসং চীৰরানং ৰুত্তপ্পমাণতো উত্তরিং করোন্তস্স ছেদনপাচিত্তি হোতীতি পাঠসেসো, তং অতিরেকং ছিন্দিত্ৰা পুন পাচিত্তিযং দেসেতব্বন্তি অত্থো. পচ্চত্থরণমুখচোল়াতি এত্থ ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, যাৰ মহন্তং পচ্চত্থরণং আকঙ্খতি, তাৰ মহন্তং পচ্চত্থরণং কাতু’’ন্তি (মহাৰ. ৩৫৩) ৰুত্তত্তা পচ্চত্থরণস্স পমাণপরিচ্ছেদো নত্থি,. মুখপুঞ্ছনচোল়স্স পন উক্কট্ঠৰসেন ৰা অন্তিমৰসেন ৰা পমাণপরিচ্ছেদো ন ৰুত্তো, তস্মা তম্পি অপ্পমাণিকং. তেন ৰুত্তং ‘‘আকঙ্খিতপ্পমাণিকা’’তি, ইচ্ছিতপ্পমাণিকাতি অত্থো. যাৰ একং ধোৰীযতি, তাৰ অঞ্ঞং পরিভোগত্থায ইচ্ছিতব্বন্তি দ্ৰেপি ৰট্টন্তি.
৪৩. ন দীপিতন্তি কত্থ ন দীপিতং? অট্ঠকথাসু. কস্মাতি চে? ‘‘তেন খো পন সমযেন ভিক্খূনং পরিপুণ্ণং হোতি তিচীৰরং, অত্থো চ হোতি পরিস্সাৰনেহিপি থৰিকাহিপি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৰে, পরিক্খারচোল়ক’’ন্তি (মহাৰ. ৩৫৭) বহূনং পত্তথৰিকপরিস্সাৰনাদীনং সঙ্গহৰসেন ৰুত্তত্তা পাটেক্কং নিধানমুখন্তি. যস্মা পন ভগৰতা ‘‘যং যং লব্ভতি, তং তং ইমিনা ৰিধানেন অধিট্ঠহিত্ৰা পুন যেন যেন পরিস্সাৰনাদিনা অত্থো হোতি, তং তং কত্ৰা গণ্হন্তূ’’তি অনুকম্পায অনুঞ্ঞাতং, তস্মা ৰিকপ্পনুপগপচ্ছিমচীৰরপ্পমাণং থৰিকম্পি পটপরিস্সাৰনম্পি বহূনিপি একতো কত্ৰা ‘‘ইমানি চীৰরানি পরিক্খারচোল়ানি অধিট্ঠামী’’তি ৰত্ৰা অধিট্ঠাতুম্পি ৰট্টতিযেৰ. তস্মা ৰুত্তং ‘‘তথা ৰত্ৰা’’তি, ‘‘পরিক্খারচোল়’’ন্তি ৰত্ৰাতি অত্থো. ৰিকপ্পিযন্তি ৰিকপ্পনুপগং.
৪৪. অহতকপ্পানন্তি (মহাৰ. ৩৪৮) একৰারং ধোৰিতকানং.
৪৫. উতুদ্ধটানন্তি উতুতো দীঘকালতো উদ্ধটানং, কতৰত্থকিচ্চানং পিলোতিকানন্তি ৰুত্তং হোতি. সেসাতি উত্তরাসঙ্গঅন্তরৰাসকা. পংসু ৰিয কুচ্ছিতভাৰং পটিক্কূলভাৰং উলতি গচ্ছতীতি পংসুকূলং, চোল়খণ্ডানমেতং নামং, তস্মিং পংসুকূলে যথারুচীতি অত্থো. কস্মাতি চে? ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, অহতানং দুস্সানং অহতকপ্পানং দিগুণং সঙ্ঘাটিং একচ্চিযং উত্তরাসঙ্গং একচ্চিযং অন্তরৰাসকং, উতুদ্ধটানং দুস্সানং চতুগ্গুণং সঙ্ঘাটিং দিগুণং উত্তরাসঙ্গং দিগুণং অন্তরৰাসকং, পংসুকূলে যাৰদত্থং, পাপণিকে উস্সাহো করণীযো’’তি ৰুত্তত্তা, তস্মা সুসানাদীসু পতিতপংসুকূলে চ অন্তরাপণে পতিতপিলোতিকচীৰরে চ পটপরিচ্ছেদো নত্থি, পটসতম্পি ৰট্টতীতি সিদ্ধং.
৪৬. ইদানি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ছিন্নকং সঙ্ঘাটিং ছিন্নকং উত্তরাসঙ্গং ছিন্নকং অন্তরৰাসক’’ন্তি (মহাৰ. ৩৪৫) ৰত্ৰা পুন ‘‘তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতরস্স ভিক্খুনো তিচীৰরে কযিরমানে সব্বং ছিন্নকং নপ্পহোতি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৰে, দ্ৰে ছিন্নকানি একং অচ্ছিন্নকন্তি. দ্ৰে ছিন্নকানি একং অচ্ছিন্নকং নপ্পহোতি. অনুজানামি, ভিক্খৰে, দ্ৰে অচ্ছিন্নকানি একং ছিন্নকন্তি. একং ছিন্নকং নপ্পহোতি. অনুজানামি, ভিক্খৰে, অন্ৰাধিকম্পি আরোপেতুং. ন চ, ভিক্খৰে, সব্বং অচ্ছিন্নকং ধারেতব্বং, যো ধারেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৰ. ৩৬০) এৰং ৰুত্তৰিধানং দস্সেতুং ‘‘তীসূ’’তিআদি আরদ্ধং. তস্স অত্থো – তীসু চীৰরেসু যং ছিন্দিত্ৰা সিব্বিতুং সব্বপচ্ছিমপ্পমাণং পহোতি, তং ছিন্দিতব্বং. সব্বেসু পন অপ্পহোন্তেসু অন্ৰাধিকং আদিযেয্যাতি. তত্থ অন্ৰাধি নাম অনুৰাতং ৰিয সংহরিত্ৰা চীৰরস্স উপরি সঙ্ঘাটিআকারেন আরোপেতব্বং. আগন্তুকপত্তন্তিপি ৰদন্তি. ইদং পন অপ্পহোনকে অনুঞ্ঞাতং. সচে পহোতি, ন ৰট্টন্তি, ছিন্দিতব্বমেৰ. অনাদিণ্ণন্তি অনারোপিতং অন্ৰাধিকং. ন ধারেয্যাতি তিচীৰরাধিট্ঠানৰসেন অধিট্ঠহিত্ৰা ন ধারেতব্বন্তি অধিপ্পাযো.
৪৭-৮. ইদানি উদোসিতসিক্খাপদনযং দস্সেতুং ‘‘গামে’’তিআদি ৰুত্তং. এত্থ পন সচে গামো (পারা. ৪৭৮; পারা. অট্ঠ. ২.৪৭৭-৪৭৮; কঙ্খা. অট্ঠ. উদোসিতসিক্খাপদৰণ্ণনা) একস্স রঞ্ঞো ৰা ভোজকস্স ৰা ৰসেন এককুলস্স হোতি, পাকারাদিনা পরিক্খিত্তত্তা একূপচারো চ, এৰরূপে গামে চীৰরং নিক্খিপিত্ৰা তস্মিং গামে যথারুচিতট্ঠানে ৰসিতুং লব্ভতি. সচে সো গামো অপরিক্খিত্তো, যস্মিং ঘরে চীৰরং নিক্খিত্তং হোতি, তস্মিং ঘরে ৰসিতব্বং, তস্স ৰা ঘরস্স সমন্ততো হত্থপাসা ন ৰিজহিতব্বং.
সচে সো গামো ৰেসালিকুসিনারাদযো ৰিয নানারাজূনং ৰা ভোজকানং ৰা হোতি, ৰুত্তপ্পকারেন পরিক্খিত্তো চ, এৰরূপে গামে যস্মিং ঘরে চীৰরং নিক্খিত্তং, তস্মিং ঘরে ৰা ৰত্থব্বং. যস্সা ৰীথিযা তং ঘরং হোতি, তস্সা ৰীথিযা তস্স ঘরস্স সম্মুখাট্ঠানে সভাযে ৰা নগরদ্ৰারে ৰা ৰত্থব্বং, তেসং সভাযদ্ৰারানং হত্থপাসা ৰা ন ৰিজহিতব্বং. সচে অপরিক্খিত্তো, যস্মিং ঘরে নিক্খিত্তং, তত্থ ৰা তস্স হত্থপাসে ৰা ৰত্থব্বং.
নিৰেসনাদযো হম্মিযপরিযোসানা গামপরিক্খেপতো বহি সন্নিৰিট্ঠাতি ৰেদিতব্বা. ইতরথা তেসং গামগ্গহণেনেৰ গহিতত্তা গামস্স এককুলনানাকুলএকূপচারনানূপচারতাৰসেনেৰ ৰিনিচ্ছযো ৰত্তব্বো সিযা. নিৰেসনাদীনং ৰসেনেৰ পাল়িযং (পারা. ৪৭৮ আদযো) অত্থো ৰিভত্তো, ন গামৰসেন. উদোসিতৰিনিচ্ছযে অযং নযো ৰুত্তোযেৰ.
নিৰেসনেতি এত্থ সচে এককুলস্স নিৰেসনং হোতি পরিক্খিত্তঞ্চ, অন্তোনিৰেসনে চীৰরং নিক্খিপিত্ৰা অন্তোনিৰেসনে ৰত্থব্বং. অপরিক্খিত্তঞ্চে হোতি, যস্মিং গব্ভে চীৰরং নিক্খিত্তং, তস্মিং ৰত্থব্বং, তস্স গব্ভস্স হত্থপাসা ৰা ন ৰিজহিতব্বং. সচে নানাকুলস্স হোতি পরিক্খিত্তঞ্চ, যস্মিং গব্ভে চীৰরং নিক্খিত্তং, তস্মিং গব্ভে ৰত্থব্বং, সব্বেসং সাধারণদ্ৰারমূলে ৰা তেসং গব্ভদ্ৰারমূলে ৰা তেসং গব্ভদ্ৰারমূলানং ৰা হত্থপাসা ন ৰিজহিতব্বং. অপরিক্খিত্তঞ্চে হোতি, যস্মিং গব্ভে চীৰরং নিক্খিত্তং, তস্মিং গব্ভে ৰত্থব্বং, হত্থপাসা ৰা ন ৰিজহিতব্বং.
উদোসিতোতি যানাদীনং ভণ্ডানং সালা. পাসাদোতি দীঘপাসাদো. হম্মিযন্তি মুণ্ডচ্ছদনপাসাদো. নাৰা পন থলং আরোপেত্ৰা নিক্খিত্তাপি হোতি, সমুদ্দে ঠিতাপি. সচে এককুলস্স নাৰা হোতি, অন্তোনাৰায চীৰরং নিক্খিপিত্ৰা অন্তোনাৰায ৰত্থব্বং. নানাকুলস্স নাৰা হোতি নানাগব্ভা নানাওৰরকা, যস্মিং ওৰরকে চীৰরং নিক্খিত্তং, তস্মিং ৰত্থব্বং, চীৰরস্স হত্থপাসা ৰা ন ৰিজহিতব্বং.
অট্টোতি পটিরাজাদীনং পটিবাহনত্থং ইট্ঠকাহি কতো বহলভিত্তিকো চতুপঞ্চভূমিকো পতিস্সযৰিসেসো. মাল়োতি এককূটসঙ্গহিতো চতুরস্সপাসাদো. ইমেসু পন উদোসিতাদীসু মাল়পরিযোসানেসু নিৰেসনে ৰুত্তনযেনেৰ ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. নিৰেসনন্তি পন উদোসিতাদীনং ৰসেন অকতায পতিস্সযৰিকতিযা অধিৰচনং.
আরামো নাম পুপ্ফারামফলারামাদিকো. সচে এককুলস্স আরামো হোতি পরিক্খিত্তো চ, অন্তোআরামে চীৰরং নিক্খিপিত্ৰা অন্তোআরামে ৰত্থব্বং. সচে অপরিক্খিত্তো, চীৰরস্স হত্থপাসা ন ৰিজহিতব্বং. সচে নানাকুলস্স আরামো হোতি পরিক্খিত্তো চ, দ্ৰারমূলে ৰা ৰত্থব্বং, দ্ৰারমূলস্স হত্থপাসা ৰা ন ৰিজহিতব্বং. অপরিক্খিত্তো চে, চীৰরস্স হত্থপাসা ন ৰিজহিতব্বং.
সত্থো নাম জঙ্ঘসত্থসকটসত্থানমঞ্ঞতরো. সচে এককুলস্স সত্থো হোতি, সত্থে চীৰরং নিক্খিপিত্ৰা পুরতো ৰা পচ্ছতো ৰা সত্তব্ভন্তরা ন ৰিজহিতব্বা, পস্সতো অব্ভন্তরং ন ৰিজহিতব্বং. অব্ভন্তরং নাম অট্ঠৰীসতিহত্থং হোতি. সচে গচ্ছন্তো সত্থো সকটে ৰা ভগ্গে, গোণে ৰা নট্ঠে অন্তরা ছিজ্জতি, যস্মিং কোট্ঠাসে চীৰরং নিক্খিপিতব্বং, তত্থ ৰসিতব্বং. সচে নানাকুলস্স হোতি, সত্থে চীৰরং নিক্খিপিত্ৰা চীৰরস্স হত্থপাসা ন ৰিজহিতব্বং.
খেত্তখলেসু আরামে ৰুত্তসদিসোৰ ৰিনিচ্ছযো. দুমেতি রুক্খমূলে. সচে এককুলস্স রুক্খমূলং হোতি, যং মজ্ঝন্হিককালে সমন্তা ছাযা ফরতি, তস্মিং ঠানে অৰিরল়ে পদেসে তস্স ছাযায ফুট্ঠোকাসস্স অন্তো এৰ নিক্খিপিতব্বং. সচে ৰিরল়সাখস্স পন রুক্খস্স আতপেন ফুট্ঠোকাসে ঠপেতি, অরুণুগ্গমনে সচে সো ভিক্খু তস্স হত্থপাসে ন হোতি, অঞ্ঞস্মিং ৰা ঠানে তস্স ছাযাযপি হোতি, নিস্সগ্গিযং হোতিযেৰ. নানাকুলস্স চে হোতি, চীৰরস্স হত্থপাসা ন ৰিজহিতব্বং.
অজ্ঝোকাসে পন ৰিঞ্ঝাটৰীআদীসু অরঞ্ঞেসুপি সমুদ্দমজ্ঝে মচ্ছবন্ধানং অগমনপথেসু দীপকেসুপি চীৰরং ঠপেত্ৰা ততো সমন্তা সত্তব্ভন্তরে পদেসে যত্থ কত্থচি ৰসিতব্বং. সচে সত্তব্ভন্তরতো কেসগ্গমত্তম্পি অতিক্কমিত্ৰা অরুণং উট্ঠপেতি, নিস্সগ্গিযং হোতি.
এত্থ পন পাল়িযং ‘‘গামো একূপচারো নানূপচারো’’তিআদিনা (পারা. ৪৭৭) অৰিসেসেন মাতিকং নিক্খিপিত্ৰাপি গামনিৰেসনউদোসিতখেত্তধঞ্ঞকরণআরামৰিহারানং একূপচারনানূপচারতা ‘‘গামো একূপচারো নাম এককুলস্স গামো হোতি পরিক্খিত্তো চ অপরিক্খিত্তো চা’’তিআদিনা (পারা. ৪৭৮) পরিক্খিত্তাপরিক্খিত্তৰসেন ৰিভত্তা. অট্টমাল়পাসাদহম্মিযনাৰাসত্থরুক্খমূলঅজ্ঝোকাসানম্পি এৰং অৰত্ৰা ‘‘এককুলস্স অট্টো হোতি, নানাকুলস্স অট্টো হোতী’’তিআদিনা (পারা. ৪৮৪) নযেন এককুলনানাকুলৰসেন চ অন্তে ‘‘অজ্ঝোকাসো একূপচারো নাম অগামকে অরঞ্ঞে সমন্তা সত্তব্ভন্তরা একূপচারো, ততো পরং নানূপচারো’’তি (পারা. ৪৯৪) চ এৰং একূপচারনানূপচারতা ৰিভত্তা. তস্মা গামাদীসু পরিক্খিত্তং একূপচারং, অপরিক্খিত্তং নানূপচারন্তি চ অট্টাদীসু যং এককুলস্স, তং একূপচারং নানাকুলস্স নানূপচারন্তি চ গহেতব্বং. অজ্ঝোকাসপদে ৰুত্তনযেন গহেতব্বং.
ভিক্খুসম্মুতিযাঞ্ঞত্রাতি যং গিলানস্স ভিক্খুনো চীৰরং আদায পক্কমিতুং অসক্কোন্তস্স ঞত্তিদুতিযেন কম্মেন অৰিপ্পৰাসসম্মুতি দীযতি, তং ঠপেত্ৰাতি অত্থো. লদ্ধসম্মুতিকস্স পন যাৰ রোগো ন ৰূপসম্মতি, তস্মিং ৰূপসন্তে অঞ্ঞো ৰা কুপ্পতি, অনাপত্তিযেৰ.
৪৯. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদিং যাৰ আবাধা অধিট্ঠাতুং, ততো পরং ৰিকপ্পেতুং. ৰস্সিকসাটিকং ৰস্সানং চাতুমাসং অধিট্ঠাতুং, ততো পরং ৰিকপ্পেতু’’ন্তি (মহাৰ. ৩৫৮) ৰুত্তত্তা রোগপরিযন্তা কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদি, ৰস্সানপরিযন্তা ৰস্সিকসাটিকাতি অত্থো. সেসাতি তিচীৰরাদযো কালৰসেন অপরিযন্তিকাতি অত্থো.
৫০. পচ্চত্থরণাদিত্তযং সদসম্পি অদসম্পি রত্তম্পি অরত্তম্পি আদিণ্ণকপ্পম্পি অনাদিণ্ণকপ্পম্পি লব্ভতীতি অত্থো. নিসীদনন্তি নিসীদনঞ্চ রত্তং অনাদিণ্ণকপ্পঞ্চ লব্ভতীতি অধিপ্পাযো. পচ্চত্থরণপরিক্খারমুখপুঞ্ছনচোল়ানি পন নীলম্পি পীতকম্পি লোহিতকম্পি পুপ্ফদসাদিকম্পি ৰট্টন্তি, তস্মা ‘‘সদসম্পী’’তিআদি ৰুত্তং. এৰরূপং পন নিৰাসেতুং ৰা পারুপিতুং ৰা ন ৰট্টতি, কেৰলং পচ্চত্থরণাদিৰসেন অধিট্ঠানমত্তং কাতুং ৰট্টতি.
৫১. তিচীৰরং কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদি ৰস্সিকসাটিকাতি ইদং পন সেসচীৰরপঞ্চকং অদসং রজিতংযেৰ কপ্পতি, তঞ্চ আদিণ্ণকপ্পমেৰাতি অত্থো. সদসংৰ নিসীদনন্তি ইদং পন পুব্বে ‘‘সদসম্পী’’তি এত্থ ৰুত্তত্তা অদসম্পি নিসীদনং ৰট্টতীতি সম্মোহনিৰারণত্থং ৰুত্তন্তি ৰদন্তি.
৫২. অনধিট্ঠিতন্তি তিচীৰরাদিৰসেন অনধিট্ঠিতং. অনিস্সট্ঠং নাম অঞ্ঞেসং অৰিস্সজ্জিতং, তং পন ৰিকপ্পেত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বন্তি অত্থো.
ইদানি ৰিকপ্পনুপগস্স পমাণং হেট্ঠিমপরিচ্ছেদেন দস্সেতুং ‘‘হত্থদীঘ’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, আযামেন অট্ঠঙ্গুলং সুগতঙ্গুলেন চতুরঙ্গুলৰিত্থতং পচ্ছিমং চীৰরং ৰিকপ্পেতু’’ন্তি (মহাৰ. ৩৫৮) ৰুত্তত্তা দীঘতো একহত্থং পুথুলতো উপড্ঢহত্থং ৰিকপ্পেতব্বন্তি অধিপ্পাযো.
৫৩. তিচীৰরস্সাতি ৰিনযতিচীৰরস্স, ন ধুতঙ্গতিচীৰরস্স. তস্স পন ইমেসু নৰসু চীৰরত্তযমেৰ লব্ভতি, ন অঞ্ঞং লব্ভতি. সব্বমেতন্তি সব্বং অধিট্ঠানৰিধানঞ্চ পরিহরণৰিধানঞ্চাতি অত্থো. পরিক্খারচোল়িযো সব্বন্তি তিচীৰরাদিকং নৰৰিধম্পি চীৰরং. তথা ৰত্ৰাতি ‘‘পরিক্খারচোল়’’ন্তি ৰত্ৰা. অধিট্ঠতীতি অধিট্ঠাতি. কিং পন তিচীৰরং পরিক্খারচোল়ং অধিট্ঠাতুং ৰট্টতীতি? আম ৰট্টতি, ‘‘পরিক্খারচোল়ং নাম পাটেক্কং নিধানমুখমেতন্তি তিচীৰরং পরিক্খারচোল়ং অধিট্ঠহিত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. উদোসিতসিক্খাপদে পন তিচীৰরং অধিট্ঠহিত্ৰা পরিহরন্তস্স পরিহারো ৰুত্তো’’তি অট্ঠকথাযং (পারা. অট্ঠ. ২.৪৬৯) ৰুত্তং, তস্মা তিচীৰরং পরিক্খারচোল়ং অধিট্ঠহন্তেন পচ্চুদ্ধরিত্ৰা পুন অধিট্ঠাতব্বং.
৫৪. ইদানি এতেসং অধিট্ঠানৰিজহনাকারং দস্সেতুং ‘‘অচ্ছেদৰিস্সজ্জনগাহৰিব্ভমা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ অচ্ছেদোতি চোরাদীহি অচ্ছিন্দনং. ৰিস্সজ্জনন্তি অঞ্ঞেসং দানং. কথং পন দিন্নং, কথং গহিতং সুদিন্নং সুগ্গহিতঞ্চ হোতীতি? সচে ‘‘ইদং তুয্হং দেমি দদামি দজ্জামি ওণোজেমি পরিচ্চজামি নিস্সজ্জামি ৰিস্সজ্জামী’’তি ৰা ‘‘ইত্থন্নামস্স দেমি…পে… ৰিস্সজ্জামী’’তি ৰা ৰদতি, সম্মুখাপি পরম্মুখাপি দিন্নংযেৰ হোতি. ‘‘তুয্হং গণ্হাহী’’তি ৰুত্তে ‘‘ময্হং গণ্হামী’’তি ৰদতি, সুদিন্নং সুগ্গহিতঞ্চ. ‘‘তৰ সন্তকং করোহি, তৰ সন্তকং হোতু, তৰ সন্তকং করিস্সতী’’তি ৰুত্তে ‘‘মমসন্তকং করোমি, মম সন্তকং হোতু, মম সন্তকং করিস্সামী’’তি ৰদতি, দুদ্দিন্নং দুগ্গহিতঞ্চ. সচে পন ‘‘তৰ সন্তকং করোহী’’তি ৰুত্তে ‘‘সাধু, ভন্তে, ময্হং গণ্হামী’’তি গণ্হাতি, সুগ্গহিতং.
গাহোতি ৰিস্সাসগ্গাহো (পারা. অট্ঠ. ১.১৩১). সো পন এৰং ৰেদিতব্বো – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ৰিস্সাসং গহেতুং. সন্দিট্ঠো চ হোতি, সম্ভত্তো চ, আলপিতো চ, জীৰতি চ, জানাতি চ ‘গহিতে মে অত্তমনো ভৰিস্সতী’’’তি (মহাৰ. ৩৫৬). তত্থ সন্দিট্ঠোতি দিট্ঠমত্তকমিত্তো. সম্ভত্তোতি দল়্হমিত্তো. আলপিতোতি ‘‘মম সন্তকং যং ইচ্ছসি, তং গণ্হেয্যাসি, আপুচ্ছিত্ৰা গহণে কারণং নত্থী’’তি ৰুত্তো. জীৰতীতি অনুট্ঠানসেয্যায সযিতোপি যাৰ জীৰিতিন্দ্রিযুপচ্ছেদং ন পাপুণাতি. গহিতে চ অত্তমনোতি গহিতে চ তুট্ঠচিত্তো. এৰরূপস্স সন্তকং ‘‘গহিতে মে অত্তমনো ভৰিস্সতী’’তি জানন্তেন গহেতুং ৰট্টতি. অনৰসেসপরিযাদানৰসেন চেতানি পঞ্চ অঙ্গানি ৰুত্তানি, ৰিস্সাসগ্গাহো পন তীহি অঙ্গেহি রুহতি. কথং? সন্দিট্ঠো জীৰতি গহিতে অত্তমনো, সম্ভত্তো জীৰতি গহিতে অত্তমনো, আলপিতো জীৰতি গহিতে অত্তমনোতি এৰং.
যো পন জীৰতি, ন চ গহিতে অত্তমনো হোতি, তস্স সন্তকং ৰিস্সাসভাৰেন গহিতম্পি পুন দাতব্বং. দদন্তেন মতকধনং তাৰ যে তস্স ধনে ইস্সরা গহট্ঠা ৰা পব্বজিতা ৰা, তেসং দাতব্বং. যো পন পঠমংযেৰ ‘‘সুট্ঠু কতং তযা মম সন্তকং গণ্হন্তেনা’’তি ৰচীভেদেন ৰা চিত্তুপ্পাদমত্তেন ৰা অনুমোদিত্ৰা পচ্ছা কেনচি কারণেন কুপিতো, সো পচ্চাহরাপেতুং ন লভতি. যোপি অদাতুকামো, চিত্তেন পন অধিৰাসেতি, ন কিঞ্চি ৰদতি, সোপি পুন পচ্চাহরাপেতুং ন লভতি. যো পন ‘‘মযা তুম্হাকং সন্তকং গহিত’’ন্তি ৰা ‘‘পরিভুত্ত’’ন্তি ৰা ৰুত্তে নাধিৰাসেতি, ‘‘পটিদেহী’’তি ভণতি, সো পচ্চাহরাপেতুং লভতি.
ৰিব্ভমাতি ইমিনা ভিক্খুনিযাযেৰ অধিট্ঠানৰিজহনং গহিতং হোতি. সা পন যদা ৰিব্ভমতি, তদা অস্সমণী হোতি. ভিক্খু পন ৰিব্ভমন্তোপি যাৰ সিক্খং ন পচ্চক্খাতি, তাৰ ভিক্খুযেৰাতি অধিট্ঠানং ন ৰিজহতীতি. লিঙ্গসিক্খাতি লিঙ্গপরিৰত্তনঞ্চ সিক্খাপচ্চক্খানঞ্চাতি অত্থো. সব্বেসূতি নৰসু চীৰরেসু. অধিট্ঠানৰিযোগকারণাতি অধিট্ঠানৰিজহনকারণা, ইমেসু অঞ্ঞতরেন অধিট্ঠানং ৰিজহতীতি অত্থো.
কিঞ্চ ভিয্যো (পারা. অট্ঠ. ২.৪৬৯) – তিচীৰরস্স পন ৰিনিব্বিদ্ধছিদ্দঞ্চ অধিট্ঠানৰিজহনং করোতীতি অত্থো. তত্থ সঙ্ঘাটিউত্তরাসঙ্গানং দীঘন্ততো ৰিদত্থিপ্পমাণস্স তিরিযন্ততো অট্ঠঙ্গুলপ্পমাণস্স পদেসস্স ওরতো কনিট্ঠঙ্গুলিনখপিট্ঠিপ্পমাণকং ছিদ্দং অধিট্ঠানং ভিন্দতি. অন্তরৰাসকস্স দীঘন্ততো ৰিদত্থিপ্পমাণস্সেৰ তিরিযন্ততো চতুরঙ্গুলপ্পমাণস্স পদেসস্স ওরতো ছিদ্দং অধিট্ঠানং ভিন্দতি, পরতো পন ন ভিন্দতি. তস্মা ছিদ্দে জাতে তিচীৰরং অতিরেকচীৰরং হোতি, সূচিকম্মং কত্ৰা পুন অধিট্ঠাতব্বং. ইতরেসং পন ছিদ্দেন ৰিজহনং নাম নত্থি. যো পন তিচীৰরেপি দুব্বলট্ঠানে পঠমং অগ্গল়ং দত্ৰা পচ্ছা দুব্বলট্ঠানং ছিন্দিত্ৰা অপনেতি, অধিট্ঠানং ন ভিজ্জতি. মণ্ডলপরিৰত্তনেপি এসেৰ নযো. যো পন উভো কোটিযো মজ্ঝে করোন্তো সচে পঠমং ছিন্দিত্ৰা পচ্ছা ঘটেতি, অধিট্ঠানং ৰিজহতি, অথ ঘটেত্ৰা ছিন্দতি, ন ৰিজহতি. রজকেহি ধোৰাপেত্ৰা সেতকং করোন্তস্সাপি ন ৰিজহতি এৰ.
৫৫. ইদানি অকপ্পিযচীৰরানি দস্সেতুং ‘‘কুসৰাকফলকানী’’তিআদি আরদ্ধং. তত্থ কুসচীরং (মহাৰ. ৩৭১; মহাৰ. অট্ঠ. ) নাম কুসে গন্থেত্ৰা কতচীৰরং. ৰাকচীরং নাম তাপসানং ৰক্কলং. ফলকচীরং নাম ফলকানি সিব্বিত্ৰা কতচীৰরং. কেসকম্বলন্তি কেসেহি তন্তং ৰাযিত্ৰা কতকম্বলং. ৰালকম্বলন্তি চমরৰালেহি ৰাযিত্ৰা কতকম্বলং. উলূকপক্খন্তি উলূকসকুণস্স পক্খেহি কতনিৰাসনং. অজিনক্খিপন্তি সলোমং সখুরং অজিনমিগচম্মং. ইমেসু সত্তসু ৰত্থেসু যং কিঞ্চি ধারযতো থুল্লচ্চযন্তি অত্থো. যথা ইমেসু থুল্লচ্চযং, তথা অক্কনাল়ং নিৰাসেন্তস্স. অক্কনাল়ং নাম অক্কদণ্ডে ৰাকাদীহি গন্থেত্ৰা কতচীৰরং. ‘‘ন ভিক্খৰে অক্কনাল়ং নিৰাসেতব্বং, যো নিৰাসেয্য, আপত্তি থুল্লচ্চযস্সা’’তি (মহাৰ. ৩৭১) হি ৰুত্তং.
৫৬. কদলেরকক্কদুস্সে পোত্থকে চাপীতি এত্থ কদলিএরকঅক্কমকচিৰাকেহি কতানি ৰত্থানি এৰং ৰুত্তানীতি ৰেদিতব্বানি. এতেসু পোত্থকোযেৰ পাল়িযং আগতো, ইতরানি তগ্গতিকত্তা অট্ঠকথাসু পটিক্খিত্তানি. ইমেসু চতূসুপি দুক্কটমেৰ. ‘‘ন ভিক্খৰে নগ্গিযং তিত্থিযসমাদানং সমাদিযিতব্বং, যো সমাদিযেয্য, আপত্তি থুল্লচ্চযস্সা’’তি (মহাৰ. ৩৭০) ৰুত্তত্তা নগ্গিযম্পি ন কপ্পতি এৰ. সব্বমেৰ নীলকং সব্বনীলকং. এৰং সেসেসুপি. এত্থ নীলং উমাপুপ্ফৰণ্ণং হোতি. মঞ্জেট্ঠকং মঞ্জেট্ঠকৰণ্ণমেৰ. পীতকং কণিকারপুপ্ফৰণ্ণং. লোহিতকং জযসুমনপুপ্ফৰণ্ণং. কণ্হকং অদ্দারিট্ঠকৰণ্ণং.
৫৭. মহারঙ্গং নাম সতপদিপিট্ঠিৰণ্ণং. মহানামং নাম রত্তসম্ভিন্নৰণ্ণং হোতি. পদুমপুপ্ফৰণ্ণন্তিপি ৰুত্তং, মন্দরত্তন্তি অত্থো. তিরীটকেতি রুক্খতচে. অচ্ছিন্নদীঘদসকেতি সব্বসো অচ্ছিন্নদসকে চ মজ্ঝে ছিন্নদসকে চাতি অত্থো. অঞ্ঞমঞ্ঞং সংসিব্বিত্ৰা কতদসং ফলদসং নাম. কেতকপুপ্ফাদিপুপ্ফসদিসাহি দসাহি যুত্তং পুপ্ফদসং নাম. এতেসুপি ‘‘পোত্থকে চাপী’’তি এত্থ ৰুত্তঅপি-সদ্দেন দুক্কটন্তি ৰেদিতব্বং. তথাতি যথা এতেসু কদলিদুস্সাদীসু পুপ্ফদসাৰসানেসু দুক্কটং, তথা কঞ্চুকৰেঠনেসুপি যং কিঞ্চি ধারেন্তস্স দুক্কটন্তি অত্থো.
এতেসু পন অযং ৰিনিচ্ছযো (মহাৰ. অট্ঠ. ৩৭২) – সব্বনীলকাদীনি রজনানি ৰমেত্ৰা পুন রজিত্ৰা ধারেতব্বানি, ন সক্কা চে ৰমেতুং, পচ্চত্থরণাদীনি ৰা কারেতব্বানি, তিপট্টচীৰরস্স মজ্ঝে ৰা দাতব্বানি. অচ্ছিন্নদসকাদীনি দসা ছিন্দিত্ৰা ধারেতব্বানি. কঞ্চুকং ৰিজটেত্ৰা রজিত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বং. ৰেঠনেপি এসেৰ নযো. তিরীটকং পাদপুঞ্ছনং কাতব্বং. সব্বন্তি ইমং ৰুত্তপ্পকারং কুসচীরাদিকং অকপ্পিযচীৰরং অচ্ছিন্নচীৰরো লভতীতি অত্থো. ৰুত্তম্পি চেতং পরিৰারে.
‘‘অকপ্পকতং নাপি রজনায রত্তং,
তেন নিৰত্থো যেন কামং ৰজেয্য;
ন চস্স হোতি আপত্তি,
সো চ ধম্মো সুগতেন দেসিতো;
পঞ্হা মেসা কুসলেহি চিন্তিতা’’তি. (পরি. ৪৮১);
অযঞ্হি পঞ্হো অচ্ছিন্নচীৰরভিক্খুং সন্ধায ৰুত্তো, তস্মা হি যং কিঞ্চি অকপ্পিযচীৰরং নিৰাসেত্ৰা ৰা পারুপিত্ৰা ৰা অচ্ছিন্নচীৰরকেন অঞ্ঞং পরিযেসিতব্বং. এত্থ পন ‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, মনুস্সা নিস্সীমগতানং ভিক্খূনং চীৰরং দেন্তি ‘ইমং চীৰরং ইত্থন্নামস্স দেমা’তি, অনুজানামি, ভিক্খৰে, সাদিতুং, ন তাৰ তং গণনূপগং, যাৰ ন হত্থং গচ্ছতী’’তি (মহাৰ. ২৫৯) ৰুত্তত্তা যাৰ আহরিত্ৰা তং ন দিন্নং, ‘‘তুম্হাকং, ভন্তে, চীৰরং উপ্পন্ন’’ন্তি পহিণিত্ৰা ৰা নারোচিতং, তাৰ গণনং ন উপেতি, অনধিট্ঠিতং ৰট্টতি. পত্তেপি এসেৰ নযো. আনেত্ৰা দিন্নে ৰা আরোচিতে ৰা পরিহারো নত্থি, দসাহং অধিট্ঠাতব্বং. চীৰরৰিনিচ্ছযো.
চীৰরনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.