৪. ভোজনৰগ্গো
১. আৰসথসিক্খাপদৰণ্ণনা
ভোজনৰগ্গস্স পঠমে অগিলানেনাতি অদ্ধযোজনম্পি গন্তুং সমত্থেন. একোতি একদিৰসিকো. আৰসথপিণ্ডোতি ‘‘ইমেসং ৰা এত্তকানং ৰা’’তি একং পাসণ্ডং ৰা, ‘‘এত্তকমেৰা’’তি এৰং ভত্তং ৰা অনোদিস্স সালাদীসু যত্থ কত্থচি পুঞ্ঞকামেহি পঞ্ঞত্তং ভোজনং. ভুঞ্জিতব্বোতি এককুলেন ৰা নানাকুলেহি ৰা একতো হুত্ৰা একস্মিং ৰা ঠানে, নানাঠানেসু ৰা ‘‘অজ্জ একস্মিং, স্ৰে একস্মি’’ন্তি এৰং অনিযতট্ঠানে ৰা পঞ্ঞত্তো একস্মিং ঠানে একদিৰসমেৰ ভুঞ্জিতব্বো. ততো চে উত্তরীতি দুতিযদিৰসতো পট্ঠায তস্মিং ৰা ঠানে অঞ্ঞস্মিং ৰা ঠানে তেসং সন্তকস্স পটিগ্গহণে দুক্কটং, অজ্ঝোহারে অজ্ঝোহারে পাচিত্তিযং.
সাৰত্থিযং ছব্বগ্গিযে ভিক্খূ আরব্ভ অনুৰসিত্ৰা আৰসথপিণ্ডভুঞ্জনৰত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, ‘‘অগিলানেনা’’তি অযমেত্থ অনুপঞ্ঞত্তি, সাধারণপঞ্ঞত্তি, অনাণত্তিকং, তিকপাচিত্তিযং, গিলানস্স অগিলানসঞ্ঞিনো ৰেমতিকস্স ৰা দুক্কটং. গিলানস্স গিলানসঞ্ঞিনো, যো চ সকিং ভুঞ্জতি, গচ্ছন্তো ৰা অন্তরামগ্গে একদিৰসং, গতট্ঠানে একদিৰসং, পচ্চাগন্তোপি অন্তরামগ্গে একদিৰসং, আগতট্ঠানে একদিৰসং, গমিস্সামী’তি চ ভুঞ্জিত্ৰা নিক্খন্তো কেনচি উপদ্দৰেন নিৰত্তিত্ৰা খেমভাৰং ঞত্ৰা গচ্ছন্তো পুন একদিৰসং ভুঞ্জতি, যস্স ৰা সামিকা নিমন্তেত্ৰা দেন্তি, যো ৰা ভিক্খূনংযেৰ উদ্দিস্স পঞ্ঞত্তং, ন যাৰদত্থং পঞ্ঞত্তং, ঠপেত্ৰা ৰা পঞ্চ ভোজনানি অঞ্ঞং ভুঞ্জতি, তস্স চ, উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. আৰসথপিণ্ডতা, অগিলানতা, অনুৰসিত্ৰা পরিভোজনন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি. সমুট্ঠানাদীনি এল়কলোমসিক্খাপদসদিসানীতি.
আৰসথসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. গণভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা
দুতিযে গণভোজনেতি গণস্স ভোজনে. ইধ চ গণোতি চত্তারো ৰা ততুত্তরি ৰা ভিক্খূ, তেসং নিমন্তনতো ৰা ৰিঞ্ঞত্তিতো ৰা লদ্ধে ওদনাদীনং পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতরভোজনেতি অত্থো. তত্থাযং ৰিনিচ্ছযো – সচে হি কোচি চত্তারো ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৰা যেন কেনচি ৰেৰচনেন ৰা ভাসন্তরেন ৰা পঞ্চন্নং ভোজনানং নামং গহেত্ৰা ‘‘ওদনেন নিমন্তেমি, ওদনং মে গণ্হথা’’তিআদিনা নযেন নিমন্তেতি, তে চে এৰং একতো ৰা নানাতো ৰা নিমন্তিতা একতো ৰা নানাতো ৰা গন্ত্ৰা একতো গণ্হন্তি, পচ্ছা একতো ৰা নানাতো ৰা ভুঞ্জন্তি, গণভোজনং হোতি. পটিগ্গহণমেৰ হেত্থ পমাণং. সচে ওদনাদীনং নামং গহেত্ৰা একতো ৰা নানাতো ৰা ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা চ গন্ত্ৰা চ একতো গণ্হন্তি, এৰম্পি গণভোজনমেৰ. তস্স দুৰিধস্সাপি এৰং পটিগ্গহণে দুক্কটং, অজ্ঝোহারে অজ্ঝোহারে পাচিত্তিযং. গিলানসমযাদীসু যদা পাদানম্পি ফলিতত্তা ন সক্কা পিণ্ডায চরিতুং, অযং গিলানসমযো. অত্থতকথিনানং পঞ্চ মাসা, ইতরেসং কত্তিকমাসোতি অযং চীৰরদানসমযো. যদা যো চীৰরে করিযমানে কিঞ্চিদেৰ চীৰরে কত্তব্বং কম্মং করোতি, অযং চীৰরকারসমযো. যদা অদ্ধযোজনম্পি গন্তুকামো ৰা হোতি গচ্ছতি ৰা গতো ৰা, অযং অদ্ধানগমনসমযো. নাৰাভিরুহনসমযেপি এসেৰ নযো. যদা গোচরগামে চত্তারো ভিক্খূ পিণ্ডায চরিত্ৰা ন যাপেন্তি, অযং মহাসমযো. যদা যোকোচি পব্বজিতো ভত্তেন নিমন্তেতি, অযং সমণভত্তসমযো, এতেসু সমযেসু ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি.
রাজগহে দেৰদত্তং আরব্ভ ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুঞ্জনৰত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, ‘‘অঞ্ঞত্র সমযা’’তি অযমেত্থ সত্তৰিধা অনুপঞ্ঞত্তি, সাধারণপঞ্ঞত্তি, অনাণত্তিকং, তিকপাচিত্তিযং, নগণভোজনে গণভোজনসঞ্ঞিস্স ৰেমতিকস্স ৰা দুক্কটং. নগণভোজনসঞ্ঞিস্স পন, যে চ দ্ৰে তযো একতো গণ্হন্তি, বহূনং পিণ্ডায চরিত্ৰা একতো ভুঞ্জন্তানং, নিচ্চভত্তিকাদীসু, পঞ্চ ভোজনানি ঠপেত্ৰা সব্বত্থ, উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. গণভোজনতা, সমযাভাৰো, অজ্ঝোহরণন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি. সমুট্ঠানাদীনি এল়কলোমসদিসানেৰাতি.
গণভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. পরম্পরভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা
ততিযে পরম্পরভোজনেতি গণভোজনে ৰুত্তনযেনেৰ পঞ্চহি ভোজনেহি নিমন্তিতস্স যেন যেন পঠমং নিমন্তিতো, তস্স তস্স ভোজনতো উপ্পটিপাটিযা ৰা অৰিকপ্পেত্ৰা ৰা পরস্স পরস্স ভোজনে. তস্মা যো ভিক্খু পঞ্চসু সহধম্মিকেসু অঞ্ঞতরস্স ‘‘ময্হং ভত্তপচ্চাসং তুয্হং দম্মী’’তি ৰা ‘‘ৰিকপ্পেমী’’তি ৰা এৰং সম্মুখা ৰা ‘‘ইত্থন্নামস্স দম্মী’’তি (পাচি. ২২৬) ৰা ‘‘ৰিকপ্পেমী’’তি ৰা এৰং পরম্মুখাৰা পঠমনিমন্তনং অৰিকপ্পেত্ৰা পচ্ছা নিমন্তিতকুলে লদ্ধভিক্খতো একসিত্থম্পি অজ্ঝোহরতি, পাচিত্তিযং. সমযা ৰুত্তনযা এৰ.
ৰেসালিযং সম্বহুলে ভিক্খূ আরব্ভ অঞ্ঞত্র নিমন্তিতভোজনৰত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, ‘‘অঞ্ঞত্র সমযা’’তি অযমেত্থ তিৰিধা অনুপঞ্ঞত্তি, পরিৰারে পন ৰিকপ্পনম্পি গহেত্ৰা ‘‘চতস্সো অনুপঞ্ঞত্তিযো’’তি (পরি. ৮৬) ৰুত্তং, অসাধারণপঞ্ঞত্তি, অনাণত্তিকং, তিকপাচিত্তিযং, নপরম্পরভোজনে পরম্পরভোজনসঞ্ঞিনো ৰেমতিকস্স ৰা দুক্কটং. নপরম্পরভোজনসঞ্ঞিস্স পন, যো চ সমযে ৰা ৰিকপ্পেত্ৰা ৰা একসংসট্ঠানি ৰা দ্ৰে তীণি নিমন্তনানি একতো ৰা কত্ৰা ভুঞ্জতি, নিমন্তনপ্পটিপাটিযা ভুঞ্জতি, সকলেন গামেন ৰা পূগেন ৰা নিমন্তিতো তেসু যত্থকত্থচি ভুঞ্জতি, নিমন্তিযমানো ৰা ‘‘ভিক্খং গহেস্সামী’’তি ৰদতি, তস্স, নিচ্চভত্তিকাদীসু, পঞ্চ ভোজনানি ঠপেত্ৰা সব্বত্থ, উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. পরম্পরভোজনতা, সমযাভাৰো, অজ্ঝোহরণন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি. সমুট্ঠানাদীনি পঠমকথিনসদিসানেৰ, ইদং পন কিরিযাকিরিযন্তি.
পরম্পরভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. কাণমাতাসিক্খাপদৰণ্ণনা
চতুত্থে পূৰেহীতি পহেণকত্থায পটিযত্তেহি অতিরসকমোদকসক্খলিকাদীহি যেহি কেহিচি খজ্জকেহি. মন্থেহীতি পাথেয্যত্থায পটিযত্তেহি যেহি কেহিচি সত্তুতিলতণ্ডুলাদীহি. দ্ৰত্তিপত্তপূরাতি মুখৰট্টিযা হেট্ঠিমলেখং অনতিক্কন্তা দ্ৰে ৰা তযো ৰা পত্তপূরা. ততো চে উত্তরীতি সচেপি ততিযং পত্তং থূপীকতং গণ্হাতি, মুখৰট্টিযা হেট্ঠিমলেখতো উপরিট্ঠিতপূৰগণনায পাচিত্তিযং. দ্ৰত্তিপত্তপূরে পটিগ্গহেত্ৰাতি এত্থ যেন দ্ৰে গহিতা হোন্তি, তেন বহি ভিক্খুং দিস্ৰা ‘‘এত্থ মযা দ্ৰে পত্তপূরা গহিতা, ত্ৰং একং গণ্হেয্যাসী’’তি ৰত্তব্বং, তেনাপি অঞ্ঞং পস্সিত্ৰা ‘‘পঠমং আগতেন দ্ৰে পত্তপূরা গহিতা, মযা একো গহিতো, ত্ৰং মা গণ্হী’’তি ৰত্তব্বং. যেন পঠমং একো গহিতো, তস্সাপি পরম্পরারোচনে এসেৰ নযো. যেন পন সযমেৰ তযো গহিতা, তেন অঞ্ঞং দিস্ৰা ‘‘মা খো ত্ৰং এত্থ পটিগ্গণ্হীতি ৰত্তব্বং, অৰদন্তস্স দুক্কটং, তং সুত্ৰা গণ্হন্তস্সাপি দুক্কটমেৰ. ততো নীহরিত্ৰা ভিক্খূহি সদ্ধিং সংৰিভজিতব্বন্তি লদ্ধট্ঠানতো সব্বাসন্নং আসনসালং ৰা ৰিহারং ৰা যত্থ ৰা পন নিবদ্ধং পটিক্কমতি, তত্থ গন্ত্ৰা একং পত্তপূরং অত্তনো ঠপেত্ৰা সেসং ভিক্খুসঙ্ঘস্স দাতব্বং. যথামিত্তং পন দাতুং ন লব্ভতি. যেন একো গহিতো, ন তেন কিঞ্চি অকামা দাতব্বং, যথারুচি কাতব্বং.
সাৰত্থিযং সম্বহুলে ভিক্খূ আরব্ভ ন মত্তং জানিত্ৰা পটিগ্গহণৰত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, সাধারণপঞ্ঞত্তি, অনাণত্তিকং, তিকপাচিত্তিযং, ঊনকদ্ৰত্তিপত্তপূরে অতিরেকসঞ্ঞিস্স ৰেমতিকস্স ৰা দুক্কটং. ঊনকসঞ্ঞিস্স পন, ন পহেণকত্থায ন পাথেয্যত্থায ৰা পটিযত্তং, তদত্থায পটিযত্তসেসকং ৰা, গমনে ৰা পটিপ্পস্সদ্ধে, ঞাতকপ্পৰারিতানং ৰা দেন্তানং, অত্তনো ধনেন গণ্হন্তস্স, উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. ৰুত্তলক্খণপূৰমন্থতা, অসেসকতা, অপ্পটিপ্পস্সদ্ধগমনতা, অনঞ্ঞাতকাদিতা, অতিরেকপ্পটিগ্গহণন্তি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি, সমুট্ঠানাদীনি সঞ্চরিত্তসদিসানেৰাতি.
কাণমাতাসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. পঠমপৰারণাসিক্খাপদৰণ্ণনা
পঞ্চমে ভুত্তাৰীতি ভুত্তৰা, যেন পঞ্চন্নং ভোজনানং সাসপমত্তম্পি অজ্ঝোহরিতং, সো এৰং ৰুচ্চতি. পৰারিতোতি ‘‘অসনং পঞ্ঞাযতি, ভোজনং পঞ্ঞাযতি, হত্থপাসে ঠিতো অভিহরতি, পটিক্খেপো পঞ্ঞাযতী’’তি (পাচি. ২৩৯) এৰং পাল়িযং ৰুত্তপঞ্চঙ্গৰসেন কতপ্পৰারণো, কতপ্পটিক্খেপোতি অত্থো. তত্থ যস্মা ‘‘অসনং পঞ্ঞাযতী’’তি ইমিনা ৰিপ্পকতভোজনো ‘পৰারিতো’তি ৰুত্তো. যো চ ৰিপ্পকতভোজনো, তেন কিঞ্চি ভুত্তং, কিঞ্চি অভুত্তং, যঞ্চ ভুত্তং, তং সন্ধায ‘ভুত্তাৰী’তিপি সঙ্খং গচ্ছতি. তস্মা ‘ভুত্তাৰী’তিৰচনেন ৰিসুং কিঞ্চি অত্থসিদ্ধিং ন পস্সাম, ‘‘দিরত্ততিরত্ত’’ন্তিআদীসু (পাচি. ৫২) পন দিরত্তাদিৰচনং ৰিয পৰারিতপদস্স পরিৰারভাৰেন ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতায চেতং ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং.
পৰারণঙ্গেসু পন অসনং পঞ্ঞাযতীতি ৰিপ্পকতভোজনং দিস্সতি, তং ভুঞ্জমানো চেস পুগ্গলো হোতীতি অত্থো. ভোজনং পঞ্ঞাযতীতি পৰারণপ্পহোনকং ভোজনং দিস্সতি, ওদনাদীনং চে অঞ্ঞতরং পটিক্খিপিতব্বং ভোজনং হোতীতি অত্থো. হত্থপাসে ঠিতোতি পৰারণপ্পহোনকং চে ভোজনং গণ্হিত্ৰা দাযকো অড্ঢতেয্যহত্থপ্পমাণে ওকাসে ঠিতো হোতীতি অত্থো. অভিহরতীতি সো চে দাযকো তস্স তং ভোজনং কাযেন অভিসংহরতীতি অত্থো. পটিক্খেপো পঞ্ঞাযতীতি পটিক্খেপো দিস্সতি, তং চে অভিহটং সো ভিক্খু কাযেন ৰা ৰাচায ৰা পটিক্খিপতীতি অত্থো. এৰং পঞ্চন্নং অঙ্গানং ৰসেন পৰারিতো হোতি.
তত্রাযং ৰিনিচ্ছযো – ‘অসন’ন্তিআদীসু তাৰ যঞ্চ অস্নাতি, যঞ্চ ভোজনং হত্থপাসে ঠিতেন অভিহটং পটিক্খিপতি, তং ওদনো কুম্মাসো সত্তু মচ্ছো মংসন্তি ইমেসং অঞ্ঞতরমেৰ ৰেদিতব্বং. তত্থ ওদনো নাম সালি ৰীহি যৰো গোধুমো কঙ্গু ৰরকো কুদ্রূসকোতি ইমেসং সত্তন্নং ধঞ্ঞানং তণ্ডুলে গহেত্ৰা ‘‘ভত্তং পচামা’’তি ৰা ‘‘যাগুং পচামা’’তি ৰা যংকিঞ্চি সন্ধায পচন্তু, সচে উণ্হং ৰা সীতলং ৰা ভুঞ্জন্তানং ভোজনকালে গহিতগহিতট্ঠানে ওধি পঞ্ঞাযতি, ওদনো হোতি, পৰারণং জনেতি. যো পন পাযাসো ৰা অম্বিলযাগু ৰা উদ্ধনতো ওতারিতমত্তা অব্ভুণ্হা সক্কা হোতি আৰিজ্ঝিত্ৰা পিৰিতুং, সা যস্স হত্থেন গহিতোকাসেপি ওধি ন পঞ্ঞাযতি, পৰারণং ন জনেতি. সচে পন উসুমায ৰিগতায ঘনভাৰং গচ্ছতি, ওধিং দস্সেতি, পুন পৰারণং জনেতি, পুব্বে তনুকভাৰো ন রক্খতি. সচেপি বহূ পণ্ণফলকল়ীরে পক্খিপিত্ৰা মুট্ঠিমত্তাপি তণ্ডুলা পক্খিত্তা হোন্তি, ভোজনকালে চে ওধি পঞ্ঞাযতি, পৰারণং জনেতি. অযাগুকে নিমন্তনে ‘‘যাগুং দস্সামা’’তি ভত্তে উদককঞ্জিকখীরাদীনি আকিরিত্ৰা ‘‘যাগুং গণ্হথা’’তি দেন্তি, কিঞ্চাপি তনুকা হোতি, পৰারণং জনেতিযেৰ. সচে পন পক্কুথিতেসু উদকাদীসু পক্খিপিত্ৰা পচিত্ৰা দেন্তি, যাগুসঙ্গহমেৰ গচ্ছতি. সচে যাগুযাপি সাসপমত্তম্পি মচ্ছমংসক্খণ্ডং ৰা ন্হারু ৰা পক্খিত্তং হোতি, পৰারণং জনেতি. ঠপেত্ৰা সানুলোমানং ৰুত্তধঞ্ঞানং তণ্ডুলে অঞ্ঞেহি ৰেল়ুতণ্ডুলাদীহি ৰা কন্দমূলফলেহি ৰা যেহি কেহিচি কতভত্তং পৰারণং ন জনেতি. কুম্মাসো নাম যৰেহি কতো. অঞ্ঞেহি পন মুগ্গাদীহি কতকুম্মাসো পৰারণং ন জনেতি. সত্তু নাম সত্ত ধঞ্ঞানি ভজ্জিত্ৰা কতো. অন্তমসো খরপাকভজ্জিতানং ৰীহীনং তণ্ডুলে কোট্টেত্ৰা কতচুণ্ণম্পি কুণ্ডকম্পি সত্তুসঙ্গহমেৰ গচ্ছতি. সমপাকভজ্জিতানং পন আতপসুক্খানং কুণ্ডকং ৰা, যে কেচি তণ্ডুলা ৰা লাজা ৰা, লাজেহি কতভত্তসত্তুআদীনি ৰা ন পৰারেন্তি. মচ্ছমংসেসু সচে যাগুং পিৰন্তস্স যাগুসিত্থমত্তানেৰ দ্ৰে মচ্ছক্খণ্ডানি ৰা মংসক্খণ্ডানি ৰা একভাজনে ৰা নানাভাজনে ৰা দেন্তি, তানি চে অখাদন্তো অঞ্ঞং পৰারণপ্পহোনকং যংকিঞ্চি পটিক্খিপতি, ন পৰারেতি. ততো একং খাদিতং, একং হত্থে ৰা পত্তে ৰা হোতি, সচে অঞ্ঞং পটিক্খিপতি পৰারেতি. দ্ৰেপি খাদিতানি হোন্তি, মুখে সাসপমত্তম্পি অৰসিট্ঠং নত্থি, সচেপি অঞ্ঞং পটিক্খিপতি, ন পৰারেতি. যো পন অকপ্পিযমংসং কুলদূসনৰেজ্জকম্মউত্তরিমনুস্সধম্মারোচনসাদিতরূপিযাদীহি নিব্বত্তং অকপ্পিযভোজনঞ্চ অঞ্ঞং কপ্পিযং ৰা অকপ্পিযং ৰা খাদন্তো পটিক্খিপতি, ন পৰারেতি.
এৰং যঞ্চ অস্নাতি, যঞ্চ ভোজনং হত্থপাসে ঠিতেন অভিহটং পটিক্খিপন্তো পৰারণং জনেতি, তং ঞত্ৰা ইদানি যথা আপজ্জতি, তস্স জাননত্থং অযং ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো – ‘‘অসনং ভোজন’’ন্তি এত্থ তাৰ যেন একসিত্থম্পি অজ্ঝোহটং হোতি, সো সচে পত্তমুখহত্থেসু যত্থকত্থচি ভোজনে সতি সাপেক্খোৰ অঞ্ঞং ৰুত্তলক্খণং ভোজনং পটিক্খিপতি, পৰারেতি. সচে পন নিরপেক্খো হোতি, যং পত্তাদীসু অৰসিট্ঠং, তং ন চ অজ্ঝোহরিতুকামো, অঞ্ঞস্স ৰা দাতুকামো, অঞ্ঞত্র ৰা গন্ত্ৰা ভুঞ্জিতুকামো, সো পটিক্খিপন্তোপি ন পৰারেতি. ‘‘হত্থপাসে ঠিতো’’তি এত্থ পন সচে ভিক্খু নিসিন্নো হোতি, আনিসদস্স পচ্ছিমন্ততো পট্ঠায, সচে ঠিতো, পণ্হীনং অন্ততো পট্ঠায, সচে নিপন্নো, যেন পস্সেন নিপন্নো, তস্স পারিমন্ততো পট্ঠায দাযকস্স নিসিন্নস্স ৰা ঠিতস্স ৰা নিপন্নস্স ৰা ঠপেত্ৰা পসারিতহত্থং যং আসন্নতরং অঙ্গং, তস্স ওরিমন্তেন পরিচ্ছিন্দিত্ৰা অড্ঢতেয্যহত্থো ‘হত্থপাসো’তি ৰেদিতব্বো. তস্মিং ঠত্ৰা অভিহটং পটিক্খিপন্তস্সেৰ পৰারণা হোতি, ন ততো পরং. ‘অভিহরতী’তি হত্থপাসব্ভন্তরে ঠিতো গহণত্থং উপনামেতি. সচে পন অনন্তরনিসিন্নোপি ভিক্খু হত্থে ৰা আধারকে ৰা ঠিতং পত্তং অনভিহরিত্ৰাৰ ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি ৰদতি, তং পটিক্খিপতো পৰারণা নত্থি. ভত্তপচ্ছিং আনেত্ৰা পুরতো ভূমিযং ঠপেত্ৰা এৰং ৰুত্তেপি এসেৰ নযো. ঈসকং পন উদ্ধরিত্ৰা ৰা অপনামেত্ৰা ৰা ‘গণ্হথা’তি ৰুত্তে তং পটিক্খিপতো পৰারণা হোতি. ভত্তপচ্ছিং গহেত্ৰা পরিৰিসন্তস্স অঞ্ঞো ‘‘অহং ধারেস্সামী’’তি গহিতমত্তমেৰ করোতি, পরিৰেসকোযেৰ পন তং ধারেতি, তস্মা সা অভিহটাৰ হোতি, ততো দাতুকামতায গণ্হন্তং পটিক্খিপন্তস্স পৰারণা হোতি. সচে পন পরিৰেসকেন ফুট্ঠমত্তাৰ হোতি, ইতরোৰ নং ধারেতি, ততো দাতুকামতায গণ্হন্তং পটিক্খিপন্তস্স পৰারণা ন হোতি. কটচ্ছুনা উদ্ধটে পন হোতি, দ্ৰিন্নং সমভারেপি পটিক্খিপন্তো পৰারেতিযেৰ. অনন্তরস্স দিয্যমানে ইতরো পত্তং পিদহতি, অঞ্ঞস্স অভিহটং নাম পটিক্খিত্তং হোতি, তস্মা পৰারণা নত্থি. ‘পটিক্খেপো’তি এত্থ ৰাচায অভিহটে পটিক্খেপো ন রুহতি, কাযেন অভিহটং পন অঙ্গুলিচলনাদিনা কাযৰিকারেন ৰা ‘‘অলং, মা দেহী’’তিআদিনা ৰচীৰিকারেন ৰা পটিক্খিপতো পৰারণা হোতি.
একো সমংসকং রসং অভিহরতি, ‘‘রসং পটিগ্গণ্হথা’’তি ৰদতি, তং সুত্ৰা পটিক্খিপতো পৰারণা নত্থি. ‘মংসরস’ন্তি ৰুত্তে পন পটিক্খিপতো পৰারণা হোতি. ‘‘ইমং গণ্হথা’’তি ৰুত্তেপি হোতিযেৰ. মংসং ৰিসুং কত্ৰা ‘মংসরস’ন্তি ৰুত্তেপি সচে সাসপমত্তম্পি খণ্ডং অত্থি, পটিক্খিপতো পৰারণা হোতি. সচে নত্থি, ৰট্টতি. কল়ীরপনসাদীহি মিস্সেত্ৰা মচ্ছমংসং পচন্তি, তং গহেত্ৰা ‘‘কল়ীরসূপং গণ্হথ, পনসব্যঞ্জনং গণ্হথা’’তি ৰদতি, এৰম্পি ন পৰারেতি. কস্মা? অপৰারণারহস্স নামেন ৰুত্তত্তা. ‘‘মচ্ছমংসং ব্যঞ্জন’’ন্তি ৰা ‘‘ইমং গণ্হথা’’তি ৰা ৰুত্তে পন পৰারেতি, অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারো পন সমন্তপাসাদিকাযং ৰুত্তো. গমনাদীসু পন যস্মিং ইরিযাপথে পৰারেতি, তং অৰিকোপেন্তেনেৰ ভুঞ্জিতব্বং.
অনতিরিত্তন্তি ন অতিরিত্তং, ন অধিকন্তি অত্থো. তং পন কপ্পিযকতাদীহি সত্তহি ৰিনযকম্মাকারেহি অকতং ৰা গিলানস্স অনধিকং ৰা হোতি. তস্মা পদভাজনে (পাচি. ২৩৯) ‘অকপ্পিযকত’ন্তিআদি ৰুত্তং, তত্থ যং ফলং ৰা কন্দমূলাদি ৰা পঞ্চহি সমণকপ্পিযেহি কপ্পিযং অকতং, যঞ্চ অকপ্পিযমংসং ৰা অকপ্পিযভোজনং ৰা, এতং অকপ্পিযং নাম, তং অকপ্পিযং ‘‘অলমেতং সব্ব’’ন্তি এৰং অতিরিত্তং কতং অকপ্পিযকতন্তি ৰেদিতব্বং. অপ্পটিগ্গহিতকতন্তি ভিক্খুনা অপ্পটিগ্গহিতংযেৰ পুরিমনযেন অতিরিত্তং কতং. অনুচ্চারিতকতন্তি কপ্পিযং কারেতুং আগতেন ভিক্খুনা ঈসকম্পি অনুক্খিত্তং ৰা অনপনামিতং ৰা কতং. অহত্থপাসে কতন্তি কপ্পিযং কারেতুং আগতস্স হত্থপাসতো বহি ঠিতেন কতং. অভুত্তাৰিনা কতন্তি যো অতিরিত্তং করোতি, তেন পৰারণপ্পহোনকং ভোজনং অভুত্তেন কতং. ভুত্তাৰিনা পৰারিতেন আসনা ৰুট্ঠিতেন কতন্তি ইদং উত্তানমেৰ. ‘‘অলমেতং সব্ব’’ন্তি অৰুত্তন্তি ৰচীভেদং কত্ৰা এৰং অৰুত্তং হোতি. ইতি ইমেহি সত্তহি ৰিনযকম্মাকারেহি যং অতিরিত্তং কপ্পিযং অকতং, যঞ্চ পন ন গিলানাতিরিত্তং, তদুভযম্পি অনতিরিত্তং. অতিরিত্তং পন তস্সেৰ পটিপক্খনযেন ৰেদিতব্বং.
অপিচেত্থ ভুত্তাৰিনা কতং হোতীতি (পাচি. ২৩৯) অন্তমসো অনন্তরনিসিন্নস্স পত্ততো একম্পি সিত্থং ৰা মংসহীরং ৰা খাদিত্ৰা কতম্পি ভুত্তাৰিনা কতং হোতি, যো পাতোৰ এৰং ভুত্তাৰী পৰারিতো নিসীদতিযেৰ, সো উপকট্ঠেপি কালে অভিহটং পিণ্ডং ভিক্খুনা উপনীতং কপ্পিযং কাতুং লভতি. সচে পন তস্মিং কপ্পিযে কতে ভুঞ্জন্তস্স অঞ্ঞং আমিসং আকিরন্তি, তং সো পুন কাতুং ন লভতি. যঞ্হি অকতং, তং কাতব্বং. যেন চ অকতং, তেন চ কাতব্বন্তি (পাচি. অট্ঠ. ২৩৮-৯) ৰুত্তং, তস্মা তস্মিং ভাজনে করিযমানে পঠমকতেন সদ্ধিং কতং হোতীতি তং কাতুং ন ৰট্টতি. অঞ্ঞস্মিং পন ভাজনে তেন ৰা অঞ্ঞেন ৰা কাতুং ৰট্টতি. এৰং কতং পঠমকতেন মিস্সেত্ৰাপি ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি, ন কেৰলঞ্চ তস্স যেন পন কতং, তং ঠপেত্ৰা অঞ্ঞেসং পৰারিতানম্পি ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. যথা পন অকতেন মিস্সং ন হোতি, এৰং মুখঞ্চ হত্থঞ্চ সুদ্ধং কত্ৰা ভুঞ্জিতব্বং. গিলানাতিরিত্তং পন ন কেৰলং গিলানস্স ভুত্তাৰসেসমেৰ, অথ খো যংকিঞ্চি গিলানং উদ্দিস্স ‘‘অজ্জ ৰা স্ৰে ৰা যদা ৰা ইচ্ছতি, তদা খাদিস্সতী’’তি আহটং, তং সব্বং ‘গিলানাতিরিত্ত’ন্তি ৰেদিতব্বং. খাদনীযং ৰা ভোজনীযং ৰাতি যংকিঞ্চি যাৰকালিকং. খাদেয্য ৰা ভুঞ্জেয্য ৰা পাচিত্তিযন্তি এত্থ ৰুত্তনযেন পৰারিতস্স অনতিরিত্তং যংকিঞ্চি আমিসং অজ্ঝোহরণত্থায পটিগ্গণ্হতো গহণে দুক্কটং, অজ্ঝোহারে অজ্ঝোহারে পাচিত্তিযং.
সাৰত্থিযং সম্বহুলে ভিক্খূ আরব্ভ অঞ্ঞত্র ভুঞ্জনৰত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, ‘‘অনতিরিত্ত’’ন্তি অযমেত্থ অনুপঞ্ঞত্তি, অসাধারণপঞ্ঞত্তি, অনাণত্তিকং, তিকপাচিত্তিযং, যামকালিকাদীনি আহারত্থায গণ্হতো, নিরামিসানি অজ্ঝোহরতো চ দুক্কটং, তথা অতিরিত্তে অনতিরিত্তসঞ্ঞিনো চেৰ ৰেমতিকস্স চ. অতিরিত্তসঞ্ঞিনো পন, ‘‘অতিরিত্তং কারাপেত্ৰা ভুঞ্জিস্সামী’’তি গণ্হন্তস্স, অঞ্ঞস্সত্থায গণ্হন্তস্স, যামকালিকাদীনি তেসং অনুঞ্ঞাতপরিভোগৰসেন নিরামিসানি পরিভুঞ্জন্তস্স, উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. পৰারিতভাৰো, আমিসস্স অনতিরিত্ততা, কালেন অজ্ঝোহরণন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি. সমুট্ঠানাদীনি পঠমকথিনসদিসানেৰ, ইদং পন কিরিযাকিরিযন্তি.
পঠমপৰারণাসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. দুতিযপৰারণাসিক্খাপদৰণ্ণনা
ছট্ঠে অভিহট্ঠুং পৰারেয্যাতি অভিহরিত্ৰা ‘‘হন্দ, ভিক্খু খাদ ৰা ভুঞ্জ ৰা’’তি এৰং পৰারেয্য. জানন্তি সুত্ৰা ৰা দিস্ৰা ৰা তস্স পৰারিতভাৰং জানন্তো. আসাদনাপেক্খোতি আসাদনং চোদনং মঙ্কুকরণভাৰং অপেক্খমানো. ভুত্তস্মিং পাচিত্তিযন্তি এত্থ অভিহারে তাৰ দুক্কটং, সচে সো তং গণ্হাতি, পুন অভিহারকস্স দুক্কটং, তস্মিং পন ভুঞ্জন্তে অভিহারকস্স তস্স অজ্ঝোহারে অজ্ঝোহারে দুক্কটং, ভোজনপরিযোসানে পাচিত্তিযং.
সাৰত্থিযং অঞ্ঞতরং ভিক্খুং আরব্ভ অনতিরিত্তেন ভোজনেন অভিহট্ঠুং পৰারণাৰত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, অসাধারণপঞ্ঞত্তি, অনাণত্তিকং, পৰারিতে পৰারিতসঞ্ঞিনো পাচিত্তিযং. ৰেমতিকস্স, যামকালিকাদীনি আহারত্থায অভিহরন্তস্স, তেসঞ্চ পটিগ্গহণঅজ্ঝোহারেসু, অপ্পৰারিতে চ পৰারিতসঞ্ঞিনো, ৰেমতিকস্স চ দুক্কটং. অপ্পৰারিতসঞ্ঞিস্স পন, যো চ অতিরিত্তং কারাপেত্ৰা দেতি, ‘‘কারাপেত্ৰা ৰা ভুঞ্জাহী’’তি দেতি, যো ৰা ‘‘অঞ্ঞস্সত্থায হরন্তো গচ্ছাহী’’তি দেতি, যো চ যামকালিকাদীনি ‘‘সতি পচ্চযে পরিভুঞ্জাহী’’তি দেতি, তস্স, উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. পৰারিততা, পৰারিতসঞ্ঞিতা, আসাদনাপেক্খতা, অনতিরিত্তেন অভিহট্ঠুং পৰারণতা, ভোজনপরিযোসানন্তি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি. সমুট্ঠানাদীনি অদিন্নাদানসদিসানি, ইদং পন দুক্খৰেদনন্তি.
দুতিযপৰারণাসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. ৰিকালভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা
সত্তমে ৰিকালেতি ৰিগতে কালে, মজ্ঝন্হিকাতিক্কমনতো যাৰ অরুণুগ্গমনাতি অধিপ্পাযো. তস্মা যো ভিক্খু এতস্মিং অন্তরে যংকিঞ্চি ৰনমূলফলং উপাদায আমং ৰা পক্কং ৰা আমিসসঙ্খেপগতং খাদনীযং ৰা ভোজনীযং ৰা অজ্ঝোহরণত্থায পটিগ্গণ্হাতি, তস্স পটিগ্গহণে দুক্কটং, অজ্ঝোহারে অজ্ঝোহারে পাচিত্তিযং.
রাজগহে সত্তরসৰগ্গিযে ভিক্খূ আরব্ভ ৰিকালে ভোজনৰত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, সাধারণপঞ্ঞত্তি, অনাণত্তিকং, তিকপাচিত্তিযং, যামকালিকাদীনি আহারত্থায পটিগ্গহণঅজ্ঝোহারেসু, কালে ৰিকালসঞ্ঞিস্স, ৰেমতিকস্স চ দুক্কটং, কালে কালসঞ্ঞিস্স যামকালিকাদীনি সতি পচ্চযে পরিভুঞ্জন্তস্স উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, রোমট্ঠকস্স রোমট্ঠং, ন চ ভিক্খৰে বহিমুখদ্ৰারা নীহরিত্ৰা অজ্ঝোহরিতব্ব’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৭৩) অনুঞ্ঞাতনযেন রোমট্ঠকস্সাপি অনাপত্তি. ৰিকালতা, যাৰকালিকতা, অজ্ঝোহরণন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি. সমুট্ঠানাদীনি এল়কলোমসদিসানীতি.
ৰিকালভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. সন্নিধিকারকসিক্খাপদৰণ্ণনা
অট্ঠমে সন্নিধিকারকন্তি কারো করণং কিরিযাতি অত্থতো একং, সন্নিধি কারো অস্সাতি সন্নিধিকারং, সন্নিধিকারমেৰ সন্নিধিকারকং, পটিগ্গহেত্ৰা একরত্তিং ৰীতিনামিতস্সেতং নামং. তস্মা এৰং সন্নিধিকতং যংকিঞ্চি যাৰকালিকং ৰা যামকালিকং ৰা ‘অজ্ঝোহরিস্সামী’তি গণ্হন্তস্স পটিগ্গহণে দুক্কটং, অজ্ঝোহারে অজ্ঝোহারে পাচিত্তিযং. সচেপি পত্তো দুদ্ধোতো হোতি, যং অঙ্গুলিযা ঘংসন্তস্স লেখা পঞ্ঞাযতি, গণ্ঠিকপত্তস্স ৰা গণ্ঠিকন্তরে স্নেহো পৰিট্ঠো হোতি, যো উণ্হে ওতাপেন্তস্স পগ্ঘরতি, উণ্হযাগুযা ৰা গহিতায সন্দিস্সতি, তাদিসে পত্তেপি পুনদিৰসে ভুঞ্জন্তস্স পাচিত্তিযং. যং পন ভিক্খু নিরপেক্খো সামণেরানং পরিচ্চজিত্ৰা তেহি নিহিতং লভিত্ৰা ভুঞ্জতি, তং ৰট্টতি. সযং পটিগ্গহেত্ৰা অপরিচ্চত্তমেৰ হি দুতিযদিৰসে কপ্পিযভোজনং ভুঞ্জন্তস্স পাচিত্তিযং. অকপ্পিযেসু পন মনুস্সমংসে থুল্লচ্চযেন সদ্ধিং পাচিত্তিযং, সেসেসু পন দুক্কটেন সদ্ধিং. যামকালিকং সতি পচ্চযে অজ্ঝোহরতো পাচিত্তিযং, আহারত্থায অজ্ঝোহরতো দুক্কটেন সদ্ধিং. যো পন পৰারিতো হুত্ৰা অনতিরিত্তকতং অজ্ঝোহরতি, তস্স সব্বৰিকপ্পেসু অপরম্পি পাচিত্তিযং ৰড্ঢতি. সচে ৰিকালে অজ্ঝোহরতি, অনতিরিত্তপচ্চযা সব্বৰিকপ্পেসু অনাপত্তি, সতি পচ্চযে ৰিকালপচ্চযা যামকালিকাদীসু চ অনাপত্তি. অৰসেসেসু ৰিকালপচ্চযা পাচিত্তিযং ৰড্ঢতিযেৰ. ভিক্খুস্স পন সন্নিধি ভিক্খুনিযা ৰট্টতি, ভিক্খুনিযা চ সন্নিধি ভিক্খুস্স ৰট্টতি, ভিক্খুনিক্খন্ধকে (চূল়ৰ. ৪২১-৪২২) অনুঞ্ঞাতত্তা ৰট্টতীতি.
সাৰত্থিযং আযস্মন্তং বেলট্ঠসীসং আরব্ভ সন্নিধিকারকভোজনৰত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, সাধারণপঞ্ঞত্তি, অনাণত্তিকং, তিকপাচিত্তিযং, সত্তাহকালিক যাৰজীৰিকানং পন আহারত্থায পটিগ্গহণে অজ্ঝোহারে চ দুক্কটং. যথা চেতানি আহারত্থায ন কপ্পন্তি, এৰং যাৰকালিকাদীহি সংসট্ঠানিপি, ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘যাৰকালিকেন, ভিক্খৰে, যামকালিকং তদহুপটিগ্গহিতং কালে কপ্পতি, ৰিকালে ন কপ্পতী’’তিআদি (মহাৰ. ৩০৫). তস্মা সচেপি তং তং তেন তেন সদ্ধিং সংসট্ঠং লভতি, সচে অসম্ভিন্নরসং ৰা হোতি সুধোতং ৰা, যথা ইতরেন সংসগ্গো ন পঞ্ঞাযতি, অত্তনো কালানুরূপেন পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি.
সচে পন সম্ভিন্নরসং ৰা হোতি দুদ্ধোতং ৰা, ন ৰট্টতি. যাৰকালিকঞ্হি অত্তনা সদ্ধিং সম্ভিন্নরসানি তীণিপি যামকালিকাদীনি অত্তনো সভাৰং উপনেতি, যামকালিকং দ্ৰেপি সত্তাহকালিকাদীনি অত্তনো সভাৰং উপনেতি, সত্তাহকালিকং যাৰজীৰিকমেৰ অত্তনো সভাৰং উপনেতি. তস্মা তেন তদহুপটিগ্গহিতেন সদ্ধিং তদহুপটিগ্গহিতং ৰা পুরে পটিগ্গহিতং ৰা যাৰজীৰিকং সত্তাহং কপ্পতি, দ্ৰীহপ্পটিগ্গহিতেন ছাহং, তীহপ্পটিগ্গহিতেন পঞ্চাহং…পে… সত্তাহপ্পটিগ্গহিতেন তদহেৰ কপ্পতীতি ৰেদিতব্বং. তস্মাযেৰ হি ‘‘সত্তাহকালিকেন, ভিক্খৰে, যাৰজীৰিকং তদহুপটিগ্গহিত’’ন্তি অৰত্ৰা ‘‘পটিগ্গহিতং সত্তাহং কপ্পতী’’তি ৰুত্তং. কালযামসত্তাহাতিক্কমেসু চেত্থ ৰিকালভোজন সন্নিধিভেসজ্জসিক্খাপদানং ৰসেন আপত্তিযো ৰেদিতব্বা, ইমেসু পন চতূসু কালিকেসু যাৰকালিকং যামকালিকন্তি ইমমেৰ দ্ৰযং অন্তোৰুট্ঠঞ্চেৰ সন্নিধিকারকঞ্চ, সত্তাহকালিকং যাৰজীৰিকঞ্চ অকপ্পিযকুটিযং নিক্খিপিতুম্পি ৰট্টতি, সন্নিধিম্পি ন জনেতি. অকপ্পিযকুটিযং অন্তোৰুট্ঠেন পন তেন সদ্ধিং ইতরদ্ৰযং তদহুপটিগ্গহিতম্পি ন ৰট্টতি, মুখসন্নিধি নাম হোতি, মহাপচ্চরিযং পন অন্তোৰুট্ঠং হোতীতি ৰুত্তং. তত্থ নামমত্তমেৰ নানাকরণং, আপত্তি পন দুক্কটমেৰ. তত্থ অকপ্পিযকুটি নাম সঙ্ঘস্স ৰা উপসম্পন্নপুগ্গলস্স ৰা সন্তকং ৰসনত্থায কতগেহং, তত্থ সহসেয্যপ্পহোনকে পদেসে ৰুট্ঠং যাৰকালিকঞ্চ যামকালিকঞ্চ সঙ্ঘিকং ৰা উপসম্পন্নপুগ্গলস্স ৰা সন্তকং অন্তোৰুট্ঠং নাম হোতি, তত্থ পক্কং অন্তোপক্কং নাম, যত্থ কত্থচি পন সযং পক্কং সামং পক্কং নাম, তং সব্বং অনজ্ঝোহরণীযং. তেন তেন সদ্ধিং সংসট্ঠম্পি তংগতিকমেৰ, সব্বং অজ্ঝোহরন্তস্স দুক্কটং. তস্মা অন্তোৰুট্ঠঅন্তোপক্কমোচনত্থং ভগৰতা চতস্সো কপ্পিযভূমিযো (মহাৰ. ২৯৫) অনুঞ্ঞাতা, তাসং ৰিনিচ্ছযো সমন্তপাসাদিকাযং (মহাৰ. অট্ঠ. ২৯৫) ৰুত্তো. যত্থ পনেতা ন সন্তি, তত্থ অনুপসম্পন্নস্স সন্তকং কত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. সামং পাকম্পি পুনপাকং ৰট্টতি, অসন্নিধিকারকে সন্নিধিকারকসঞ্ঞিনো, ৰেমতিকস্স ৰা দুক্কটং. অসন্নিধিকারকসঞ্ঞিনো, যাৰকালিকাদীনি তীণি নিদহিত্ৰা সকং সকং কালং অনতিক্কমিত্ৰা, যাৰজীৰিকং সদাপি সতি পচ্চযে পরিভুঞ্জন্তস্স, উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. আমিসং, সন্নিধিভাৰো, তস্স অজ্ঝোহরণন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি. সমুট্ঠানাদীনি এল়কলোমসদিসানেৰাতি.
সন্নিধিকারকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. পণীতভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা
নৰমে পণীতভোজনানীতি পণীতসংসট্ঠানি সত্তধঞ্ঞনিব্বত্তানি ভোজনানি. যথা হি আজঞ্ঞযুত্তো রথো ‘আজঞ্ঞরথো’তি ৰুচ্চতি, এৰমিধাপি পণীতসংসট্ঠানি ভোজনানি পণীতভোজনানীতি. যেহি পন পণীতেহি সংসট্ঠানি, তানি ‘পণীতভোজনানী’তি ৰুচ্চন্তি, তেসং পভেদদস্সনত্থং সেয্যথিদং সপ্পি নৰনীতন্তিআদিমাহ, তত্থ সপ্পিআদীনি ভেসজ্জসিক্খাপদে (কঙ্খা. অট্ঠ. ভেসজ্জসিক্খাপদৰণ্ণনা) ৰুত্তলক্খণেনেৰ ৰেদিতব্বানি. মচ্ছাদীসু পন সব্বোপি ‘ওদকো’তি (পাচি. ২৬০) ৰুত্তলক্খণো মচ্ছো মচ্ছোযেৰ. যেসং পন মংসং কপ্পতি, তেসং মংসঞ্চ খীরদধীনি চ ইধাধিপ্পেতানি. এৰরূপানি পণীতভোজনানীতি যানি এতেহি সপ্পিআদীহি সংসট্ঠত্তা ‘পণীতভোজনানী’তি ৰুচ্চন্তি, তথারূপানি পণীতভোজনানি. অগিলানোতি যস্স তেহি ৰিনাপি ফাসু হোতি. অত্তনো অত্থায ৰিঞ্ঞাপেত্ৰাতি এত্থ পন যো অগিলানো সুদ্ধানি সপ্পিআদীনি ভেসজ্জত্থায ৰিঞ্ঞাপেতি, সো মহানামসিক্খাপদেন (পাচি. ৩০৩) কারেতব্বো, মচ্ছাদীনি চত্তারি ৰিঞ্ঞাপেন্তো সূপোদনৰিঞ্ঞত্তিযা (পাচি. ৬১২-৬১৩) কারেতব্বো, সপ্পিআদীহি সংসট্ঠভোজনানি ৰিঞ্ঞাপেন্তো ইমিনা কারেতব্বো. তত্রাযং ৰিনিচ্ছযো – ‘‘সপ্পিনা ভত্তং দেহি, সপ্পিং আকিরিত্ৰা দেহি, সপ্পিমিস্সকং কত্ৰা দেহি, সহ সপ্পিনা দেহি, সপ্পিঞ্চ ভত্তঞ্চ দেহী’’তি এৰং ৰিঞ্ঞাপেন্তস্স তাৰ ৰিঞ্ঞত্তিযা দুক্কটং, পটিগ্গহণে দুক্কটং, অজ্ঝোহরণে অজ্ঝোহরণে পাচিত্তিযং. ‘‘সপ্পিভত্তং দেহী’’তি ৰুত্তে পন যস্মা সালিভত্তং ৰিয সপ্পিভত্তং নাম নত্থি, তস্মা সূপোদনৰিঞ্ঞত্তিযা দুক্কটমেৰ হোতি. সচে পন ‘‘সপ্পিনা ভত্তং দেহী’’তি ৰুত্তে ভত্তং দত্ৰা ‘‘সপ্পিং কত্ৰা ভুঞ্জাহী’’তি নৰনীতখীরাদীনি ৰা কপ্পিযভণ্ডং ৰা দেতি ‘‘ইমিনা সপ্পিং গহেত্ৰা ভুঞ্জাহী’’তি, যথাৰত্থুকমেৰ. ‘‘গোসপ্পিনা ভত্তং দেহী’’তি ৰুত্তে পন গোসপ্পিং ৰা দেতু, তস্মিং অসতি পুরিমনযেন নৰনীতাদীনি ৰা, গাৰিংযেৰ ৰা দেতু ‘‘ইতো সপ্পিনা ভুঞ্জাহী’’তি, যথাৰত্থুকমেৰ. সচে পন ‘‘গোসপ্পিনা দেহী’’তি যাচিতো অজিকাসপ্পিআদীহি দেতি, ৰিসঙ্কেতং. এৰঞ্হি সতি অঞ্ঞং যাচিতেন অঞ্ঞং দিন্নং নাম হোতি, তস্মা অনাপত্তি, এস নযো ‘‘অজিকাসপ্পিনা দেহী’’তিআদীসুপি. ‘‘কপ্পিযসপ্পিনা দেহী’’তি ৰুত্তে অকপ্পিযসপ্পিনা দেতি, ৰিসঙ্কেতমেৰ. ‘‘অকপ্পিযসপ্পিনা দেহী’’তি ৰুত্তে অকপ্পিযসপ্পিনাৰ দেতি, পটিগ্গহণেপি পরিভোগেপি দুক্কটমেৰ. ইমিনা নযেন সব্বপদেসু ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. সচে পন সব্বেহিপি সপ্পিআদীহি একট্ঠানে ৰা নানাট্ঠানে ৰা ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা পটিলদ্ধং একতো সম্ভিন্নরসং কত্ৰা ততো কুসগ্গেন একবিন্দুম্পি অজ্ঝোহরতি, নৰ পাচিত্তিযানি.
সাৰত্থিযং ছব্বগ্গিযে ভিক্খূ আরব্ভ পণীতভোজনৰিঞ্ঞত্তিৰত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, ‘‘অগিলানো’’তি অযমেত্থ অনুপঞ্ঞত্তি, অসাধারণপঞ্ঞত্তি, অনাণত্তিকং, তিকপাচিত্তিযং, গিলানস্স অগিলানসঞ্ঞিনো, ৰেমতিকস্স ৰা দুক্কটং. গিলানসঞ্ঞিস্স, গিলানকালে ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা অগিলানস্স ভুঞ্জতো, গিলানস্স সেসকে, ঞাতকপ্পৰারিতট্ঠানতো, অঞ্ঞস্সত্থায ৰিঞ্ঞত্তে, অত্তনো ধনেন গহিতে, উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. পণীতভোজনতা, অগিলানতা, কতৰিঞ্ঞত্তিযা পটিলাভো, অজ্ঝোহরণন্তি ইমানেত্থ চত্তারি অঙ্গানি. অদ্ধানসমুট্ঠানং, কিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
পণীতভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. দন্তপোনসিক্খাপদৰণ্ণনা
দসমে অদিন্নন্তি কাযেন ৰা কাযপ্পটিবদ্ধেন ৰা গণ্হন্তস্স হত্থপাসে ঠত্ৰা কাযকাযপ্পটিবদ্ধনিস্সগ্গিযানং অঞ্ঞতরেন ন দিন্নং, অপ্পটিগ্গহিতকস্সেতং নামং. অপ্পটিগ্গহিতকঞ্হি ভিক্খুনো অত্তনো সন্তকম্পি অজ্ঝোহরিতুং ন ৰট্টতি. পটিগ্গহিতং অন্তমসো ৰিস্সাসিকসন্তকম্পি ৰট্টতি, তস্স লক্খণং ৰুত্তৰিপল্লাসেন ৰেদিতব্বং. সচে হি যো কোচি অনুপসম্পন্নো অন্তমসো তিরচ্ছানোপি ভিক্খুস্স ৰা ভিক্খুনিযা ৰা হত্থপাসে ঠিতো কাযাদীনং অঞ্ঞতরেন দেতি, তঞ্চে ভিক্খুনা যেন কেনচি সরীরাৰযৰেন ৰা, তপ্পটিবদ্ধেন ৰা, সংহারিমেন চ অন্তমসো মঞ্চেনাপি, ধারেতুং সমত্থেন চ অন্তমসো অতত্থজাতকরুক্খপণ্ণেনাপি, সূচিযা পরামট্ঠমত্তেনাপি পটিগ্গহিতং, পটিগ্গহিতমেৰ হোতি. পটিবদ্ধপ্পটিবদ্ধং নাম ইধ নত্থি, যম্পি নত্থুকরণিযা দিয্যমানং নাসিকায, অকল্লকো ৰা মুখেন পটিগ্গণ্হাতি, সব্বং ৰট্টতি, আভোগমত্তমেৰ হেত্থ পমাণং. পুব্বাভোগে চ সতি পচ্ছা নিদ্দাযন্তস্স পত্তে দিন্নম্পি হত্থপাসে সতি পটিগ্গহিতমেৰ হোতি. যম্পি ‘‘পত্তেন পটিগ্গণ্হিস্সামী’’তি নিসিন্নস্সেৰ হত্থে পততি, তং ৰট্টতিযেৰ. অভিহটভাজনতো পতিতরজম্পি ৰট্টতি, তত্থ ঠিতনিসিন্ননিপন্নানং পৰারণাসিক্খাপদে ৰুত্তনযেনেৰ হত্থপাসো ৰেদিতব্বো.
সচে পন দাযকপ্পটিগ্গাহকেসু একো আকাসে হোতি, একো ভূমিযং, ভূমট্ঠস্স সীসেন আকাসট্ঠস্স চ ঠপেত্ৰা দাতুং ৰা গহেতুং ৰা পসারিতহত্থং যং আসন্নতরং অঙ্গং, তস্স ওরিমন্তেন হত্থপাসপ্পমাণং পরিচ্ছিন্দিতব্বং. সচেপি একো কূপে হোতি, একো কূপতটে, একো ৰা রুক্খে, একো পথৰিযং, ৰুত্তনযেনেৰ হত্থপাসপ্পমাণং পরিচ্ছিন্দিতব্বং. তস্মিং ঠত্ৰা সচেপি দ্ৰে তযো ৰা সামণেরা যং মজ্ঝিমো পুরিসো উক্খিপিতুং সক্কোতি, এৰরূপং ভারং পৰট্টেন্তা ভিক্খুনো ভূমিযং ঠপিতহত্থং আরোপেন্তি, উক্খিপিত্ৰা ৰা ভিক্খুনো পসারিতহত্থে একদেসেনাপি ঠপেন্তি, তং পটিগ্গহিতমেৰ হোতি. যং পন পিণ্ডায চরন্তস্স পত্তে রজং পততি, তং অপ্পটিগ্গহিতমেৰ হোতি, তস্মা পটিগ্গহেত্ৰাৰ ভিক্খা গণ্হিতব্বা. অপ্পটিগ্গহেত্ৰা গণ্হন্তস্স ৰিনযদুক্কটং, তং পন পুন পটিগ্গহেত্ৰা ভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তি. সচে ‘‘পটিগ্গহেত্ৰা দেথা’’তি ৰুত্তে ৰচনং অস্সুত্ৰা ৰা অনাদিযিত্ৰা ৰা ভিক্খং দেন্তিযেৰ, ৰিনযদুক্কটা মুচ্চতি, পুন পটিগ্গহেত্ৰা অঞ্ঞা ভিক্খা পটিগ্গহেতব্বা. সচে মহাৰাতো ততো ততো রজং পাতেতি, ন সক্কা হোতি ভিক্খং গহেতুং, ‘‘অনুপসম্পন্নস্স দস্সামী’’তি সুদ্ধচিত্তেন আভোগং কত্ৰা গণ্হিতুং ৰট্টতি. তং অনুপসম্পন্নস্স দত্ৰা পুন তেন দিন্নং ৰা তস্স ৰিস্সাসেন ৰা পটিগ্গহেত্ৰা ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. অস্সুখেল়সিঙ্ঘাণিকাদীসু যং ঠানতো চৰিত্ৰা হত্থে ৰা পত্তে ৰা পততি, তং পটিগ্গহেতব্বং, অঙ্গলগ্গং পটিগ্গহিতমেৰ. পতন্তম্পি ৰোচ্ছিন্নঞ্চে অন্তরা ন গহেতব্বং, উগ্গহিতকং নাম হোতি, তং পচ্ছা পটিগ্গহিতম্পি ন ৰট্টতি. যং পন ভেসজ্জং ৰা মূলফলং ৰা মাতাদীনং অত্থায গহেত্ৰা ছাযত্থায ৰা ফলিনিসাখং উক্খিপিত্ৰা গচ্ছতি, ততো যং ইচ্ছতি, তং পুন পটিগ্গহেত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. যো পন তত্থ জাতকফলিনিসাখায ৰা ৰল্লিযা ৰা গহেত্ৰা চালেতি. তস্স ততো লদ্ধং ফলং ন ৰট্টতি, দুরুপচিণ্ণদুক্কটঞ্চ আপজ্জতি, অঞ্ঞস্স তং ৰট্টতি, ফলিরুক্খং পন অপস্সযিতুং ৰা আলম্বিতুং ৰা ৰট্টতি, পটিগ্গহেত্ৰা ঠপিতে যং অঞ্ঞং অঙ্কুরাদি উপ্পজ্জতি, পটিগ্গহিতমেৰ তং. যাৰ হি হত্থতো মুত্তে নিরপেক্খো ন হোতি, নিরপেক্খতায ৰা হত্থতো ন মুচ্চতি, তাৰ ন পটিগ্গহণং ৰিজহতি, অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারো পন সমন্তপাসাদিকাযং ৰুত্তো.
মুখদ্ৰারন্তি গলনাল়িকং. মুখেন ৰা হি পৰিট্ঠং হোতু, নাসিকায ৰা, গলেন অজ্ঝোহরণীযতায সব্বম্পি তং মুখদ্ৰারং পৰেসিতমেৰ হোতি. আহারন্তি যংকিঞ্চি যাৰকালিকং ৰা যামকালিকং ৰা সত্তাহকালিকং ৰা যাৰজীৰিকং ৰা. সব্বঞ্হেতং অজ্ঝোহরণীযত্তা ‘আহারো’তি ৰুচ্চতি, তত্থ সব্বম্পি ধঞ্ঞং ৰা ধঞ্ঞানুলোমং ৰা তালনাল়িকেরপনসলবুজঅলাবুকুম্ভণ্ডপুস্সফলতিপুসফলএল়ালুকসঙ্খাতং নৰৰিধং মহাফলঞ্চেৰ অপরণ্ণঞ্চ, যঞ্চঞ্ঞং ৰনমূলপত্তপুপ্ফফলাদি আহারত্থং ফরতি, তং সব্বং যাৰ মজ্ঝন্হিককালো, তাৰ পরিভুঞ্জিতব্বতো যাৰকালিকং নাম. অম্বপানং জম্বুপানং চোচপানং মোচপানং মধুকপানং মুদ্দিকপানং সালূকপানং ফারুসকপানন্তি ইমানি অট্ঠ পানানি, যানি চ তেসং অনুলোমানি ৰেত্ততিন্তিণিকমাতুলুঙ্গকপিট্ঠকোসম্বকরমন্দাদিখুদ্দকফলপানানি, এতানি সব্বানি অনুপসম্পন্নেহি সীতোদকেন মদ্দিত্ৰা কতানি আদিচ্চপাকানি ৰা যাৰ রত্তিযা পচ্ছিমযামং নিদহিত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বতো যামকালিকানি নাম. অৰসেসেসু অনুঞ্ঞাতফলপত্তপুপ্ফরসেসুপি এসেৰ নযো. সপ্পিআদীনি পঞ্চ ভেসজ্জানি সত্তাহং নিদহিত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বতো সত্তাহকালিকানি নাম. ইদং পন যাৰকালিকাদিত্তযং কালৰিমুত্তঞ্চ উদকং ঠপেত্ৰা অৰসেসমূলফলাফলাদি যং নেৰ খাদনীযত্থং ন ভোজনীযত্থং ফরতি, তং যাৰজীৰং নিদহিত্ৰা সতি পচ্চযে পরিভুঞ্জিতব্বতো যাৰজীৰিকং নাম. আহরেয্যাতি পৰেসেয্য. অঞ্ঞত্র উদকদন্তপোনাতি ইদং অনাহারেপি উদকে আহারসঞ্ঞায, দন্তপোনে চ ‘‘মুখদ্ৰারং আহটং ইদ’’ন্তি সঞ্ঞায কুক্কুচ্চাযন্তানং কুক্কুচ্চৰিনোদনত্থং ৰুত্তং. উদকঞ্হি যথাসুখং পাতুং, দন্তকট্ঠঞ্চ দন্তপোনপরিভোগেন পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. ঠপেত্ৰা পন ইদং দ্ৰযং অৰসেসং অজ্ঝোহরণত্থায গণ্হতো গহণে দুক্কটং, অজ্ঝোহারে অজ্ঝোহারে পাচিত্তিযং, সচেপি দন্তকট্ঠরসো অজানন্তস্স অন্তো পৰিসতি, পাচিত্তিযমেৰ.
ৰেসালিযং অঞ্ঞতরং ভিক্খুং আরব্ভ অদিন্নং আহারং আহরণৰত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, ‘‘অঞ্ঞত্র উদকদন্তপোনা’’তি অযমেত্থ অনুপঞ্ঞত্তি, সাধারণপঞ্ঞত্তি, অনাণত্তিকং, তিকপাচিত্তিযং, পটিগ্গহিতকে অপ্পটিগ্গহিতসঞ্ঞিনো, ৰেমতিকস্স ৰা দুক্কটং. পটিগ্গহিতসঞ্ঞিস্স, উদকদন্তপোনে, চত্তারি মহাৰিকটানি সতি পচ্চযে অসতি কপ্পিযকারকে সামং গহেত্ৰা পরিভুঞ্জন্তস্স, উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. এত্থ দুব্বচোপি অসমত্থোপি কপ্পিযকারকো অসন্তপক্খেযেৰ তিট্ঠতি, ছারিকায অসতি সুক্খদারুং ঝাপেত্ৰা, তস্মিঞ্চ অসতি অল্লদারুং রুক্খতো ছিন্দিত্ৰাপি কাতুং, মত্তিকত্থায চ পথৰিং খণিতুম্পি ৰট্টতি, ইদং পন চতুব্বিধম্পি মহাৰিকটং কালোদিস্সং নাম সপ্পদট্ঠক্খণেযেৰ সামং গহেতুং ৰট্টতি, অঞ্ঞদা পটিগ্গাহাপেত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বং. অপ্পটিগ্গহিতকতা, অননুঞ্ঞাততা, ধূমাদিঅব্বোহারিকাভাৰো, অজ্ঝোহরণন্তি ইমানেত্থ চত্তারি অঙ্গানি. সমুট্ঠানাদীনি এল়কলোমসদিসানীতি.
দন্তপোনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ভোজনৰগ্গো চতুত্থো.