১. পঠমপারাজিকৰণ্ণনা

যো পনাতি রস্সদীঘাদিনা লিঙ্গাদিভেদেন যো কোচি. ভিক্খূতি এহিভিক্খুউপসম্পদা, সরণগমনূপসম্পদা, ওৰাদপ্পটিগ্গহণূপসম্পদা, পঞ্হাব্যাকরণূপসম্পদা, অট্ঠগরুধম্মপ্পটিগ্গহণূপসম্পদা, দূতেনূপসম্পদা, অট্ঠৰাচিকূপসম্পদা, ঞত্তিচতুত্থকম্মূপসম্পদাতি ইমাসু অট্ঠসু উপসম্পদাসু ঞত্তিচতুত্থেন উপসম্পদাকম্মেন অকুপ্পেন ঠানারহেন উপসম্পন্নো. তস্স পন কম্মস্স ৰত্থুঞত্তিঅনুস্সাৰন সীমা পরিসাসম্পত্তিৰসেন অকুপ্পতা ৰেদিতব্বা.

তত্থ ৰত্থূতি উপসম্পদাপেক্খো পুগ্গলো, সো ঠপেত্ৰা ঊনৰীসতিৰস্সং অন্তিমৰত্থুঅজ্ঝাপন্নপুব্বং, পণ্ডকাদযো চ একাদস অভব্বপুগ্গলে ৰেদিতব্বো. তত্থ ঊনৰীসতিৰস্সো নাম পটিসন্ধিগ্গহণতো পট্ঠায অপরিপুণ্ণৰীসতিৰস্সো. অন্তিমৰত্থুঅজ্ঝাপন্নপুব্বো নাম চতুন্নং পারাজিকানং অঞ্ঞতরং অজ্ঝাপন্নপুব্বো. পণ্ডকাদযো ৰজ্জনীযপুগ্গলকথাযং ৰুত্তা. তেসু আসিত্তপণ্ডকঞ্চ উসূযপণ্ডকঞ্চ ঠপেত্ৰা ওপক্কমিকপণ্ডকো নপুংসকপণ্ডকো পণ্ডকভাৰপক্খে ঠিতো পক্খপণ্ডকো চ ইধ অধিপ্পেতো.

থেয্যসংৰাসকো পন তিৰিধো লিঙ্গত্থেনকো সংৰাসত্থেনকো উভযত্থেনকোতি. তত্থ যো সযং পব্বজিত্ৰা ন ভিক্খুৰস্সানি গণেতি, ন যথাৰুড্ঢং ভিক্খূনং ৰা সামণেরানং ৰা ৰন্দনং সাদিযতি, ন আসনেন পটিবাহতি, ন উপোসথাদীসু সন্দিস্সতি, অযং অসুদ্ধচিত্ততায লিঙ্গমত্তস্সেৰ থেনিতত্তা লিঙ্গত্থেনকো নাম. যো পন ভিক্খূহি পব্বজিতো সামণেরো সমানো কাসাযানি অপনেত্ৰা তেসু সউস্সাহোৰ মেথুনং ধম্মং পটিসেৰিত্ৰা পুন নিৰাসেত্ৰা সামণেরভাৰং পটিজানাতি, অযং ভিক্খূহি দিন্নলিঙ্গস্স অপরিচ্চত্তত্তা ন লিঙ্গত্থেনকো, ন লিঙ্গানুরূপস্স সংৰাসস্স সাদিতত্তা নাপি সংৰাসত্থেনকো. অন্তিমৰত্থুঅজ্ঝাপন্নকেপি এসেৰ নযো. যো চ খো সামণেরো সমানো ৰিদেসং গন্ত্ৰা ভিক্খুৰস্সানি গণেতি, যথাৰুড্ঢং ৰন্দনং সাদিযতি, আসনেন পটিবাহতি, উপোসথাদীসু সন্দিস্সতি, অযং সংৰাসমত্তস্সেৰ থেনিতত্তা সংৰাসত্থেনকো নাম. ভিক্খুৰস্সগণনাদিকো হি সব্বোপি কিরিযভেদো ইমস্মিং অত্থে ‘‘সংৰাসো’’তি ৰেদিতব্বো. সিক্খং পচ্চক্খায ‘‘ন মং কোচি জানাতী’’তি পুন এৰং পটিপজ্জন্তেপি এসেৰ নযো. যো পন সযং পব্বজিত্ৰা ৰিহারং গন্ত্ৰা যথাৰুড্ঢং ৰন্দনং সাদিযতি, আসনেন পটিবাহতি, ভিক্খুৰস্সানি গণেতি, উপোসথাদীসু সন্দিস্সতি, অযং লিঙ্গস্স চেৰ সংৰাসস্স চ থেনিতত্তা উভযত্থেনকো নাম. ধুরনিক্খেপৰসেন কাসাযানি অপনেত্ৰা অন্তিমৰত্থুং অজ্ঝাপজ্জিত্ৰা পুন তানি অচ্ছাদেত্ৰা এৰং পটিপজ্জন্তেপি এসেৰ নযো, অযং তিৰিধোপি থেয্যসংৰাসকো ইধ অধিপ্পেতো. ঠপেত্ৰা পন ইমং তিৰিধং.

‘‘রাজ দুব্ভিক্খ কন্তার-রোগ ৰেরী ভযেন ৰা;

চীৰরাহরণত্থং ৰা, লিঙ্গং আদিযতীধ যো.

‘‘সংৰাসং নাধিৰাসেতি, যাৰ সো সুদ্ধমানসো;

থেয্যসংৰাসকো নাম, তাৰ এস ন ৰুচ্চতী’’তি. (মহাৰ. অট্ঠ. ১১০);

যো পন উপসম্পন্নো তিত্থিযভাৰং পত্থযমানো সযং ৰা কুসচীরাদিকং তিত্থিযলিঙ্গং আদিযতি, তেসং ৰা সন্তিকে পব্বজতি, নগ্গো ৰা হুত্ৰা আজীৰকানং সন্তিকং গন্ত্ৰা তেসং ৰতানি আদিযতি, অযং তিত্থিযপক্কন্তকো নাম. ঠপেত্ৰা পন মনুস্সজাতিকং অৰসেসো সব্বোপি তিরচ্ছানগতো নাম. যেন মনুস্সজাতিকা জনেত্তি সযম্পি মনুস্সভূতেনেৰ সঞ্চিচ্চ জীৰিতা ৰোরোপিতা, অযং মাতুঘাতকো নাম. পিতুঘাতকেপি এসেৰ নযো. যেন অন্তমসো গিহিলিঙ্গে ঠিতোপি মনুস্সজাতিকো খীণাসৰো সঞ্চিচ্চ জীৰিতা ৰোরোপিতো, অযং অরহন্তঘাতকো নাম. যো পন পকতত্তং ভিক্খুনিং তিণ্ণং মগ্গানং অঞ্ঞতরস্মিং মগ্গে দূসেতি, অযং ভিক্খুনিদূসকো নাম. যো দেৰদত্তো ৰিয সাসনং উদ্ধম্মং উব্বিনযং কত্ৰা চতুন্নং কম্মানং অঞ্ঞতরৰসেন সঙ্ঘং ভিন্দতি, অযং সঙ্ঘভেদকো নাম. যো দেৰদত্তো ৰিয দুট্ঠচিত্তেন ৰধকচিত্তেন তথাগতস্স জীৰমানকসরীরে খুদ্দকমক্খিকায পিৰনমত্তম্পি লোহিতং উপ্পাদেতি, অযং লোহিতুপ্পাদকো নাম. যস্স ইত্থিনিমিত্তুপ্পাদনকম্মতো চ পুরিসনিমিত্তুপ্পাদনকম্মতো চ উভতো দুৰিধম্পি ব্যঞ্জনং অত্থি, অযং উভতোব্যঞ্জনকো নাম. ইতি ইমে তেরস পুগ্গলা উপসম্পদায অৰত্থূ, ইমে পন ঠপেত্ৰা অঞ্ঞস্মিং উপসম্পদাপেক্খে সতি উপসম্পদাকম্মং ৰত্থুসম্পত্তিৰসেন অকুপ্পং হোতি.

কথং ঞত্তিসম্পত্তিৰসেন অকুপ্পং হোতি? ৰত্থুসঙ্ঘপুগ্গলঞত্তীনং অপরামসনানি, পচ্ছা ঞত্তিট্ঠপনঞ্চাতি ইমে তাৰ পঞ্চ ঞত্তিদোসা. তত্থ ‘‘অযং ইত্থন্নামো’’তি উপসম্পদাপেক্খস্স অকিত্তনং ৰত্থুঅপরামসনং নাম. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো’’তিএত্থ ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে’’তি ৰত্ৰা ‘‘সঙ্ঘো’’তি অভণনং সঙ্ঘঅপরামসনং নাম. ‘‘ইত্থন্নামস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি উপজ্ঝাযস্স অকিত্তনং পুগ্গলঅপরামসনং নাম. সব্বেন সব্বং ঞত্তিযা অনুচ্চারণং ঞত্তিঅপরামসনং নাম. পঠমং কম্মৰাচং নিট্ঠাপেত্ৰা ‘‘এসা ঞত্তী’’তি ৰত্ৰা ‘‘খমতি সঙ্ঘস্সা’’তি এৰং ঞত্তিকিত্তনং পচ্ছা ঞত্তিট্ঠপনং নাম. ইতি ইমেহি দোসেহি ৰিমুত্তায ঞত্তিযা সম্পন্নং ঞত্তিসম্পত্তিৰসেন অকুপ্পং হোতি.

অনুস্সাৰনৰসেন অকুপ্পতাযপি ৰত্থুসঙ্ঘপুগ্গলানং অপরামসনানি, সাৰনায হাপনং, অকালে সাৰনন্তি ইমে পঞ্চ অনুস্সাৰনদোসা. তত্থ ৰত্থাদীনং অপরামসনানি ঞত্তিযং ৰুত্তসদিসানেৰ. তীসু পন অনুস্সাৰনাসু যত্থ কত্থচি এতেসং অপরামসনং অপরামসনমেৰ. সব্বেন সব্বং পন কম্মৰাচং অৰত্ৰা চতুক্খত্তুং ঞত্তিকিত্তনমেৰ, অথ ৰা পন কম্মৰাচাব্ভন্তরে অক্খরস্স ৰা পদস্স ৰা অনুচ্চারণং ৰা দুরুচ্চারণং ৰা সাৰনায হাপনং নাম. সাৰনায অনোকাসে পঠমং ঞত্তিং অট্ঠপেত্ৰা অনুস্সাৰনকরণং অকালে সাৰনং নাম. ইতি ইমেহি দোসেহি ৰিমুত্তায অনুস্সাৰনায সম্পন্নং অনুস্সাৰনসম্পত্তিৰসেন অকুপ্পং হোতি.

পুব্বে ৰুত্তং ৰিপত্তিসীমালক্খণং সমতিক্কন্তায পন সীমায কতং সীমাসম্পত্তিৰসেন অকুপ্পং হোতি. যাৰতিকা ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা, তেসং অনাগমনং, ছন্দারহানং ছন্দস্স অনাহরণং, সম্মুখীভূতানং পটিক্কোসনন্তি ইমে পন তযো পরিসাদোসা, তেহি ৰিমুত্তায পরিসায কতং পরিসাসম্পত্তিৰসেন অকুপ্পং হোতি. কারণারহত্তা পন সত্থু সাসনারহত্তা ঠানারহং নাম হোতি. ইতি যো ইমিনা এৰং অকুপ্পেন ঠানারহেন ঞত্তিচতুত্থেন উপসম্পদাকম্মেন উপসম্পন্নো, অযং ইধ ‘‘ভিক্খূ’’তি অধিপ্পেতো. পণ্ণত্তিৰজ্জেসু পন অঞ্ঞেপি সঙ্গহং গচ্ছন্তি.

ভিক্খূনং সিক্খাসাজীৰসমাপন্নোতি যা ভিক্খূনং অধিসীলসঙ্খাতা সিক্খা, তঞ্চ, যত্থ চেতে সহ জীৰন্তি, একজীৰিকা সভাগৰুত্তিনো হোন্তি, তং ভগৰতা পঞ্ঞত্তং সিক্খাপদসঙ্খাতং সাজীৰঞ্চ, তত্থ সিক্খনভাৰেন সমাপন্নোতি ভিক্খূনং সিক্খাসাজীৰসমআপন্নো. সমাপন্নোতি সিক্খঞ্চ পরিপূরেন্তো সাজীৰঞ্চ অৰীতিক্কমন্তো হুত্ৰা তদুভযং উপগতোতি অত্থো. সিক্খং অপচ্চক্খায দুব্বল্যং অনাৰিকত্ৰাতি যং সিক্খং সমাপন্নো, তং অপটিক্খিপিত্ৰা, যঞ্চ সাজীৰং সমাপন্নো, তস্মিং দুব্বলভাৰং অপ্পকাসেত্ৰা. তত্থ চিত্তখেত্তকালপযোগপুগ্গলৰিজাননৰসেন সিক্খায পচ্চক্খানং ঞত্ৰা তদভাৰেন অপচ্চক্খানং ৰেদিতব্বং. কথং? উপসম্পন্নভাৰতো চৰিতুকামতাচিত্তেনেৰ হি সিক্খাপচ্চক্খানং হোতি, ন দৰা ৰা রৰা ৰা ভণন্তস্স. এৰং চিত্তৰসেন সিক্খাপচ্চক্খানং হোতি, ন তদভাৰেন. তথা ‘‘বুদ্ধং পচ্চক্খামি, ধম্মং পচ্চক্খামি, সঙ্ঘং পচ্চক্খামি, সিক্খং, ৰিনযং, পাতিমোক্খং, উদ্দেসং, উপজ্ঝাযং, আচরিযং, সদ্ধিৰিহারিকং, অন্তেৰাসিকং, সমানুপজ্ঝাযকং, সমানাচরিযকং, সব্রহ্মচারিং পচ্চক্খামী’’তি এৰং ৰুত্তানং বুদ্ধাদীনং চুদ্দসন্নং, ‘‘গিহীতি মং ধারেহি, উপাসকো, আরামিকো, সামণেরো, তিত্থিযো, তিত্থিযসাৰকো, অসমণো, ‘অসক্যপুত্তিযো’তি মং ধারেহী’’তি এৰং ৰুত্তানং গিহিআদীনং অট্ঠন্নঞ্চাতি ইমেসং দ্ৰাৰীসতিযা খেত্তপদানং যস্স কস্সচি সৰেৰচনস্স ৰসেন তেসু যংকিঞ্চি ৰত্তুকামস্স যংকিঞ্চি ৰদতো সিক্খাপচ্চক্খানং হোতি, ন রুক্খাদীনং অঞ্ঞতরস্স নামং গহেত্ৰা পচ্চাচিক্খন্তস্স. এৰং খেত্তৰসেন পচ্চক্খানং হোতি, ন তদভাৰেন.

তত্থ যদেতং ‘‘পচ্চক্খামী’’তি চ, ‘‘মং ধারেহী’’তি (পারা. ৫১) চ ৰুত্তং ৰত্তমানকালৰচনং, যানি চ ‘‘অলং মে বুদ্ধেন, কিং নু মে বুদ্ধেন, ন মমত্থো বুদ্ধেন, সুমুত্তাহং বুদ্ধেনা’’তিআদিনা (পারা. ৫২) নযেন আখ্যাতৰসেন কালং অনামসিত্ৰা পুরিমেহি চুদ্দসহি পদেহি সদ্ধিং যোজেত্ৰা ৰুত্তানি ‘‘অলং মে’’তিআদীনি চত্তারি পদানি, তেসংযেৰ চ সৰেৰচনানং ৰসেন পচ্চক্খানং হোতি, ন ‘‘পচ্চক্খাসি’’ন্তি ৰা ‘‘পচ্চক্খিস্স’’ন্তি ৰা ‘‘মং ধারেসী’’তি ৰা ‘‘মং ধারেস্সতী’’তি ৰা ‘‘যংনূনাহং পচ্চক্খেয্য’’ন্তি (পারা. ৪৫) ৰাতিআদীনি অতীতানাগতপরিকপ্পৰচনানি ভণন্তস্স. এৰং ৰত্তমান কালৰসেন চেৰ অনামট্ঠকালৰসেন চ পচ্চক্খানং হোতি, ন তদভাৰেন.

পযোগো পন দুৰিধো কাযিকো চ ৰাচসিকো চ. তত্থ ‘‘বুদ্ধং পচ্চক্খামী’’তিআদিনা (পারা. ৫১) নযেন যায কাযচি ভাসায ৰচীভেদং কত্ৰা ৰাচসিকপ্পযোগেনেৰ পচ্চক্খানং হোতি, ন অক্খরলিখনং ৰা হত্থমুদ্দাদিদস্সনং ৰা কাযপ্পযোগং করোন্তস্স. এৰং ৰাচসিকপ্পযোগেনেৰ পচ্চক্খানং হোতি, ন তদভাৰেন.

পুগ্গলো পন দুৰিধো – যো চ পচ্চক্খাতি, যস্স চ পচ্চক্খাতি. তত্থ যো পচ্চক্খাতি, সো সচে উম্মত্তকখিত্তচিত্তৰেদনাট্টানং অঞ্ঞতরো ন হোতি. যস্স পন পচ্চক্খাতি, সো সচে মনুস্সজাতিকো হোতি, ন চ উম্মত্তকাদীনং অঞ্ঞতরো, সম্মুখীভূতো চ সিক্খাপচ্চক্খানং হোতি. ন হি অসম্মুখীভূতস্স দূতেন ৰা পণ্ণেন ৰা আরোচনং রুহতি. এৰং যথাৰুত্তপুগ্গলৰসেন পচ্চক্খানং হোতি, ন তদভাৰেন.

ৰিজাননম্পি নিযমিতানিযমিতৰসেন দুৰিধং. তত্থ যস্স যেসং ৰা নিযমেত্ৰা ‘‘ইমস্স, ইমেসং ৰা আরোচেমী’’তি ৰদতি, সচে তে যথা পকতিযা লোকে মনুস্সা ৰচনং সুত্ৰা আৰজ্জনসমযে জানন্তি, এৰং তস্স ৰচনানন্তরমেৰ তস্স ‘‘অযং উক্কণ্ঠিতো’’তি ৰা ‘‘গিহিভাৰং পত্থযতী’’তি ৰা যেন কেনচি আকারেন সিক্খাপচ্চক্খানভাৰং জানন্তি, পচ্চক্খাতাৰ হোতি সিক্খা. অথ অপরভাগে ‘‘কিং ইমিনা ৰুত্ত’’ন্তি চিন্তেত্ৰা জানন্তি, অঞ্ঞে ৰা জানন্তি, অপচ্চক্খাতাৰ হোতি সিক্খা. অনিযমেত্ৰা আরোচেন্তস্স পন সচে ৰুত্তনযেন যো কোচি মনুস্সজাতিকো ৰচনত্থং জানাতি, পচ্চক্খাতাৰ হোতি সিক্খা. এৰং ৰিজাননৰসেন পচ্চক্খানং হোতি, ন তদভাৰেন. যো পন অন্তমসো দৰাযপি পচ্চক্খাতি, তেন অপচ্চক্খাতাৰ হোতি সিক্খা. ইতি ইমেসং ৰুত্তপ্পকারানং চিত্তাদীনং ৰা ৰসেন, সব্বসো ৰা পন অপচ্চক্খানেন সিক্খং অপচ্চক্খায সিক্খাপচ্চক্খানস্সেৰ চ অত্থভূতং একচ্চং দুব্বল্যং অনাৰিকত্ৰা.

মেথুনং ধম্মং পটিসেৰেয্যাতি এত্থ মেথুনং ধম্মন্তি রাগপরিযুট্ঠানেন সদিসানং উভিন্নং ধম্মং. পটিসেৰেয্যাতি পটিসেৰেয্য অজ্ঝাপজ্জেয্য. অন্তমসোতি সব্বন্তিমেন পরিচ্ছেদেন. তিরচ্ছানগতাযপীতি পটিসন্ধিৰসেন তিরচ্ছানেসু গতাযপি, অযমেত্থ অনুপঞ্ঞত্তি. পারাজিকো হোতীতি পরাজিতো হোতি, পরাজযং আপন্নো. অসংৰাসোতি পকতত্তা ভিক্খূ সহ ৰসন্তি এত্থাতি এককম্মাদিকোৰ তিৰিধোপি ৰিধি সংৰাসো নাম, সো তেন সদ্ধিং নত্থীতি অসংৰাসো. সঙ্ঘকম্মেসু হি এস গণপূরকোপি ন হোতি, অযং তাৰ পদৰণ্ণনা.

অযং পনেত্থ ৰিনিচ্ছযো – মনুস্সামনুস্সতিরচ্ছানগতৰসেন হি তিস্সো ইত্থিযো, তাসং ৰচ্চমগ্গপস্সাৰমগ্গমুখমগ্গৰসেন তযো তযো কত্ৰা নৰ মগ্গা, তথা উভতোব্যঞ্জনকানং. পুরিসানং পন ৰচ্চমগ্গমুখমগ্গৰসেন দ্ৰে দ্ৰে কত্ৰা ছ মগ্গা, তথা পণ্ডকানন্তি এৰং তিংস মগ্গা. তেসু অত্তনো ৰা পরেসং ৰা যস্স কস্সচি মগ্গস্স সন্থতস্স ৰা অসন্থতস্স ৰা, পরেসং পন মতানম্পি অক্খাযিতস্স ৰা যেভুয্যেন অক্খাযিতস্স ৰা পকতিৰাতেন অসংফুট্ঠে অল্লোকাসে যো ভিক্খু একতিলবীজমত্তম্পি অত্তনো অঙ্গজাতং সন্থতং ৰা অসন্থতং ৰা সেৰনচিত্তেন পৰেসেতি, পরেন ৰা পৰেসিযমানে পৰেসনপৰিট্ঠট্ঠিতউদ্ধরণেসু যংকিঞ্চি সাদিযতি, অযং পারাজিকাপত্তিং আপন্নো নাম হোতি, অযং তাৰেত্থ অসাধারণৰিনিচ্ছযো. সব্বসিক্খাপদানং পন সাধারণৰিনিচ্ছযত্থং অযং মাতিকা –

নিদানং পুগ্গলং ৰত্থুং, পঞ্ঞত্তিৰিধিমেৰ চ;

আণত্তাপত্তিনাপত্তি-ৰিপত্তিং অঙ্গমেৰ চ.

সমুট্ঠানৰিধিং কিরিযা-সঞ্ঞাচিত্তেহি নানত্তং;

ৰজ্জকম্মপ্পভেদঞ্চ, তিকদ্ৰযৰিধিং তথা.

লক্খণং সত্তরসধা, ঠিতং সাধারণং ইদং;

ঞত্ৰা যোজেয্য মেধাৰী, তত্থ তত্থ যথারহন্তি.

তত্থ নিদানং নাম ৰেসালি-রাজগহ-সাৰত্থি-আল়ৰি-কোসম্বি-সগ্গ-ভগ্গানং ৰসেন সত্তৰিধং পঞ্ঞত্তিট্ঠানং, ইদঞ্হি সব্বসিক্খাপদানং নিদানং. পুগ্গলো নাম যং যং আরব্ভ তং তং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং. ৰত্থু নাম তস্স তস্স পুগ্গলস্স অজ্ঝাচারো ৰুচ্চতি. পঞ্ঞত্তিৰিধিন্তি পঞ্ঞত্তিঅনুপঞ্ঞত্তিঅনুপ্পন্নপঞ্ঞত্তিসব্বত্থপঞ্ঞত্তিপদেসপঞ্ঞত্তিসাধারণপঞ্ঞত্তি অসাধারণপঞ্ঞত্তিএকতোপঞ্ঞত্তিউভতোপঞ্ঞত্তিৰসেন নৰৰিধা পঞ্ঞত্তি. তত্থ অনুপ্পন্নপঞ্ঞত্তি নাম অনুপ্পন্নে দোসে পঞ্ঞত্তা, সা অট্ঠগরুধম্মপ্পটিগ্গহণৰসেন (চূল়ৰ. ৪০৩) ভিক্খুনীনংযেৰ আগতা, অঞ্ঞত্র নত্থি. ৰিনযধরপঞ্চমেন (মহাৰ. ২৫৯) গণেন উপসম্পদা, গণঙ্গণূপাহনা (মহাৰ. ২৫৯) ধুৰন্হানং চম্মত্থরণন্তি এতেসং ৰসেন চতুব্বিধা পদেসপঞ্ঞত্তি নাম. মজ্ঝিমদেসেযেৰ হি এতেহি আপত্তি হোতি, তেসুপি ধুৰন্হানং পটিক্খেপমত্তমেৰ পাতিমোক্খে আগতং, ততো অঞ্ঞা পদেসপঞ্ঞত্তি নাম নত্থি. সব্বানি সব্বত্থপঞ্ঞত্তিযেৰ হোন্তি, সাধারণপঞ্ঞত্তিদুকঞ্চ একতোপঞ্ঞত্তিদুকঞ্চ অত্থতো একং, তস্মা অনুপ্পন্নপঞ্ঞত্তিঞ্চ সব্বত্থপঞ্ঞত্তিদুকঞ্চ একতোপঞ্ঞত্তিদুকঞ্চ ঠপেত্ৰা সেসানং চতস্সন্নং পঞ্ঞত্তীনং ৰসেন সব্বত্থ ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. আণত্তাপত্তিনাপত্তিৰিপত্তিন্তিএত্থ আণত্তীতিআণাপনা ৰুচ্চতি. আপত্তীতি পুব্বপ্পযোগাদিৰসেন আপত্তিভেদো. অনাপত্তীতি অজাননাদিৰসেন অনাপত্তি. ৰিপত্তীতি সীলআচারদিট্ঠিআজীৰৰিপত্তীনং অঞ্ঞতরা. ইতি ইমাসং আণত্তাদীনম্পি ৰসেন সব্বত্থ ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. অঙ্গন্তি সব্বসিক্খাপদেসু আপত্তীনং অঙ্গং ৰেদিতব্বং.

সমুট্ঠানৰিধিন্তি সব্বাপত্তীনং কাযো ৰাচা কাযৰাচা কাযচিত্তং ৰাচাচিত্তং কাযৰাচাচিত্তন্তি ইমানি একঙ্গিকদ্ৰঙ্গিকতিৰঙ্গিকানি. ছ সমুট্ঠানানি নাম যানি ‘‘সিক্খাপদসমউট্ঠানানী’’তিপি ৰুচ্চন্তি. তত্থ পুরিমানি তীণি অচিত্তকানি, পচ্ছিমানি সচিত্তকানি. তেসু একেন ৰা দ্ৰীহি ৰা তীহি ৰা চতূহি ৰা ছহি ৰা সমুট্ঠানেহি আপত্তিযো সমুট্ঠহন্তি, পঞ্চসমুট্ঠানা নাম নত্থি. তত্থ একসমুট্ঠানা নাম চতুত্থেন চ পঞ্চমেন চ ছট্ঠেন চ সমুট্ঠানেন সমুট্ঠাতি, ন অঞ্ঞেন. দ্ৰিসমুট্ঠানা নাম পঠমচতুত্থেহি চ দুতিযপঞ্চমেহি চ ততিযছট্ঠেহি চ চতুত্থছট্ঠেহি চ পঞ্চমছট্ঠেহি চ সমুট্ঠানেহি, সমুট্ঠাতি, ন অঞ্ঞেহি. তিসমুট্ঠানা নাম পঠমেহি চ তীহি, পচ্ছিমেহি চ তীহি সমুট্ঠানেহি সমুট্ঠাতি, ন অঞ্ঞেহি. চতুসমুট্ঠানা নাম পঠমততিযচতুত্থছট্ঠেহি চ দুতিযততিযপঞ্চমছট্ঠেহি চ সমুট্ঠানেহি সমুট্ঠাতি, ন অঞ্ঞেহি. ছ সমুট্ঠানা নাম ছহিপি সমুট্ঠাতি.

এৰং –

তিধা একসমুট্ঠানা, পঞ্চধা দ্ৰিসমুট্ঠিতা;

দ্ৰিধা তিচতুরো ঠানা, একধা ছসমুট্ঠিতাতি.

সমুট্ঠানৰসেন সব্বাৰ তেরস আপত্তিযো হোন্তি (চূল়ৰ. ১৬৫ আদযো), তা পঠমপঞ্ঞত্তিসিক্খাপদৰসেন সমুট্ঠানতো তেরস নামানি লভন্তি পঠমপারাজিকসমুট্ঠানা, অদিন্নাদান-সঞ্চরিত্ত-সমনুভাসন-কথিন-এল়কলোম-পদসোধম্ম-অদ্ধান-থেয্যসত্থ-ধম্মদেসনাভূতারোচন-চোরিৰুট্ঠাপন-অননুঞ্ঞাতসমুট্ঠানাতি. তত্থ যা কাযচিত্ততো সমুট্ঠাতি, অযং পঠমপারাজিকসমুট্ঠানা নাম. যা সচিত্তকেহি তীহি সমুট্ঠানেহি সমুট্ঠাতি, অযং অদিন্নাদানসমুট্ঠানা নাম. যা ছহিপি সমুট্ঠাতি, অযং সঞ্চরিত্তসমুট্ঠানা নাম. যা ছট্ঠেনেৰ সমুট্ঠাতি, অযং সমনুভাসনসমুট্ঠানা নাম. যা ততিযছট্ঠেহি সমুট্ঠাতি, অযং কথিনসমুট্ঠানা নাম. যা পঠমচতুত্থেহি সমুট্ঠাতি, অযং এল়কলোমসমুট্ঠানা নাম. যা দুতিযপঞ্চমেহি সমুট্ঠাতি, অযং পদসোধম্মসমুট্ঠানা নাম. যা পঠমততিযচতুত্থছট্ঠেহি সমুট্ঠাতি, অযং অদ্ধানসমুট্ঠানা নাম. যা চতুত্থছট্ঠেহি সমুট্ঠাতি, অযং থেয্যসত্থসমুট্ঠানা নাম. যা পঞ্চমেনেৰ সমুট্ঠাতি, অযং ধম্মদেসনাসমুট্ঠানা নাম. যা অচিত্তকেহি তীহি সমুট্ঠানেহি সমুট্ঠাতি, অযং ভূতারোচনসমুট্ঠানা নাম. যা পঞ্চমছট্ঠেহি সমুট্ঠাতি, অযং চোরিৰুট্ঠাপনসমুট্ঠানা নাম. যা দুতিযততিযপঞ্চমছট্ঠেহি সমুট্ঠাতি, অযং অননুঞ্ঞাতসমুট্ঠানা নামাতি. ইতি ইমস্স সমুট্ঠানৰিধিনোপি ৰসেন সব্বত্থ ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো.

কিরিযাসঞ্ঞাচিত্তেহি নানত্তন্তি এতেহি কিরিযাদীহি সব্বাপত্তীনং নানাভাৰং ঞত্ৰা সব্বত্থ ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. সব্বাপত্তিযো হি কিরিযাৰসেন পঞ্চৰিধা হোন্তি, সেয্যথিদং – অত্থাপত্তি কিরিযতো সমুট্ঠাতি, অত্থি অকিরিযতো, অত্থি কিরিযাকিরিযতো, অত্থি সিযা কিরিযতো সিযা অকিরিযতো, অত্থি সিযা কিরিযতো সিযা কিরিযাকিরিযতোতি. তত্থ যা কাযেন ৰা ৰাচায ৰা পথৰিখণনাদীসু (পচি. ৮৪) ৰিয ৰীতিক্কমং করোন্তস্স হোতি, অযং কিরিযতো সমুট্ঠাতি নাম. যা কাযৰাচাহি কত্তব্বং অকরোন্তস্স হোতি পঠমকথিনাপত্তি (পারা. ৪৫৯ আদযো) ৰিয, অযং অকিরিযতো সমুট্ঠাতি নাম. যা করোন্তস্স চ অকরোন্তস্স চ হোতি অঞ্ঞাতিকায ভিক্খুনিযা হত্থতো চীৰরপ্পটিগ্গহণাপত্তি (পারা. ৫০৮-৫১১) ৰিয, অযং কিরিযাকিরিযতো সমুট্ঠাতি নাম. যা সিযা করোন্তস্স চ, সিযা অকরোন্তস্স চ হোতি রূপিযপ্পটিগ্গহণাপত্তি (পারা. ৫৮২) ৰিয, অযং সিযা কিরিযতো সিযা অকিরিযতো সমুট্ঠাতি নাম. যা সিযা করোন্তস্স চ সিযা করোন্তাকরোন্তস্স চ হোতি কুটিকারাপত্তি (পারা. ৩৪২ আদযো) ৰিয, অযং সিযা কিরিযতো সিযা কিরিযাকিরিযতো সমুট্ঠাতি নাম.

সব্বাপত্তিযো চ সঞ্ঞাৰসেন দুৰিধা হোন্তি সঞ্ঞাৰিমোক্খা নোসঞ্ঞাৰিমোক্খাতি. তত্থ যতো ৰীতিক্কমসঞ্ঞায অভাৰেন মুচ্চতি, অযং সঞ্ঞাৰিমোক্খা, ইতরা নোসঞ্ঞাৰিমোক্খা. পুন চ সব্বাপি চিত্তৰসেন দুৰিধা হোন্তি সচিত্তকা অচিত্তকা চাতি. তত্থ যা সচিত্তকসমুট্ঠানৰসেনেৰ সমুট্ঠাতি অযং সচিত্তকা. যা অচিত্তকেন ৰা সচিত্তকমিস্সকেন ৰা সমুট্ঠাতি অযং অচিত্তকা.

ৰজ্জকম্মপ্পভেদন্তি এত্থ সব্বাপত্তিযো ৰজ্জৰসেন দুৰিধা হোন্তি লোকৰজ্জা পণ্ণত্তিৰজ্জা চাতি. তত্থ যস্সা সচিত্তকপক্খে চিত্তং অকুসলমেৰ হোতি, অযং লোকৰজ্জা, সেসা পণ্ণত্তিৰজ্জা. সব্বা চ কাযকম্মৰচীকম্মতদুভযৰসেন তিৰিধা হোন্তি. তত্থ কাযদ্ৰারে আপজ্জিতব্বা কাযকম্মন্তি ৰুচ্চতি, ৰচীদ্ৰারে আপজ্জিতব্বা ৰচীকম্মন্তি ৰুচ্চতি, উভযত্থ আপজ্জিতব্বা কাযকম্মং ৰচীকম্মঞ্চাতি, মনোদ্ৰারে আপত্তি নাম নত্থি. ইতি ইমিনা ৰজ্জকম্মপ্পভেদেনাপি সব্বত্থ ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো.

তিকদ্ৰযৰিধিন্তি কুসলত্তিকৰেদনাত্তিকৰিধিং. আপত্তিং আপজ্জমানো হি অকুসলচিত্তো ৰা আপজ্জতি কুসলাব্যাকতচিত্তো ৰা, তথা দুক্খৰেদনাসমঙ্গী ৰা ইতরৰেদনাদ্ৰযসমঙ্গী ৰা. এৰং সন্তেপি সব্বসিক্খাপদেসু অকুসলচিত্তৰসেন একং চিত্তং, কুসলাব্যাকতচিত্তৰসেন দ্ৰে চিত্তানি, সব্বেসং ৰসেন তীণি চিত্তানি. দুক্খৰেদনাৰসেন একা ৰেদনা, সুখউপেক্খাৰসেন দ্ৰে, সব্বাসং ৰসেন তিস্সো ৰেদনাতি. অযমেৰ পভেদো লব্ভতি, ন অঞ্ঞো.

লক্খণং সত্তরসধা, ঠিতং সাধারণং ইদং, ঞত্ৰাতি ইদং নিদানাদিৰেদনাত্তিকপরিযোসানং সত্তরসপ্পকারং লক্খণং জানিত্ৰা যোজেয্য মেধাৰী. তত্থ তত্থ যথারহন্তি পণ্ডিতো ভিক্খু তস্মিং তস্মিং সিক্খাপদে ইদং লক্খণং যথানুরূপং যোজেয্যাতি অত্থো. তং পন অযোজিতং দুব্বিজানং হোতি, তস্মা নং সব্বসিক্খাপদানং অসাধারণৰিনিচ্ছযপরিযোসানে ইমং মাতিকং অনুদ্ধরিত্ৰাৰ যোজেত্ৰা দস্সযিস্সাম.

ইধ পনস্স অযং যোজনা – ইদং ৰেসালিযং সুদিন্নত্থেরং আরব্ভ মেথুনৰীতিক্কমৰত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং. ‘‘মেথুনং ধম্মং পটিসেৰেয্যা’’তি অযমেত্থ পঞ্ঞত্তি, ‘‘সিক্খং অপচ্চক্খাযা’’তি চ ‘‘অন্তমসো তিরচ্ছানগতাযপী’’তি চ দ্ৰে অনুপঞ্ঞত্তিযো. অনুপঞ্ঞত্তি চ নামেসা আপত্তিকরা চ হোতি অঞ্ঞৰাদকসিক্খাপদাদীসু (পাচি. ৯৫ আদযো) ৰিয, অনাপত্তিকরা চ অঞ্ঞত্র সুপিনন্তাতিআদীসু (পারা. ২৩৬-২৩৭) ৰিয, আপত্তিউপত্থম্ভকরা চ অদিন্নাদানাদীসু (পারা. ৯১) ৰিয, ইধ পন উপত্থম্ভকরাতি ৰেদিতব্বা. ইতো পরং পন যত্থ অনুপঞ্ঞত্তি অত্থি, তত্থ ‘‘অযং অনুপঞ্ঞত্তী’’তি এত্তকমেৰ দস্সযিস্সাম. ঠপেত্ৰা পন অনুপঞ্ঞত্তিং অৰসেসা পঞ্ঞত্তিযেৰাতি সব্বত্থ ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. ভিক্খুং আরব্ভ উপ্পন্নৰত্থুস্মিংযেৰ ‘‘যা পন ভিক্খুনী ছন্দসো মেথুনং ধম্মং পটিসেৰেয্যা’’তি এৰং ভিক্খুনীনম্পি পঞ্ঞত্তিতো সাধারণপঞ্ঞত্তি. আণত্তিযা অনাপজ্জনতো অনাণত্তিকং. ভিক্খুং পন আণাপেন্তো অকপ্পিযসমাদানাপত্তিতো ন মুচ্চতি, মেথুনরাগেন কাযসংসগ্গে দুক্কটং, জীৰমানকসরীরস্স ৰুত্তপ্পকারে মগ্গে সচেপি তচাদীনি অনৰসেসেত্ৰা সব্বসো ছিন্নে নিমিত্তসণ্ঠানমত্তং পঞ্ঞাযতি, তত্থ অন্তমসো অঙ্গজাতে উট্ঠিতং অনট্ঠকাযপ্পসাদং পীল়কং ৰা চম্মখিলং ৰা পৰেসেন্তস্সাপি সেৰনচিত্তে সতি পারাজিকং, নট্ঠকাযপ্পসাদং সুক্খপীল়কং ৰা মতচম্মং ৰা লোমং ৰা পৰেসেন্তস্স দুক্কটং, সচে নিমিত্তসণ্ঠানমত্তম্পি অনৰসেসেত্ৰা সব্বসো মগ্গো উপ্পাটিতো, তত্থ উপক্কমতো ৰণসঙ্খেপৰসেন থুল্লচ্চযং, তথা মনুস্সানং অক্খিনাসাকণ্ণচ্ছিদ্দৰত্থিকোসেসু সত্থকেন কতৰণে ৰা, হত্থিঅস্সাদীনঞ্চ তিরচ্ছানানং ৰত্থিকোসনাসাপুটেসু থুল্লচ্চযং. তিরচ্ছানানং পন অক্খিকণ্ণনাসাৰণেসু অহিমচ্ছাদীনং পৰেসনপ্পমাণৰিরহিতে অণুনিমিত্তে সব্বেসঞ্চ উপকচ্ছকাদীসু সেসসরীরেসু দুক্কটং. মতসরীরে নিমিত্তে উপড্ঢক্খাযিততো পট্ঠায যাৰ ন কুথিতং হোতি, তাৰ থুল্লচ্চযং. কুথিতে দুক্কটং, তথা ৰট্টকতে মুখে অচ্ছুপন্তং অঙ্গজাতং পৰেসেন্তস্স দুক্কটং. ওট্ঠতো বহি নিক্খন্তজিৰ্হায ৰা দন্তেসু ৰা থুল্লচ্চযং. নিমিত্ততো বহি পতিতমংসপেসিযং দুক্কটন্তি অযমেত্থ আপত্তিভেদো.

অজানন্তস্স অসাদিযন্তস্স উম্মত্তকস্স খিত্তচিত্তস্স ৰেদনাট্টস্স আদিকম্মিকানঞ্চ অনাপত্তি. এত্থ পন যো নিদ্দং ওক্কন্তত্তা পরেন কতম্পি উপক্কমং ন জানাতি, সো অজানন্তো. যো জানিত্ৰাপি ন সাদিযতি, সো অসাদিযন্তো. যো পিত্তৰসেন অতেকিচ্ছং উম্মাদং পত্তো, সো উম্মত্তকো. যক্খেহি কতচিত্তৰিক্খেপো খিত্তচিত্তো. দ্ৰিন্নম্পি চ এতেসং অগ্গিসুৰণ্ণগূথচন্দনাদীসু সমপ্পৰত্তিভাৰেন অজাননভাৰোৰ পমাণং. যো অধিমত্তৰেদনায আতুরত্তা কিঞ্চি ন জানাতি, সো ৰেদনাট্টো. যো তস্মিং তস্মিং ৰত্থুস্মিং আদিভূতো, সো আদিকম্মিকো. অযং পন অনাপত্তি. চতূসু ৰিপত্তীসু সীলৰিপত্তি. তস্সা দ্ৰে অঙ্গানি সেৰনচিত্তঞ্চ মগ্গেন মগ্গপটিপাদনঞ্চাতি. সমুট্ঠানাদিতো ইদং সিক্খাপদং পঠমপারাজিকসমুট্ঠানং, কিরিযং, সঞ্ঞাৰিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৰজ্জং, কাযকম্মং, অকুসলচিত্তং, দ্ৰিৰেদনন্তি, ইমানি চ সমুট্ঠানাদীনি নাম আপত্তিযা হোন্তি, ন সিক্খাপদস্স. ৰোহারসুখত্থং পন সব্বট্ঠকথাসু সিক্খাপদসীসেন দেসনা আগতা, তস্মা অঞ্ঞেসুপি এৰরূপেসু ঠানেসু ব্যঞ্জনে আদরং অকত্ৰা অধিপ্পেতমেৰ গহেতব্বং.

অত্থঞ্হি নাথো সরণং অৰোচ;

ন ব্যঞ্জনং লোকহিতো মহেসী.

তস্মা অকত্ৰা রতিমক্খরেসু;

অত্থে নিৰেসেয্য মতিং মুতীমাতি.

পঠমপারাজিকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.