৩. ততিযপারাজিকৰণ্ণনা

ততিযে সঞ্চিচ্চাতি সংচেতেত্ৰা সদ্ধিং চেতেত্ৰা. ‘‘পাণো’’তিসঞ্ঞায সদ্ধিংযেৰ ‘‘ৰধামি ন’’ন্তি ৰধকচেতনায চেতেত্ৰা পকপ্পেত্ৰা. মনুস্সৰিগ্গহন্তি কললতো পট্ঠায জীৰমানকমনুস্সজাতিকসরীরং. জীৰিতা ৰোরোপেয্যাতি কললকালেপি তাপনমদ্দনেহি ৰা ভেসজ্জসম্পদানেন ৰা ততো ৰা উদ্ধম্পি তদনুরূপেন উপক্কমেন জীৰিতা ৰিযোজেয্য. ইমস্স পনত্থস্স আৰিভাৰত্থং পাণো ৰেদিতব্বো, পাণাতিপাতো ৰেদিতব্বো, পাণাতিপাতী ৰেদিতব্বো, পাণাতিপাতস্স পযোগো ৰেদিতব্বো. তত্থ পাণোতি ৰোহারতো সত্তো, পরমত্থতো জীৰিতিন্দ্রিযং. পাণাতিপাতোতি যায চেতনায জীৰিতিন্দ্রিযুপচ্ছেদকপযোগং সমুট্ঠাপেতি, সা চেতনা. পাণাতিপাতীতি ৰুত্তচেতনায সমঙ্গিপুগ্গলো. পাণাতিপাতস্স পযোগোতি পাণাতিপাতস্স ছ পযোগা সাহত্থিকো নিস্সগ্গিযো আণত্তিকো থাৰরো ৰিজ্জামযো ইদ্ধিমযোতি. তত্থ সাহত্থিকোতি সযং মারেন্তস্স কাযেন ৰা কাযপ্পটিবদ্ধেন ৰা পহরণং. নিস্সগ্গিযোতি দূরে ঠিতং মারেতুকামস্স কাযেন ৰা কাযপ্পটিবদ্ধেন ৰা উসুসত্তিযন্তপাসাণাদীনং নিস্সজ্জনং. তত্থ একেকো উদ্দিস্সানুদ্দিস্সভেদতো দুৰিধো. তত্থ উদ্দিস্সকে যং উদ্দিস্স পহরতি, তস্সেৰ মরণেন কম্মবদ্ধো. ‘‘যো কোচি মরতূ’’তি এৰং অনুদ্দিস্সকে পহারপ্পচ্চযা যস্স কস্সচি মরণেন কম্মবদ্ধো. উভযত্থাপি চ পহরিতমত্তে ৰা মরতু, পচ্ছা ৰা তেনেৰ রোগেন, পহরিতক্খণেযেৰ কম্মবদ্ধো. আণত্তিকোতি ‘‘অসুকং নাম মারেহী’’তি অঞ্ঞং আণাপেন্তস্স আণাপনং.

তত্থ –

ৰত্থু কালো চ ওকাসো, আৰুধং ইরিযাপথো;

ক্রিযাৰিসেসোতি ইমে, ছ আণত্তি নিযামকা.

তত্থ ৰত্থূতি পুগ্গলো. যঞ্হি পুগ্গলং ‘‘মারেহী’’তি আণত্তো সচে তমেৰ মারেতি, আণাপকস্স আপত্তি. অথ অঞ্ঞং মারেতি, তংমঞ্ঞমানো ৰা অঞ্ঞং মারেতি, আণাপকো মুচ্চতি. ‘‘ইমং মারেহী’’তি আণত্তে পন আণাপকস্স দুক্কটং. কালোতি পুরেভত্তাদিকালো. সচে হি ‘‘পুরেভত্তং মারেহী’’তি আণত্তো পুরেভত্তমেৰ মারেতি, আণাপকস্স আপত্তি. অথ যং পুরেভত্তং নিযামিতং, ততো পচ্ছা ৰা পুরে ৰা মারেতি, আণাপকো মুচ্চতি. ইমিনা নযেন সব্বত্থ ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. থাৰরোতি অসংহারিমেন উপকরণেন মারেতুকামস্স ওপাতক্খণনং অপস্সেনসংৰিধানং অসিআদীনং উপনিক্খিপনং তল়াকাদীসু ৰিসসম্পযোজনং রূপূপহারোতিএৰমাদি. ৰুত্তনযেনেৰ চেত্থাপি উদ্দিস্সানুদ্দিস্সভেদো ৰেদিতব্বো. ৰিজ্জামযোতি মারণত্থং ৰিজ্জাপরিজপ্পনং. ইদ্ধিমযোতি কম্মৰিপাকজায ইদ্ধিযা পযোজনং.

সত্থহারকং ৰাস্স পরিযেসেয্যাতি এত্থ হরতীতি হারকং, কিং হরতি? জীৰিতং. অথ ৰা হরিতব্বন্তি হারকং, উপনিক্খিপিতব্বন্তি অত্থো. সত্থঞ্চ তং হারকঞ্চাতি সত্থহারকং. অস্সাতি মনুস্সৰিগ্গহস্স. পরিযেসেয্যাতি যথা লভতি, তথা করেয্য, উপনিক্খিপেয্যাতি অত্থো. এতেন থাৰরপযোগং দস্সেতি. ইতরথা হি পরিযিট্ঠিমত্তেযেৰ পারাজিকো ভৰেয্য, ন চেতং যুত্তং. পদভাজনে পনস্স ব্যঞ্জনং অনাদিযিত্ৰা যং এত্থ থাৰরপযোগসঙ্গহিতং সত্থং, তদেৰ দস্সেতুং ‘‘অসিং ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. মরণৰণ্ণং ৰা সংৰণ্ণেয্যাতি ৰাচায ৰা তালপণ্ণাদীসু লিখিত্ৰা ৰা ‘‘যো এৰং মরতি, সো ধনং ৰা লভতী’’তিআদিনা নযেন মরণে গুণং পকাসেয্য. এতেন যথা ‘‘অদিন্নাদানে আদিযেয্যা’’তি ৰুত্তত্তা পরিযাযকথায মুচ্চতি, নযিধ, এৰং ‘‘সংৰণ্ণেয্যা’’তি ৰচনতো পন ইধ পরিযাযকথাযপি ন মুচ্চতীতি অযমত্থো ৰেদিতব্বো. মরণায ৰা সমাদপেয্যাতি ‘‘সত্থং ৰা আহরা’’তিআদিনা (পারা. ১৭২) নযেন মরণত্থায উপাযং গাহাপেয্য. এতেন আণত্তিকপ্পযোগং দস্সেতি. অম্ভো পুরিসাতি আলপনমেতং. কিং তুয্হিমিনাতিআদি সংৰণ্ণনাকারনিদস্সনং. ইতি চিত্তমনোতি ইতি চিত্তো ইতি মনো. ‘‘মতং তে জীৰিতা সেয্যো’’তিএত্থ ৰুত্তমরণচিত্তো মরণমনোতি অত্থো. এত্থ চ ‘‘মনো’’তিইদং চিত্তস্স অত্থদীপনত্থং ৰুত্তং. তেনেৰস্স পদভাজনে ‘‘যং চিত্তং তং মনো’’তি (পারা. ১৭২) আহ. চিত্তসঙ্কপ্পোতি ৰিচিত্তসঙ্কপ্পো. এত্থাপি ইতি-সদ্দো আহরিতব্বো. ‘‘সঙ্কপ্পো’’তি চ সংৰিদহনমত্তস্সেতং নামং, ন ৰিতক্কস্সেৰ. তঞ্চ সংৰিদহনং ইমস্মিং অত্থে সঞ্ঞাচেতনাধিপ্পাযেহি সঙ্গহং গচ্ছতি, তস্মা ‘‘ইতি চিত্তসঙ্কপ্পো’’তি ‘‘মতং তে জীৰিতা সেয্যো’’তিএত্থ ৰুত্তমরণসঞ্ঞী মরণচেতনো মরণাধিপ্পাযোতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. পদভাজনেপি হি অযমেৰ নযো দস্সিতো. এতেন মরণচিত্তাদীহি ৰিনা ‘‘একাহং জীৰিতং সেয্যো, ৰীরিযমারভতো দল়্হ’’ন্তিআদিনা (ধ. প. ১১২) নযেন ধম্মং ভাসন্তস্স সংৰণ্ণনা নাম ন হোতীতি দস্সেতি. অনেকপরিযাযেনাতি নানপ্পকারেন উচ্চাৰচেন কারণেন. পুন মরণৰণ্ণন্তিআদি নিগমনৰচনং. পারাজিকো হোতীতি তঙ্খণূপপন্নম্পি মনুস্সৰিগ্গহং ৰুত্তনযেন জীৰিতা ৰোরোপেন্তো পারাজিকো হোতীতি.

ৰেসালিযং সম্বহুলে ভিক্খূ আরব্ভ অঞ্ঞমঞ্ঞং জীৰিতা ৰোরোপনৰত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, ‘‘মরণৰণ্ণং ৰা’’তি অযমেত্থ অনুপঞ্ঞত্তি, সাধারণপঞ্ঞত্তি, সাণত্তিকং, মারণত্থায ওপাতক্খণনাদীসু দুক্কটং, অনোদিস্স খতে ওপাতে যস্স কস্সচি পতনেপি দুক্কটং, যক্খপেততিরচ্ছানগতমনুস্সৰিগ্গহানং তিরচ্ছানগতস্স চ দুক্খুপ্পত্তিযং দুক্কটমেৰ, মনুস্সজাতিকস্স দুক্খুপ্পত্তিযং থুল্লচ্চযং, তথা যক্খাদীনং মরণে, তিরচ্ছানগতমরণে পন পাচিত্তিযং, মনুস্সমরণে পারাজিকন্তি. ইমিনা নযেন সব্বত্থ পযোগভেদৰসেন আপত্তিভেদো ৰেদিতব্বো. অসঞ্চিচ্চ মারেন্তস্স অজানন্তস্স নমরণাধিপ্পাযস্স উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. তত্থ অসঞ্চিচ্চাতি ‘‘ইমিনা উপক্কমেন ইমং মারেমী’’তি অচেতেত্ৰা কতেন উপক্কমেন মুসলুস্সাপনৰত্থুস্মিং (পারা. ১৮০ আদযো) ৰিয পরে মতেপি অনাপত্তি. অজানন্তস্সাতি ‘‘ইমিনা অযং মরিস্সতী’’তি অজানন্তস্স উপক্কমেন ৰিসগতপিণ্ডপাতৰত্থুস্মিং (পারা. ১৮১) ৰিয পরে মতেপি অনাপত্তি. নমরণাধিপ্পাযস্সাতি মরণং অনিচ্ছন্তস্স উপক্কমেন ভেসজ্জৰত্থুস্মিং (পারা. ১৮৭) ৰিয পরে মতেপি অনাপত্তি. এৰং অসঞ্চিচ্চাতিআদীসু ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. সীলৰিপত্তি, মনুস্সজাতিকপাণো, পাণসঞ্ঞিতা, ৰধকচিত্তং, উপক্কমো, তেন মরণন্তি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি. অদিন্নাদানসমউট্ঠানং, কিরিযং, সঞ্ঞাৰিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৰেদনন্তি.

ততিযপারাজিকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.