৯. আটানাটিযসুত্তৰণ্ণনা

পঠমভাণৰারৰণ্ণনা

২৭৫. ‘‘চতুদ্দিসং রক্খং ঠপেত্ৰা’’তি ইদং দ্ৰীসু ঠানেসু চতূসু দিসাসু ঠপিতং রক্খং সন্ধায ৰুত্তন্তি তদুভযং দস্সেতুং ‘‘অসুরসেনাযা’’তিআদি ৰুত্তং. অত্তনো হি অধিকারে, অত্তনো রক্খায চ অপ্পমজ্জনেন তেসং ইদং দ্ৰীসু ঠানেসু চতূসু দিসাসু আরক্খট্ঠপনং. যঞ্হি তং অসুরসেনায পটিসেধনত্থং দেৰপুরে চতূসু দিসাসু সক্কস্স দেৰানমিন্দস্স আরক্খট্ঠপনং, তং অত্তনো অধিকারে অপ্পমজ্জনং. যং পন নেসং ভগৰতো সন্তিকং উপসঙ্কমনে চতূসু দিসাসু আরক্খট্ঠপনং, তং অত্তনো কতা রক্খায অপ্পমজ্জনং. তেন ৰুত্তং ‘‘অসুরসেনায নিৰারণত্থ’’ন্তিআদি. পাল়িযং চতুদ্দিসন্তি ভুম্মত্থে উপযোগৰচনন্তি ভুম্মৰসেন তদত্থং দস্সেন্তো ‘‘চতূসু দিসাসূ’’তি আহ. আরক্খং ঠপেত্ৰাতি ৰেস্সৰণাদযো চত্তারো মহারাজানো অত্তনা অত্তনা রক্খিতব্বদিসাসু আরক্খং ঠপেত্ৰা গুত্তিং সম্মদেৰ ৰিদহিত্ৰা. বলগুম্বং ঠপেত্ৰাতি যক্খসেনাদিসেনাবলসমূহং ঠপেত্ৰা. ওৰরণং ঠপেত্ৰাতি পটিপক্খনিসেধনসমত্থং আৰরণং ঠপেত্ৰা. ইতি তীহি পদেহি যথাক্কমং পচ্চেকং দেৰনগরদ্ৰারস্স অন্তো, দ্ৰারসমীপে, দ্ৰারতো বহি, দিসারক্খাৰসনোতি তিৰিধায রক্খায ঠপিতভাৰো ৰা দীপিতো. তেনাহ ‘‘এৰং সক্কস্স…পে… কত্ৰা’’তি. সত্ত বুদ্ধে আরব্ভাতি এত্থ সত্তেৰ বুদ্ধে আরব্ভ পরিবন্ধনকারণং মহাপদানটীকাযং (দী. নি. টী. ২.১২) ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. ধম্মআণন্তি ধম্মমযং আণং, সত্থু ধম্মচক্কন্তি অত্থো. ‘‘পরিসতো বাহিরভাৰো, অসম্ভোগো’’তি এৰমাদিং ইদঞ্চিদঞ্চ ৰিৰজ্জনকরণং করিস্সামাতি. সাৰনন্তি চতুন্নম্পি পরিসানং তিক্খত্তুং পরিৰারেন অনুসাৰনং, যথা সক্কো দেৰানমিন্দো অসুরসেনায নিৰারণত্থং চতূসু দিসাসু আরক্খং ঠপাপেতি, এৰং মহারাজানোপি তাদিসে কিচ্চৰিসেসে অত্তনো আরক্খং ঠপেন্তি. ইমেসম্পি হি ততো সাসঙ্কং সপ্পটিভযন্তি. তেন ৰুত্তং ‘‘অত্তনোপী’’তিআদি.

অভিক্কন্তাতি অতিক্কন্তা, ৰিগতাতি অত্থোতি আহ ‘‘খযে দিস্সতী’’তি. তেনেৰ হি ‘‘নিক্খন্তো পঠমো যামো’’তি অনন্তরং ৰুত্তং. অভিক্কন্ততরোতি অতিৰিয কন্ততরো. তাদিসো চ সুন্দরো ভদ্দকো নাম হোতীতি আহ ‘‘সুন্দরে দিস্সতী’’তি.

কোতি দেৰনাগযক্খগন্ধব্বাদীসু কো কতমো. মেতি মম. পাদানীতি পাদে. ইদ্ধিযাতি ইমায এৰরূপায দেৰিদ্ধিযা. ‘‘যসসা’’তি ইমিনা এদিসেন পরিৰারেন, পরিচ্ছেদেন চ. জলন্তি ৰিজ্জোতমানো. অভিক্কন্তেনাতি অতিৰিয কন্তেন কমনীযেন অভিরূপেন. ৰণ্ণেনাতি সরীরৰণ্ণনিভায. সব্বা ওভাসযং দিসাতি দসপি দিসা পভাসেন্তো চন্দো ৰিয, সূরিযো ৰিয চ একোভাসং একালোকং করোন্তোতি গাথায অত্থো. অভিরূপেতি উল়াররূপে সম্পন্নরূপে. অব্ভনুমোদনেতি সম্পহংসনে. ইধ পনাতি ‘‘অভিক্কন্তায রত্তিযা’’তি এতস্মিং পদে. তেনাতি খযপরিযাযত্তা.

রূপাযতনাদীসূতি আদি-সদ্দেন অক্খরাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. সুৰণ্ণৰণ্ণোতি সুৰণ্ণচ্ছৰীতি অযমেত্থ অত্থোতি আহ ‘‘ছৰিয’’ন্তি. তথা হি ৰুত্তং ‘‘কঞ্চনসন্নিভত্তচো’’তি (দী. নি. ২.৩৫; ৩.২০০, ২১৮; ম. নি. ২.৩৮৬) সঞ্ঞূল়্হাতি সঙ্গন্থিতা. ৰণ্ণাতি গুণৰণ্ণনাতি আহ ‘‘থুতিয’’ন্তি, থোমনাযন্তি অত্থো. কুলৰগ্গেতি খত্তিযাদিকুলকোট্ঠাসে. তত্থ ‘‘অচ্ছো ৰিপ্পসন্নো’’তিআদিনা ৰণ্ণিতব্বট্ঠেন ৰণ্ণো, ছৰি. ৰণ্ণনট্ঠেন ৰণ্ণো, থুতি. অভিত্থৰনট্ঠেন ৰণ্ণো, থুতি, অঞ্ঞমঞ্ঞং অসঙ্করতো ৰণ্ণিতব্বতো ঠপেতব্বতো ৰণ্ণো, খত্তিযাদিকুলৰগ্গো. ৰণ্ণীযতি ঞাপীযতি এতেনাতি ৰণ্ণো, ঞাপকং কারণং. ৰণ্ণনতো থূলরস্সাদিভাৰেন উপট্ঠানতো ৰণ্ণো, সণ্ঠানং. ‘‘মহন্তং খুদ্দকং, মজ্ঝিম’’ন্তি ৰণ্ণেতব্বতো পমাণেতব্বতো ৰণ্ণো, পমাণং. ৰণ্ণীযতি চক্খুনা ৰিৰরীযতীতি ৰণ্ণো, রূপাযতনন্তি এৰং তস্মিং তস্মিং অত্থে ৰণ্ণ-সদ্দস্স পৰত্তি ৰেদিতব্বা. সোতি ৰণ্ণসদ্দো. ছৰিযং দট্ঠব্বো রূপাযতনে গয্হমানস্স ছৰিমুখেনেৰ গহেতব্বতো. ‘‘ছৰিগতা পন ৰণ্ণধাতু এৰ সুৰণ্ণৰণ্ণোতি এত্থ ৰণ্ণগ্গহণেন গহিতা’’তি অপরে.

কেৰলপরিপুণ্ণন্তি একদেসম্পি অসেসেত্ৰা নিরৰসেসতোৰ পরিপুণ্ণন্তি অযমেত্থ অত্থোতি আহ ‘‘অনৰসেসতা অত্থো’’তি. কেৰলকপ্পাতি কপ্প-সদ্দো নিপাতো পদপূরণমত্তং, কেৰলং ইচ্চেৰ অত্থো. কেৰল-সদ্দো বহুলৰাচীতি আহ ‘‘যেভুয্যতা অত্থো’’তি. কেচি পন ‘‘ঈসকং অসমত্তা কেৰলকপ্পা’’তি ৰদন্তি. এৰং সতি অনৰসেসত্থো এৰ কেৰল-সদ্দত্থো সিযা, অনত্থন্তরেন পন কপ্প-সদ্দেন পদৰড্ঢনং কতং কেৰলমেৰ কেৰলকপ্পন্তি. অথ ৰা কপ্পনীযতা, পঞ্ঞাপেতব্বতা কেৰলকপ্পা. অব্যামিস্সতা ৰিজাতিযেন অসঙ্করা সুদ্ধতা. অনতিরেকতা তংপরমতা ৰিসেসাভাৰো. কেৰলকপ্পন্তি কেৰলং দল়্হং কত্ৰাতি অত্থো. কেৰলং ৰুচ্চতি নিব্বানং সব্বসঙ্খতৰিৰিত্তত্তা. তং এতস্স অধিগতং অত্থীতি কেৰলী, সচ্ছিকতনিরোধো খীণাসৰো.

কপ্প-সদ্দো পনাযং স-উপসগ্গো, অনুপসগ্গো চাতি অধিপ্পাযেন ওকপ্পনিযপদে লব্ভমানং কপ্পনিযসদ্দমত্তং নিদস্সেতি, অঞ্ঞথা কপ্প-সদ্দস্স অত্থুদ্ধারে ওকপ্পনিযপদং অনিদস্সনমেৰ সিযা. সমণকপ্পেহীতি ৰিনযক্কমসিদ্ধেহি সমণৰোহারেহি. নিচ্চকপ্পন্তি নিচ্চকালং. পঞ্ঞত্তীতি নামঞ্হেতং তস্স আযস্মতো, যদিদং কপ্পোতি. কপ্পিতকেসমস্সূতি কত্তরিযা ছেদিতকেসমস্সু. দ্ৰঙ্গুলকপ্পোতি মজ্ঝন্হিকৰেলায ৰীতিক্কন্তায দ্ৰঙ্গুলতাৰিকপ্পো. লেসোতি অপদেসো. অনৰসেসং ফরিতুং সমত্থস্স ওভাসস্স কেনচি কারণেন একদেসফরণম্পি সিযা, অযং পন সব্বসোৰ ফরীতি দস্সেতুং সমন্তত্থো কপ্প-সদ্দো গহিতোতি আহ ‘‘অনৰসেসং সমন্ততো’’তি.

যস্মা দেৰতানং সরীরপ্পভা দ্ৰাদসযোজনমত্তং ঠানং, ততো ভিয্যোপি ফরিত্ৰা তিট্ঠতি, তথা ৰত্থাভরণাদীহি সমুট্ঠিতা পভা, তস্মা ৰুত্তং ‘‘চন্দিমা ৰিয, সূরিযো ৰিয চ একোভাসং একং পজ্জোতং করিত্ৰা’’তি. কস্মা এতে মহারাজানো ভগৰতো সন্তিকে নিসীদিংসু? ননু যেভুয্যেন দেৰতা ভগৰতো সন্তিকং উপগতা ঠত্ৰাৰ কথেতব্বং কথেন্তা গচ্ছন্তীতি? সচ্চমেতং, ইধ পন নিসীদনে কারণং অত্থি, তং দস্সেতুং ‘‘দেৰতান’’ন্তিআদি ৰুত্তং. ‘‘ইদং পরিত্তং নাম সত্তবুদ্ধপটিসংযুত্তং গরু, তস্মা ন অম্হেহি ঠত্ৰা গহেতব্ব’’ন্তি চিন্তেত্ৰা পরিত্তগারৰৰসেন নিসীদিংসু.

২৭৬. কস্মা পনেত্থ ৰেস্সৰণো এৰ কথেসি, ন ইতরেসু যো কোচীতি? তত্থ কারণং দস্সেতুং ‘‘কিঞ্চাপী’’তিআদি ৰুত্তং. ৰিস্সাসিকো অভিণ্হং উপসঙ্কমনেন. ব্যত্তোতি ৰিসারদো, তঞ্চস্স ৰেয্যত্তিযং সুট্ঠু সিক্খিতভাৰেনাতি আহ ‘‘সুসিক্খিতো’’তি. মনুস্সেসু ৰিয হি দেৰেসুপি কোচিদেৰ পুরিমজাতিপরিচযেন সুসিক্খিতো হোতি, তত্রাপি কোচিদেৰ যথাধিপ্পেতমত্থং ৰত্তুং সমত্থো পরিপুণ্ণপদব্যঞ্জনায পোরিযা ৰাচায সমন্নাগতো. ‘‘মহেসক্খা’’তি ইমস্স অত্থৰচনং ‘‘আনুভাৰসম্পন্না’’তি, মহেসক্খাতি ৰা মহাপরিৰারাতি অত্থো. পাণাতিপাতে আদীনৰদস্সনেনেৰ তং ৰিপরিযাযতো ততো ৰেরমণিযং আনিসংসো পাকটো হোতীতি ‘‘আদীনৰং দস্সেত্ৰা’’ ইচ্চেৰ ৰুত্তং. তেসু সেনাসনেসূতি যানি ‘‘অরঞ্ঞৰনপ্পত্থানী’’তিআদিনা (ম. নি. ১.৩৪-৪৫) ৰুত্তানি ভিক্খূনং ৰসনট্ঠানভূতানি অরঞ্ঞাযতনানি, তেসু ভিক্খূহি সযিতব্বতো, আসিতব্বতো চ সেনাসনসঞ্ঞিতেসু. নিবদ্ধৰাসিনোতি রুক্খপব্বতপটিবদ্ধেসু ৰিমানেসু নিচ্চৰাসিতায নিবদ্ধৰাসিনো. বদ্ধত্তাতি গাথাভাৰেন গন্থিতত্তা সম্বন্ধিতত্তা.

‘‘উগ্গণ্হাতু ভন্তে ভগৰা’’তি অত্তনা ৰুচ্চমানং পরিত্তং ভগৰন্তং উগ্গণ্হাপেতুকামো ৰেস্সৰণো অৰোচাতি অধিপ্পাযেন চোদকো ‘‘কিং পন ভগৰতো অপ্পচ্চক্খধম্মো নাম অত্থী’’তি চোদেসি. আচরিযো সব্বত্থ অপ্পটিহতঞাণচারস্স ভগৰতো ন কিঞ্চি অপ্পচ্চক্খন্তি দস্সেন্তো ‘‘নত্থী’’তি ৰত্ৰা ‘‘উগ্গণ্হাতু ভন্তে ভগৰা’’তি ৰদতো ৰেস্সৰণস্স অধিপ্পাযং ৰিৰরন্তো ‘‘ওকাসকরণত্থ’’ন্তিআদিমাহ. যথা হি পঞ্চসিখো গন্ধব্বদেৰপুত্তো দেৰানং তাৰতিংসানং, ব্রহ্মুনো চ সনঙ্কুমারস্স সম্মুখা অত্তনো যথাসুতং ধম্মং ভগৰতো সন্তিকং উপগন্ত্ৰা পৰেদেতি, এৰমযম্পি মহারাজা ইতরেহি সদ্ধিং আটানাটনগরে গাথাৰসেন বন্ধিতং পরিত্তং ভগৰতো পৰেদেতুং ওকাসং কারেন্তো ‘‘উগ্গণ্হাতু ভন্তে ভগৰা’’তি আহ, ন নং তস্স পরিযাপুণনে নিযোজেন্তো. তস্মা উগ্গণ্হাতূতি যথিদং পরিত্তং মযা পৰেদিতমত্তমেৰ হুত্ৰা চতুন্নং পরিসানং চিরকালং হিতাৰহং হোতি, এৰং উদ্ধং আরক্খায গণ্হাতু, সম্পটিচ্ছতূতি অত্থো. সত্থু কথিতেতি সত্থু আরোচিতে, চতুন্নং পরিসানং সত্থু কথনে ৰাতি অত্থো. সুখৰিহারাযাতি যক্খাদীহি অৰিহিংসায লদ্ধব্বসুখৰিহারায.

২৭৭. সত্তপি বুদ্ধা চক্খুমন্তো পঞ্চহি চক্খূহি চক্খুমভাৰে ৰিসেসাভাৰতো. তস্মাতি যস্মা চক্খুমভাৰো ৰিয সব্বভূতানুকম্পিতাদযো সব্বেপি ৰিসেসা সত্তন্নম্পি বুদ্ধানং সাধারণা, তস্মা, গুণনেমিত্তকানেৰ ৰা যস্মা বুদ্ধানং নামানি নাম, ন লিঙ্গিকাৰত্থিকযাদিচ্ছকানি, তস্মা বুদ্ধানং গুণৰিসেসদীপনানি ‘‘চক্খুমন্তস্সা’’তিআদিনা (দী. নি. ৩.২৭৭) ৰুত্তানি এতানি একেকস্স সত্ত সত্ত নামানি হোন্তি. তেসং নামানং সাধারণভাৰং অত্থৰসেন যোজেতব্বাতি দস্সেতুং ‘‘সব্বেপী’’তিআদি ৰুত্তং. সব্বভূতানুকম্পিনোতি অনঞ্ঞসাধারণমহাকরুণায সব্বসত্তানং অনুকম্পিকা. ন্হাতকিলেসত্তাতি অট্ঠঙ্গিকেন অরিযমগ্গজলেন সপরসন্তানেসু নিরৰসেসতো ধোতকিলেসমলত্তা. মারসেনাপমদ্দিনোতি সপরিৰারে পঞ্চপি মারে পমদ্দিতৰন্তো. ৰুসিতৰন্তোতি মগ্গব্রহ্মচরিযৰাসং, দসৰিধং অরিযৰাসঞ্চ ৰুসিতৰন্তো. ৰুসিতৰন্ততায এৰ বাহিতপাপতা ৰুত্তা হোতীতি ‘‘ব্রাহ্মণস্সা’’তি পদং অনামট্ঠং. ৰিমুত্তাতি অনঞ্ঞসাধারণানং পঞ্চন্নম্পি ৰিমুত্তীনং ৰসেন নিরৰসেসতো মুত্তা. অঙ্গতোতি সরীরঙ্গতো, ঞাণঙ্গতো চ, দ্ৰত্তিংসমহাপুরিসলক্খণ- (দী. নি. ২.৩৩; ৩.২০০; ম. নি. ২.৩৮৫) অসীতিঅনুব্যঞ্জনেহি নিক্খমনপ্পভা, ব্যামপ্পভা, কেতুমালাউণ্হীসপ্পভা চ সরীরঙ্গতো নিক্খমনকরস্মিযো, যমকমহাপাটিহারিযাদীসু উপ্পজ্জনকপ্পভা ঞাণঙ্গতো নিক্খমনকরস্মিযো. ন এতানেৰ ‘‘চক্খুমা’’তিআদিনা (দী. নি. ৩.২৭৭) ৰুত্তানি সত্ত নামানি, অথ খো অঞ্ঞানিপি বহূনি অপরিমিতানি নামানি. কথন্তি আহ ‘‘অসঙ্খ্যেয্যানি নামানি সগুণেন মহেসিনোতি ৰুত্ত’’ন্তি (ধ. স. অট্ঠ. ১৩১৩; উদা. অট্ঠ. ৫৩; পটি. অট্ঠ. ৭৬). কেন ৰুত্তং? ধম্মসেনাপতিনা.

যদি এৰং কস্মা ৰেস্সৰণো এতানেৰ গণ্হীতি আহ ‘‘অত্তনো পাকটনামৰসেনা’’তি. খীণাসৰা জনাতি অধিপ্পেতা. তে হি কম্মকিলেসেহি জাতাপি এৰং ন পুন জাযিস্সন্তীতি ইমিনা অত্থেন জনা. যথাহ ‘‘যো চ কালঘসো ভূতো’’তি (জা. ১.২.১৯০) দেসনাসীসমত্তন্তি নিদস্সনমত্তন্তি অত্থো, অৰযৰেন ৰা সমুদাযুপলক্খণমেতং. সতি চ পিসুণৰাচপ্পহানে ফরুসৰাচা পহীনাৰ হোতি, পগেৰ চ মুসাৰাদোতি ‘‘অপিসুণা’’ ইচ্চেৰ ৰুত্তা. মহত্তাতি মহা অত্তা সভাৰো এতেসন্তি মহত্তা. তেনাহ ‘‘মহন্তভাৰং পত্তা’’তি. মহন্তাতি ৰা মহা অন্তা, পরিনিব্বানপরিযোসানাতি ৰুত্তং হোতি. মহন্তেহি ৰা সীলাদীহি সমন্নাগতা. অযং তাৰ অট্ঠকথাযং আগতনযেন অত্থো. ইতরেসং পন মতেন বুদ্ধাদীহি অরিযেহি মহনীযতো পূজনীযতো মহং নাম নিব্বানং, মহমন্তো এতেসন্তি মহন্তা, নিব্বানদিট্ঠাতি অত্থো. নিস্সারদাতি সারজ্জরহিতা, নিব্ভযাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘ৰিগতলোমহংসা’’তি.

হিতন্তি হিতচিত্তং, সত্তানং হিতেসীতি অত্থো. যথাভূতং ৰিপস্সিসুন্তি পঞ্চুপাদানক্খন্ধেসু সমুদযাদিতো যাথাৰতো ৰিৰিধেনাকারেন পস্সিংসু. ‘‘যে চাপী’’তি পুব্বে পচ্চত্তবহুৰচনেন অনিযমতো ৰুত্তে তেসম্পীতি অত্থং সম্পদানবহুৰচনৰসেন নিযমেত্ৰা ‘‘নমত্থূ’’তি চ পদং আনেত্ৰা যোজেতি যং তং-সদ্দানং অব্যভিচারিতসম্বন্ধভাৰতো. ৰিপস্সিংসু নমস্সন্তীতি ৰা যোজনা. পঠমগাথাযাতি ‘‘যে চাপি নিব্বুতা লোকে’’তি এৰং ৰুত্তগাথায. দুতিযগাথাযাতি তদন্তরগাথায. তত্থ দেসনামুখমত্তন্তি ইতরেসম্পি বুদ্ধানং নামগ্গহণে পত্তে ইমস্সেৰ ভগৰতো নামগ্গহণং তথা দেসনায মুখমত্তং, তস্মা তেপি অত্থতো গহিতা এৰাতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘অযম্পি হী’’তিআদি. তত্থ অযন্তি অযং গাথা. পুরিমযোজনাযং তস্সাতি ৰিসেসিতব্বতায অভাৰতো ‘‘যন্তি নিপাতমত্ত’’ন্তি ৰুত্তং, ইধ পন ‘‘তস্স নমত্থূ’’তি এৰং সম্বন্ধস্স চ ইচ্ছিতত্তা ‘‘য’’ন্তি নামপদং উপযোগেকৰচনন্তি দস্সেন্তো ‘‘যং নমস্সন্তি গোতম’’ন্তি আহ.

২৭৮. ‘‘যতো উগ্গচ্ছতি সূরিযো’’তিআদিকং কস্মা আরদ্ধং? যং যে যক্খাদযো সত্থু ধম্মআণং, অত্তনো চ রাজাণং নাদিযন্তি, তেসং ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ নিগ্গহং করিস্সামা’’তি সাৰনং কাতুকামা তত্থ তত্থ দ্ৰিসহস্সপরিত্তদীপপরিৰারেসু চতূসু মহাদীপেসু অত্তনো আণায ৰত্তানং অত্তনো পুত্তানং, অট্ঠৰীসতিযা যক্খসেনাপতিআদীনঞ্চ সত্থরি পসাদগারৰবহুমানঞ্চ পৰেদেত্ৰা নিগ্গহারহানং সন্তজ্জনত্থং আরদ্ধং. তত্থ ‘‘যতো উগ্গচ্ছতী’’তিআদীসু ‘‘যতো ঠানতো উদেতী’’তি ৰুচ্চতি, কুতো পন ঠানতো উদেতীতি ৰুচ্চতি? পুব্বৰিদেহৰাসীনং তাৰ মজ্ঝন্হিকট্ঠানে ঠিতো জম্বুদীপৰাসীনং উদেতীতি ৰুচ্চতি, উত্তরকুরুকানং পন ওগ্গচ্ছতীতি ইমিনা নযেন সেসদীপেসুপি সূরিযস্স উগ্গচ্ছনোগ্গচ্ছনপরিযাযো ৰেদিতব্বো. অযঞ্চ অত্থো হেট্ঠা অগ্গঞ্ঞসুত্তৰণ্ণনাযং (দী. নি. অট্ঠ. ৩.১২১) পকাসিতো এৰ. অদিতিযা পুত্তোতি লোকসমুদাচারৰসেন ৰুত্তং. লোকিযা হি দেৰে অদিতিযা পুত্তা, অসুরে অতিথিযা পুত্তাতি ৰদন্তি. আদিপ্পনতো পন আদিচ্চো, একপ্পহারেনেৰ তীসু দীপেসু আলোকৰিদংসনেন সমুজ্জলনতোতি অত্থো. মণ্ডলীতি এত্থ ঈ-কারো ভুসত্থোতি আহ ‘‘মহন্তং মণ্ডলং অস্সাতি মণ্ডলী’’তি. মহন্তং হিস্স ৰিমানমণ্ডলং পঞ্ঞাসযোজনাযামৰিত্থারতো. ‘‘সংৰরীপি নিরুজ্ঝতী’’তি ইমিনাৰ দিৰসোপি জাযতীতি অযম্পি অত্থো ৰুত্তোতি ৰেদিতব্বো. রত্তি অন্তরধাযতীতি সিনেরুপচ্ছাযালক্খণস্স অন্ধকারস্স ৰিগচ্ছনতো.

উদকরহদোতি জলধি. ‘‘তস্মিং ঠানে’’তি ইদং পুরত্থিমসমুদ্দস্স উপরিভাগেন সূরিযস্স গমনং সন্ধায ৰুত্তং. তথা হি জম্বুদীপে ঠিতানং পুরত্থিমসমুদ্দতো সূরিযো উগ্গচ্ছন্তো ৰিয উপট্ঠাতি. তেনাহ ‘‘যতো উগ্গচ্ছতি সূরিযো’’তি. সমুদ্দনট্ঠেন অত্তনি পতিতস্স সম্মদেৰ, সব্বসো চ উন্দনট্ঠেন কিলেদনট্ঠেন সমুদ্দো. সমুদ্দো হি কিলেদনট্ঠো রহদো. সারিতোদকোতি অনেকানি যোজনসহস্সানি ৰিত্থিণ্ণোদকো, সরিতা নদিযো উদকে এতস্সাতি ৰা সরিতোদকো.

সিনেরুপব্বতরাজা চক্কৰাল়স্স ৰেমজ্ঝে ঠিতো, তং পধানং কত্ৰা ৰত্তব্বন্তি অধিপ্পাযেন ‘‘ইতোতি সিনেরুতো’’তি ৰত্ৰা তথা পন দিসাৰৰত্থানং অনৰট্ঠিতন্তি ‘‘তেসং নিসিন্নট্ঠানতো ৰা’’তি ৰুত্তং. তেসন্তি চতুন্নং মহারাজানং. নিসিন্নট্ঠানং আটানাটনগরং. তত্থ হি নিসিন্না তে ইমং পরিত্তং বন্ধিংসু. তেসং নিসিন্নট্ঠানতোতি ৰা সত্থু সন্তিকে তেসং নিসিন্নট্ঠানতো. উভযথাপি সূরিযস্স উদযট্ঠানা পুরত্থিমা দিসা নাম হোতি. পুরিমপক্খংযেৰেত্থ ৰণ্ণেন্তি. তেন ৰুত্তং ‘‘ইতো সা পুরিমা দিসা’’তি. সূরিযো, পন চন্দনক্খত্তাদযো চ সিনেরুং দক্খিণতো, চক্কৰাল়পব্বতঞ্চ ৰামতো কত্ৰা পরিৰত্তেন্তি. যত্থ চ নেসং উগ্গমনং পঞ্ঞাযতি, সা পুরত্থিমা দিসা. যত্থ ওক্কমনং পঞ্ঞাযতি, সা পচ্ছিমা দিসা. দক্খিণপস্সে উত্তরা দিসা, ৰামপস্সে দক্খিণা দিসাতি চতুমহাদীপৰাসীনং পচ্চেকং সিনেরু উত্তরাদিসাযমেৰ, তস্মা অনৰট্ঠিতা দিসাৰৰত্থাতি আহ ‘‘ইতি নং আচিক্খতি জনো’’তি. যং দিসন্তি যং পুরত্থিমদিসং যসস্সীতি মহাপরিৰারো. কোটিসতসহস্সপরিমাণা হি দেৰতা অভিণ্হং পরিৰারেন্তি. চন্দননাগরুক্খাদীসু ওসধিতিণৰনপ্পতিসুগন্ধানং অব্বনতো, তেহি দিত্তভাৰূপগমনতো ‘‘গন্ধব্বা’’তি লদ্ধনামানং চাতুমহারাজিকদেৰানং অধিপতি ভাৰতো. মে সুতন্তি এত্থ মেতি নিপাতমত্তং. সুতন্তি ৰিস্সুতন্তি অত্থো. অযঞ্হেত্থ যোজনা – তস্স ধতরট্ঠমহারাজস্স পুত্তাপি বহৰো. কিত্তকা? অসীতি, দস একো চ. একনামা. কথং? ইন্দনামা. ‘‘মহপ্ফলা’’তি চ সুতং ৰিস্সুতমেতং লোকেতি.

আদিচ্চো গোতমগোত্তো, ভগৰাপি গোতমগোত্তো, আদিচ্চেন সমানগোত্ততায আদিচ্চো বন্ধু এতস্সাতিপি আদিচ্চবন্ধু, আদিচ্চস্স ৰা বন্ধূতি আদিচ্চবন্ধু, তং আদিচ্চবন্ধুনং.অনৰজ্জেনাতি অৰজ্জপটিপক্খেন ব্রহ্মৰিহারেন. সমেক্খসি ওধিসো, অনোধিসো চ ফরণেন ওলোকেসিআসযানুসযচরিযাধিমুত্তিআদিৰিভাগাৰবোধৰসেন. ৰত্ৰা ৰন্দন্তীতি ‘‘লোকস্স অনুকম্পকো’’তি কিত্তেত্ৰা ৰন্দন্তি. সুতং নেতন্তি সুতং ননূতি এতস্মিং অত্থে নু-সদ্দো. অট্ঠকথাযং পন নোকারোযন্তি অধিপ্পাযেন অম্হেহীতি অত্থো ৰুত্তো. এতন্তি এতং তথা পরিকিত্তেত্ৰা অমনুস্সানং দেৰতানং ৰন্দনং. ৰদন্তি ধতরট্ঠমহারাজস্স পুত্তা.

২৭৯. যেন পেতা পৰুচ্চন্তীতি এত্থ ৰচনসেসেন অত্থো ৰেদিতব্বো, ন যথারুতৰসেনেৰাতি দস্সেন্তো ‘‘যেন দিসাভাগেন নীহরীযন্তূতি ৰুচ্চন্তী’’তি আহ. ডয্হন্তু ৰাতি পেতে সন্ধায ৰদতি. ছিজ্জন্তু ৰা হত্থপাদাদিকে পিসুণা পিট্ঠিমংসিকা. হঞ্ঞন্তু পাণাতিপাতিনোতিআদিকা. পৰুচ্চন্তীতি ৰা সমুচ্চন্তি, ‘‘অলং তেস’’ন্তি সমাচিনীযন্তীতি অত্থো. এৰঞ্হি ৰচনসেসেন ৰিনা এৰ অত্থো সিদ্ধো হোতি. রহস্সঙ্গন্তি বীজং সন্ধায ৰদতি.

২৮০. যস্মিং দিসাভাগে সূরিযো অত্থং গচ্ছতীতি এত্থ ‘‘যতো ঠানতো উদেতী’’তি এত্থ ৰুত্তনযানুসারেন অত্থো ৰেদিতব্বো.

২৮১. যেন দিসাভাগেন উত্তরকুরু রম্মো অৰট্ঠিতো, ইতো সা উত্তরা দিসাতি যোজনা. মহানেরূতি মহন্তো, মহনীযো চ নেরুসঙ্খাতো পব্বতো. তেনাহ ‘‘মহাসিনেরু পব্বতরাজা’’তি. রজতমযং. তথা হি তস্স পভায অজ্ঝোত্থতং তস্সং দিসাযং সমুদ্দোদকং খীরং ৰিয পঞ্ঞাযতি. মণিমযন্তি ইন্দনীলমযং. তথা হি দক্খিণদিসায সমুদ্দোদকং যেভুয্যেন নীলৰণ্ণং হুত্ৰা পঞ্ঞাযতি, তথা আকাসং. মনুস্সা জাযন্তি. কথং জাযন্তি? অমমা অপরিগ্গহাতি যোজনা. মমত্তৰিরহিতাতি ‘‘ইদং মম ইদং মমা’’তি মমঙ্কারৰিরহিতাতি অধিপ্পাযো. যদি তেসং ‘‘অযং ময্হং ভরিযা’’তি পরিগ্গহো নত্থি, ‘‘অযং মে মাতা, অযং ভগিনী’’তি এৰরূপা ইধ ৰিয মরিযাদাপি ন সিযা মাতুআদিভাৰস্স অজাননতোতি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘মাতরং ৰা’’তিআদি. ছন্দরাগো নুপ্পজ্জতীতি এত্থ ‘‘ধম্মতাসিদ্ধস্স সীলস্স আনুভাৰেন পুত্তে দিট্ঠমত্তে এৰ মাতু থনতো থঞ্ঞং পগ্ঘরতি, তেন সঞ্ঞাণেন নেসং মাতরি পুত্তস্স মাতুসঞ্ঞা, মাতু চ পুত্তে পুত্তসঞ্ঞা পচ্চুপট্ঠিতা’’তি কেচি.

নঙ্গলাতি লিঙ্গৰিপল্লাসেন ৰুত্তন্তি আহ ‘‘নঙ্গলানিপী’’তি. অকট্ঠেতি অকসিতে অকতকসিকম্মে.

তণ্ডুলাৰ তস্স ফলন্তি সত্তানং পুঞ্ঞানুভাৰহেতুকা থুসাদিঅভাৰেন তণ্ডুলা এৰ তস্স সালিস্স ফলং. তুণ্ডিকিরন্তি পচনভাজনস্স নামন্তি ৰুত্তং ‘‘উক্খলিয’’ন্তি. আকিরিত্ৰাতি তণ্ডুলানি পক্খিপিত্ৰা. নিদ্ধূমঙ্গারেনাতি ধূমঙ্গাররহিতেন কেৰলেন অগ্গিনা. জোতিকপাসাণতো অগ্গিম্হি উট্ঠহন্তে কুতো ধূমঙ্গারানং সম্ভৰো. ভোজনন্তি ওদনমেৰাধিপ্পেতন্তি ‘‘ভোজনমেৰা’’তি অৰধারণং কত্ৰা তেন নিৰত্তেতব্বং দস্সেন্তো ‘‘অঞ্ঞো সূপো ৰা ব্যঞ্জনং ৰা ন হোতী’’তি আহ. যদি এৰং রসৰিসেসযুত্তো তেসং আহারো ন হোতীতি? নোতি দস্সেন্তো ‘‘ভুঞ্জন্তানং…পে… রসো হোতী’’তি আহ. মচ্ছরিযচিত্তং নাম ন হোতীতি ধম্মতাসিদ্ধস্স সীলস্স আনুভাৰেন. তথা হি তে কত্থচিপি অমমা পরিগ্গহাৰ হুত্ৰা ৰসন্তি.

অপিচ তত্থ উত্তরকুরুকানং পুঞ্ঞানুভাৰসিদ্ধো অযম্পি ৰিসেসো ৰেদিতব্বো – তত্থ কির তেসু তেসু পদেসেসু ঘনচিতপত্তসঞ্ছন্নসাখাপসাখা কূটাগারূপমা মনোরমা রুক্খা তেসং মনুস্সানং নিৰেসনকিচ্চং সাধেন্তি, যত্থ সুখং নিৰসন্তি, অঞ্ঞেপি তত্থ রুক্খা সুজাতা সব্বদাপি পুপ্ফিতগ্গা তিট্ঠন্তি, জলাসযাপি ৰিকসিতকমলকুৰলযপুণ্ডরীকসোগন্ধিকাদিপুপ্ফসঞ্ছন্না সব্বকালং পরমসুগন্ধং সমন্ততো পৰাযন্তা তিট্ঠন্তি. সরীরম্পি তেসং অতিদীঘতাদিদোসরহিতং আরোহপরিণাহসম্পন্নং জরায অনভিভূতত্তা ৰলিপলিতাদিদোসরহিতং যাৰতাযুকং অপরিক্খীণজৰবলপরক্কমসোভমেৰ হুত্ৰা তিট্ঠতি. অনুট্ঠানফলূপজীৰিতায ন চ নেসং কসিৰাণিজ্জাদিৰসেন, আহারপরিযেট্ঠিৰসেন দুক্খং অত্থি, ততো এৰ ন দাসদাসিকম্মকরাদিপরিগ্গহো অত্থি, ন চ তত্থ সীতুণ্হডংসমকসৰাতাতপসরীসপৰাল়াদিপরিস্সযো অত্থি. যথা নামেত্থ গিম্হানং পচ্ছিমে মাসে পচ্চূসৰেলাযং সমসীতুণ্হউতু হোতি, এৰমেৰ সব্বকালং সমসীতুণ্হোৰ উতু হোতি, ন চ তেসং কোচি উপঘাতো, ৰিহেসা ৰা উপ্পজ্জতি. অকট্ঠপাকিমমেৰ সালিং অকণং অথুসং সুগন্ধং তণ্ডুলফলং পরিভুঞ্জন্তানং নেসং কুট্ঠং, গণ্ডো, কিলাসো, সোসো, কাসো, সাসো, অপমারো, জরোতি এৰমাদিকো ন কোচি রোগো উপ্পজ্জতি. ন তে খুজ্জা ৰা ৰামনকা ৰা কাণা ৰা কুণী ৰা খঞ্জা ৰা পক্খহতা ৰা ৰিকলঙ্গা ৰা ৰিকলিন্দ্রিযা ৰা হোন্তি. ইত্থিযোপি তত্থ নাতিদীঘা নাতিরস্সা নাতিকিসা নাতিথূলা নাতিকাল়া নাচ্চোদাতা সোভগ্গপ্পত্তরূপা হোন্তি. তথা হি দীঘঙ্গুলী তম্বনখী লম্বত্থনা তনুমজ্ঝা পুণ্ণচন্দমুখী ৰিসালক্খী মুদুগত্তা সংহিতূরূ ওদাতদন্তা গম্ভীরনাভী তনুজঙ্ঘা দীঘনীলৰেল্লিতকেসী পুথুলসুসোণী নাতিলোমানালোমা সুভগা উতুসুখসম্ফস্সা সণ্হা সখিলসম্ভাসা নানাভরণৰিভূসিতা ৰিচরন্তি. সব্বদা হি সোল়সৰস্সুদ্দেসিকা ৰিয হোন্তি. পুরিসা চ পঞ্চৰীসতিৰস্সুদ্দেসিকা ৰিয, ন পুত্তদারেসু রজ্জন্তি. অযং তত্থ ধম্মতা.

সত্তাহিকমেৰ চ তত্থ ইত্থিপুরিসা কামরতিযা ৰিহরন্তি, ততো ৰীতরাগা যথাসকং গচ্ছন্তি. ন তত্থ ইধ ৰিয গব্ভোক্কন্তিমূলকং, গব্ভপরিহরণমূলকং, ৰিজাযনমূলকং ৰা দুক্খং হোতি. রত্তকঞ্চুকতো কঞ্চনপটিমা ৰিয দারকা মাতুকুচ্ছিতো অমক্খিতা এৰ সেম্হাদিনা সুখেনেৰ নিক্খমন্তি, অযং তত্থ ধম্মতা.

মাতা পন পুত্তং ৰা ধীতরং ৰা ৰিজাযিত্ৰা তেসং ৰিচরণপ্পদেসে ঠপেত্ৰা অনপেক্খা যথারুচি গচ্ছতি. তেসং তত্থ সযিতানং যে পস্সন্তি পুরিসা, ইত্থিযো ৰা, তে অত্তনো অঙ্গুলিযো উপনামেন্তি, তেসং কম্মবলেন ততো খীরং পৰত্ততি, তেন দারকা যাপেন্তি. এৰং পন ৰড্ঢন্তা কতিপযদিৰসেহেৰ লদ্ধবলা হুত্ৰা দারিকা ইত্থিযো উপগচ্ছন্তি, দারকা পুরিসে. কপ্পরুক্খতো এৰ চ তেসং তত্থ তত্থ ৰত্থাভরণানি নিপ্পজ্জন্তি. নানাৰিরাগৰণ্ণৰিচিত্তানি হি সুখুমানি মুদুসুখসম্ফস্সানি ৰত্থানি তত্থ তত্থ কপ্পরুক্খেসু ওলম্বন্তানি ইট্ঠন্তি. নানাৰিধরংসিজালসমুজ্জলৰিৰিধৰণ্ণরতনৰিনদ্ধানি অনেকৰিধমালাকম্মলতাকম্মভিত্তিকম্মৰিচিত্তানি সীসূপগগীৰূপগহত্থূপগকটূপগপাদূপগানি সোৰণ্ণমযানি আভরণানি চ কপ্পরুক্খতো ওলম্বন্তি. তথা ৰীণামুদিঙ্গপণৰসম্মতাল়সঙ্খৰংসৰেতাল়পরিৰানিৰল্লকীপভুতিকা তূরিযভণ্ডাপি ততো ততো ওলম্বন্তি. তত্থ চ বহূ ফলরুক্খা কুম্ভমত্তানি ফলানি ফলন্তি মধুররসানি, যানি পরিভুঞ্জিত্ৰা তে সত্তাহম্পি খুপ্পিপাসাহি ন বাধীযন্তি. নজ্জোপি তত্থ সুৰিসুদ্ধজলা সুপতিত্থা রমণীযা অকদ্দমা ৰালুকতলা নাতিসীতা নাচ্চুণ্হা সুরভিগন্ধীহি জলজপুপ্ফেহি সঞ্ছন্না সব্বকালং সুরভিং ৰাযন্তিযো সন্দন্তি. ন তত্থ কণ্টকতিণকক্খল়গচ্ছলতা হোন্তি, অকণ্টকা পুপ্ফফলসম্পন্না এৰ হোন্তি. চন্দননাগরুক্খা সযমেৰ রসং পগ্ঘরন্তি. ন্হাযিতুকামা চ নদীতিত্থে একজ্ঝং ৰত্থাভরণানি ঠপেত্ৰা নদিং ওতরিত্ৰা ন্হত্ৰা উত্তিণ্ণুত্তিণ্ণা উপরিট্ঠিমং ৰত্থাভরণং গণ্হন্তি, ন তেসং এৰং হোতি ‘‘ইদং মম, ইদং পরস্সা’’তি, ততো এৰ ন তেসং কোচি ৰিগ্গহো ৰা ৰিৰাদো ৰা. সত্তাহিকা এৰ চ নেসং কামরতিকীল়া হোতি, ততো ৰীতরাগা ৰিয ৰিচরন্তি. যত্থ চ রুক্খে সযিতুকামা হোন্তি, তত্থেৰ সযনং উপলভন্তি. মতে চ সত্তে দিস্ৰা ন রোদন্তি, ন সোচন্তি, তঞ্চ মণ্ডযিত্ৰা নিক্খিপন্তি. তাৰদেৰ চ নেসং তথারূপা সকুণা উপগন্ত্ৰা মতং দীপন্তরং নেন্তি. তস্মা সুসানং ৰা অসুচিট্ঠানং ৰা তত্থ নত্থি. ন চ ততো মতা নিরযং ৰা তিরচ্ছানযোনিং ৰা পেত্তিৰিসযং ৰা উপপজ্জন্তি. ‘‘ধম্মতাসিদ্ধস্স পঞ্চসীলস্স আনুভাৰেন তে দেৰলোকে নিব্বত্তন্তী’’তি ৰদন্তি. ৰস্সসহস্সমেৰ চ নেসং সব্বকালং আযুপ্পমাণং. সব্বমেতং তেসং পঞ্চসীলং ৰিয ধম্মতাসিদ্ধং এৰাতি ৰেদিতব্বং. তত্থাতি তস্মিং উত্তরকুরুদীপে.

একখুরং কত্ৰাতি অনেকসফম্পি একসফং ৰিয কত্ৰা, অস্সং ৰিয কত্ৰাতি অত্থো. ‘‘গাৰি’’ন্তি ৰত্ৰা পুন ‘‘পসু’’ন্তি ৰুত্তত্তা গাৰিতো ইতরো সব্বো চতুপ্পদো ইধ ‘‘পসূ’’তি অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘ঠপেত্ৰা গাৰি’’ন্তি.

তস্সাতি গব্ভিনিত্থিযা. পিট্ঠি ওনমিতুং সহতীতি কুচ্ছিযা গরুভারতায তেসং আরুল়্হকালে পিট্ঠি ওনমতি, তেসং নিসজ্জং সহতি পল্লঙ্কে নিসিন্না ৰিয হোন্তি. সম্মাদিট্ঠিকেতি কম্মপথসম্মাদিট্ঠিযা সম্মাদিট্ঠিকে. এত্থাতি জম্বুদীপে. এত্থ হি জনপদৰোহারো, ন উত্তরকুরুম্হি. তথা হি ‘‘পচ্চন্তিমমিলক্খুৰাসিকে’’তি চ ৰুত্তং.

তস্স রঞ্ঞোতি ৰেস্সৰণমহারাজস্স. ইতি সো অত্তানমেৰ পরং ৰিয কত্ৰা ৰদতি. এসেৰ নযো পরতোপি. বহুৰিধং নানারতনৰিচিত্তং নানাসণ্ঠানং রথাদি দিব্বযানং উপট্ঠিতমেৰ হোতি সুদন্তৰাহনযুত্তং, ন নেসং যানানং উপট্ঠাপনে উস্সুক্কং আপজ্জিতব্বং অত্থি. এতানীতি হত্থিযানাদীনি. নেসন্তি ৰেস্সৰণপরিচারিকানং. কপ্পিতানি হুত্ৰা উট্ঠিতানি আরুহিতুং উপকপ্পনযানানি. নিপন্নাপি নিসিন্নাপি ৰিচরন্তি চন্দিমসূরিযা ৰিয যথাসকং ৰিমানেসু.

নগরা অহূতি লিঙ্গৰিপল্লাসেন ৰুত্তন্তি আহ ‘‘নগরানি ভৰিংসূতি অত্থো’’তি. আটানাটা নামাতি ইত্থিলিঙ্গৰসেন লদ্ধনামং নগরং আসি.

তস্মিং ঠত্ৰাতি তস্মিং পদেসে পরকুসিটনাটানামকে নগরে ঠত্ৰা. ততো উজুং উত্তরদিসাযং. এতস্সাতি কসিৰন্তনগরস্স. অপরভাগে অপরকোট্ঠাসে, পরতো ইচ্চেৰ অত্থো.

কুৰেরোতি তস্স পুরিমজাতিসমুদাগতং নামন্তি তেনেৰ পসঙ্গেন যেনাযং সম্পত্তি অধিগতা, তদস্স পুব্বকম্মং আচিক্খিতুং ‘‘অযং কিরা’’তিআদি ৰুত্তং. উচ্ছুৰপ্পন্তি উচ্ছুসস্সং. অৰসেসসালাহীতি অৰসেসযন্তসালাহি, নিস্সক্কৰচনঞ্চেতং. তত্থেৰাতি পুঞ্ঞত্থং দিন্নসালাযমেৰ.

পটিএসন্তোতি পতি পতি অত্থে এসন্তো ৰীমংসন্তো. ন কেৰলং তে ৰীমংসন্তি এৰ, অথ খো তমত্থং পতিট্ঠাপেন্তীতি আহ ‘‘ৰিসুং ৰিসুং অত্থে উপপরিক্খমানা অনুসাসমানা’’তি. যক্খরট্ঠিকাতি যক্খরট্ঠাধিপতিনো. যক্খা চ ৰেস্সৰণস্স রঞ্ঞো নিৰেসনদ্ৰারে নিযুত্তা চাতি যক্খদোৰারিকা, তেসং যক্খদোৰারিকানং.

যস্মা ধরণীপোরক্খণিতো পুরাণোদকং ভস্সযন্তং হেট্ঠা ৰুট্ঠি হুত্ৰা নিক্খমতি, তস্মা তং ততো গহেত্ৰা মেঘেহি পৰুট্ঠং ৰিয হোতীতি ৰুত্তং ‘‘যতো পোক্খরণিতো উদকং গহেত্ৰা মেঘা পৰস্সন্তী’’তি. যতোতি যতো ধরণীপোক্খরণিতো. সভাতি যক্খানং উপট্ঠানসভা.

তস্মিং ঠানেতি তস্সা পোক্খরণিযা তীরে যক্খানং ৰসনৰনে. সদা ফলিতাতি নিচ্চকালং সঞ্জাতফলা. নিচ্চপুপ্ফিতাতি নিচ্চং সঞ্জাতপুপ্ফা. নানাদিজগণাযুতাতি নানাৰিধেহি দিজগণেহি যুত্তা. তেহি পন সকুণসঙ্ঘেহি ইতো চিতো চ সম্পতন্তেহি পরিব্ভমন্তেহি যস্মা সা পোক্খরণী আকুলা ৰিয হোতি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘ৰিৰিধপক্খিসঙ্ঘসমাকুলা’’তি. কোঞ্চসকুণেহীতি সারসসকুন্তেহি.

‘‘এৰং ৰিরৰন্তান’’ন্তি ইমিনা তথা ৰস্সিতৰসেন ‘‘জীৰঞ্জীৰকা’’তি অযং তেসং সমঞ্ঞাতি দস্সেতি. উট্ঠৰচিত্তকাতি এত্থাপি এসেৰ নযো. তেনাহ ‘‘এৰং ৰস্সমানা’’তি. পোক্খরসাতকাতি পোক্খরসণ্ঠানতায ‘‘পোক্খরসাতকা’’তি এৰং লদ্ধনামা.

সব্বকালং সোভতীতি সব্বউতূসু সোভতি, ন তস্সা হেমন্তাদিৰসেন সোভাৰিরতো অত্থি. এৰংভূতা চ নিচ্চং পুপ্ফিতজলজথলজপুপ্ফতায, ফলভারভরিতরুক্খপরিৰারিততায, অট্ঠঙ্গসমন্নাগতসলিলতায চ নিরন্তরং সোভতি.

২৮২. পরিকম্মন্তি পুব্বুপচারং. পরিসোধেত্ৰাতি একক্খরস্সাপি অৰিরাধনৰসেন আচরিযসন্তিকে সব্বং সোধেত্ৰা. সুট্ঠু উগ্গহিতাতি পরিমণ্ডলপদব্যঞ্জনায পোরিযা ৰাচায ৰিস্সট্ঠায অনেলগল়ায অত্থস্স ৰিঞ্ঞাপনীযা সম্মদেৰ উগ্গহিতা. তথা হি ‘‘অত্থঞ্চ ব্যঞ্জনঞ্চ পরিসোধেত্ৰা’’তি ৰুত্তং. অত্থং জানতো এৰ হি ব্যঞ্জনং পরিসুজ্ঝতি, নো অজানতো. পদব্যঞ্জনানীতি পদঞ্চেৰ ব্যঞ্জনঞ্চ অহাপেত্ৰা. এৰঞ্হি পরিপুণ্ণা নাম হোতীতি. ৰিসংৰাদেত্ৰাতি অঞ্ঞথা কত্ৰা. তেজৰন্তং ন হোতি ৰিরজ্ঝনতো চেৰ ৰিম্হযত্থভাৰতো চ. সব্বসোতি অনৰসেসতো আদিমজ্ঝপরিযোসানতো. তেজৰন্তং হোতীতি সভাৰনিরুত্তিং অৰিরাধেত্ৰা সুপ্পৰত্তিভাৰেন সাধনতো. এৰং পযোগৰিপত্তিং পহায পযোগসম্পত্তিযা সতি পরিত্তস্স অত্থসাধকতং দস্সেত্ৰা ইদানি অজ্ঝাসযৰিপত্তিং পহায অজ্ঝাসযসম্পত্তিযা অত্থসাধকতং দস্সেতুং ‘‘লাভহেতূ’’তিআদি ৰুত্তং. ইদং পরিত্তভণনং সত্তানং অনত্থপটিবাহনহেতূতি তস্স ঞাণকরুণাপুব্বকতা নিস্সরণপক্খো. মেত্তং পুরেচারিকং কত্ৰাতি মেত্তামনসিকারেন সত্তেসু হিতফরণং পুরক্খত্ৰা.

‘‘ৰত্থুং ৰা’’তিআদি পুব্বে চতুপরিসমজ্ঝে কতায সাধনায ভগৰতো পৰেদনং. ঘরৰত্থুন্তি ৰসনগেহং. নিবদ্ধৰাসন্তি পরগেহেপি নেৰাসিকভাৰেন ৰাসং ন লভেয্য, যং পন মহারাজানং, যক্খসেনাপতীনঞ্চ অজানন্তানংযেৰ কদাচি ৰসিত্ৰা গমনং, তং অপ্পমাণন্তি অধিপ্পাযো. সমিতিন্তি যক্খাদিসমাগমং. কামং পাল়িযং ‘‘ন মে সো’’তি আগতং, ইতরেসম্পি পন মহারাজানমত্তনা একজ্ঝাসযতায তেসম্পি অজ্ঝাসযং হদযে ঠপেত্ৰা ৰেস্সৰণো তথা অৰোচ. কঞ্ঞং অনু অনু ৰহিতুং অযুত্তো অনাৰয্হো, সব্বকালং কঞ্ঞং লদ্ধুং অযুত্তোতি অত্থো, তং অনাৰয্হং. তেনাহ ‘‘ন আৰাহযুত্ত’’ন্তি. ন ৰিৰয্হন্তি অৰিৰয্হং, কঞ্ঞং গহেতুমযুত্তন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘ন ৰিৰাহযুত্ত’’ন্তি. আহিতো অহংমানো এত্থাতি অত্তা, অত্তভাৰো. অত্তা ৰিসযভূতো এতাসং অত্থীতি অত্তা, পরিভাসা, তাহি. পরিযত্তং কত্ৰা ৰচনেন পরিপুণ্ণাহি. যথা যক্খা অক্কোসিতব্বা, এৰং পৰত্তা অক্কোসা যক্খঅক্কোসা নাম, তেহি. তে পন ‘‘কল়ারক্খি কল়ারদন্তা কাল়ৰণ্ণা’’তি এৰং আদযো.

ৰিরুদ্ধাতি ৰিরুজ্ঝনকা পরেহি ৰিরোধিনো. রভসাতি সারম্ভকাতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘করণুত্তরিযা’’তি. রভসাতি ৰা সাহসিকা. সামিনো মনসো অস্সৰাতি মনস্সা, কিঙ্করা. যে হি ‘‘কিং করোমি ভদ্দন্তে’’তি সামিকস্স ৰসে ৰত্তন্তি, তে এৰং ৰুচ্চন্তি. তেন ৰুত্তং ‘‘যক্খসেনাপতীনং যে মনস্সা, তেস’’ন্তি. আণায অৰরোধিতুপচারা অৰরুদ্ধা, তে পন আণাৰতো পচ্চত্থিকা নাম হোন্তীতি ‘‘পচ্চামিত্তা ৰেরিনো’’তি ৰুত্তং. উজ্ঝাপেতব্বন্তি হেট্ঠা কত্ৰা চিন্তাপেতব্বং, তং পন উজ্ঝাপনং তেসং নীচকিরিযায জানাপনং হোতীতি আহ ‘‘জানাপেতব্বা’’তি.

পরিত্তপরিকম্মকথাৰণ্ণনা

পরিত্তস্স পরিকম্মং কথেতব্বন্তি আটানাটিযপরিত্তস্স পরিকম্মং পুব্বুপচারট্ঠানিযং মেত্তসুত্তাদি কথেতব্বং. এৰঞ্হি তং লদ্ধাসেৰনং হুত্ৰা তেজৰন্তং হোতি. তেনাহ ‘‘পঠমমেৰ হী’’তিআদি. পিট্ঠং ৰা মংসং ৰাতি ৰা-সদ্দো অনিযমত্থো, তেন মচ্ছঘতসূপাদিং সঙ্গণ্হাতি. ওতারং লভন্তি অত্তনা পিযাযিতব্বআহারৰসেন পিযাযিতব্বট্ঠানৰসেন চ. ‘‘পরিত্ত…পে… নিসীদিতব্ব’’ন্তি ইমিনাৰ পরিত্তকারকস্স ভিক্খুনো পরিসুদ্ধিপি ইচ্ছিতব্বাতি দস্সেতি.

‘‘পরিত্তকারকো…পে… সম্পরিৰারিতেনা’’তি ইদং পরিত্তকরণে বাহিররক্খাসংৰিধানং. ‘‘মেত্তচিত্তং …পে… কাতব্ব’’ন্তি ইদং অব্ভন্তররক্খা উভযতো রক্খাসংৰিধানং. এৰঞ্হি অমনুস্সা পরিত্তকরণস্স অন্তরাযং কাতুং ন ৰিসহন্তি. মঙ্গলকথা ৰত্তব্বা পুব্বুপচারৰসেন. সব্বসন্নিপাতোতি তস্মিং ৰিহারে, তস্মিং ৰা গামখেত্তে সব্বেসং ভিক্খূনং সন্নিপাতো. ঘোসেতব্বো,‘‘চেতিযঙ্গণে সব্বেহি সন্নিপতিতব্ব’’ন্তি. অনাগন্তুং নাম ন লব্ভতি অমনুস্সেন বুদ্ধাণাভযেন, রাজাণাভযেন চ. গহিতকাপদেসেন অমনুস্সোৰ পুচ্ছিতো হোতীতি আহ ‘‘অমনুস্সগ্গহিতকো ‘ত্ৰং কো নামা’তি পুচ্ছিতব্বো’’তি. মালাগন্ধাদীসু পূজনত্থং ৰিনিযুঞ্জিযমানেসু. পত্তীতি তুয্হং পত্তিদানং. পিণ্ডপাতে পত্তীতি পিণ্ডপাতে দিয্যমানে পত্তিদানং. দেৰতানন্তি যক্খসেনাপতীনং. পরিত্তং ভণিতব্বন্তি এত্থাপি ‘‘মেত্তচিত্তং পুরেচারিকং কত্ৰা’’তি চ ‘‘মঙ্গলকথা ৰত্তব্বা’’তি চ ‘‘ৰিহারস্স উপৰনে’’তি এৰমাদি চ সব্বং গিহীনং পরিত্তকরণে ৰুত্তং পরিকম্মং কাতব্বমেৰ.

সরীরে অধিমুচ্চতীতি সরীরং অনুপৰিসিত্ৰা ৰিয আৰিসন্তো যথা গহিতকস্স ৰসেন ন ৰত্ততি, অত্তনো এৰ ৰসেন ৰত্ততি, এৰং অধিমুচ্চতি অধিট্ঠহিত্ৰা তিট্ঠতি. তেনাহ ‘‘আৰিসতীতি তস্সেৰ ৰেৰচন’’ন্তি. লগ্গতীতি তত্থেৰ লগ্গো অল্লীনো হোতি. তেনাহ ‘‘ন অপেতী’’তি. রোগং ৰড্ঢেন্তোতি ধাতূনং সমভাৰেন ৰত্তিতুং অপ্পদানৰসেন উপ্পন্নং রোগং ৰড্ঢেন্তো. ধাতূনং ৰিসমভাৰাপত্তিযা চ আহারস্স চ অরুচ্চনেন গহিতকস্স সরীরে লোহিতং সুস্সতি, মংসং মিলাযতি, তং পনস্স যক্খো ধাতুক্খোভনিমিত্ততায করোন্তো ৰিয হোতীতি ৰুত্তং ‘‘অপ্পমংসলোহিতং করোন্তো’’তি.

২৮৩. তেসং নামানি ইন্দাদিনামভাৰেন ৰোহরিতব্বতো. ততোতি ততো আরোচনতো পরং. তেতি যক্খসেনাপতযো. ওকাসো ন ভৰিস্সতীতি ভিক্খুভিক্খুনিযো, উপাসকউপাসিকাযো ৰিহেঠেতুং অৰসরো ন ভৰিস্সতি সম্মদেৰ আরক্খায ৰিহিতত্তাতি.

আটানাটিযসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা.