সঙ্ঘাদিসেসকণ্ডং

১. সুক্কৰিস্সট্ঠিসিক্খাপদৰণ্ণনা

অঞ্ঞত্র সুপিনন্তাতি স্ৰাযং দুব্বলৰত্থুকত্তা চেতনায পটিসন্ধিং আকড্ঢিতুং অসমত্থা, সুপিনে উপট্ঠিতং নিমিত্তঞ্হি দুব্বলং. পৰত্তে পন অঞ্ঞেহি কুসলাকুসলেহি উপত্থম্ভিতা ৰিপাকং দেতি. কিঞ্চাপি ৰিপাকং দেতি, অথ খো অৰিসযে উপ্পন্নত্তা অব্বোহারিকাৰ সুপিনন্তচেতনাতি লিখিতং. যং পনেত্থ ‘‘সুপিনে উপট্ঠিতং নিমিত্তঞ্হি দুব্বল’’ন্তি ৰুত্তং, তং অনেকন্তং, ন চ আরম্মণদুব্বলতায চিত্তপ্পৰত্তি দুব্বলা অতীতানাগতারম্মণায, পঞ্ঞত্তারম্মণায ৰা অদুব্বলত্তা. তস্মা দুব্বলৰত্থুকত্তাতি দুব্বলহদযৰত্থুকত্তাতি নো তক্কোতি (ৰজির. টী. পারাজিক ২৩৬-২৩৭) আচরিযো. অৰত্থুকতায দুব্বলভাৰো যুজ্জতীতি চে? ন, অৰত্থুকায ভাৰনাপভৰায অতিরেকবলৰসম্ভৰতো. ভাৰনাবলসমপ্পিতঞ্হি চিত্তং অরূপম্পি সমানং অতিভারম্পি করজকাযং গহেত্ৰা একচিত্তক্খণেনেৰ ব্রহ্মলোকম্পি পাপেত্ৰা ঠপেতি, তপ্পটিভাগং অনপ্পিতম্পি কামাৰচরচিত্তং করজকাযং আকাসে লঙ্ঘনসমত্থং করোতি. কিং পনেত্থ তং অনুমানকরণং? যেন চিত্তস্সেৰ আনুভাৰোতি পঞ্ঞাযেয্য চিত্তানুভাৰেন ঠপনলঙ্ঘনাদিকিরিযাৰিসেসনিব্বত্তিদস্সনতো. পকতিচিত্তসমুট্ঠানরূপং ৰিয অসংসট্ঠত্তা, নিক্খমনত্তা চ ৰত্থিসীসং, কটি, কাযোতি তিধা সুক্কস্স ঠানং পকপ্পেন্তি আচরিযা. সপ্পৰিসং ৰিয তং দট্ঠব্বং, ন চ ৰিসে ঠাননিযমো, কোধৰসেন পস্সন্তস্স হোতি. এৰমস্স ন ঠাননিযমো, রাগৰসেন উপক্কমন্তস্স হোতীতি নো তক্কোতি আচরিযো.

‘‘দকসোতং অনোতিণ্ণেপী’’তি ইদং ‘‘ওতিণ্ণমত্তে’’তি ইমিনা ৰিরুজ্ঝতীতি চে, তং দস্সেতুং ‘‘ঠানতো পন চুত’’ন্তিআদিমাহ. তস্সত্থো – নিমিত্তে উপক্কমং কত্ৰা সুক্কং ঠানা চাৰেত্ৰা পুন ৰিপ্পটিসারৰসেন দকসোতোরোহণং নিৰারেতুং ন সক্কা, তথাপি অধিৰাসাধিপ্পাযেন অধিৰাসেত্ৰা অন্তরা দকসোততো উদ্ধং নিৰারেতুং অসক্কুণেয্যতায ‘‘বহি নিক্খন্তে ৰা’’তি ৰুত্তং, তস্মা ঠানা চুতঞ্হি অৰস্সং দকসোতং ওতরতীতি অট্ঠকথায অধিপ্পাযো. তস্মা উভযং সমেতীতি গহেতব্বো.

এত্থাহ – কস্মা ইমস্মিং সিক্খাপদে ‘‘যো পন ভিক্খূ’’তিআদিনা কারকো ন নিদ্দিট্ঠোতি? ৰুচ্চতে – অধিপ্পাযাপেক্খায ভাৰতো কারকো ন নিদ্দিট্ঠো তস্স সাপেক্খভাৰদস্সনত্থং. কথং? কণ্ডুৰনাদিঅধিপ্পাযচেতনাৰসেন চেতেন্তস্স কণ্ডুৰনাদিউপক্কমেন উপক্কমন্তস্স মেথুনরাগৰসেন ঊরুআদীসু দুক্কটৰত্থূসু, ৰণাদীসু থুল্লচ্চযৰত্থূসু চ উপক্কমন্তস্স সুক্কৰিসট্ঠিযা সতিপি ন সঙ্ঘাদিসেসো ‘‘অনাপত্তি ভিক্খু ন মোচনাধিপ্পাযস্সা’’তি (পারা. ২৬৩) ৰচনতো. তস্মা তদত্থদস্সনত্থং ইধ কারকো ন নিদ্দিট্ঠো. অঞ্ঞথা ‘‘যো পন ভিক্খু সঞ্চেতনিকং সুক্কৰিসট্ঠিং আপজ্জেয্য, সঙ্ঘাদিসেসো’’তি নিদ্দিট্ঠে কারকে ‘‘চেতেতি ন উপক্কমতি মুচ্চতি, অনাপত্তী’’তি (পারা. ২৬২) ৰুত্তৰচনৰিরোধো. তথা ‘‘সঞ্চেতনিকায সুক্কৰিসট্ঠিযা অঞ্ঞত্র সুপিনন্তা সঙ্ঘাদিসেসো’’তি ভুম্মে নিদ্দিট্ঠেপি সো এৰ ৰিরোধো হেত্ৰত্থনিযমসিদ্ধিতো. তস্মা তদুভযম্পি ৰচনক্কমং অৰত্ৰা ‘‘সঞ্চেতনিকা সুক্কৰিসট্ঠি অঞ্ঞত্র সুপিনন্তা সঙ্ঘাদিসেসো’’তি ৰুত্তং. তত্থ নিমিত্তত্থে ভুম্মৰচনাভাৰতো হেত্ৰত্থনিযমো ন কতো হোতি. তস্মিং অকতে সঞ্চেতনিকা সুক্কৰিসট্ঠি অঞ্ঞত্র সুপিনন্তা সঙ্ঘাদিসেসোতি, উপক্কমে অসতি অনাপত্তীতি অযমত্থো দীপিতো হোতীতি ৰেদিতব্বং.

ইমস্মিং সিক্খাপদে দ্ৰে আপত্তিসহস্সানি হোন্তি. কথং? অত্তনো হত্থাদিভেদে অজ্ঝত্তরূপে রাগূপত্থম্ভনৰসেন অঙ্গজাতে কম্মনিযপ্পত্তে আরোগ্যত্থায নীলং মোচেন্তস্স একা আপত্তি, অজ্ঝত্তরূপে এৰ রাগূপত্থম্ভে পীতকাদীনং মোচনৰসেন নৰাতি দস. এৰং ‘‘সুখত্থাযা’’তিআদীনং নৰন্নং ৰসেনাতি রাগূপত্থম্ভে অজ্ঝত্তরূপৰসেন সতং. এৰমেৰং ৰচ্চপ্পস্সাৰৰাতউচ্চালিঙ্গপাণকদট্ঠূপত্থম্ভেসু চ সতং সতং কত্ৰা সব্বং পঞ্চসতং. যথা অজ্ঝত্তরূপে পঞ্চসতং, এৰং বহিদ্ধারূপে ৰা অজ্ঝত্তবহিদ্ধারূপে ৰা আকাসে ৰা কটিং কম্পেন্তোতি দ্ৰে সহস্সানি আপত্তিযো হোন্তীতি.

সুক্কৰিস্সট্ঠিসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. কাযসংসগ্গসিক্খাপদৰণ্ণনা

‘‘ওতিণ্ণো’’তি ইমিনাস্স সেৰনাধিপ্পাযতা দস্সিতা. তেনেৰ ‘‘কাযসংসগ্গরাগসমঙ্গিস্সেতং অধিৰচন’’ন্তি ৰুত্তং. ‘‘ৰিপরিণতেন…পে… সদ্ধি’’ন্তি ইমিনাস্স ৰাযামো দস্সিতো. ‘‘সদ্ধি’’ন্তি হি পদং সংযোগং দীপেতি, সো চ সংযোগো সমাগমো. কেন চিত্তেন? ৰিপরিণতেন চিত্তেন, ন পত্তপ্পটিগ্গহণাধিপ্পাযাদিনাতি অধিপ্পাযো. ‘‘কাযসংসগ্গং সমাপজ্জেয্যা’’তি ইমিনাস্স ৰাযমতো ফস্সপ্পটিৰিজাননা দস্সিতা হোতি. ৰাযমিত্ৰা ফস্সং পটিৰিজানন্তো হি সমাপজ্জতি নাম. এৰমস্স তিৰঙ্গসম্পত্তি দস্সিতা হোতি. অথ ৰা ওতিণ্ণো ৰিপরিণতেন চিত্তেন যক্খাদিনা সত্তো ৰিয. উপযোগত্থে ৰা এতং করণৰচনং, ওতিণ্ণো ৰিপরিণতং চিত্তং কূপাদিং ৰিয সত্তো. অথ ৰা ‘‘রাগতো উত্তিণ্ণো ভৰিস্সামী’’তি ভিক্খুভাৰং উপগতোপি যো পন ভিক্খু ততো উত্তিণ্ণাধিপ্পাযতো ৰিপরিণতেন চিত্তেন হেতুভূতেন তমেৰ রাগং ওতিণ্ণো. মাতুগামেন অত্তনো সমীপং ৰা আগতেন, অত্তনা উপগতেন ৰা. এতেন মাতুগামস্স সারত্ততা ৰা হোতু, ৰিরত্ততা ৰা, সা ইধ অপ্পমাণং.

হত্থগ্গাহং ৰাতি এত্থ হত্থেন সব্বোপি উপাদিন্নকো কাযো সঙ্গহিতো, ন ভিন্নসন্তানো তপ্পটিবদ্ধো ৰত্থালঙ্কারাদি. ৰেণিগ্গহণেন অনুপাদিন্নকো অভিন্নসন্তানো কেসলোমনখগ্গদন্তগ্গাদিকো কম্মপচ্চযউতুসমুট্ঠানো গহিতোতি ৰেদিতব্বং. তেনেৰাহ ‘‘অন্তমসো লোমেন লোমং ফুসন্তস্সাপী’’তি. তেন অঞ্ঞতরস্স ৰা…পে… পরামসনন্তি এত্থ অনুপাদিন্নকানম্পি সেসলোমাদীনং অঙ্গভাৰো ৰেদিতব্বো. এৰং সন্তে ‘‘ফস্সং পটিজানন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসো’’তি ইমিনা ৰিরুজ্ঝতীতি চে? ন, তদত্থজাননতো. ফুট্ঠভাৰং পটিৰিজানন্তোপি ফস্সং পটিজানাতি নাম, ন কাযৰিঞ্ঞাণুপ্পত্তিযা এৰ. অনেকন্তিকঞ্হেত্থ কাযৰিঞ্ঞাণং. তস্মা এৰ ইধ ফস্সপ্পটিৰিজাননং অঙ্গন্ত্ৰেৰ ন ৰুত্তং. তস্মিঞ্হি ৰুত্তে ঠানমেতং ৰিজ্জতি ‘‘ন চ মে লোমঘট্টনেন কাযৰিঞ্ঞাণং উপ্পন্নং, তস্মিং ‘ন ফস্সং পটিজানামী’তি অনাপন্নসঞ্ঞী সিযা’’তি. ‘‘ৰেণী নাম কহাপণমালাদিসম্পযুত্তং, তত্থ ‘ৰেণিং গণ্হিস্সামী’তি কহাপণমালাদিং এৰ গণ্হাতি, ন লোমং, নত্থি সঙ্ঘাদিসেসো’’তি ৰদন্তি. ৰীমংসিতব্বং.

কাযসংসগ্গসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. দুট্ঠুল্লৰাচাসিক্খাপদৰণ্ণনা

‘‘কদা তে মাতা পসীদিস্সতী’’তি আযাচনং দুট্ঠুল্লৰাচায সিখাপত্তলক্খণদস্সনত্থং ৰুত্তং, ন মেথুনুপসংহিতেযেৰ দুট্ঠুল্লৰাচাতি দস্সনত্থং. ‘‘উভতোব্যঞ্জনকাসী’’তি ৰচনং পন পুরিসনিমিত্তেন অসঙ্ঘাদিসেসৰত্থুনা মিস্সৰচনং, পুরিসউভতোব্যঞ্জনকস্স চ ইত্থিনিমিত্তং পটিচ্ছন্নং, ইতরং পাকটং. যদি তম্পি জনেতি, কথং ‘অনিমিত্তাসী’তিআদীনি পদানি ন সঙ্ঘাদিসেসং জনেন্তী’’তি একে, তং ন যুত্তং পুরিসস্সাপি নিমিত্তাধিৰচনত্তা. ‘‘মেথুনুপসংহিতাহি সঙ্ঘাদিসেসো’’তি (পারা. ২৪৮) মাতিকাযং লক্খণস্স ৰুত্তত্তা চ মেথুনুপসংহিতাহি ওভাসনে পটিৰিজানন্তিযা সঙ্ঘাদিসেসো, অপ্পটিৰিজানন্তিযা থুল্লচ্চযং, ইতরেহি ওভাসনে পটিৰিজানন্তিযা থুল্লচ্চযং, অপ্পটিৰিজানন্তিযা দুক্কটন্তি একে, ৰিচারেত্ৰা গহেতব্বং. এত্থাহ – ‘‘সিখরণী’’তিআদীহি অক্কোসন্তস্স পটিঘচিত্তং উপ্পজ্জতি, কস্মা ‘‘তিৰেদন’’ন্তি অৰত্ৰা ‘‘দ্ৰিৰেদন’’ন্তি ৰুত্তন্তি? রাগৰসেন অযং আপত্তি, ন পটিঘৰসেন. তস্মা রাগৰসেনেৰ পৰত্তো অক্কোসো ইধ অধিপ্পেতো. তস্মা ‘‘দ্ৰিৰেদন’’ন্তি ৰচনং সুৰুত্তমেৰ.

দুট্ঠুল্লৰাচাসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. অত্তকামসিক্খাপদৰণ্ণনা

দুট্ঠুল্লোভাসনে ৰুত্তপ্পকারাযাতি দুট্ঠুল্লাদুট্ঠুল্লজাননসমত্থায. পরস্স ভিক্খুনো অত্তকামপারিচরিযায ৰণ্ণভণনে দুক্কটং, ‘‘যো তে ৰিহারে ৰসতি, তস্স অগ্গদানং মেথুনং ধম্মং দেহী’’তি পরিযাযৰচনেপি দুক্কটং, ‘‘অত্তকামপারিচরিযায ৰণ্ণং ভাসেয্য, যা মাদিসং সীলৰন্ত’’ন্তি চ ৰুত্তত্তাতি একে. পঞ্চসু অঙ্গেসু সব্ভাৰা সঙ্ঘাদিসেসোৰাতি একে, ৰিচারেত্ৰা গহেতব্বং. ‘‘ইমস্মিং সিক্খাপদদ্ৰযে কাযসংসগ্গে ৰিয যক্খিপেতীসুপি দুট্ঠুল্লত্তকআমৰচনে থুল্লচ্চযন্তি ৰদন্তি. অট্ঠকথাসু পন নাগত’’ন্তি (ৰজির. টী. পারাজিক ২৯৫) লিখিতং. উভতোব্যঞ্জনকো পন পণ্ডকগতিকোৰ.

অত্তকামসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. সঞ্চরিত্তসিক্খাপদৰণ্ণনা

অলংৰচনীযাতি ন ৰচনীযা, নিৰারণে অলং-সদ্দো, ন অলংৰচনীযা নালংৰচনীযা. ‘‘পটিগ্গণ্হাতি ৰীমংসতি পচ্চাহরতি, আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্সা’’তি (পারা. ৩০৫) ৰুত্তত্তা যস্স একন্তেন সঙ্ঘাদিসেসো হোতি, তস্স পটিগ্গণ্হনৰীমংসনপযোগা এতে দুক্কটথুল্লচ্চযা নত্থীতি ৰদন্তীতি লিখিতং. কিঞ্চাপি এত্থ ‘‘ইত্থী নাম মনুস্সিত্থী, ন যক্খী ন পেতী ন তিরচ্ছানগতা. পুরিসো নাম মনুস্সপুরিসো, ন যক্খো ন পেতো ন তিরচ্ছানগতো’’তি পাল়ি নত্থি, তথাপি কাযসংসগ্গাদীসু ‘‘মাতুগামো নাম মনুস্সিত্থী’’তি (পারা. ২৮৫) ইত্থিৰৰত্থানস্স কতত্তা ইধাপি মনুস্সিত্থী এৰাতি পঞ্ঞাযতি. মেথুনপুব্বভাগসামঞ্ঞতো ইত্থিৰৰত্থানেন পুরিসৰৰত্থানং কতমেৰ হোতি. তেনেৰাহ ‘‘যেসু সঞ্চরিত্তং সমাপজ্জতি, তেসং মনুস্সজাতিকতা’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. সঞ্চরিত্তসিক্খাপদৰণ্ণনা). কাযসংসগ্গাদীসু চ পণ্ডকযক্খিপেতিযো থুল্লচ্চযৰত্থুকাৰ ৰুত্তা, তথা ইধাপি, পণ্ডকসভাৰত্তা মনুস্সউভতোব্যঞ্জনকো চ থুল্লচ্চযৰত্থুকোৰ হোতি. সেসা মনুস্সপুরিসঅমনুস্সপণ্ডকউভতোব্যঞ্জনকতিরচ্ছানগতপুরিসাদযো দুক্কটৰত্থুকাৰ মিচ্ছাচারদস্সনসভাৰতোতি ৰেদিতব্বং.

সঞ্চরিত্তসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. কুটিকারসিক্খাপদৰণ্ণনা

কিং ভন্তেতি এত্তকেপি ৰুত্তে. পুচ্ছিতো যদত্থায পৰিট্ঠো, তং কথেতুং লভতি পুচ্ছিতপঞ্ঞত্তা ভিক্খাচারৰত্তেতি লিখিতং. হত্থকম্মং যাচিতো ‘‘উপকরণং, মূলং ৰা দস্সতী’’তি যাচতি, ৰট্টতি, ন ৰট্টতীতি? ৰট্টতি সেনাসনে ওভাসপরিকথাদীনং লদ্ধত্তাতি একে. তিহত্থা ৰাতি এত্থ ৰড্ঢকিহত্থেন তিহত্থা. ‘‘পমাণযুত্তো মঞ্চোতি পকতিৰিদত্থিযা নৰৰিদত্থিপ্পমাণমঞ্চো, সো তত্থ ইতো চ ন সঞ্চরতি, তস্মা চতুহত্থৰিত্থারা ন হোতী’’তিআদি লিখিতং. অকুটিযা পন ৰত্থুদেসনাকিচ্চং নত্থি উল্লিত্তাৰলিত্তং কাতুং ৰুত্তত্তা. ‘‘উল্লিত্তাদিভাৰো…পে… ‘ছদনমেৰ সন্ধায ৰুত্তো’তি যুত্তমিদং. কস্মাতি চে? যস্মা মত্তিকামযভিত্তিং উট্ঠাপেত্ৰা উপরি উল্লিত্তং ৰা অৰলিত্তং ৰা উভযং ৰা ভিত্তিযা ঘটিতং করোন্তস্স আপত্তি এৰ ৰিনাপি ভিত্তিলেপেনা’’তি লিখিতং. এৰমেত্থ থম্ভতুলাপিট্ঠসঙ্ঘাটাদি নিরত্থকং সিযা. তস্মা ৰিচারেত্ৰাৰ গহেতব্বং. ‘‘উপোসথাগারম্পি ভৰিস্সতি, অহম্পি ৰসিস্সামী’’তি ৰা ‘‘ভিক্খূহি ৰা সামণেরেহি ৰা একতো ৰসিস্সামী’’তি ৰা করোন্তস্স ৰট্টতি এৰ. কস্মা? ‘‘অত্তুদ্দেস’’ন্তি ৰুত্তত্তাতি লিখিতং.

ইদং পন সিক্খাপদং চতুত্থপারাজিকং ৰিয নিদানাপেক্খং. ন হি ৰগ্গুমুদাতীরিযা ভিক্খূ সযমেৰ অত্তনো অসন্তং উত্তরিমনুস্সধম্মং মুসাৰাদলক্খণং পাপেত্ৰা ভাসিংসু. অঞ্ঞমঞ্ঞঞ্হি তে উত্তরিমনুস্সধম্মৰণ্ণং ভাসিংসু. ন চ তাৰতা পারাজিকৰত্থু হোতি, তত্তকেন পন লেসেন ভগৰা তং ৰত্থুং নিদানং কত্ৰা পারাজিকং পঞ্ঞপেসি, তথা ইধাপি. ন হি নিদানে ‘‘অদেসিতৰত্থুকাযো সারম্ভাযো অপরিক্কমনাযো’’তি ৰুত্তং. ‘‘অপ্পমাণিকাযো’’তি পন ৰুত্তত্তা পমাণমতিক্কমন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসোৰ নিদানাপেক্খো. তত্থ সারম্ভে অপরিক্কমনে সঙ্ঘাদিসেসপ্পসঙ্গং ৰিয দিস্সমানং ‘‘ৰিভঙ্গো তংনিযমকো’’তি ৰুত্তত্তা ৰিভঙ্গে ন নিৰারেতি. তথা মহল্লকে.

এত্থাহ – কিমত্থং মাতিকাযং দুক্কটৰত্থু ৰুত্তং, ননু ৰিভঙ্গে এৰ ৰত্তব্বং সিযাতি? এৰমেতং. কিং নু ভিক্খূ অভিনেতব্বা ৰত্থুদেসনায, তেহি ভিক্খূহি ৰত্থু দেসেতব্বং, কীদিসং? অনারম্ভং সপরিক্কমনন্তি. ইতরঞ্হি ‘‘সারম্ভে চে ভিক্খু ৰত্থুস্মিং অপরিক্কমনে’’তি এৰং অনুপ্পসঙ্গৰসেন আগতত্তা ৰুত্তং. যস্মা ৰত্থু নাম অত্থি সারম্ভং অপরিক্কমনং, অত্থি অনারম্ভং সপরিক্কমনং, অত্থি সারম্ভং সপরিক্কমনং, অত্থি অনারম্ভং অপরিক্কমনন্তি বহুৰিধং, তস্মা বহুৰিধত্তা ৰত্থু দেসেতব্বং অনারম্ভং সপরিক্কমনং, নেতরন্তি ৰুত্তং হোতি. কিমত্থিকা পনেত্থ ৰত্থুদেসনাতি চে? গরুকাপত্তিপঞ্ঞাপনহেতুপরিৰজ্জনুপাযত্তা. ৰত্থুঅদেসনা হি গরুকাপত্তিপঞ্ঞাপনহেতুভূতা. গরুকাপত্তিপঞ্ঞাপনং অকতৰিঞ্ঞত্তিগিহিপীল়াজননং, অত্তদুক্খপরদুক্খহেতুভূতো চ সারম্ভভাৰোতি এতে ৰত্থুদেসনাপদেসেন উপাযেন পরিৰজ্জিতা হোন্তি. ন হি ভিক্খূ অকপ্পিযকুটিকরণত্থং গিহীনং ৰা পীল়ানিমিত্তং, সারম্ভৰত্থুকুটিকরণত্থং ৰা ৰত্থুং দেসেন্তীতি. হোন্তি চেত্থ –

‘‘দুক্কটস্স হি ৰত্থূনং, মাতিকায পকাসনা;

গরুকাপত্তিহেতূনং, তেসং এৰং পকাসিতা.

‘‘ৰত্থুস্স দেসনুপাযেন, গরুকাপত্তিহেতুযো;

ৰজ্জিতা হোন্তি যং তস্মা, সারম্ভাদি জহাপিত’’ন্তি.

কুটিকারসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. ৰিহারকারসিক্খাপদৰণ্ণনা

কিরিযামত্ততো সমুট্ঠানভাৰতো অকিরিযমেৰেতং. তং দেসনাঅকরণৰসেন. ভিক্খূ ৰা অনভিনেয্যাতি এত্থ ৰা-সদ্দো অৰধারণত্থোতি ৰেদিতব্বো. ‘‘আযস্মা ছন্নো চেতিযরুক্খং ছেদাপেসী’’তি (পারা. ৩৬৫) আগতত্তা ইদম্পি নিদানাপেক্খন্তি ৰেদিতব্বং.

ৰিহারকারসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. দুট্ঠদোসসিক্খাপদৰণ্ণনা

‘‘কস্মা মম ৰন্দনাদীনি…পে… ‘ঘটিতেযেৰ সীসং এতী’তি ৰুত্তত্তা অন্তিমৰত্থুঅজ্ঝাপন্নকং ৰন্দিতুং ন ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি, তং ন গহেতব্বং. পরিৰারাৰসানে উপালিপঞ্চকে ‘‘কতি নু খো, ভন্তে, অৰন্দিযা’’তিআদিনা (পরি. ৪৬৭) ৰুত্তপাল়িযং অৰুত্তত্তা, ‘‘পচ্ছা উপসম্পন্নেন পুরে উপসম্পন্নো ৰন্দিযো’’তি (পরি. ৪৬৮) ৰুত্তত্তা চ, তস্মা এৰ ইমিস্সং কঙ্খাৰিতরণিযং ‘‘উপসম্পন্নোতি সঙ্খ্যুপগমন’’ন্তি ৰুত্তং. সুত্তাধিপ্পাযো পন এৰং গহেতব্বো – অৰন্দন্তো সামীচিপ্পটিক্খেপসঙ্খাতায চোদনায চোদেতি নামাতি দস্সনত্থং ৰুত্তন্তি. তস্মা এৰ ‘‘এত্তাৰতা চ চোদনা নাম হোতী’’তি ৰুত্তং. ইধ অধিপ্পেতং আপত্তিআপজ্জনাকারং দস্সেতুং ‘‘‘কস্মা মম ৰন্দনাদীনি ন করোসী’তিআদি ৰুত্ত’’ন্তি লিখিতং.

কতূপসম্পদন্তি যস্স উপসম্পদা রুহতি, তং, পণ্ডকাদযো. ঠপনক্খেত্তন্তি এত্থ সব্বসঙ্গাহিকং, পুগ্গলিকঞ্চাতি দুৰিধং পৰারণাঠপনং. তত্থ সব্বসঙ্গাহিকে ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো…পে… তেৰাচিকং পৰারে’’তি সু-কারতো যাৰ রে-কারো. পুগ্গলিকঠপনে পন ‘‘সঙ্ঘং, ভন্তে, পৰারেমি…পে… পস্সন্তো পটী’’তি সং-কারতো যাৰ অযং সব্বপচ্ছিমো টি-কারো, এত্থন্তরে একপদেপি ঠপেন্তেন ঠপিতা হোতি. উপোসথে পন ইমিনানুসারেন ৰিসেসো ৰেদিতব্বো ‘‘করেয্যা’’তি রে-কারে অনতিক্কমন্তে.

দুট্ঠদোসসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. অঞ্ঞভাগিযসিক্খাপদৰণ্ণনা

অঞ্ঞভাগো ৰা অস্স অত্থীতি যথা সুৰণ্ণস্সেদং সোৰণ্ণমিত্যত্র সুৰণ্ণৰা অনেন সুৰণ্ণো ইত্যুচ্চতে. তং পটিমায সরীরং, সিলাপুত্তকস্স সরীরন্তি চ নিদস্সনং. ছগলকস্স ‘‘দব্বো’’তি দিন্নং নামং ‘‘দেসো’’তি ৰুচ্চতি. কস্মা? থেরং অনুদ্ধংসেতুং থেরস্সাপি অপদিসিতব্বত্তা. অঞ্ঞম্পি ৰত্থুং ন থেরংযেৰ. লিস্সতি সিলিস্সতি ৰোহারমত্তেনেৰন অত্থতো. ঈসকং অল্লীযতীতি লেসোতি অধিপ্পাযো. লিসসেলছকোলঅল্লীভাৰে. তেন ৰুত্তং ‘‘ঈসকং অল্লীযতীতি লেসো’’তি. যস্মা দেসলেসা অত্থতো নিন্নানাকরণং, তস্মা ‘‘কিঞ্চিদেসং লেসমত্তং উপাদাযা’’তি পদং উদ্ধরিত্ৰা ‘‘দস লেসা জাতিলেসো’’তিআদি (পারা. ৩৯৪) পদভাজনে ৰুত্তং.

অট্ঠুপ্পত্তিৰসেনেৰ আৰিভূতন্তি এত্থ কিঞ্চ ভিয্যো অনিযমত্তা. ন হি মেত্তিযভূমজকানং ৰিয অঞ্ঞেসং সব্বেসম্পি ‘‘ছগলকমেৰেত্থ অঞ্ঞভাগিযং অধিকরণং হোতি, অঞ্ঞং গোমহিংসাদিকম্পি হোতি, ন চ মেত্তিযভূমজকা ৰিয সব্বেপি নামলেসমত্তমেৰ উপাদিযন্তি, অঞ্ঞম্পি জাতিলেসাদিং উপাদিযন্তি, তস্মা অনিযমত্তা ন ৰিভত্তং. কিঞ্চ ভিয্যো তথাৰুত্তে ছগলকস্সেৰ অঞ্ঞভাগিযতা সম্ভৰতি, ন অঞ্ঞস্স, যেন সোৰ দস্সিতো. লেসো চ নাম লেসোৰ, ন জাতিআদি, যেন সোৰ দস্সিতোতি এৰং মিচ্ছাগাহপ্পসঙ্গতোতি ৰেদিতব্বং. ইধ চ…পে… সঞ্ঞিনোপীতি ইমস্মিং সিক্খাপদে চ অমূলকসিক্খাপদে চাতি অত্থো.

অঞ্ঞভাগিযসিক্খং যো, নেৰ সিক্খতি যুত্তিতো;

গচ্ছে ৰিনযৰিঞ্ঞূহি, অঞ্ঞভাগিযতংৰ সো. (ৰজির. টী. পারাজিক ৪০৮);

অঞ্ঞভাগিযসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১১. ভেদানুৰত্তকসিক্খাপদৰণ্ণনা

তিণ্ণং উদ্ধং কম্মারহা…পে… করোতীতি এত্থ ‘‘ইমে চত্তারো’’তি ৰা ‘‘ইমঞ্চ ইমঞ্চা’’তি ৰা ৰত্ৰা কাতুং ন ৰট্টতীতি লিখিতং.

ভেদানুৰত্তকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১২. দুব্বচসিক্খাপদৰণ্ণনা

দুক্খেন ৰত্তব্বো দুব্বচো. ৰুচ্চমানো ন সহতি.

দুব্বচসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নিগমনৰণ্ণনা

‘‘নামমত্তৰসেনা’’তি পাঠো. ‘‘নামগোত্তৰসেনা’’তি লিখিতং. ইদং ৰুত্তং হোতি – ‘‘অযং কিরিযা ভিক্খূনং কাতুং ন ৰট্টতী’’তি জানিত্ৰা সচে ছাদেতি, ছন্নাৰ হোতীতি অত্থো. সভাগমত্তমেৰাতি অৰেরিসভাগমত্তমেৰাতি অধিপ্পাযো.

ৰত্থু চেৰ গোত্তঞ্চাতি এত্থ ৰত্থূতি ৰীতিক্কমনং অসুচিমুচ্চনং. গোত্তন্তি গং তাযতীতি গোত্তং, সজাতিতো অঞ্ঞত্থ গন্তুং অদত্ৰা গং বুদ্ধিং, ৰচনঞ্চ তাযতীতি অত্থো. ৰত্থু চ সজাতিমেৰ গচ্ছতি. সজাতি নামেত্থ অঞ্ঞেহি ৰিসিট্ঠাৰিসিট্ঠভূতা কিরিযা, ন কাযসংসগ্গাদি. নামঞ্চেৰ আপত্তি চাতি এত্থ আপত্তীতি ৰীতিক্কমেনাপন্নাপত্তিযা নামং.

পুন আগতাগতানং ভিক্খূনং আরোচেন্তেনাতি এত্থ দ্ৰিন্নং আরোচেন্তেন ‘‘আযস্মন্তা ধারেন্তু’’তিণ্ণং ৰা অতিরেকানং ৰা আরোচেন্তেন ‘‘আযস্মন্তো ধারেন্তূ’’তি এৰং আরোচনৰিধানং ৰেদিতব্বং. ৰত্তভেদঞ্চ রত্তিচ্ছেদঞ্চ অকত্ৰাতি এত্থ ঠপেত্ৰা নৰকতরং পারিৰাসিকং অৰসেসানং অন্তমসো মূলাযপটিকস্সনারহাদীনম্পি অভিৰাদনাদিসাদিযনে, পটিপাটিযা নিসীদনে, ওৰদনে, কম্মিকানং গরহণে চাতিআদীসু ৰত্তভেদো হোতি. দস্সনসৰনৰিসযেসু অনারোচনে চ ভিক্খূহি একচ্ছন্নে ৰসনে চ অজানন্তস্সেৰ ৰিহারে ভিক্খূনং আগন্ত্ৰা গমনে চাতিআদীসু রত্তিচ্ছেদো হোতি. নানাসংৰাসকেহি ৰিনযকম্মাভাৰতো তেসং অনারোচনে রত্তিচ্ছেদো ন হোতি. ‘‘দ্ৰে লেড্ডুপাতে অতিক্কমিত্ৰা’’তি ৰচনতো অন্তো ন ৰট্টতি. নিক্খিত্তৰত্তেনেৰ হুত্ৰা ৰিচরন্তেন যস্স সন্তিকে পুব্বে সমাদিযিত্ৰা আরোচিতং, তস্সাপি সন্তিকে পচ্ছা নিক্খিপনকালে আরোচেত্ৰাৰ নিক্খিপিতব্বং. তস্মা পুন সমাদানকালেপি সো চে ততো গচ্ছতি, তং দিৰসং অগন্ত্ৰা দিৰা আরোচেত্ৰাপি যদি এৰং অতীতদিৰসং হোতি, ‘‘অরুণে উট্ঠিতে তস্স সন্তিকে আরোচেত্ৰা ৰত্তং নিক্খিপিত্ৰা ৰিহারং গন্তব্বন্তি তস্স সন্তিকে আরোচেত্ৰা ৰত্তং নিক্খিপিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. অপিচ ‘‘ৰিহারং গন্ত্ৰা যং সব্বপঠমং ভিক্খুং পস্সতি, তস্স আরোচেত্ৰা নিক্খিপিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. সচে রত্তিচ্ছেদো হোতি, ৰিহারসীমাপরিযাপন্নানং সব্বেসং আরোচেতব্বং সিযা. ‘‘তস্স আরোচেত্ৰা’’তি ইদং পন পুব্বে অনারোচিতং সন্ধায ৰত্তভেদরক্খণত্থং ৰুত্তং. তস্মা এৰ সমন্তপাসাদিকাযং (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৯৭) এৰং ৰুত্তং ‘‘অঞ্ঞং ৰিহারতো নিক্খন্তং ৰা আগন্তুকং ৰা’’তি.

সুদ্ধন্তপরিৰাসে পন সচে ‘‘মাসমত্তং অসুদ্ধোম্হী’’তি অগ্গহেসি, পরিৰসন্তো পুন ঊনং ৰা অধিকং ৰা সন্নিট্ঠানং করোতি, তত্তকম্পি পরিৰসিতব্বমেৰ, পরিৰাসদানকিচ্চং নত্থি. অযঞ্হি সুদ্ধন্তপরিৰাসো নাম উদ্ধম্পি আরোহতি, হেট্ঠাপি ওরোহতি. ইদমস্স লক্খণং.

সমোদহিত্ৰাতি মূলাপত্তিট্ঠানে ঠপেত্ৰা, পক্খিপিত্ৰাতি অত্থো. অপ্পটিচ্ছন্না চে অন্তরাপত্তি, মূলায পটিকস্সনং অকত্ৰা পুব্বে গহিতপরিৰাসেনেৰ পরিৰসিতব্বং. যো পন আপত্তিং আপজ্জিত্ৰা ৰিব্ভমিত্ৰা পুন উপসম্পন্নো হুত্ৰাপি পটিচ্ছাদেতি, যো চ পুব্বে পটিচ্ছাদেত্ৰা পচ্ছা ন পটিচ্ছাদেতি, যো চ উভযত্থ পটিচ্ছাদেতি, সব্বেসং পটিচ্ছন্নদিৰসৰসেন পরিৰাসো দাতব্বো. ‘‘পুরিমস্মিং আপত্তিক্খন্ধে ৰা’’তি চ ‘‘পচ্ছিমস্মিং আপত্তিক্খন্ধে ৰা’’তি (চূল়ৰ. ১৬৬ আদযো) চ পাল়িযং ৰুত্তত্তা দ্ৰে ভিক্খূ ৰিসুদ্ধিকং আপন্না হোন্তি, তে সুদ্ধিকদিট্ঠিনো হোন্তি. একো ছাদেতি, একো ন ছাদেতি. যো ছাদেতি, সো দুক্কটং দেসাপেতব্বো. ‘‘উভোপি যথাধম্মং কারাপেতব্বা’’তি (চূল়ৰ. ১৮১) ৰচনতো যং কঞ্চি আপত্তিং ছাদেত্ৰা দুক্কটং আপজ্জতীতি ৰেদিতব্বো.

তেসু গতেসু ৰা অগতেসু ৰা পুরিমনযেনেৰ পটিপজ্জিতব্বন্তি এত্থ ঊনে গণে চরণং, অনুট্ঠহনং একরত্তম্পি গণেন ৰিপ্পৰাসং, সচে রত্তিযা একক্খণেন সঙ্ঘো ৰসতি, সচে সো পুরে অরুণমেৰ কেনচি করণীযেন গতোতি এত্থপি মানত্তেপি এৰং জাতে. ‘‘অযঞ্চ যস্মা গণস্স আরোচেত্ৰা, ভিক্খূনঞ্চ অত্থিভাৰং সল্লক্খেত্ৰাৰ ৰসি, তেনস্স ঊনে গণে চরণদোসো ৰা ৰিপ্পৰাসো ৰা ন হোতী’’তি (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৯৭) সমন্তপাসাদিকাযং ৰুত্তং. তস্মা তেন আরোচিতে মুহুত্তম্পি নিসীদিত্ৰা গতেপি ৰিপ্পৰাসো নত্থি. পারিৰাসিকস্স, উক্খিত্তকস্স চ পকতত্তেন তস্মিং ৰসনং উদকপাতেন ৰারিতং, তস্মা নানূপচারেপি একচ্ছন্নে ন ৰট্টতি.

ইদানি পাঠৰিচারণা ৰেদিতব্বা – ‘‘নৰ পঠমাপত্তিকা চত্তারো যাৰততিযকা’’তি ইদং সভাৰনিযমৰচনং. তেন ৰুট্ঠানং অনিযমন্তি দস্সেতি. একচ্চাপত্তিৰুট্ঠানঞ্হি কম্মতোপি হোতি অকম্মতোপি, ন এৰং আপজ্জনন্তি ৰুত্তং হোতি. অঞ্ঞতরং ৰা অঞ্ঞতরং ৰাতি তেসং দ্ৰিধা ভিন্নানম্পি ৰুট্ঠানক্কমভেদাভাৰদীপকৰচনং. যাৰতীহং, তাৰতীহন্তি এত্থ অহপরিচ্ছেদো অরুণৰসেন. ‘‘জান’’ন্তি ইমিনা জাননপ্পটিচ্ছন্নস্স অকামা পরিৰত্থব্বন্তি দস্সেতি. তেন ভিক্খুনা অকামা পরিৰত্থব্বন্তি তেন ভিক্খুনা ৰসতা অকামা পরিৰত্থব্বং, ন পরিৰত্তিতলিঙ্গেনাতি দস্সনত্থং ৰুত্তং. পরিৰুত্থপরিৰাসেনাতি আদিম্হি পরিৰুত্থপরিৰাসেনেৰ পরিৰাসতো উত্তরি ইতিৰারেন আদিতো ভিক্খুনাৰ ছারত্তং, পরিৰত্তিতলিঙ্গেন উদ্ধম্পি ভিক্খুমানত্তায পটিপজ্জিতব্বং, ন পরিৰাসে ৰিয তপ্পচ্চযা অচিণ্ণমানত্তো. চিণ্ণমানত্তোৰ অব্ভেতব্বো, ন ইতরো, ন পরিৰাসে ৰিয মানত্তারহে, পক্খমানত্তঞ্চ চরন্তিযা ভিক্খুনিযা লিঙ্গং পরিৰত্তাতিক্কমে সতি চিণ্ণমানত্তো ভিক্খু হোতি, পুন ভিক্খুমানত্তং গহেত্ৰা চিণ্ণমানত্তোৰ ভিক্খু অব্ভেতব্বোতি দস্সেতি.

যত্থ সিযাতি যস্সং সমানসংৰাসকসীমাযম্পি ৰীসতিগণো ভিক্খুসঙ্ঘো অত্থি. একেনপি চে ঊনো ৰীসতিগণোতি ন যুজ্জতি, ঊনো চে. ন হি ৰীসতিগণো, সঙ্ঘো চে ঊনো. তস্মা ‘‘একেনপি চে ঊনো সঙ্ঘো’’তি এত্তকমেৰ ৰত্তব্বন্তি চে? ন, চতুৰগ্গপঞ্চৰগ্গদসৰগ্গপ্পসঙ্গনিৰারণপ্পযোজনতো. তস্মা ৰীসতিৰগ্গো ভিক্খুসঙ্ঘো চে ভিক্খুনা একেনপি ঊনো, নট্ঠো দট্ঠব্বো. কেচি পন ৰিনযে অপ্পকতঞ্ঞুনো ‘‘যথা অতিরেকচতুৰগ্গোপি সঙ্ঘো চতুৰগ্গকরণীযে কম্মে ‘চতুৰগ্গো’তি ৰুচ্চতি, তথা পঞ্চৰগ্গদসৰগ্গকরণীযে কম্মে অতিরেকপঞ্চৰগ্গদসৰগ্গোপি ‘পঞ্চৰগ্গদসৰগ্গো’তি ৰুচ্চতি. তস্মা ঊনোপি চতুৰগ্গপঞ্চৰগ্গদসৰগ্গৰীসতিৰগ্গোৰা’’তি মঞ্ঞেয্যুং, তেসং মঞ্ঞনানিৰারণত্থং ‘‘একেনপি চে ঊনো’’তিআদি ৰুত্তং. অথ ৰা ৰীসতি ভিক্খুসঙ্ঘো চে, ঠপেত্ৰা একেনপি চে ঊনো অপ্পকতত্তো, তং ঠপেত্ৰা একেনপি চেতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. অযং তত্থ সামীচীতি ৰচনং যং ৰুত্তং সব্বত্থ ‘‘তস্স আপত্তিযা পরিৰাসং দেতি, মূলায পটিকস্সতি, মানত্তং দেতি, অব্ভেতী’’তি, তস্স আৰিভাৰকরণত্থং ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. তেন তেসু অযং যথাৰুত্তা সামীচি নিযতা ইচ্ছিতব্বা, ন রাজসিক্খাপদাদীসু ৰিয অনিযতা. তত্থ হি কেনচি অন্তরাযেন তং সামীচিমকরোন্তেপি অনাপত্তীতি দীপিতং হোতি.

সঙ্ঘাদিসেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.