পাচিত্তিযকণ্ডং

৪. ভোজনৰগ্গো

২. গণভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা

দেৰদত্তো কালে ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুঞ্জতি, তপ্পচ্চযা ভগৰতা ‘‘গণভোজনে পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ২০৯) সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং. পদভাজনে পন ‘‘নিমন্তিতা ভুঞ্জন্তী’’তি (পাচি. ২১৮) নিমন্তনমেৰ গহেত্ৰা ৰিভত্তং. অন্ধকট্ঠকথাযং পন ৰত্থুৰসেন ৰিঞ্ঞত্তিযা যাচনম্পি ৰুত্তন্তি লিখিতং. কস্মা? পরিৰারে এৰ ‘‘গণভোজনং দ্ৰীহাকারেহি পসৰতি ৰিঞ্ঞত্তিতো ৰা নিমন্তনতো ৰা’’তি (পরি. ৩২২) ৰুত্তত্তা. তস্মা অট্ঠুপ্পত্তিযংযেৰ পাকটত্তা পদভাজনে ন ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. ‘‘‘একতো গণ্হন্তী’তি চ গহিতভত্তাপি অঞ্ঞে যাৰ গণ্হন্তি, তাৰ চে তিট্ঠন্তি, একতো গণ্হন্তি এৰ নামা’’তি চ, ‘‘যো কোচি পব্বজিতোতি সহধম্মিকেসু, তিত্থিযেসু ৰাতি অত্থো’’তি চ, ‘‘সমযাভাৰোতি সত্তন্নং অনাপত্তিসমযানং অভাৰো’’তি চ, ‘‘সমযলদ্ধকেন সহ চত্তারো হোন্তী’’তি চ, ‘‘সমযলদ্ধকো সযমেৰ মুচ্চতি, সেসানং গণপূরকত্তা আপত্তিকরো হোতী’’তি চ লিখিতং.

এত্থাহ – ‘‘পটিগ্গহণমেৰ হেত্থ পমাণ’’ন্তি ৰুত্তং, অথ কস্মা পাল়িযং ‘‘গণভোজনং নাম যত্থ চত্তারো…পে… ভুঞ্জন্তী’’তি (পাচি. ২১৮) ৰুত্তন্তি? ৰুচ্চতে – তত্থ ‘‘ভুঞ্জন্তী’’তি পটিগ্গহণনিযমৰচনং. ন হি অপ্পটিগ্গহিতকং ভিক্খূ ভুঞ্জন্তীতি.

গণভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. পরম্পরভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা

অঞ্ঞত্র সমযাতি পন নিমন্তনতো পসৰনতো ভোজনাপেক্খং পাচিত্তিযন্তি একে. একো ভিক্খু পিণ্ডায চরন্তো ভত্তং লভতি, তমঞ্ঞো চূপাসকো নিমন্তেত্ৰা ঘরে নিসীদাপেসি, ন চ তাৰ ভত্তং সম্পজ্জতি. সচে সো ভিক্খু পিণ্ডায চরিত্ৰা লদ্ধভত্তং ভুঞ্জতি, আপত্তি. কস্মাতি চে? ‘‘পরম্পরভোজনং নাম পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতরেন ভোজনেন নিমন্তিতো তং ঠপেত্ৰা অঞ্ঞং পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতরং ভোজনং ভুঞ্জতি, এতং পরম্পরভোজনং নামা’’তি (পাচি. ২২৭) ৰুত্তত্তা. পঠমকথিনসদিসানি, ইদং পন কিরিযাকিরিয’’ন্তি পাঠো.

পরম্পরভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. কাণমাতাসিক্খাপদৰণ্ণনা

দ্ৰত্তিপত্তপূরা পটিগ্গহেতব্বাতি তথানীতপূৰেহি অত্থিকেন উক্কট্ঠপত্তপ্পমাণৰসেন গহেতব্বা. ‘‘মা খো ত্ৰং এত্থ পটিগ্গণ্হী’’তি অপাথেয্যাদিঅত্থায সজ্জিতসঞ্ঞায অতিরেকপ্পটিগ্গহণেন আরোচনে, অসংৰিভাগে চ ন মুচ্চতি অচিত্তকত্তা সিক্খাপদস্স. অথ উগ্গহিতকং গণ্হাতি, ন মুচ্চতি এৰ. অসংৰিভাগে পন অনাপত্তি অকপ্পিযত্তা. অচিত্তকতা পণ্ণত্তিজাননাভাৰেনেৰ, ন ৰত্থুজাননাভাৰেনাতি একে. ‘‘ন পাথেয্যাদিঅত্থায সজ্জিতভাৰজানন’’ন্তি অঙ্গেসু অৰুত্তত্তা সচে সঞ্চিচ্চ ন ৰদতি, পাচিত্তিযন্তি পোরাণা ৰদন্তি. অতিরেকপ্পটিগ্গহণন্তি তত্থ পঞ্চমংৰ অঙ্গং ৰুত্তং, তস্মা অপ্পটিগ্গহিতত্তা ন পাচিত্তিযং, কত্তব্বাকরণতো পন দুক্কটং. অঞ্ঞথা কিরিযাকিরিযং ইদং আপজ্জতি. অনিৰারণং, অনারোচনং ৰা ছট্ঠমঙ্গং ৰত্তব্বং সিযা.

কাণমাতাসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. পঠমপৰারণাসিক্খাপদৰণ্ণনা

ভুত্তাৰী পৰারণং নাম পঞ্চঙ্গিকং. তেসু ‘‘অসনং পঞ্ঞাযত্তী’’তি এতেনেৰ ‘‘ভুত্তাৰী’’তি এতস্স সিদ্ধত্তা ৰিসুং অত্থসিদ্ধি ন দিস্সতি. দিস্সতি চে, অঙ্গানং ছক্কত্তদস্সনন্তি (ৰজির. টী. পাচিত্তিয ২৩৮-২৩৯) লিখিতং. ‘‘ভোজনং পঞ্ঞাযতী’’তি অভিহটং সন্ধায ৰুত্তং.

কোট্টেত্ৰা কতচুণ্ণম্পীতি পি-কারেন কুণ্ডকং সম্পিণ্ডেতি. সমপাকভজ্জিতানং পন আতপসুক্খানং ৰা কুণ্ডকং ৰা যে কেচি তণ্ডুলা ৰাতি এত্তকমেৰ ৰুত্তত্তা সমপাকভজ্জিতানং ৰীহীনং, ৰীহিপলাসানং ৰা তণ্ডুলচুণ্ণং পৰারেতি. তথা খরপাকভজ্জিতানং কুণ্ডকম্পি পৰারেতি. ভজ্জিতসত্তুযো পিণ্ডেত্ৰা কতো অপক্কসত্তুমোদকোপি পৰারেতীতি লিখিতং. সচে অৰসিট্ঠং নত্থি, ন পৰারেতি. কস্মা? অসনসঙ্খাতস্স ৰিপ্পকতভোজনস্স অভাৰতো.

অকপ্পিযমংসং পন কিঞ্চাপি পটিক্খিপিতব্বট্ঠানে ঠিতং, খাদিযমানং পন মংসভাৰং ন জহাতি, তস্মা পৰারেতি. ভোজনসালায ভুঞ্জন্তো চে অত্তনো অপাপুণনকোট্ঠাসং অভিহটং পটিক্খিপতি, ন পৰারেতি. কামং পটিক্খিপতি, পত্তে পন আরামিকা আকিরন্তি, তং ভুঞ্জিতুং ন ৰট্টতি. ইদঞ্হি বুদ্ধপ্পটিকুট্ঠায অনেসনায উপ্পন্নেযেৰ সঙ্খং গচ্ছতি. যথা হি সঙ্ঘতো লদ্ধং পিণ্ডং দুস্সীলো দেতি, তঞ্চে পটিক্খিপতি, ন পৰারেতি, এৰংসম্পদমিদন্তি চ, ৰিভাগো লজ্জী চে দেতি, তং সো ন অজ্ঝোহরিতুকামতায পটিক্খিপতি, পৰারেতীতি চ, ‘‘সমংসরসং সমচ্ছরস’’ন্তি আপজ্জনতো ‘‘মংসরস’’ন্তি ৰুত্তে পন পটিক্খিপতো হোতি, ‘‘মংসস্স রসং মংসরস’’ন্তি অযং ৰিগ্গহো নাধিপ্পেতোতি চ ৰুত্তং. ভত্তমিস্সকং যাগুং আহরিত্ৰা ‘‘যাগুং গণ্হথা’’তি ৰদতি, ন পৰারেতি. ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি ৰুত্তে পৰারেতি. কস্মা? যেনাপুচ্ছিতো, তস্স অত্থিতায. এত্থ পন ‘‘যাগুমিস্সকং গণ্হথা’’তি ৰদতি, তত্র চে যাগু বহুতরা ৰা হোতি, সমসমা ৰা. ভত্তং মন্দং, ন পৰারেতি. যাগু চে মন্দা, ভত্তং বহুতরং, পৰারেতি. ইদঞ্চ সব্বঅট্ঠকথাসু ৰুত্তত্তা ন সক্কা পটিক্খিপিতুং. কারণং পনেত্থ দুদ্দসং. ‘‘ভত্তমিস্সকং গণ্হথা’’তি ৰদতি. তত্র ভত্তং বহুতরং ৰা সমকং ৰা অপ্পতরং ৰা হোতি, পৰারেতি এৰ. ভত্তং ৰা যাগুং ৰা অনামসিত্ৰা ‘‘মিস্সকং গণ্হথা’’তি ৰদতি. তত্র চে ভত্তং বহুতরং, সমকং ৰা হোতি, পৰারেতি. অপ্পতরং ন পৰারেতি. তং সব্বং ৰীমংসিতব্বন্তি.

ফলং ৰা কন্দমূলাদি ৰা পঞ্চহি সমণকপ্পেহি কপ্পিযং অকতন্তি এত্থ কপ্পিযং অকারাপিতেহি কদলিফলাদীহি সদ্ধিং অতিরিত্তং কারাপেত্ৰাপি তং কদলিফলাদিং ঠপেত্ৰা অৰসেসং ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. অমিস্সকরসত্তা পুন তানি কপ্পিযং কারাপেত্ৰা অঞ্ঞস্মিং ভাজনে ঠপেত্ৰা কারেত্ৰা ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. কস্মা? পুব্বে তেসু ৰিনযকম্মস্স অনারুল়্হত্তাতি ৰদন্তি.

পত্তে রজং পতিতং অপ্পটিগ্গহিতমেৰ হোতি. তস্মা পটিগ্গহেত্ৰাৰ ভিক্খা গণ্হিতব্বা. ‘‘অপটিগ্গহেত্ৰা গণ্হতো ৰিনযদুক্কট’’ন্তি (পাচি. অট্ঠ. ২৬৫) ৰুত্তত্তা এতমঞ্ঞেসম্পি ন ৰট্টতীতি ৰদন্তি. ‘‘তং পন পুন পটিগ্গহেত্ৰা ভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তী’’তি এত্থাপি এৰমেৰ. ইমস্মিং পন ‘‘অতিরিত্তং কতং অনতিরিত্তকতং হোতী’’তি এত্থাপি এৰমেৰ. ইমস্মিং পন ‘‘অতিরিত্তং কতং, অনতিরিত্তং কতং হোতী’’তিআদীহি উপপরিক্খিত্ৰা ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বোতি দীপিতং. অলমেতং সব্বন্তি ইদম্পি তে অধিকং, ইতো অঞ্ঞং ন লচ্ছসীতি অত্থো.

আহারত্থাযাতি ৰিকালে এৰাতি একে. ‘‘পঠমকথিনসদিসানি. ইদং পন কিরিযাকিরিয’’ন্তি পাঠো. কাযকম্মং অজ্ঝোহরণতো. ৰচীকম্মং ৰাচায ‘‘অতিরিত্তং করোথ, ভন্তে’’তি অকারাপনতোতি ৰেদিতব্বং.

পঠমপৰারণাসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. দুতিযপৰারণাসিক্খাপদৰণ্ণনা

‘‘ভুত্তস্মিং পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ২৪৩) মাতিকাযং ৰুত্তত্তা ‘‘ভোজনপরিযোসানে পাচিত্তিয’’ন্তি ৰুত্তং, ন অজ্ঝোহারে অজ্ঝোহারে.

দুতিযপৰারণাসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. ৰিকালভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা

জম্বুদীপস্স কালেন পরিচ্ছেদোতি এৰং কির.

ৰিকালভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. সন্নিধিকারকসিক্খাপদৰণ্ণনা

‘‘দুদ্ধোতো হোতী’’তিআদিনা নযেন ইধ ৰুত্তত্তা, ‘‘দুদ্ধোতং পত্তং ধোৰিত্ৰা পুন

তত্থ অচ্ছোদকং ৰা আসিঞ্চিত্ৰা, অঙ্গুলিযা ৰা ঘংসিত্ৰা নিস্নেহভাৰো জানিতব্বো’’তি (পাচি. অট্ঠ. ২৫৩) সমন্তপাসাদিকাযং ৰুত্তত্তা চ মত্তিকাপত্তস্স কপালেন পীতো স্নেহো সন্নিধিং করোতীতি সিদ্ধন্তি লিখিতং. সযং পটিগ্গহেত্ৰা অপরিচ্চত্তমেৰাতি এত্থ অপরিচ্চত্তং নাম অনুপসম্পন্নানং নিরপেক্খঅপরিচ্চত্তং অৰিজহিতং. ‘‘পটিগ্গহণন্তি এত্থ পটিগ্গহিতভাৰমৰিজহিতমেৰ সন্নিধিং জনেতী’’তি ধম্মসিরিত্থেরো, তং ‘‘পটিগ্গণ্হাতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পাচি. ২৫৫) পাল়িযা ৰিরুজ্ঝতি. তস্স পন পুন পটিগ্গণ্হনকিচ্চাভাৰতো ৰীমংসিতব্বং.

সন্নিধিকারকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. পণীতভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা

‘‘তেসং মংসঞ্চ খীরদধীনি চ ইধ অধিপ্পেতানী’’তি ইদং পাচিত্তিযৰত্থুপরিচ্ছেদো, ন পন কপ্পিযখীরাদিপরিচ্ছেদো, তস্মা যস্স কস্সচি খীরাদীনি ৰট্টন্তীতি চ, ‘‘মহানামসিক্খাপদেন কারেতব্বো’’তি সঙ্ঘৰসেন পৰারিতে ভেসজ্জত্থায সপ্পিআদিভেসজ্জপঞ্চকং ৰিঞ্ঞাপেতি চে, তত্থ ‘‘ন ভেসজ্জকরণীযেন ভেসজ্জং ৰিঞ্ঞাপেতী’’তি এত্থ সঙ্গহং গচ্ছতি, তস্মা ‘‘তেন পাচিত্তিয’’ন্তি (ৰজির. টী. পাচিত্তিয ২৬১) চ লিখিতং.

পণীতভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. দন্তপোনসিক্খাপদৰণ্ণনা

‘‘সরীরাৰযৰেনা’’তি ৰুত্তত্তা মুখেন পটিগ্গহণং অনুঞ্ঞাতং. ‘‘চিঞ্চাদিপত্তেসু ভূমিযং অত্থতেসু ন ৰট্টতি, কল্লখেত্তে তত্থ ৰট্টতী’’তি চ, ‘‘সামং গহেত্ৰা’’তি ইমিনা ন কেৰলং সপ্পদট্ঠংযেৰ, অঞ্ঞম্পি দট্ঠং ৰিসেসেতি. সামং গহেত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতী’’তি চ লিখিতং.

দন্তপোনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ভোজনৰগ্গো চতুত্থো.

৫. অচেলকৰগ্গো

১. অচেলকসিক্খাপদৰণ্ণনা

অচেলকাদযো যস্মা, তিত্থিযাৰ মতা ইধ;

তস্মা তিত্থিযনামেন, তিকচ্ছেদো কতো ততো.

অতিত্থিযস্স নগ্গস্স, তথা তিত্থিযলিঙ্গিনো;

গহট্ঠস্সাপি ভিক্খুস্স, কপ্পতীতি ৰিনিচ্ছযো.

অতিত্থিযস্স চিত্তেন, তিত্থিযস্স চ লিঙ্গিনো;

সোতাপন্নাদিনো দাতুং, কপ্পতীতীধ নো মতি.

অচেলকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. সভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা

অনুপৰিসিত্ৰা নিসীদনচিত্তেন সচিত্তকতাতি ৰেদিতব্বা.

সভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪-৫. রহোপটিচ্ছন্নরহোনিসজ্জসিক্খাপদৰণ্ণনা

চতুত্থং পঠমানিযতে, পঞ্চমং দুতিযানিযতে ৰুত্তনযমেৰ. ইধ পঞ্চমং উপনন্দস্স চতুত্থং হোতি.

রহোপটিচ্ছন্নরহোনিসজ্জসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. চারিত্তসিক্খাপদৰণ্ণনা

সভত্তো সমানোতি নিমন্তনভত্তোতি পোরাণা. সন্তং ভিক্খুং, অনাপুচ্ছা, পুরেভত্তং পচ্ছাভত্তং, অঞ্ঞত্র সমযাতি অযমেত্থ চতুব্বিধা অনুপঞ্ঞত্তি. তত্থ সমযা দ্ৰে সমযা. ভত্তিযঘরন্তি নিমন্তিতস্স ঘরং ৰা সলাকাভত্তাদিদাযকানং ৰা ঘরং. ‘‘সমুট্ঠানাদীনি পঠমকথিনসদিসানি, ইদং পন কিরিযাকিরিয’’ন্তি পাঠো, ‘‘ইধ নিমন্তনা অকপ্পিযনিমন্তনা’’তি একে.

পুরেভত্তঞ্চ পিণ্ডায, চরিত্ৰা যদি ভুঞ্জতি;

সিযা পরম্পরাপত্তি, পচ্ছাভত্তং ন সা সিযা.

পচ্ছাভত্তঞ্চ গমিকো, পুব্বগেহং যদি গচ্ছে;

একে আপত্তিযেৰাতি, অনাপত্তীতি একচ্চে.

কুলন্তরস্সোক্কমনে, আপত্তিমতযো হি তে;

সমানভত্তপচ্চাসা, ইতি আহু ইধাপরে.

মতা গণিকভত্তেন, সমেন্তি নং নিমন্তনে;

ৰিস্সজ্জনং সমানন্তি, একে সম্মুখতাপরে.

সন্নিট্ঠানত্থিকেহেৰ, ৰিচারেতব্বভেদতো;

ৰিঞ্ঞূ চারিত্তমিচ্চেৰ, সিক্খাপদমিদং ৰিদূ. (ৰজির. টী. পাচিত্তিয ২৯৪);

চারিত্তসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. মহানামসিক্খাপদৰণ্ণনা

পণীতভোজনসিক্খাপদে ‘‘মহানামসিক্খাপদেন কারেতব্বো’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. পণীতভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা) যং ৰুত্তং, তস্সত্থো সঙ্ঘৰসেন পৰারিতে ভেসজ্জত্থায সপ্পিআদিভেসজ্জপঞ্চকং ৰিঞ্ঞাপেতি চে, ‘‘নভেসজ্জেন করণীযেন ভেসজ্জং ৰিঞ্ঞাপেতী’’তি (পাচি. ৩০৯) ৰচনেন পাচিত্তিযন্তি (ৰজির. টী. পাচিত্তিয ৩১০) লিখিতং. ‘‘তযা ইমিনাৰ পৰারিতম্হা, অম্হাকঞ্চ ইমিনা চ ইমিনা চ অত্থো’’তি যথাভূতং আচিক্খিত্ৰা ৰিঞ্ঞাপেতুং গিলানোৰ লভতি, ন ইতরোতি চ, ‘‘অঞ্ঞস্স অত্থাযা’’তি অস্স ঞাতকপ্পৰারিতে, অত্তনো ৰা ঞাতকপ্পৰারিতেতি অত্থোতি চ, ‘‘অপরিযন্তপ্পৰারণায পৰারিতে’’তি সঙ্ঘৰসেন, পুগ্গলৰসেন চ পৰারেত্ৰা দাযকা. তস্মা ‘‘সঙ্ঘপ্পৰারণতা’’তি ৰত্ৰা ‘‘পুগ্গলপ্পৰারণতা’’তি ন ৰুত্তন্তি চ, ‘‘পরিযন্তাতিক্কমো’’তি ৰচনেন গিলানো গহিতো, তস্মা ‘‘গিলানাগিলানতা’’তি ন ৰুত্তং. এৰং সন্তেপি ‘‘সঙ্ঘপ্পৰারণায পৰারণতা’’তি পাঠোতি চ লিখিতং, ৰীমংসিতব্বং.

মহানামসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. উয্যুত্তসেনাসিক্খাপদৰণ্ণনা

হত্থিআদীসু একমেকন্তি অন্তমসো একপুরিসারুল়্হহত্থিম্পি, একং সরহত্থং পুরিসম্পি. সমুট্ঠানাদীনি এল়কলোমসদিসানি, ইদং পন লোকৰজ্জং, অকুসলচিত্তং তিৰেদন’’ন্তি পাঠো.

উয্যুত্তসেনাসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. সেনাৰাসসিক্খাপদৰণ্ণনা

কেনচি পলিবুদ্ধস্সাতি ৰেরিকেন ৰা ইস্সরেন ৰা কেনচি রুদ্ধস্স. সেনাপরিক্খেপেন ৰা পরিক্খেপারহট্ঠানেন ৰা সঞ্চরণট্ঠানপরিযন্তেন ৰা পরিচ্ছিন্দিতব্বা.

সেনাৰাসসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অচেলকৰগ্গো পঞ্চমো.

৬. সুরাপানৰগ্গো

১. সুরাপানসিক্খাপদৰণ্ণনা

‘‘সুরা’’তি ৰা ‘‘ন ৰট্টতী’’তি ৰা জানিত্ৰা পিৰনে অকুসলমেৰাতি লিখিতং. অকুসলচিত্তন্তি যেভুয্যেন তং সন্ধায কির ৰুত্তং. অথ কস্মা ৰিনযট্ঠকথাযং ‘‘অকুসলেনেৰ পাতব্বতাযা’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৩২৯) ৰুত্তন্তি চে? সচিত্তকপক্খে অকুসলেনেৰ পাতব্বতাযাতি.

সুরাপানসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. অঙ্গুলিপতোদকসিক্খাপদৰণ্ণনা

কাযসংসগ্গসঙ্ঘাদিসেসাপত্তিভাৰে সমানেপি ভিক্খুনিযাপি অনুপসম্পন্নেপি দুক্কটং, উপসম্পন্নে এৰ পাচিত্তিযন্তি এৰং পুগ্গলাপেক্খং দস্সেতুং ‘‘অঙ্গুলিপতোদকে পাচিত্তিয’’ন্তি ৰুত্তং. সতি করণীযেতি এত্থ পুরিসং সতি করণীযে আমসতোতি অধিপ্পাযো, ন ইত্থিং.

অঙ্গুলিপতোদকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. হসধম্মসিক্খাপদৰণ্ণনা

‘‘চিক্খল্লং ৰা’’তি ৰচনতো সক্খরম্পি খিপনকীল়ায কীল়তো দুক্কটমেৰ. উপরিগোপ্ফকে পাচিত্তিযং, অঞ্ঞত্থ দুক্কটন্তি পাচিত্তিযৰত্থুঅত্থৰসেন ‘‘উদকে হসধম্মে পাচিত্তিয’’ন্তি ৰুত্তং.

ইদং সঞ্ঞাৰিমোক্খং চে, তিকপাচিত্তিযং কথং;

কীল়িতংৰ অকীল়াতি, মিচ্ছাগাহেন তং সিযা.

এত্তাৰতা কথং কীল়া, ইতি কীল়াযং এৰাযং;

অকীল়াসঞ্ঞী হোতেত্থ, ৰিনযত্থং সমাদযে.

একন্তাকুসলো যস্মা, কীল়াযাভিরতমনো;

তস্মা অকুসলং চিত্তং, একমেৰেত্থ লব্ভতীতি. (ৰজির. টী. পাচিত্তিয ৩৩৬);

হসধম্মসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. অনাদরিযসিক্খাপদৰণ্ণনা

তস্স ৰচনন্তি ‘‘অযং উক্খিত্তকো ৰা ৰম্ভিতো ৰা গরহিতো ৰা ইমস্স ৰচনং অকতং ভৰিস্সতী’’তি অনাদরিযং করোতি. ধম্মন্তি কথাযং ধম্মো নস্সেয্য ৰা ৰিনস্সেয্য ৰা অন্তরধাযেয্য ৰা, তং ৰা অসিক্খিতুকামো অনাদরিযং করোতি. ‘‘লোকৰজ্জং অতিক্কমিত্ৰা ‘ইদং অম্হাকং আচরিযুগ্গহো’তি ৰদন্তস্স ন ৰট্টতী’’তি (ৰজির. টী. পাচিত্তিয ৩৪৪) লিখিতং.

অনাদরিযসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. জোতিসিক্খাপদৰণ্ণনা

‘‘ৰিসিব্বনাপেক্খো’’তি ৰুত্তত্তা অঞ্ঞস্স ৰট্টতি, অঞ্ঞেসঞ্চ.

জোতিনেকমনেকে ৰা, জালেন্তি মুনযো সহ;

একো সোপেতি নানেকো, অধিপ্পাযৰিসেসতো.

জোতিসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. দুব্বণ্ণকরণসিক্খাপদৰণ্ণনা

মোরক্খিমণ্ডলমঙ্গুলপিট্ঠীনন্তি ন একন্ততো, অধিকং, ওরঞ্চাতি ৰদন্তি. এককোণেপি ৰট্টতি, এৰং যত্থ কত্থচি একবিন্দুপি ৰট্টতীতি.

দুব্বণ্ণকরণসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. ৰিকপ্পনসিক্খাপদৰণ্ণনা

‘‘সমুট্ঠানাদীনি পঠমকথিনসদিসানি, ইদং পন কিরিযাকিরিয’’ন্তি পাঠো. এত্থ পরিভোগেন কাযকম্মং. অপচ্চুদ্ধরণেন ৰচীকম্মং.

ৰিকপ্পনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. অপনিধানসিক্খাপদৰণ্ণনা

সসূচিকে সূচিঘরে সূচিগণনায আপত্তিযোতি পোরাণা.

অপনিধানসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সুরাপানৰগ্গো ছট্ঠো.

৭. সপ্পাণকৰগ্গো

১. সঞ্চিচ্চসিক্খাপদৰণ্ণনা

ৰত্থুগণনায কম্মবন্ধগণনাচেতনামারণানং, ন কম্মবন্ধগণনায চেতনামারণা. এত্থ একচেতনায বহুপাণকা মরন্তীতি অযং ৰিভাগো ৰেদিতব্বো.

সঞ্চিচ্চসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. সপ্পাণকসিক্খাপদৰণ্ণনা

সপ্পাণকন্তি পাণকানং মরণৰসেন পাচিত্তিযং, ন সপ্পাণকউদকপরিভোগৰসেন পাচিত্তিযং, তস্মা এৰ ‘‘পণ্ণত্তিৰজ্জ’’ন্তি ৰুত্তং. অসুদ্ধচিত্তত্তা পাচিত্তিযং, সুদ্ধচিত্তে অনাপত্তি. পদীপুজ্জলনে ৰিয পণ্ণত্তিৰজ্জতা ৰুত্তাতি লিখিতং.

জলে পক্খিপনং পুব্বং, জলপ্পৰেসনং ইদং;

এৰং উভিন্নং নানাত্তং, ঞেয্যং ঞাণৰতা সদাতি. (ৰজির. টী. পাচিত্তিয ৩৮৭)

সপ্পাণকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. ঊনৰীসতিৰস্সসিক্খাপদৰণ্ণনা

অঞ্ঞং উপসম্পাদেতীতি –

উপজ্ঝাযো সচে সামং, কম্মৰাচঞ্চ সাৰেতি;

কম্মং রুহতি ইচ্চেকে, নেতি ৰিনযকোৰিদো.

দুক্কটং ৰিহিতং যস্মা, আচরিযস্স গণস্স চ;

তস্মা ভিন্নাৰ আচরিয-উপজ্ঝাযা ৰিসুং ইধাতি.

ঊনৰীসতিৰস্সসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. সংৰিধানসিক্খাপদৰণ্ণনা

ইধ একতোউপসম্পন্না, সিক্খমানা, সামণেরীতি ইমা তিস্সোপি সঙ্গহং গচ্ছন্তি, ইমাসং পন তিস্সন্নং সমযো রক্খতি, অযমিমাসং, মাতুগামস্স চ ৰিসেসোতি ৰেদিতব্বং.

সংৰিধানসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. উক্খিত্তসম্ভোগসিক্খাপদৰণ্ণনা

‘‘তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সট্ঠেনাতি লদ্ধিনানাসংৰাসকং সন্ধাযা’’তি লিখিতং. তিচিত্তন্তি এত্থ ৰিপাকাব্যাকতচিত্তেন সহসেয্যং কপ্পেয্যাতি এৰমত্থো দট্ঠব্বো. অঞ্ঞথা সচিত্তকত্তা সিক্খাপদস্স কিরিযাব্যাকতং সন্ধায ন যুজ্জতি.

উক্খিত্তসম্ভোগসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. কণ্টকসিক্খাপদৰণ্ণনা

‘‘অযং সমণুদ্দেসো পারাজিকো হোতি. সচে তং দিট্ঠিং পটিনিস্সজ্জতি, সঙ্ঘস্স আরোচেত্ৰা সঙ্ঘানুমতিযা পব্বাজেতব্বো’’তি পোরাণগণ্ঠিপদে ৰুত্তং, তং ন যুত্তং. দণ্ডকম্মনাসনা হি ইধাধিপ্পেতা. যদি সো পারাজিকো হোতি, লিঙ্গনাসনা নাম সিযা. ‘‘তে পটিসেৰতো নালং অন্তরাযাযা’’তি চ দিট্ঠি সত্থরি অসত্থাদিদিট্ঠি ন হোতি. সচে সা যস্স উপ্পজ্জতি, সো পারাজিকো হোতি, তস্মিম্পি এৰমেৰ পটিপজ্জিতব্বং, সংৰরে অতিট্ঠন্তো লিঙ্গনাসনায নাসেতব্বোতি (ৰজির. টী. পাচিত্তিয ৪২৮) আচরিযস্স তক্কো.

কণ্টকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সপ্পাণকৰগ্গো সত্তমো.

৮. সহধম্মিকৰগ্গো

৪. পহারসিক্খাপদৰণ্ণনা

অঙ্গেসু ন মোক্খাধিপ্পাযতা ৰিয অমরণাধিপ্পাযতা ৰত্তব্বাতি চে? ন ৰত্তব্বা. কস্মা? যো ভিক্খু সযং পহারং দাতুকামো, সো অধিপ্পাযেন তস্স মরণে পযোগৰিরহোৰাতি কত্ৰা অমরণাধিকারত্তা কেৰলং অমরণাধিপ্পাযো এৰ সোতি তা ৰিয তা ন ৰুত্তা. মোক্খাধিপ্পাযস্স পন কোপো নত্থি, তস্মা অনাপত্তীতি ৰুত্তং.

পহারসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. তলসত্তিকসিক্খাপদৰণ্ণনা

তলমেৰ তলসত্তিকং. ‘‘পোথনসমত্থট্ঠেন সত্তিক’’ন্তি একে. যস্মা পহরিতুকামতায পহরতো পুরিমেন পাচিত্তিযং, কেৰলং উচ্চারেতুকামতায উগ্গিরণমত্তে কতে ইমিনা পাচিত্তিযং. ইমিনা পন ৰিরজ্ঝিত্ৰা পহারো দিন্নো, তস্মা নপহরিতুকামতায দিন্নত্তা দুক্কটং. কিমিদং দুক্কটং পহারপচ্চযা, উদাহু উগ্গিরণপচ্চযাতি? পহারপচ্চযা এৰ দুক্কটং, পুরিমং উগ্গিরণপচ্চযা পাচিত্তিযন্তি সদুক্কটং পাচিত্তিযং যুজ্জতি. পুরিমঞ্হি উগ্গিরণং, পচ্ছা পহারো. ন চ পচ্ছিমং পহারং নিস্সায পুরিমং উগ্গিরণং অনাপত্তিৰত্থুকং ভৰিতুমরহতীতি নো তক্কোতি (ৰজির. টী. পাচিত্তিয ৪৫৬) আচরিযো.

তলসত্তিকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. সঞ্চিচ্চসিক্খাপদৰণ্ণনা

পরো কুক্কুচ্চং উপ্পাদেতু ৰা, মা ৰা, তং অপ্পমাণং. ‘‘কুক্কুচ্চুপাদন’’ন্তি ততিযমঙ্গং তস্স অধিপ্পাযৰসেন ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং.

সঞ্চিচ্চসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. উপস্সুতিসিক্খাপদৰণ্ণনা

উপস্সুতিন্তি যথা উপকুজ্ঝং ‘‘সমীপকুজ্ঝ’’ন্তি ৰুচ্চতি, তথা উপস্সুতি ‘‘সমীপস্সুতী’’তি ৰেদিতব্বা. যত্থ ঠিতো সুণাতি, তং ঠানন্তি অত্থো. সুতীতি পনেত্থ পরেসং ৰচনসদ্দো চ. সো হি সুয্যতীতি সুতি নাম. উপসুয্যতি ৰা এত্থাতি উপস্সুতি. ওকাসো হি সুতি নাম. ইমেসং সুত্ৰাতি এত্থ ‘‘ৰচন’’ন্তি পাঠসেসো.

সমুট্ঠানাদীনি অতীতদ্ৰযসদিসানীতি ন গহেতব্বানি. থেয্যসত্থসমুট্ঠানং. সিযা কিরিযং গন্ত্ৰা সৰনে. সিযা অকিরিযং ঠিতট্ঠানং আগন্ত্ৰা ৰদন্তানং অজানাপনৰসেন সমুট্ঠানতো. ‘‘সঞ্ঞাৰিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৰেদন’’ন্তি লিখিতং.

উপস্সুতিসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. কম্মপ্পটিবাহনসিক্খাপদৰণ্ণনা