৪. ভোজনৰগ্গো
২. গণভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা
দেৰদত্তো কালে ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুঞ্জতি, তপ্পচ্চযা ভগৰতা ‘‘গণভোজনে পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ২০৯) সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং. পদভাজনে পন ‘‘নিমন্তিতা ভুঞ্জন্তী’’তি (পাচি. ২১৮) নিমন্তনমেৰ গহেত্ৰা ৰিভত্তং. অন্ধকট্ঠকথাযং পন ৰত্থুৰসেন ৰিঞ্ঞত্তিযা যাচনম্পি ৰুত্তন্তি লিখিতং. কস্মা? পরিৰারে এৰ ‘‘গণভোজনং দ্ৰীহাকারেহি পসৰতি ৰিঞ্ঞত্তিতো ৰা নিমন্তনতো ৰা’’তি (পরি. ৩২২) ৰুত্তত্তা. তস্মা অট্ঠুপ্পত্তিযংযেৰ পাকটত্তা পদভাজনে ন ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. ‘‘‘একতো গণ্হন্তী’তি চ গহিতভত্তাপি অঞ্ঞে যাৰ গণ্হন্তি, তাৰ চে তিট্ঠন্তি, একতো গণ্হন্তি এৰ নামা’’তি চ, ‘‘যো কোচি পব্বজিতোতি সহধম্মিকেসু, তিত্থিযেসু ৰাতি অত্থো’’তি চ, ‘‘সমযাভাৰোতি সত্তন্নং অনাপত্তিসমযানং অভাৰো’’তি চ, ‘‘সমযলদ্ধকেন সহ চত্তারো হোন্তী’’তি চ, ‘‘সমযলদ্ধকো সযমেৰ মুচ্চতি, সেসানং গণপূরকত্তা আপত্তিকরো হোতী’’তি চ লিখিতং.
এত্থাহ – ‘‘পটিগ্গহণমেৰ হেত্থ পমাণ’’ন্তি ৰুত্তং, অথ কস্মা পাল়িযং ‘‘গণভোজনং নাম যত্থ চত্তারো…পে… ভুঞ্জন্তী’’তি (পাচি. ২১৮) ৰুত্তন্তি? ৰুচ্চতে – তত্থ ‘‘ভুঞ্জন্তী’’তি পটিগ্গহণনিযমৰচনং. ন হি অপ্পটিগ্গহিতকং ভিক্খূ ভুঞ্জন্তীতি.
গণভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. পরম্পরভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা
অঞ্ঞত্র সমযাতি পন নিমন্তনতো পসৰনতো ভোজনাপেক্খং পাচিত্তিযন্তি একে. একো ভিক্খু পিণ্ডায চরন্তো ভত্তং লভতি, তমঞ্ঞো চূপাসকো নিমন্তেত্ৰা ঘরে নিসীদাপেসি, ন চ তাৰ ভত্তং সম্পজ্জতি. সচে সো ভিক্খু পিণ্ডায চরিত্ৰা লদ্ধভত্তং ভুঞ্জতি, আপত্তি. কস্মাতি চে? ‘‘পরম্পরভোজনং নাম পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতরেন ভোজনেন নিমন্তিতো তং ঠপেত্ৰা অঞ্ঞং পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতরং ভোজনং ভুঞ্জতি, এতং পরম্পরভোজনং নামা’’তি (পাচি. ২২৭) ৰুত্তত্তা. পঠমকথিনসদিসানি, ইদং পন কিরিযাকিরিয’’ন্তি পাঠো.
পরম্পরভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. কাণমাতাসিক্খাপদৰণ্ণনা
দ্ৰত্তিপত্তপূরা পটিগ্গহেতব্বাতি তথানীতপূৰেহি অত্থিকেন উক্কট্ঠপত্তপ্পমাণৰসেন গহেতব্বা. ‘‘মা খো ত্ৰং এত্থ পটিগ্গণ্হী’’তি অপাথেয্যাদিঅত্থায সজ্জিতসঞ্ঞায অতিরেকপ্পটিগ্গহণেন আরোচনে, অসংৰিভাগে চ ন মুচ্চতি অচিত্তকত্তা সিক্খাপদস্স. অথ উগ্গহিতকং গণ্হাতি, ন মুচ্চতি এৰ. অসংৰিভাগে পন অনাপত্তি অকপ্পিযত্তা. অচিত্তকতা পণ্ণত্তিজাননাভাৰেনেৰ, ন ৰত্থুজাননাভাৰেনাতি একে. ‘‘ন পাথেয্যাদিঅত্থায সজ্জিতভাৰজানন’’ন্তি অঙ্গেসু অৰুত্তত্তা সচে সঞ্চিচ্চ ন ৰদতি, পাচিত্তিযন্তি পোরাণা ৰদন্তি. অতিরেকপ্পটিগ্গহণন্তি তত্থ পঞ্চমংৰ অঙ্গং ৰুত্তং, তস্মা অপ্পটিগ্গহিতত্তা ন পাচিত্তিযং, কত্তব্বাকরণতো পন দুক্কটং. অঞ্ঞথা কিরিযাকিরিযং ইদং আপজ্জতি. অনিৰারণং, অনারোচনং ৰা ছট্ঠমঙ্গং ৰত্তব্বং সিযা.
কাণমাতাসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. পঠমপৰারণাসিক্খাপদৰণ্ণনা
ভুত্তাৰী পৰারণং নাম পঞ্চঙ্গিকং. তেসু ‘‘অসনং পঞ্ঞাযত্তী’’তি এতেনেৰ ‘‘ভুত্তাৰী’’তি এতস্স সিদ্ধত্তা ৰিসুং অত্থসিদ্ধি ন দিস্সতি. দিস্সতি চে, অঙ্গানং ছক্কত্তদস্সনন্তি (ৰজির. টী. পাচিত্তিয ২৩৮-২৩৯) লিখিতং. ‘‘ভোজনং পঞ্ঞাযতী’’তি অভিহটং সন্ধায ৰুত্তং.
কোট্টেত্ৰা কতচুণ্ণম্পীতি পি-কারেন কুণ্ডকং সম্পিণ্ডেতি. সমপাকভজ্জিতানং পন আতপসুক্খানং ৰা কুণ্ডকং ৰা যে কেচি তণ্ডুলা ৰাতি এত্তকমেৰ ৰুত্তত্তা সমপাকভজ্জিতানং ৰীহীনং, ৰীহিপলাসানং ৰা তণ্ডুলচুণ্ণং পৰারেতি. তথা খরপাকভজ্জিতানং কুণ্ডকম্পি পৰারেতি. ভজ্জিতসত্তুযো পিণ্ডেত্ৰা কতো অপক্কসত্তুমোদকোপি পৰারেতীতি লিখিতং. সচে অৰসিট্ঠং নত্থি, ন পৰারেতি. কস্মা? অসনসঙ্খাতস্স ৰিপ্পকতভোজনস্স অভাৰতো.
অকপ্পিযমংসং পন কিঞ্চাপি পটিক্খিপিতব্বট্ঠানে ঠিতং, খাদিযমানং পন মংসভাৰং ন জহাতি, তস্মা পৰারেতি. ভোজনসালায ভুঞ্জন্তো চে অত্তনো অপাপুণনকোট্ঠাসং অভিহটং পটিক্খিপতি, ন পৰারেতি. কামং পটিক্খিপতি, পত্তে পন আরামিকা আকিরন্তি, তং ভুঞ্জিতুং ন ৰট্টতি. ইদঞ্হি বুদ্ধপ্পটিকুট্ঠায অনেসনায উপ্পন্নেযেৰ সঙ্খং গচ্ছতি. যথা হি সঙ্ঘতো লদ্ধং পিণ্ডং দুস্সীলো দেতি, তঞ্চে পটিক্খিপতি, ন পৰারেতি, এৰংসম্পদমিদন্তি চ, ৰিভাগো লজ্জী চে দেতি, তং সো ন অজ্ঝোহরিতুকামতায পটিক্খিপতি, পৰারেতীতি চ, ‘‘সমংসরসং সমচ্ছরস’’ন্তি আপজ্জনতো ‘‘মংসরস’’ন্তি ৰুত্তে পন পটিক্খিপতো হোতি, ‘‘মংসস্স রসং মংসরস’’ন্তি অযং ৰিগ্গহো নাধিপ্পেতোতি চ ৰুত্তং. ভত্তমিস্সকং যাগুং আহরিত্ৰা ‘‘যাগুং গণ্হথা’’তি ৰদতি, ন পৰারেতি. ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি ৰুত্তে পৰারেতি. কস্মা? যেনাপুচ্ছিতো, তস্স অত্থিতায. এত্থ পন ‘‘যাগুমিস্সকং গণ্হথা’’তি ৰদতি, তত্র চে যাগু বহুতরা ৰা হোতি, সমসমা ৰা. ভত্তং মন্দং, ন পৰারেতি. যাগু চে মন্দা, ভত্তং বহুতরং, পৰারেতি. ইদঞ্চ সব্বঅট্ঠকথাসু ৰুত্তত্তা ন সক্কা পটিক্খিপিতুং. কারণং পনেত্থ দুদ্দসং. ‘‘ভত্তমিস্সকং গণ্হথা’’তি ৰদতি. তত্র ভত্তং বহুতরং ৰা সমকং ৰা অপ্পতরং ৰা হোতি, পৰারেতি এৰ. ভত্তং ৰা যাগুং ৰা অনামসিত্ৰা ‘‘মিস্সকং গণ্হথা’’তি ৰদতি. তত্র চে ভত্তং বহুতরং, সমকং ৰা হোতি, পৰারেতি. অপ্পতরং ন পৰারেতি. তং সব্বং ৰীমংসিতব্বন্তি.
ফলং ৰা কন্দমূলাদি ৰা পঞ্চহি সমণকপ্পেহি কপ্পিযং অকতন্তি এত্থ কপ্পিযং অকারাপিতেহি কদলিফলাদীহি সদ্ধিং অতিরিত্তং কারাপেত্ৰাপি তং কদলিফলাদিং ঠপেত্ৰা অৰসেসং ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. অমিস্সকরসত্তা পুন তানি কপ্পিযং কারাপেত্ৰা অঞ্ঞস্মিং ভাজনে ঠপেত্ৰা কারেত্ৰা ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. কস্মা? পুব্বে তেসু ৰিনযকম্মস্স অনারুল়্হত্তাতি ৰদন্তি.
পত্তে রজং পতিতং অপ্পটিগ্গহিতমেৰ হোতি. তস্মা পটিগ্গহেত্ৰাৰ ভিক্খা গণ্হিতব্বা. ‘‘অপটিগ্গহেত্ৰা গণ্হতো ৰিনযদুক্কট’’ন্তি (পাচি. অট্ঠ. ২৬৫) ৰুত্তত্তা এতমঞ্ঞেসম্পি ন ৰট্টতীতি ৰদন্তি. ‘‘তং পন পুন পটিগ্গহেত্ৰা ভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তী’’তি এত্থাপি এৰমেৰ. ইমস্মিং পন ‘‘অতিরিত্তং কতং অনতিরিত্তকতং হোতী’’তি এত্থাপি এৰমেৰ. ইমস্মিং পন ‘‘অতিরিত্তং কতং, অনতিরিত্তং কতং হোতী’’তিআদীহি উপপরিক্খিত্ৰা ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বোতি দীপিতং. অলমেতং সব্বন্তি ইদম্পি তে অধিকং, ইতো অঞ্ঞং ন লচ্ছসীতি অত্থো.
আহারত্থাযাতি ৰিকালে এৰাতি একে. ‘‘পঠমকথিনসদিসানি. ইদং পন কিরিযাকিরিয’’ন্তি পাঠো. কাযকম্মং অজ্ঝোহরণতো. ৰচীকম্মং ৰাচায ‘‘অতিরিত্তং করোথ, ভন্তে’’তি অকারাপনতোতি ৰেদিতব্বং.
পঠমপৰারণাসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. দুতিযপৰারণাসিক্খাপদৰণ্ণনা
‘‘ভুত্তস্মিং পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ২৪৩) মাতিকাযং ৰুত্তত্তা ‘‘ভোজনপরিযোসানে পাচিত্তিয’’ন্তি ৰুত্তং, ন অজ্ঝোহারে অজ্ঝোহারে.
দুতিযপৰারণাসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. ৰিকালভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা
জম্বুদীপস্স কালেন পরিচ্ছেদোতি এৰং কির.
ৰিকালভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. সন্নিধিকারকসিক্খাপদৰণ্ণনা
‘‘দুদ্ধোতো হোতী’’তিআদিনা নযেন ইধ ৰুত্তত্তা, ‘‘দুদ্ধোতং পত্তং ধোৰিত্ৰা পুন
তত্থ অচ্ছোদকং ৰা আসিঞ্চিত্ৰা, অঙ্গুলিযা ৰা ঘংসিত্ৰা নিস্নেহভাৰো জানিতব্বো’’তি (পাচি. অট্ঠ. ২৫৩) সমন্তপাসাদিকাযং ৰুত্তত্তা চ মত্তিকাপত্তস্স কপালেন পীতো স্নেহো সন্নিধিং করোতীতি সিদ্ধন্তি লিখিতং. সযং পটিগ্গহেত্ৰা অপরিচ্চত্তমেৰাতি এত্থ অপরিচ্চত্তং নাম অনুপসম্পন্নানং নিরপেক্খঅপরিচ্চত্তং অৰিজহিতং. ‘‘পটিগ্গহণন্তি এত্থ পটিগ্গহিতভাৰমৰিজহিতমেৰ সন্নিধিং জনেতী’’তি ধম্মসিরিত্থেরো, তং ‘‘পটিগ্গণ্হাতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পাচি. ২৫৫) পাল়িযা ৰিরুজ্ঝতি. তস্স পন পুন পটিগ্গণ্হনকিচ্চাভাৰতো ৰীমংসিতব্বং.
সন্নিধিকারকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. পণীতভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা
‘‘তেসং মংসঞ্চ খীরদধীনি চ ইধ অধিপ্পেতানী’’তি ইদং পাচিত্তিযৰত্থুপরিচ্ছেদো, ন পন কপ্পিযখীরাদিপরিচ্ছেদো, তস্মা যস্স কস্সচি খীরাদীনি ৰট্টন্তীতি চ, ‘‘মহানামসিক্খাপদেন কারেতব্বো’’তি সঙ্ঘৰসেন পৰারিতে ভেসজ্জত্থায সপ্পিআদিভেসজ্জপঞ্চকং ৰিঞ্ঞাপেতি চে, তত্থ ‘‘ন ভেসজ্জকরণীযেন ভেসজ্জং ৰিঞ্ঞাপেতী’’তি এত্থ সঙ্গহং গচ্ছতি, তস্মা ‘‘তেন পাচিত্তিয’’ন্তি (ৰজির. টী. পাচিত্তিয ২৬১) চ লিখিতং.
পণীতভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. দন্তপোনসিক্খাপদৰণ্ণনা
‘‘সরীরাৰযৰেনা’’তি ৰুত্তত্তা মুখেন পটিগ্গহণং অনুঞ্ঞাতং. ‘‘চিঞ্চাদিপত্তেসু ভূমিযং অত্থতেসু ন ৰট্টতি, কল্লখেত্তে তত্থ ৰট্টতী’’তি চ, ‘‘সামং গহেত্ৰা’’তি ইমিনা ন কেৰলং সপ্পদট্ঠংযেৰ, অঞ্ঞম্পি দট্ঠং ৰিসেসেতি. সামং গহেত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতী’’তি চ লিখিতং.
দন্তপোনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ভোজনৰগ্গো চতুত্থো.