৫. পঠমপৰারণাসিক্খাপদৰণ্ণনা

পঞ্চমে ভুত্তাৰীতি ভুত্তৰা, যেন পঞ্চন্নং ভোজনানং সাসপমত্তম্পি অজ্ঝোহরিতং, সো এৰং ৰুচ্চতি. পৰারিতোতি ‘‘অসনং পঞ্ঞাযতি, ভোজনং পঞ্ঞাযতি, হত্থপাসে ঠিতো অভিহরতি, পটিক্খেপো পঞ্ঞাযতী’’তি (পাচি. ২৩৯) এৰং পাল়িযং ৰুত্তপঞ্চঙ্গৰসেন কতপ্পৰারণো, কতপ্পটিক্খেপোতি অত্থো. তত্থ যস্মা ‘‘অসনং পঞ্ঞাযতী’’তি ইমিনা ৰিপ্পকতভোজনো ‘পৰারিতো’তি ৰুত্তো. যো চ ৰিপ্পকতভোজনো, তেন কিঞ্চি ভুত্তং, কিঞ্চি অভুত্তং, যঞ্চ ভুত্তং, তং সন্ধায ‘ভুত্তাৰী’তিপি সঙ্খং গচ্ছতি. তস্মা ‘ভুত্তাৰী’তিৰচনেন ৰিসুং কিঞ্চি অত্থসিদ্ধিং ন পস্সাম, ‘‘দিরত্ততিরত্ত’’ন্তিআদীসু (পাচি. ৫২) পন দিরত্তাদিৰচনং ৰিয পৰারিতপদস্স পরিৰারভাৰেন ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতায চেতং ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং.

পৰারণঙ্গেসু পন অসনং পঞ্ঞাযতীতি ৰিপ্পকতভোজনং দিস্সতি, তং ভুঞ্জমানো চেস পুগ্গলো হোতীতি অত্থো. ভোজনং পঞ্ঞাযতীতি পৰারণপ্পহোনকং ভোজনং দিস্সতি, ওদনাদীনং চে অঞ্ঞতরং পটিক্খিপিতব্বং ভোজনং হোতীতি অত্থো. হত্থপাসে ঠিতোতি পৰারণপ্পহোনকং চে ভোজনং গণ্হিত্ৰা দাযকো অড্ঢতেয্যহত্থপ্পমাণে ওকাসে ঠিতো হোতীতি অত্থো. অভিহরতীতি সো চে দাযকো তস্স তং ভোজনং কাযেন অভিসংহরতীতি অত্থো. পটিক্খেপো পঞ্ঞাযতীতি পটিক্খেপো দিস্সতি, তং চে অভিহটং সো ভিক্খু কাযেন ৰা ৰাচায ৰা পটিক্খিপতীতি অত্থো. এৰং পঞ্চন্নং অঙ্গানং ৰসেন পৰারিতো হোতি.

তত্রাযং ৰিনিচ্ছযো – ‘অসন’ন্তিআদীসু তাৰ যঞ্চ অস্নাতি, যঞ্চ ভোজনং হত্থপাসে ঠিতেন অভিহটং পটিক্খিপতি, তং ওদনো কুম্মাসো সত্তু মচ্ছো মংসন্তি ইমেসং অঞ্ঞতরমেৰ ৰেদিতব্বং. তত্থ ওদনো নাম সালি ৰীহি যৰো গোধুমো কঙ্গু ৰরকো কুদ্রূসকোতি ইমেসং সত্তন্নং ধঞ্ঞানং তণ্ডুলে গহেত্ৰা ‘‘ভত্তং পচামা’’তি ৰা ‘‘যাগুং পচামা’’তি ৰা যংকিঞ্চি সন্ধায পচন্তু, সচে উণ্হং ৰা সীতলং ৰা ভুঞ্জন্তানং ভোজনকালে গহিতগহিতট্ঠানে ওধি পঞ্ঞাযতি, ওদনো হোতি, পৰারণং জনেতি. যো পন পাযাসো ৰা অম্বিলযাগু ৰা উদ্ধনতো ওতারিতমত্তা অব্ভুণ্হা সক্কা হোতি আৰিজ্ঝিত্ৰা পিৰিতুং, সা যস্স হত্থেন গহিতোকাসেপি ওধি ন পঞ্ঞাযতি, পৰারণং ন জনেতি. সচে পন উসুমায ৰিগতায ঘনভাৰং গচ্ছতি, ওধিং দস্সেতি, পুন পৰারণং জনেতি, পুব্বে তনুকভাৰো ন রক্খতি. সচেপি বহূ পণ্ণফলকল়ীরে পক্খিপিত্ৰা মুট্ঠিমত্তাপি তণ্ডুলা পক্খিত্তা হোন্তি, ভোজনকালে চে ওধি পঞ্ঞাযতি, পৰারণং জনেতি. অযাগুকে নিমন্তনে ‘‘যাগুং দস্সামা’’তি ভত্তে উদককঞ্জিকখীরাদীনি আকিরিত্ৰা ‘‘যাগুং গণ্হথা’’তি দেন্তি, কিঞ্চাপি তনুকা হোতি, পৰারণং জনেতিযেৰ. সচে পন পক্কুথিতেসু উদকাদীসু পক্খিপিত্ৰা পচিত্ৰা দেন্তি, যাগুসঙ্গহমেৰ গচ্ছতি. সচে যাগুযাপি সাসপমত্তম্পি মচ্ছমংসক্খণ্ডং ৰা ন্হারু ৰা পক্খিত্তং হোতি, পৰারণং জনেতি. ঠপেত্ৰা সানুলোমানং ৰুত্তধঞ্ঞানং তণ্ডুলে অঞ্ঞেহি ৰেল়ুতণ্ডুলাদীহি ৰা কন্দমূলফলেহি ৰা যেহি কেহিচি কতভত্তং পৰারণং ন জনেতি. কুম্মাসো নাম যৰেহি কতো. অঞ্ঞেহি পন মুগ্গাদীহি কতকুম্মাসো পৰারণং ন জনেতি. সত্তু নাম সত্ত ধঞ্ঞানি ভজ্জিত্ৰা কতো. অন্তমসো খরপাকভজ্জিতানং ৰীহীনং তণ্ডুলে কোট্টেত্ৰা কতচুণ্ণম্পি কুণ্ডকম্পি সত্তুসঙ্গহমেৰ গচ্ছতি. সমপাকভজ্জিতানং পন আতপসুক্খানং কুণ্ডকং ৰা, যে কেচি তণ্ডুলা ৰা লাজা ৰা, লাজেহি কতভত্তসত্তুআদীনি ৰা ন পৰারেন্তি. মচ্ছমংসেসু সচে যাগুং পিৰন্তস্স যাগুসিত্থমত্তানেৰ দ্ৰে মচ্ছক্খণ্ডানি ৰা মংসক্খণ্ডানি ৰা একভাজনে ৰা নানাভাজনে ৰা দেন্তি, তানি চে অখাদন্তো অঞ্ঞং পৰারণপ্পহোনকং যংকিঞ্চি পটিক্খিপতি, ন পৰারেতি. ততো একং খাদিতং, একং হত্থে ৰা পত্তে ৰা হোতি, সচে অঞ্ঞং পটিক্খিপতি পৰারেতি. দ্ৰেপি খাদিতানি হোন্তি, মুখে সাসপমত্তম্পি অৰসিট্ঠং নত্থি, সচেপি অঞ্ঞং পটিক্খিপতি, ন পৰারেতি. যো পন অকপ্পিযমংসং কুলদূসনৰেজ্জকম্মউত্তরিমনুস্সধম্মারোচনসাদিতরূপিযাদীহি নিব্বত্তং অকপ্পিযভোজনঞ্চ অঞ্ঞং কপ্পিযং ৰা অকপ্পিযং ৰা খাদন্তো পটিক্খিপতি, ন পৰারেতি.

এৰং যঞ্চ অস্নাতি, যঞ্চ ভোজনং হত্থপাসে ঠিতেন অভিহটং পটিক্খিপন্তো পৰারণং জনেতি, তং ঞত্ৰা ইদানি যথা আপজ্জতি, তস্স জাননত্থং অযং ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো – ‘‘অসনং ভোজন’’ন্তি এত্থ তাৰ যেন একসিত্থম্পি অজ্ঝোহটং হোতি, সো সচে পত্তমুখহত্থেসু যত্থকত্থচি ভোজনে সতি সাপেক্খোৰ অঞ্ঞং ৰুত্তলক্খণং ভোজনং পটিক্খিপতি, পৰারেতি. সচে পন নিরপেক্খো হোতি, যং পত্তাদীসু অৰসিট্ঠং, তং ন চ অজ্ঝোহরিতুকামো, অঞ্ঞস্স ৰা দাতুকামো, অঞ্ঞত্র ৰা গন্ত্ৰা ভুঞ্জিতুকামো, সো পটিক্খিপন্তোপি ন পৰারেতি. ‘‘হত্থপাসে ঠিতো’’তি এত্থ পন সচে ভিক্খু নিসিন্নো হোতি, আনিসদস্স পচ্ছিমন্ততো পট্ঠায, সচে ঠিতো, পণ্হীনং অন্ততো পট্ঠায, সচে নিপন্নো, যেন পস্সেন নিপন্নো, তস্স পারিমন্ততো পট্ঠায দাযকস্স নিসিন্নস্স ৰা ঠিতস্স ৰা নিপন্নস্স ৰা ঠপেত্ৰা পসারিতহত্থং যং আসন্নতরং অঙ্গং, তস্স ওরিমন্তেন পরিচ্ছিন্দিত্ৰা অড্ঢতেয্যহত্থো ‘হত্থপাসো’তি ৰেদিতব্বো. তস্মিং ঠত্ৰা অভিহটং পটিক্খিপন্তস্সেৰ পৰারণা হোতি, ন ততো পরং. ‘অভিহরতী’তি হত্থপাসব্ভন্তরে ঠিতো গহণত্থং উপনামেতি. সচে পন অনন্তরনিসিন্নোপি ভিক্খু হত্থে ৰা আধারকে ৰা ঠিতং পত্তং অনভিহরিত্ৰাৰ ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি ৰদতি, তং পটিক্খিপতো পৰারণা নত্থি. ভত্তপচ্ছিং আনেত্ৰা পুরতো ভূমিযং ঠপেত্ৰা এৰং ৰুত্তেপি এসেৰ নযো. ঈসকং পন উদ্ধরিত্ৰা ৰা অপনামেত্ৰা ৰা ‘গণ্হথা’তি ৰুত্তে তং পটিক্খিপতো পৰারণা হোতি. ভত্তপচ্ছিং গহেত্ৰা পরিৰিসন্তস্স অঞ্ঞো ‘‘অহং ধারেস্সামী’’তি গহিতমত্তমেৰ করোতি, পরিৰেসকোযেৰ পন তং ধারেতি, তস্মা সা অভিহটাৰ হোতি, ততো দাতুকামতায গণ্হন্তং পটিক্খিপন্তস্স পৰারণা হোতি. সচে পন পরিৰেসকেন ফুট্ঠমত্তাৰ হোতি, ইতরোৰ নং ধারেতি, ততো দাতুকামতায গণ্হন্তং পটিক্খিপন্তস্স পৰারণা ন হোতি. কটচ্ছুনা উদ্ধটে পন হোতি, দ্ৰিন্নং সমভারেপি পটিক্খিপন্তো পৰারেতিযেৰ. অনন্তরস্স দিয্যমানে ইতরো পত্তং পিদহতি, অঞ্ঞস্স অভিহটং নাম পটিক্খিত্তং হোতি, তস্মা পৰারণা নত্থি. ‘পটিক্খেপো’তি এত্থ ৰাচায অভিহটে পটিক্খেপো ন রুহতি, কাযেন অভিহটং পন অঙ্গুলিচলনাদিনা কাযৰিকারেন ৰা ‘‘অলং, মা দেহী’’তিআদিনা ৰচীৰিকারেন ৰা পটিক্খিপতো পৰারণা হোতি.

একো সমংসকং রসং অভিহরতি, ‘‘রসং পটিগ্গণ্হথা’’তি ৰদতি, তং সুত্ৰা পটিক্খিপতো পৰারণা নত্থি. ‘মংসরস’ন্তি ৰুত্তে পন পটিক্খিপতো পৰারণা হোতি. ‘‘ইমং গণ্হথা’’তি ৰুত্তেপি হোতিযেৰ. মংসং ৰিসুং কত্ৰা ‘মংসরস’ন্তি ৰুত্তেপি সচে সাসপমত্তম্পি খণ্ডং অত্থি, পটিক্খিপতো পৰারণা হোতি. সচে নত্থি, ৰট্টতি. কল়ীরপনসাদীহি মিস্সেত্ৰা মচ্ছমংসং পচন্তি, তং গহেত্ৰা ‘‘কল়ীরসূপং গণ্হথ, পনসব্যঞ্জনং গণ্হথা’’তি ৰদতি, এৰম্পি ন পৰারেতি. কস্মা? অপৰারণারহস্স নামেন ৰুত্তত্তা. ‘‘মচ্ছমংসং ব্যঞ্জন’’ন্তি ৰা ‘‘ইমং গণ্হথা’’তি ৰা ৰুত্তে পন পৰারেতি, অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারো পন সমন্তপাসাদিকাযং ৰুত্তো. গমনাদীসু পন যস্মিং ইরিযাপথে পৰারেতি, তং অৰিকোপেন্তেনেৰ ভুঞ্জিতব্বং.

অনতিরিত্তন্তি ন অতিরিত্তং, ন অধিকন্তি অত্থো. তং পন কপ্পিযকতাদীহি সত্তহি ৰিনযকম্মাকারেহি অকতং ৰা গিলানস্স অনধিকং ৰা হোতি. তস্মা পদভাজনে (পাচি. ২৩৯) ‘অকপ্পিযকত’ন্তিআদি ৰুত্তং, তত্থ যং ফলং ৰা কন্দমূলাদি ৰা পঞ্চহি সমণকপ্পিযেহি কপ্পিযং অকতং, যঞ্চ অকপ্পিযমংসং ৰা অকপ্পিযভোজনং ৰা, এতং অকপ্পিযং নাম, তং অকপ্পিযং ‘‘অলমেতং সব্ব’’ন্তি এৰং অতিরিত্তং কতং অকপ্পিযকতন্তি ৰেদিতব্বং. অপ্পটিগ্গহিতকতন্তি ভিক্খুনা অপ্পটিগ্গহিতংযেৰ পুরিমনযেন অতিরিত্তং কতং. অনুচ্চারিতকতন্তি কপ্পিযং কারেতুং আগতেন ভিক্খুনা ঈসকম্পি অনুক্খিত্তং ৰা অনপনামিতং ৰা কতং. অহত্থপাসে কতন্তি কপ্পিযং কারেতুং আগতস্স হত্থপাসতো বহি ঠিতেন কতং. অভুত্তাৰিনা কতন্তি যো অতিরিত্তং করোতি, তেন পৰারণপ্পহোনকং ভোজনং অভুত্তেন কতং. ভুত্তাৰিনা পৰারিতেন আসনা ৰুট্ঠিতেন কতন্তি ইদং উত্তানমেৰ. ‘‘অলমেতং সব্ব’’ন্তি অৰুত্তন্তি ৰচীভেদং কত্ৰা এৰং অৰুত্তং হোতি. ইতি ইমেহি সত্তহি ৰিনযকম্মাকারেহি যং অতিরিত্তং কপ্পিযং অকতং, যঞ্চ পন ন গিলানাতিরিত্তং, তদুভযম্পি অনতিরিত্তং. অতিরিত্তং পন তস্সেৰ পটিপক্খনযেন ৰেদিতব্বং.

অপিচেত্থ ভুত্তাৰিনা কতং হোতীতি (পাচি. ২৩৯) অন্তমসো অনন্তরনিসিন্নস্স পত্ততো একম্পি সিত্থং ৰা মংসহীরং ৰা খাদিত্ৰা কতম্পি ভুত্তাৰিনা কতং হোতি, যো পাতোৰ এৰং ভুত্তাৰী পৰারিতো নিসীদতিযেৰ, সো উপকট্ঠেপি কালে অভিহটং পিণ্ডং ভিক্খুনা উপনীতং কপ্পিযং কাতুং লভতি. সচে পন তস্মিং কপ্পিযে কতে ভুঞ্জন্তস্স অঞ্ঞং আমিসং আকিরন্তি, তং সো পুন কাতুং ন লভতি. যঞ্হি অকতং, তং কাতব্বং. যেন চ অকতং, তেন চ কাতব্বন্তি (পাচি. অট্ঠ. ২৩৮-৯) ৰুত্তং, তস্মা তস্মিং ভাজনে করিযমানে পঠমকতেন সদ্ধিং কতং হোতীতি তং কাতুং ন ৰট্টতি. অঞ্ঞস্মিং পন ভাজনে তেন ৰা অঞ্ঞেন ৰা কাতুং ৰট্টতি. এৰং কতং পঠমকতেন মিস্সেত্ৰাপি ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি, ন কেৰলঞ্চ তস্স যেন পন কতং, তং ঠপেত্ৰা অঞ্ঞেসং পৰারিতানম্পি ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. যথা পন অকতেন মিস্সং ন হোতি, এৰং মুখঞ্চ হত্থঞ্চ সুদ্ধং কত্ৰা ভুঞ্জিতব্বং. গিলানাতিরিত্তং পন ন কেৰলং গিলানস্স ভুত্তাৰসেসমেৰ, অথ খো যংকিঞ্চি গিলানং উদ্দিস্স ‘‘অজ্জ ৰা স্ৰে ৰা যদা ৰা ইচ্ছতি, তদা খাদিস্সতী’’তি আহটং, তং সব্বং ‘গিলানাতিরিত্ত’ন্তি ৰেদিতব্বং. খাদনীযং ৰা ভোজনীযং ৰাতি যংকিঞ্চি যাৰকালিকং. খাদেয্য ৰা ভুঞ্জেয্য ৰা পাচিত্তিযন্তি এত্থ ৰুত্তনযেন পৰারিতস্স অনতিরিত্তং যংকিঞ্চি আমিসং অজ্ঝোহরণত্থায পটিগ্গণ্হতো গহণে দুক্কটং, অজ্ঝোহারে অজ্ঝোহারে পাচিত্তিযং.

সাৰত্থিযং সম্বহুলে ভিক্খূ আরব্ভ অঞ্ঞত্র ভুঞ্জনৰত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, ‘‘অনতিরিত্ত’’ন্তি অযমেত্থ অনুপঞ্ঞত্তি, অসাধারণপঞ্ঞত্তি, অনাণত্তিকং, তিকপাচিত্তিযং, যামকালিকাদীনি আহারত্থায গণ্হতো, নিরামিসানি অজ্ঝোহরতো চ দুক্কটং, তথা অতিরিত্তে অনতিরিত্তসঞ্ঞিনো চেৰ ৰেমতিকস্স চ. অতিরিত্তসঞ্ঞিনো পন, ‘‘অতিরিত্তং কারাপেত্ৰা ভুঞ্জিস্সামী’’তি গণ্হন্তস্স, অঞ্ঞস্সত্থায গণ্হন্তস্স, যামকালিকাদীনি তেসং অনুঞ্ঞাতপরিভোগৰসেন নিরামিসানি পরিভুঞ্জন্তস্স, উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. পৰারিতভাৰো, আমিসস্স অনতিরিত্ততা, কালেন অজ্ঝোহরণন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি. সমুট্ঠানাদীনি পঠমকথিনসদিসানেৰ, ইদং পন কিরিযাকিরিযন্তি.

পঠমপৰারণাসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.