সেখিযকণ্ডং
১. পরিমণ্ডলসিক্খাপদৰণ্ণনা
‘‘অন্তরঘরে’’তি ৰিসেসেত্ৰা ন ৰুত্তত্তা ‘‘আরামেপি অন্তরঘরেপি সব্বত্থা’’তি ৰুত্তং. আরামেপীতি বুদ্ধূপট্ঠানাদিকালং সন্ধায ৰুত্তং. যথা ‘‘তত্রিমে চত্তারো পারাজিকা ধম্মা উদ্দেসং আগচ্ছন্তী’’তিআদিনা তত্থ তত্থ পরিচ্ছেদো কতো, এৰমেত্থাপি ‘‘তত্রিমে পঞ্চসত্ততি সেখিযা ধম্মা উদ্দেসং আগচ্ছন্তী’’তি কস্মা পরিচ্ছেদো ন কতোতি আহ ‘‘এত্থ চা’’তিআদি. ৰত্তক্খন্ধকে ৰুত্তৰত্তানিপীতি আগন্তুকাৰাসিকগমিকানুমোদনভত্তগ্গপিণ্ডচারিকারঞ্ঞসেনাসনজন্তাঘরৰচ্চকুটিউপজ্ঝাচরিযসদ্ধিৰিহারিকঅন্তেৰাসিকৰত্তানি. ইদঞ্চ নিদস্সনমত্তং অঞ্ঞেসম্পি খন্ধকৰত্তানং এত্থেৰ সঙ্গহস্স ইচ্ছিতব্বত্তা. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – সেখিযগ্গহণেন চেত্থ ৰত্তক্খন্ধকাদীসু (চূল়ৰ. ৩৫৬ আদযো) আগতৰত্তাদীনম্পি গহণং. তেপি হি সিক্খিতব্বট্ঠেন ‘‘সেখিযা’’তি ইচ্ছিতা. তস্মা মাতিকাযং পারাজিকাদীনং ৰিয সেখিযানং পরিচ্ছেদো ন কতোতি. ন কেৰলং ৰত্তক্খন্ধকাদীসু (চূল়ৰ. ৩৫৬ আদযো) আগতৰত্তাদীনং গহণত্থমেৰাতি আহ ‘‘চারিত্তৰিনযদস্সনত্থঞ্চা’’তি. এত্থাপি পরিচ্ছেদো ন কতোতি আনেত্ৰা যোজেতব্বং. মাতিকায ‘‘দুক্কট’’ন্তি অৰুত্তে কথং পনেত্থ দুক্কটন্তি ৰেদিতব্বন্তি আহ ‘‘যো পনা’’তিআদি.
অট্ঠঙ্গুলমত্তন্তি পকতঙ্গুলেন অট্ঠঙ্গুলমত্তং. যো পন সুক্খজঙ্ঘো ৰা মহাপিণ্ডিকমংসো ৰা হোতি, তস্স সারুপ্পত্থায অট্ঠঙ্গুলাধিকম্পি ওতারেত্ৰা নিৰাসেতুং ৰট্টতি.
পাসন্তন্তি পাসস্স অন্তং, দসামূলন্তি অত্থো.
অপরিমণ্ডলং নিৰাসেস্সামীতি ‘‘পুরতো ৰা পচ্ছতো ৰা ওলম্বেত্ৰা নিৰাসেস্সামী’’তি এৰং অসঞ্চিচ্চ. কিঞ্চাপি পরিমণ্ডলং নিৰাসেতুং অজানন্তস্স অনাপত্তি, তথাপি নিৰাসনৰত্তং সাধুকং উগ্গহেতব্বমেৰ. সঞ্চিচ্চ অনুগ্গহণঞ্হি অনাদরিযং সিযাতি আহ ‘‘অপিচ নিৰাসনৰত্তং উগ্গহেতব্ব’’ন্তি.
পরিমণ্ডলসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. দুতিযপরিমণ্ডলসিক্খাপদৰণ্ণনা
পটিক্খিত্তং গিহিপারুতন্তি খুদ্দকৰত্থুখন্ধকে পটিক্খিত্তং গিহিপারুতং. ইদানি ‘‘ন, ভিক্খৰে’’তিআদিনা (চূল়ৰ. ২৮০-২৮১) সঙ্খেপেন ৰুত্তমত্থমেৰ ৰিত্থারেত্ৰা দস্সেতুং ‘‘তত্থা’’তিআদিমাহ. যং কিঞ্চি অঞ্ঞথা পারুতন্তি সম্বন্ধো. তস্মাতি যস্মা সেতপটপারুতাদি গিহিপারুতং নাম, তস্মা. সেতপটাতি এতস্সেৰ ৰিৰরণং. অড্ঢপালকনিগণ্ঠাতি অড্ঢং পালেন্তীতি অড্ঢপালকা, অড্ঢপালকা চ তে নিগণ্ঠা চাতি অড্ঢপালকনিগণ্ঠা. তে হি উপরি একমেৰ সেতৰত্থং উপকচ্ছকে পৰেসেত্ৰা পরিদহন্তি, হেট্ঠা নগ্গাপি অড্ঢমেৰ পালেন্তি. পরিব্বাজকাতি গিহিবন্ধনং পহায পব্বজ্জূপগতা. উরং ৰিৰরিত্ৰাতি হদযমজ্ঝং ৰিৰরিত্ৰা. অক্খিতারকামত্তন্তি অক্খিমত্তং. আরামে ৰাতি বুদ্ধূপট্ঠানাদিকালং সন্ধায ৰুত্তং. অন্তরঘরে ৰাতি অন্তরে ঘরানি এত্থ, এতস্সাতি ৰা ‘‘অন্তরঘর’’ন্তি লদ্ধনামে গামে.
দুতিযপরিমণ্ডলসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩-৪. সুপ্পটিচ্ছন্নসিক্খাপদৰণ্ণনা
সুট্ঠু পটিচ্ছন্নোতি জত্তুম্পি উরম্পি অৰিৰরিত্ৰা পটিচ্ছাদেতব্বট্ঠানে পটিচ্ছাদনেন পটিচ্ছন্নো, ন সীসপারুতো. তেনাহ ‘‘গণ্ঠিকং পটিমুঞ্চিত্ৰা’’তিআদি. তত্থ গণ্ঠিকং পটিমুঞ্চিত্ৰাতি গণ্ঠিকং পাসকে পটিমুঞ্চিত্ৰা. অন্তরঘরে ৰাতি গোচরগামে. একদিৰসম্পি ৰাসূপগতস্স সন্তিকং যথাসুখং গন্তুং ৰট্টতি, কো পন ৰাদো চতুপ্পঞ্চাহং ৰাসমধিট্ঠায ৰসিতভিক্খূনং সন্তিকন্তি গণ্ঠিপদে লিখিতং.
ৰাসূপগতস্সাতি রত্তিৰাসত্থায উপগতস্স রত্তিভাগে ৰা দিৰসভাগে ৰা কাযং ৰিৰরিত্ৰা নিসীদতো অনাপত্তি.
সুপ্পটিচ্ছন্নসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫-৬. সুসংৰুতসিক্খাপদৰণ্ণনা
সুসংৰুতোতি সুসংযতো. যথা পনেত্থ সুসংৰুতো নাম হোতি, তং দস্সেতুং ‘‘হত্থং ৰা’’তিআদি ৰুত্তং.
সুসংৰুতসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭-৮. ওক্খিত্তচক্খুসিক্খাপদৰণ্ণনা
কিত্তকেন পন ওক্খিত্তচক্খু হোতীতি আহ ‘‘যুগমত্তং ভূমিভাগং পেক্খমানো’’তি. যুগযুত্তকো হি দন্তো আজানেয্যো যুগমত্তং পেক্খতি, পুরতো চতুহত্থপ্পমাণং ভূমিভাগং, ইমিনাপি এত্তকং পেক্খন্তেন গন্তব্বং. যো অনাদরিযং পটিচ্চ তং তং দিসাভাগং পাসাদং কূটাগারং ৰীথিং ওলোকেন্তো গচ্ছতি, আপত্তি দুক্কটস্স. হত্থিঅস্সাদিপরিস্সযাভাৰন্তি পরিস্সযনট্ঠেন, অভিভৰনট্ঠেন, ৰিহেঠনট্ঠেন ৰা পরিস্সযো, হত্থিঅস্সাদিযেৰ পরিস্সযো হত্থিঅস্সাদিপরিস্সযো, তস্সাভাৰং, হত্থিঅস্সাদি উপদ্দৰাভাৰন্তি অত্থো. ‘‘যথা চ একস্মিং ঠানে ঠত্ৰা, এৰং গচ্ছন্তোপি পরিস্সযাভাৰং ওলোকেতুং লভতিযেৰ, তথা গামে পূজ’’ন্তি (সারত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.৫৮২) ৰদন্তি.
ওক্খিত্তচক্খুসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯-১০. উক্খিত্তকাযসিক্খাপদৰণ্ণনা
অন্তোইন্দখীলতো পট্ঠাযাতি পরিক্খিত্তস্স গামস্স অন্তোউম্মারতো পট্ঠায, অপরিক্খিত্তস্স পন দুতিযলেড্ডুপাততো পট্ঠায ন এৰং গন্তব্বং.
উক্খিত্তকাযসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১১-১২. উজ্জগ্ঘিকসিক্খাপদৰণ্ণনা
হসনীযস্মিং ৰত্থুস্মিন্তি নিমিত্তত্থে ভুম্মং, হসিতব্বৰত্থুকারণাতি অত্থো.
উজ্জগ্ঘিকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১৩-১৪. উচ্চসদ্দসিক্খাপদৰণ্ণনা
কিত্তাৰতা অপ্পসদ্দো হোতীতি আহ ‘‘অযং পনেত্থা’’তিআদি. সদ্দমেৰ সুণাতীতি অপরিব্যত্তক্খরং সদ্দমত্তমেৰ সুণাতি. তেনাহ ‘‘কথং ন ৰৰত্থপেতী’’তি.
উচ্চসদ্দসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১৫-২০. কাযপ্পচালকাদিসিক্খাপদৰণ্ণনা
‘‘কাযাদীনি পগ্গহেত্ৰা’’তি এতস্সেৰ ৰিৰরণং ‘‘নিচ্চলানি উজুকানি ঠপেত্ৰা’’তি গন্তব্বঞ্চেৰ নিসীদিতব্বঞ্চাতি সমেন ইরিযাপথেন গন্তব্বঞ্চেৰ নিসীদিতব্বঞ্চ. কাযপ্পচালকাদিযুত্তং ছক্কং.
কাযপ্পচালকাদিসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২৬. পল্লত্থিকসিক্খাপদৰণ্ণনা
দুস্সপল্লত্থিকাযাতি এত্থ আযোগপল্লত্থিকাপি দুস্সপল্লত্থিকাযেৰ.
পল্লত্থিকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ছব্বীসতিসারুপ্পসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২৭. সক্কচ্চপটিগ্গহণসিক্খাপদৰণ্ণনা
সতিং উপট্ঠাপেত্ৰাতি ছড্ডেতুকামো ৰিয অহুত্ৰা পিণ্ডপাতে সতিং উপট্ঠাপেত্ৰা, ‘‘পিণ্ডপাতং গণ্হিস্সামী’’তি সতিং উপট্ঠাপেত্ৰা.
সক্কচ্চপটিগ্গহণসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২৮. পত্তসঞ্ঞীপটিগ্গহণসিক্খাপদৰণ্ণনা
উপনিবদ্ধসঞ্ঞী হুত্ৰাতি পিণ্ডপাতং দেন্তে অনাদরিযং পটিচ্চ তহং তহং অনোলোকেত্ৰা পত্তে আভোগসঞ্ঞী হুত্ৰা.
পত্তসঞ্ঞীপটিগ্গহণসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২৯. সমসূপকপটিগ্গহণসিক্খাপদৰণ্ণনা
সমসূপকন্তি পমাণযুত্তং সূপৰন্তং কত্ৰা, ভাৰনপুংসকনিদ্দেসো চাযং. ব্যঞ্জনং পন অনাদিযিত্ৰা অত্থমত্তমেৰ দস্সেতুং ‘‘সমসূপকো নামা’’তিআদি ৰুত্তং. সব্বাপি সূপেয্যব্যঞ্জনৰিকতীতি ওলোণিসাকসূপেয্যমচ্ছমংসরসাদিকা সব্বাপি সূপেয্যব্যঞ্জনৰিকতি.
সমসূপকপটিগ্গহণসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩০-৩২. সমতিত্তিকাদিসিক্খাপদৰণ্ণনা
সমতিত্তিকন্তি ভাৰনপুংসকনিদ্দেসো, সমতিত্তিকং কত্ৰাতি অত্থো. এৰমঞ্ঞেসুপি ঈদিসেসু ঠানেসু অত্থো দট্ঠব্বো. সমপুণ্ণন্তি (সারত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.৬০৫) পত্তস্স অন্তোমুখৰট্টিলেখাসমপুণ্ণং. সমভরিতন্তি এত্থাপি এসেৰ নযো. তঞ্চ খো অধিট্ঠানুপগপত্তস্সেৰ, নেতরস্স. তেনাহ ‘‘অধিট্ঠানুপগপত্তস্সা’’তিআদি. রচিতন্তি কতং, পক্খিত্তং পূরিতন্তি অত্থো. যং কিঞ্চি যাৰকালিকন্তি যাগুভত্তফলাফলাদিং যং কিঞ্চি আমিসজাতিকং. যত্থ কত্থচীতি অধিট্ঠানুপগো ৰা হোতু, অনধিট্ঠানুপগো ৰা যত্থ কত্থচি পত্তে. থূপীকতানীতি থূপং ৰিয কতানি, অধিট্ঠানুপগস্স পত্তস্স অন্তোমুখৰট্টিলেখং অতিক্কমিত্ৰা কতানীতি অত্থো. ইদঞ্চ ‘‘যামকালিকাদীনী’’তি ইমস্স ৰসেন ৰুত্তং, ‘‘যাৰকালিক’’ন্তি ইমস্স পন ৰসেন ৰচনব্যত্তযং কত্ৰা ‘‘থূপীকতম্পি ৰট্টতী’’তি যোজেতব্বং. পি-সদ্দেন অথূপীকতানি ৰট্টন্তীতি এত্থ কথাৰ নত্থীতি দস্সেতি. হেট্ঠা ওরোহতীতি সমন্তা ওকাসসব্ভাৰতো চালিযমানং হেট্ঠা ভস্সতি. তক্কোলৰটংসকাদযোতি এত্থ মত্থকে ঠপিততক্কোলমেৰ ৰটংসকসদিসত্তা তক্কোলৰটংসকং. আদিসদ্দেন পুপ্ফৰটংসককটুকফলাদিৰটংসকানং (পাচি. অট্ঠ. ৬০৫) গহণং, ন তং থূপীকতং নাম হোতি পাটেক্কং ভাজনত্তা পণ্ণাদীনং.
সমতিত্তিকাদিসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩৩-৩৪. সপদানসিক্খাপদৰণ্ণনা
সপদানন্তি (সারত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.৬০৮) এত্থ দানং ৰুচ্চতি অৰখণ্ডনং, অপেতং দানতো অপদানং, অনৰখণ্ডন্তি অত্থো, সহ অপদানেন সপদানং, অৰখণ্ডনৰিরহিতং, অনুপটিপাটিযাতি ৰুত্তং হোতি. তেনাহ ‘‘তত্থ তত্থ ওধিং অকত্ৰা অনুপটিপাটিযা’’তি.
সপদানসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩৬. ওদনপ্পটিচ্ছাদনসিক্খাপদৰণ্ণনা
মাঘাতসমযাদীসূতি এত্থ যস্মিং সমযে ‘‘পাণো ন হন্তব্বো’’তি রাজানো ভেরিং চরাপেন্তি, অযং মাঘাতসমযো নাম. ব্যঞ্জনং পটিচ্ছাদেত্ৰা দেন্তীতি ব্যঞ্জনং ছন্নং কত্ৰা দেন্তি.
ওদনপ্পটিচ্ছাদনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩৭. সূপোদনৰিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদৰণ্ণনা
একাদসমেতি সূপোদনৰিঞ্ঞত্তিযং. এত্থ পন যস্স মুখে পক্খিপিত্ৰা ৰিপ্পটিসারে উপ্পন্নে পুন উগ্গিরিতুকামস্সাপি সচে সহসা পৰিসতি, অযং অসঞ্চিচ্চ পরিভুঞ্জতি নাম. যো পন ৰিঞ্ঞত্তম্পি অৰিঞ্ঞত্তম্পি একস্মিং ঠানে ঠিতং সহসা অনুপধারেত্ৰা গহেত্ৰা ভুঞ্জতি, অযং অসতিযা ভুঞ্জতি নাম.
সূপোদনৰিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩৮. উজ্ঝানসঞ্ঞীসিক্খাপদৰণ্ণনা
উজ্ঝাযতি এতেনাতি উজ্ঝানং, চিত্তং, তস্মিং সঞ্ঞা উজ্ঝানসঞ্ঞাতি আহ ‘‘উজ্ঝানসঞ্ঞী’’তিআদি. ওলোকেন্তস্সাতি পরেসং পত্তং ওলোকেন্তস্স.
উজ্ঝানসঞ্ঞীসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩৯. কবল়সিক্খাপদৰণ্ণনা
‘‘মযূরণ্ডং অতিমহন্ত’’ন্তি ৰচনতো মযূরণ্ডপ্পমাণোপি কবল়ো ন ৰট্টতি. কেচি পন ‘‘মযূরণ্ডতো মহন্তোৰ ন ৰট্টতি, ন মযূরণ্ডপ্পমাণো’’তিপি ৰদন্তি, তং ন গহেতব্বং. কুক্কুটণ্ডং অতিখুদ্দকন্তি এত্থাপি এসেৰ নযো, গিলানস্স পন অতিখুদ্দকং কবল়ং করোতোপি অনাপত্তি.
কবল়সিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪১-৪২. অনাহটসিক্খাপদৰণ্ণনা
সকলং হত্থন্তি সকলা অঙ্গুলিযো. হত্থসদ্দো চেত্থ তদেকদেসেসু অঙ্গুলীসু দট্ঠব্বো ‘‘হত্থমুদ্দা’’তিআদীসু ৰিয. এৰঞ্চ কত্ৰা সব্বগ্গহণং সমত্থিতং হোতি. অঞ্ঞথা সকলং হত্থং মুখে পৰেসেতুমসক্কুণেয্যত্তা সব্বগ্গহণমসমত্থিতমেৰ সিযা. সমুদাযে পৰত্তস্স চ ৰোহারস্স অৰযৰেপি পৰত্তনতো একঙ্গুলিম্পি ততো একদেসম্পি মুখে পক্খিপিতুং ন ৰট্টতি.
অনাহটসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪৩. সকবল়সিক্খাপদৰণ্ণনা
তত্তকে সতি ৰট্টতীতি তত্তকে মুখম্হি সতি কথেতুং ৰট্টতি.
সকবল়সিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫০-৫১. চপুচপুকারকসিক্খাপদৰণ্ণনা
‘‘চপু চপূ’’তি এৰং সদ্দং কত্ৰাতি ‘‘চপু চপূ’’তি এৰং অনুকরণসদ্দং কত্ৰা. ‘‘পঞ্চৰীসতিমেপি এসেৰ নযো’’তি ইমিনা ‘‘সুরুসুরুকারকন্তি ‘সুরূ সুরূ’তি এৰং সদ্দং কত্ৰা’’তি ইমমত্থমতিদিসতি.
চপুচপুকারকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
তিংসভোজনপ্পটিসংযুত্তসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫৭. ছত্তপাণিসিক্খাপদৰণ্ণনা
যং কিঞ্চি ছত্তন্তি সেতচ্ছত্তকিলঞ্জচ্ছত্তপণ্ণচ্ছত্তেসু যং কিঞ্চি ছত্তং. যম্পি তত্থজাতকদণ্ডকেন কতং একপণ্ণচ্ছত্তং হোতি, তম্পি ছত্তমেৰ. যত্থ কত্থচি সরীরাৰযৰেতি অংসঊরুআদিকে যত্থ কত্থচি সরীরাৰযৰেতি.
ছত্তপাণিসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬০. আৰুধপাণিসিক্খাপদৰণ্ণনা
সব্বাপি ধনুৰিকতীতি চাপকোদণ্ডাদিভেদা সব্বাপি ধনুৰিকতি. চাপোতি (সারত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.৬৩৭) মজ্ঝে ৰঙ্কা কাজদণ্ডসদিসা ধনুৰিকতি. কোদণ্ডোতি ৰট্টলদণ্ডা ধনুৰিকতি. পটিমুক্কন্তি পৰেসিতং লগ্গিতং. যাৰ ন গণ্হাতীতি যাৰ হত্থেন ন গণ্হাতি, অযমেৰ ৰা পাঠো. তাৰ ৰট্টতীতি তাৰ ধম্মং দেসেতুং ৰট্টতি.
আৰুধপাণিসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬১-৬২. পাদুকসিক্খাপদৰণ্ণনা
কেৰলং অক্কন্তস্সাতি কেৰলং পাদুকং অক্কমিত্ৰা ঠিতস্স. পটিমুক্কস্সাতি পটিমুঞ্চিত্ৰা ঠিতস্স. তেনাহ ‘‘পৰেসেত্ৰা ঠানৰসেনা’’তি.
পাদুকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬৩. যানসিক্খাপদৰণ্ণনা
যানগতস্সাতি ‘‘যানং নাম ৰয্হং, রথো, সকটং, সন্ধমানিকা, সিৰিকা, পাটঙ্কী’’তি (পাচি. ৬৪০, ১১৮৭) ৰুত্তং যানং উপাদায অন্তমসো হত্থসঙ্ঘাটম্হি গতস্স. তেনাহ ‘‘সচেপি দ্ৰীহি জনেহী’’তিআদি. ৰয্হাদিকেতি এত্থ ৰয্হন্তি উপরি মণ্ডপসদিসং পদরচ্ছদনং, সব্বপালিগুণ্ঠিমং ৰা ছাদেত্ৰা কতং সকটৰিসেসং ‘‘ৰয্হ’’ন্তি ৰদন্তি. আদিসদ্দেন রথাদীনং গহণং.
যানসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭৫. উদকেউচ্চারসিক্খাপদৰণ্ণনা
পকিণ্ণকন্তি ৰোমিস্সকনযং. সচিত্তকন্তি (সারত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.৫৭৬) ৰত্থুৰিজাননচিত্তেন, পণ্ণত্তিৰিজাননচিত্তেন চ সচিত্তকং. ‘‘অনাদরিযং পটিচ্চা’’তি (পাচি. ৬৫৪) ৰুত্তত্তা যস্মা অনাদরিযৰসেনেৰ আপজ্জিতব্বতো ইদং সব্বং কেৰলং অকুসলমেৰ, তঞ্চ পকতিযা ৰজ্জং, সঞ্চিচ্চ ৰীতিক্কমনঞ্চ দোমনস্সিকস্সেৰ হোতি, তস্মা ‘‘লোকৰজ্জং অকুসলচিত্তং দুক্খৰেদন’’ন্তি ৰুত্তং. সেসেসুপি এসেৰ নযো.
একূনৰীসতিধম্মদেসনাপটিসংযুত্তসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ইতি কঙ্খাৰিতরণিযা পাতিমোক্খৰণ্ণনায
ৰিনযত্থমঞ্জূসাযং লীনত্থপ্পকাসনিযং
সেখিযৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অধিকরণসমথৰণ্ণনা
গণনপরিচ্ছেদোতি সঙ্খ্যাপরিচ্ছেদো. অধিকরীযন্তি এত্থাতি অধিকরণানি. কে অধিকরীযন্তি? সমথা. কথং অধিকরীযন্তি? সমনৰসেন. তস্মা তে তেসং সমনৰসেন পৰত্তন্তীতি আহ ‘‘অধিকরণানি সমেন্তী’’তিআদি. উপ্পন্নানং উপ্পন্নানন্তি উট্ঠিতানং উট্ঠিতানং. কিঞ্চাপি অধিকরণট্ঠেন একৰিধং, তথাপি ৰত্থুৰসেন নানা হোতীতি ‘‘অধিকরণান’’ন্তি বহুৰচনং কতং. ইদানি তস্স নানাত্তং দস্সেত্ৰা ৰিৰরিতুং ‘‘ৰিৰাদাধিকরণ’’ন্তিআদিমাহ. ৰিৰাদোযেৰ অধিকরণং ৰিৰাদাধিকরণং. এস নযো সেসেসুপি. সমথত্থন্তি সমনত্থং.
অধিকরণস্স সম্মুখা ৰিনযনতো সম্মুখাৰিনযো. দব্বমল্লপুত্তত্থেরসদিসস্স সতিৰেপুল্লপ্পত্তস্স খীণাসৰস্সেৰ দাতব্বো ৰিনযো সতিৰিনযো. সম্মূল়্হস্স গগ্গভিক্খুসদিসস্স উম্মত্তকস্স দাতব্বো ৰিনযো অমূল়্হৰিনযো. পটিঞ্ঞাতেন করণভূতেন করণং পটিঞ্ঞাতকরণং. অথ ৰা পটিঞ্ঞাতে আপন্নভাৰাদিকে করণং কিরিযা, ‘‘আযতিং সংৰরেয্যাসী’’তি পরিৰাসদানাদিৰসেন চ পৰত্তং ৰচীকম্মং পটিঞ্ঞাতকরণং. যস্সা কিরিযায ধম্মৰাদিনো বহুতরা, এসা যেভুয্যসিকা নাম. যো পাপুস্সন্নতায পাপিযো, পুগ্গলো, তস্স উপৰাল়ভিক্খুসদিসস্স কত্তব্বতো তস্সপাপিযসিকা, অলুত্তসমাসোযং. তিণৰত্থারকসদিসত্তা তিণৰত্থারকো. যথা (চূল়ৰ. অট্ঠ. ২১২) হি গূথং ৰা মুত্তং ৰা ঘট্টিযমানং দুগ্গন্ধতায বাধতি, তিণেহি অৰত্থরিত্ৰা সুপ্পটিচ্ছাদিতস্স পনস্স গন্ধো ন বাধতি, এৰমেৰ যং অধিকরণং মূলানুমূলং গন্ত্ৰা ৰূপসমিযমানং কক্খল়ত্তায ৰাল়ত্তায ভেদায সংৰত্ততি, তং ইমিনা কম্মেন ৰূপসন্তং গূথং ৰিয তিণৰত্থারকেন পটিচ্ছন্নং সুৰূপসন্তং হোতি. তেন ৰুত্তং ‘‘তিণৰত্থারকসদিসত্তা তিণৰত্থারকো’’তি.
তত্রাতি তেসু সত্তসু অধিকরণসমথেসু. ‘‘অট্ঠারসহি ৰত্থূহী’’তি লক্খণৰচনমেতং ‘‘যদি মে ব্যাধিকা ভৰেয্যুং, দাতব্বমিদমোসধ’’ন্তিআদিনা (সং. নি. টী. ২.৩.৩৯-৪২) ৰিয. তস্মা তেসু অঞ্ঞতরেন ৰিৰদন্তা অট্ঠারসহি ৰত্থূহি ৰিৰদন্তীতি ৰুচ্চতি. ৰিৰাদোতি ৰিপচ্চনীকৰাদো. উপৰদনাতি অক্কোসো. চোদনাতি অনুযোগো. দ্ৰেতি থুল্লচ্চযদুব্ভাসিতাপত্তিযো দ্ৰে. চতুন্নং কম্মানং করণন্তি চতুন্নং কম্মানং অন্তরে যস্স কস্সচি কম্মস্স করণং.
এৰং অধিকরণানি দস্সেত্ৰা ইদানি তেসু ইদং অধিকরণং এত্তকেহি সমথেহি সম্মতীতি দস্সেতুং ‘‘তত্থা’’তিআদি ৰুত্তং. যস্মিং ৰিহারে উপ্পন্নং, তস্মিংযেৰ ৰা সম্মতীতি সম্বন্ধো. এৰং সেসেসুপি. তত্থ যস্মিং ৰিহারে উপ্পন্নন্তি ‘‘যস্মিং ৰিহারে ময্হং ইমিনা পত্তো গহিতো, চীৰরং গহিত’’ন্তিআদিনা (পরি. অট্ঠ. ৩৪১) নযেন পত্তচীৰরাদীনং অত্থায ৰিৰাদাধিকরণং উপ্পন্নং হোতি. তস্মিংযেৰ ৰা সম্মতীতি তস্মিং ৰিহারেযেৰ আৰাসিকেহি সন্নিপতিত্ৰা ‘‘অলং, আৰুসো’’তি অত্থপচ্চত্থিকে সঞ্ঞাপেত্ৰা পাল়িমুত্তকৰিনিচ্ছযেনেৰ ৰূপসমেন্তেহি সম্মতি. সচে পন তং অধিকরণং নেৰাসিকা ৰূপসমেতুং ন সক্কোন্তি, অথঞ্ঞো ৰিনযধরো আগন্ত্ৰা ‘‘কিং, আৰুসো, ইমস্মিং ৰিহারে উপোসথো ৰা পৰারণা ৰা ঠিতা’’তি পুচ্ছতি, তেহি চ তস্মিং কারণে কথিতে তং অধিকরণং খন্ধকতো চ পরিৰারতো চ সুত্তেন ৰিনিচ্ছিনিত্ৰা ৰূপসমেতি. এৰম্পি এতস্মিংযেৰ সম্মতীতি দট্ঠব্বং.
অঞ্ঞত্থ ৰূপসমেতুং গচ্ছন্তানং অন্তরামগ্গে ৰা সম্মতীতি ‘‘ন মযং এতস্স ৰিনিচ্ছযে তিট্ঠাম, নাযং ৰিনযে কুসলো, অমুকস্মিং নাম গামে ৰিনযধরা থেরা ৰসন্তি, তত্থ গন্ত্ৰা ৰিনিচ্ছিনিস্সামা’’তি গচ্ছন্তানং অন্তরামগ্গে ৰা কারণং সল্লক্খেত্ৰা অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্ঞাপেন্তেহি, অঞ্ঞেহি ৰা তে ভিক্খূ নিজ্ঝাপেন্তেহি সম্মতি. ন হেৰ খো পন অঞ্ঞমঞ্ঞসঞ্ঞত্তিযা ৰা সভাগভিক্খুনিজ্ঝাপনেন ৰা ৰূপসন্তং হোতি, অপিচ খো পটিপথং আগচ্ছন্তো একো ৰিনযধরো দিস্ৰা ‘‘কত্থাৰুসো, গচ্ছথা’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘অমুকং নাম গামং ইমিনা নাম করণেনা’’তি ৰুত্তে ‘‘অলং, আৰুসো, কিং তত্থ গতেনা’’তি তত্থেৰ ধম্মেন ৰিনযেন তং অধিকরণং ৰূপসমেতি. এৰম্পি অন্তরামগ্গে ৰূপসম্মতি নাম.
যত্থ গন্ত্ৰা সঙ্ঘস্স নিয্যাতিতং, তত্থ সঙ্ঘেন ৰাতি সচে পন ‘‘অলং, আৰুসো, কিং তত্থ গতেনা’’তি ৰুচ্চমানাপি ‘‘মযং তত্থেৰ গন্ত্ৰা ৰিনিচ্ছযং পাপেস্সামা’’তি (পরি. অট্ঠ. ৩৪১) ৰিনযধরস্স ৰচনং অনাদিযিত্ৰা যত্থ গন্ত্ৰা সভাগভিক্খুসঙ্ঘস্স অধিকরণং নিয্যাতিতং, তত্থ সঙ্ঘেন ‘‘অলং, আৰুসো, সঙ্ঘসন্নিপাতং নাম গরুক’’ন্তি তত্থেৰ নিসীদিত্ৰা ৰিনিচ্ছিতং সম্মতি. ন হেৰ খো পন সভাগভিক্খূনং সঞ্ঞত্তিযা ৰূপসন্তং হোতি, অপিচ খো সঙ্ঘং সন্নিপাতেত্ৰা আরোচিতং সঙ্ঘমজ্ঝে ৰিনযধরা ৰূপসমেন্তি. এৰম্পি তত্থ সঙ্ঘেন ৰিনিচ্ছিতং সম্মতি নাম.
উব্বাহিকায সম্মতপুগ্গলেহি ৰা ৰিনিচ্ছিতন্তি অপলোকেত্ৰা ৰা খন্ধকে ৰুত্তায ৰা ঞত্তিদুতিযকম্মৰাচায সম্মতেহি পুগ্গলেহি ৰিসুং ৰা নিসীদিত্ৰা, তস্সাযেৰ ৰা পরিসায ‘‘অঞ্ঞেন ন কিঞ্চি কথেতব্ব’’ন্তি (চূল়ৰ. অট্ঠ. ২৩১) সাৰেত্ৰা ৰিনিচ্ছিতং. অযন্তি অযং যথাৰুত্তা চতুব্বিধা সম্মুখতা.
কারকসঙ্ঘস্সাতি ৰূপসমেতুং সন্নিপতিতস্স কারকসঙ্ঘস্স. সঙ্ঘসামগ্গিৰসেন সম্মুখীভাৰোতি ‘‘যাৰতিকা ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা, তে আগতা হোন্তি, ছন্দারহানং ছন্দো আহটো হোতি, সম্মুখীভূতা ন পটিক্কোসন্তী’’তি (চূল়ৰ. ২২৮) এৰং ৰুত্তসঙ্ঘসামগ্গিৰসেন সম্মুখীভাৰো, এতেন যথা তথা পধানকারকপুগ্গলানং সম্মুখতামত্তং সঙ্ঘসম্মুখতা নাম ন হোতীতি দস্সেতি. ভূততাতি তচ্ছতা. সচ্চপরিযাযো হি ইধ ধম্মসদ্দো ‘‘ধম্মৰাদী’’তিআদীসু (দী. নি. ১.৯, ১৯৪) ৰিয. ৰিনেতি এতেনাতি ৰিনযো, তস্স তস্স অধিকরণস্স ৰূপসমনায ভগৰতা ৰুত্তৰিধি, তস্স ৰিনযস্স সম্মুখতা ৰিনযসম্মুখতা. তেনাহ ‘‘যথা তং…পে… ৰিনযসম্মুখতা’’তি. যেনাতি যেন পুগ্গলেন. অত্থপচ্চত্থিকানন্তি (সারত্থ. টী. চূল়ৰগ্গ ৩.২২৮) ৰিৰাদৰত্থুসঙ্খাতে অত্থে পচ্চত্থিকানং. সঙ্ঘসম্মুখতা পরিহাযতি সম্মতপুগ্গলেহেৰ ৰূপসমনতো.
নন্তি ৰিৰাদাধিকরণং. পঞ্চঙ্গসমন্নাগতন্তি (চূল়ৰ. ২৩৪) ‘‘ন ছন্দাগতিং গচ্ছতি, ন দোসাগতিং গচ্ছতি, ন মোহাগতিং গচ্ছতি, ন ভযাগতিং গচ্ছতি, গহিতাগহিতং জানাতী’’তি ৰুত্তেহি পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতং. গূল়্হকৰিৰটকসকণ্ণজপ্পকেসু তীসু সলাকগ্গাহেসূতি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, তেসং ভিক্খূনং সঞ্ঞত্তিযা তযো সলাকগ্গাহকে গূল়্হকং, ৰিৰটকং, সকণ্ণজপ্পক’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৩৫) সমথক্খন্ধকে ৰুত্তেসু তীসু সলাকগ্গাহেসু. সলাকং গাহেত্ৰাতি ধম্মৰাদীনঞ্চ অধম্মৰাদীনঞ্চ সলাকাযো নিমিত্তসঞ্ঞং আরোপেত্ৰা চীৰরভোগে কত্ৰা সমথক্খন্ধকে ৰুত্তনযেন গাহাপেত্ৰা. এৰঞ্হি তত্থ ৰুত্তং –
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, গূল়্হকো সলাকগ্গাহো হোতি? তেন সলাকগ্গাহাপকেন ভিক্খুনা সলাকাযো ৰণ্ণাৰণ্ণাযো কত্ৰা একমেকো ভিক্খু উপসঙ্কমিত্ৰা এৰমস্স ৰচনীযো ‘অযং এৰংৰাদিস্স সলাকা, অযং এৰংৰাদিস্স সলাকা, যং ইচ্ছসি, তং গণ্হাহী’তি. গহিতে ৰত্তব্বো ‘মা চ কস্সচি দস্সেহী’তি. সচে জানাতি ‘অধম্মৰাদী বহুতরা’তি, ‘দুগ্গহো’তি পচ্চুক্কড্ঢিতব্বং. সচে জানাতি ‘ধম্মৰাদী বহুতরা’তি, ‘সুগ্গহো’তি সাৰেতব্বং. এৰং খো, ভিক্খৰে, গূল়্হকো সলাকগ্গাহো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ৰিৰটকো সলাকগ্গাহো হোতি? সচে জানাতি ‘ধম্মৰাদী বহুতরা’তি, ৰিস্সট্ঠেনেৰ ৰিৰটেন গাহেতব্বো. এৰং খো, ভিক্খৰে, ৰিৰটকো সলাকগ্গাহো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, সকণ্ণজপ্পকো সলাকগ্গাহো হোতি? তেন সলাকগ্গাহাপকেন ভিক্খুনা একমেকস্স ভিক্খুনো উপকণ্ণকে আরোচেতব্বং ‘অযং এৰংৰাদিস্স সলাকা, অযং এৰৰাদিস্স সলাকা, যং ইচ্ছসি, তং গণ্হাহী’তি. গহিতে ৰত্তব্বো ‘মা চ কস্সচি আরোচেহী’তি. সচে জানাতি ‘অধম্মৰাদী বহুতরা’তি, ‘দুগ্গহো’তি পচ্চুক্কড্ঢিতব্বং. সচে জানাতি ‘ধম্মৰাদী বহুতরা’তি, ‘সুগ্গহো’তি সাৰেতব্বং. এৰং খো, ভিক্খৰে, সকণ্ণজপ্পকো সলাকগ্গাহো হোতী’’তি.
এত্থ চ অলজ্জুস্সন্নায (চূল়ৰ. অট্ঠ. ২৩৫) পরিসায গূল়্হকো সলাকগ্গাহো কাতব্বো, লজ্জুস্সন্নায ৰিৰটকো, বালুস্সন্নায সকণ্ণজপ্পকোতি ৰেদিতব্বো. ধম্মৰাদীনং যেভুয্যতাযাতি ধম্মৰাদীনং একেনপি অধিকতায, কো পন ৰাদো দ্ৰীহি তীহি.
‘‘চতূহি সমথেহি সম্মতী’’তি ইদং সব্বসঙ্গাহকৰসেন ৰুত্তং, তত্থ পন দ্ৰীহি এৰ ৰূপসমনং দট্ঠব্বং. এৰং ৰিনিচ্ছিতন্তি সচে আপত্তি নত্থি, উভো খমাপেত্ৰা, অথ অত্থি, আপত্তিং দস্সেত্ৰা রোপনৰসেন ৰিনিচ্ছিতং. পটিকম্মং পন আপত্তাধিকরণসমথে পরতো আগমিস্সতীতি. ন সমণসারুপ্পং অস্সামণকং, সমণেহি অকত্তব্বং, তস্মিং. অজ্ঝাচারে ৰীতিক্কমে সতি.
পারাজিকসামন্তেন ৰাতি দুক্কটেন ৰা থুল্লচ্চযেন ৰা. মেথুনধম্মে হি পারাজিকসামন্তা নাম দুক্কটং হোতি, অদিন্নাদানাদীসু থুল্লচ্চযং. পটিচরতোতি পটিচ্ছাদেন্তস্স. অচ্ছিন্নমূলো ভৰিস্সতীতি পারাজিকং অনাপন্নো ভৰিস্সতি, সীলৰা ভৰিস্সতীতি ৰুত্তং হোতি. সম্মা ৰত্তিত্ৰাতি ৰত্তং পূরেত্ৰা. ওসারণং লভিস্সতীতি কম্মপ্পটিপ্পস্সদ্ধিং লভিস্সতি.
তস্সাতি আপত্তাধিকরণস্স. সম্মুখাৰিনযেনেৰ ৰূপসমো নত্থি পটিঞ্ঞায, তথারূপায খন্তিযা ৰা ৰিনা অৰূপসমনতো. যা পন পটিঞ্ঞাতি সম্বন্ধো.
এত্থাতি আপত্তিদেসনাযং. সিযাতি অৰস্সং. কক্খল়ত্তায ৰাল়ত্তাযাতি কক্খল়ভাৰায চেৰ ৰাল়ভাৰায চ. থুল্লৰজ্জন্তি পারাজিকঞ্চেৰ সঙ্ঘাদিসেসঞ্চ. গিহিপ্পটিসংযুত্তন্তি গিহীনং হীনেন খুংসনৰম্ভনধম্মিকপ্পটিস্সৰেসু আপন্নং আপত্তিং.
যথানুরূপন্তি ‘‘দ্ৰীহি সমথেহি, তীহি, চতূহি, একেনা’’তি এৰং ৰুত্তনযেনেৰ যথানুরূপং. এত্থাতি ইমস্মিং সমথাধিকারে. ৰিনিচ্ছযনযোতি ৰিনিচ্ছযনযমত্তং. তেনাহ ‘‘ৰিত্থারো পনা’’তিআদি. অস্সাতি ৰিত্থারস্স. সমন্তপাসাদিকাযং ৰুত্তোতি সমন্তপাসাদিকায নাম ৰিনযট্ঠকথাযং ৰুত্তো. তস্মা তত্থ ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বোতি অধিপ্পাযো.
এত্তকন্তি এতংপরমং, ন ইতো ভিয্যো.
অধিকরণসমথৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ইতি কঙ্খাৰিতরণিযা পাতিমোক্খৰণ্ণনায
ৰিনযত্থমঞ্জূসাযং লীনত্থপ্পকাসনিযং
ভিক্খুপাতিমোক্খৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নমো তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স