৪. অগ্গঞ্ঞসুত্তৰণ্ণনা
ৰাসেট্ঠভারদ্ৰাজৰণ্ণনা
১১১. এত্থাতি ‘‘পুব্বারামে, মিগারমাতুপাসাদে’’তি এতস্মিং পদদ্ৰযে. কোযং পুব্বারামো, কথঞ্চ পুব্বারামো, কা চ মিগারমাতা, কথঞ্চস্সা পাসাদো অহোসীতি এতস্মিং অন্তোলীনে অনুযোগে. অযং ইদানি ৰুচ্চমানা অনুপুব্বিকথা আদিতো পট্ঠায সঙ্খেপেনেৰ অনুপুব্বিকথা. পদুমুত্তরং ভগৰন্তং একং উপাসিকং অগ্গুপট্ঠাযিকট্ঠানে ঠপেন্তিং দিস্ৰান তত্থ সঞ্জাতগারৰবহুমানা তমেৰত্থং পুরক্খত্ৰা ভগৰন্তং নিমন্তেত্ৰা. মেণ্ডকপুত্তস্সাতি মেণ্ডকসেট্ঠিপুত্তস্স. সোতাপন্না অহোসি তথা কতাধিকারত্তা.
মাতুট্ঠানে ঠপেসি অত্তনো সীলাচারসম্পত্তিযা গরুট্ঠানিযত্তা. উপযোগন্তি তত্থ তত্থ অপ্পেতব্বট্ঠানে অপ্পনাৰসেন ৰিনিযোগং অগমংসু. অঞ্ঞেহি চ ৰেল়ুরিযলোহিতঙ্কমসারগল্লাদীহি. ভস্সতীতি ওতরতি. সুদ্ধপাসাদোৰ ন সোভতীতি কেৰলো একপাসাদো এৰ ৰিহারো ন সোভতি. নিযূহানি বহূনি নীহরিত্ৰা কত্তব্বসেনাসনানি ‘‘দুৰড্ঢগেহানী’’তি ৰদন্তি. মজ্ঝে গব্ভো সমন্ততো অনুপরিযাযতোতি এৰং দ্ৰিক্খত্তুং ৰড্ঢেত্ৰা কতসেনাসনানি দুৰড্ঢগেহানি. চূল়পাসাদাতি খুদ্দকপাসাদা.
উত্তরদেৰীৰিহারো নাম নগরস্স পাচীনদ্ৰারসমীপে কতৰিহারো.
তিত্থিযলিঙ্গস্স অগ্গহিতত্তা নেৰ তিত্থিযপরিৰাসং ৰসন্তি. অনুপসম্পন্নভাৰতো আপত্তিযা আপন্নায অভাৰতো ন আপত্তিপরিৰাসং ৰসন্তি. ভিক্খুভাৰন্তি উপসম্পদং. তেৰিজ্জসুত্তন্তি ইমস্মিং দীঘনিকাযে তেৰিজ্জসুত্তং সুত্ৰা.
১১৩. অনুৰত্তমানা চঙ্কমিংসু অননুচঙ্কমনে যথাধিপ্পেতস্স অত্থস্স পুচ্ছনাদীনং অসক্কুণেয্যত্তা. তেসন্তি তেসং দ্ৰিন্নং. তেনাহ ‘‘পণ্ডিততরো’’তি. অত্থাতি ভৰত্থ. কুলসম্পন্নাতি সম্পন্নকুলা উদিতোদিতে ব্রাহ্মণকুলে উপ্পন্না. ব্রাহ্মণকুলাতি কেনচি পারিজুঞ্ঞেন অনুপদ্দুতা এৰ ব্রাহ্মণকুলা. তেনাহ ‘‘ভোগাদিসম্পন্ন’’ন্তিআদি. ইমে ব্রাহ্মণা উচ্চা হুত্ৰা ‘‘ইমং ৰসলং পব্বজ্জং পব্বজিংসূ’’তিআদিনা জাতিআদীনি ঘট্টেন্তা অক্কোসন্তি. পরিভাসন্তীতি পরিভৰিত্ৰা ভাসন্তি. অত্তনো অনুরূপাযাতি অত্তনো অজ্ঝাসযস্স অনুরূপায. অন্তরন্তরা ৰিচ্ছিজ্জ পৰত্তিযমানা পরিভাসা পরিপুণ্ণা নাম ন হোতি খণ্ডভাৰতো, তব্বিপরিযাযতো পরিপুণ্ণা নাম হোতীতি আহ ‘‘অন্তরা’’তিআদি.
অপ্পতিট্ঠতাযাতি অপস্সযরহিতত্তা. ৰিভিন্নোতি ৰিনট্ঠো.
ইতরে তযো ৰণ্ণাতি খত্তিযাদযো ৰণ্ণা হীনা. ননু খত্তিযাৰ সেট্ঠা ৰণ্ণা যথা বুদ্ধা এতরহি খত্তিযকুলে এৰ উপ্পন্নাতি? সচ্চমেতং, তে পন অত্তনো মিচ্ছাভিমানেন, মিচ্ছাগাহেন চ ‘‘ব্রাহ্মণোৰ সেট্ঠো ৰণ্ণো’’তি ৰদন্তি, তং তেসং ৰচনমত্তং. ‘‘সুজ্ঝন্তীতি সুদ্ধা হোন্তি, ন নিন্দং গরহং পাপুণন্তী’’তি ৰদন্তি. সুজ্ঝন্তি ৰা সংসারতো সুজ্ঝন্তি, ন সেসা ৰণ্ণা অসুক্কজাতিকত্তা, মন্তজ্ঝেনাভাৰতো চাতি. ব্রহ্মুনো মুখতো জাতা ৰেদৰচনতো জাতাতি মুখতো জাতা. ততো এৰ ব্রহ্মুনো মহাব্রহ্মুনো ৰেদৰচনতো ৰিজাতাতি ব্রহ্মজা. তেন দুৰিধেনাপি নিম্মিতাতি ব্রহ্মনিম্মিতা. ৰেদৰেদঙ্গাদিব্রহ্মদাযজ্জং অরহন্তীতি ব্রহ্মদাযাদা. মুণ্ডকে সমণকেতি এত্থ ক-কারো গরহাযন্তি আহ ‘‘নিন্দন্তা জিগুচ্ছন্তা ৰদন্তী’’তি. ইব্ভেতি সুদ্দে, তে পন ঘরবন্ধনেন বদ্ধা নিহীনতরাতি আহ ‘‘গহপতিকে’’তি. কণ্হেতি কণ্হজাতিকে. বন্ধনট্ঠেন বন্ধু, কস্স পন বন্ধূতি আহ ‘‘মারস্স বন্ধুভূতে’’তি. পাদাপচ্চেতি পাদতো জাতাপচ্চে. অযং কির ব্রাহ্মণানং লদ্ধি ‘‘ব্রাহ্মণা ব্রহ্মুনো মুখতো জাতা, খত্তিযা উরতো, ঊরূহি ৰেস্সা, পাদতো সুদ্দা’’তি.
১১৪. যস্মা পঠমকপ্পিককালে চতুৰণ্ণৰৰত্থানং নত্থি, সব্বেৰ সত্তা একসদিসা, অপরভাগে পন তেসং পযোগভেদৰসেন অহোসি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘পোরাণং…পে… অজানন্তা’’তি. লদ্ধিভিন্দনত্থাযাতি ‘‘ব্রাহ্মণা ব্রহ্মুনো পুত্তা ওরসা মুখতো জাতা’’তি এৰং পৰত্তায লদ্ধিযা ৰিনিৰেঠনত্থং. পুত্তপ্পটিলাভত্থাযাতি ‘‘এৰং মযং পেত্তিকং ইণং সোধেস্সামা’’তি লদ্ধিযং ঠত্ৰা পুত্তপ্পটিলাভায. অযঞ্হেত্থ ধম্মিকানং ব্রাহ্মণানং অজ্ঝাসযো. সঞ্জাতপুপ্ফাতি রজস্সলা. ইত্থীনঞ্হি কুমারিভাৰপ্পত্তিতো পট্ঠায পচ্ছিমৰযতো ওরং অসতি ৰিবন্ধে অট্ঠমে অট্ঠমে সত্তাহে গব্ভাসযসঞ্ঞিতে ততিযে আৰত্তে কতিপযা লোহিতপীল়কা সণ্ঠহিত্ৰা অগ্গহিতপুপ্ফা এৰ ভিজ্জন্তি, ততো লোহিতং পগ্ঘরতি, তত্থ উতুসমঞ্ঞা, পুপ্ফসমঞ্ঞা চ. নেসন্তি ব্রাহ্মণানং. সচ্চৰচনং সিযাতি ‘‘ব্রহ্মুনো পুত্তা’’তিআদিৰচনং সচ্চং যদি সিযা, ব্রাহ্মণীনং…পে… মুখং ভৰেয্য, ন চেতং অত্থি.
চতুৰণ্ণসুদ্ধিৰণ্ণনা
১১৫. মুখচ্ছেদকৰাদন্তি ‘‘ব্রাহ্মণা মহাব্রহ্মুনো মুখতো জাতা’’তি ৰাদস্স ছেদকৰাদং. অরিযভাৰে অসমত্থাতি অনরিযভাৰাৰহা. পকতিকাল়কাতি সভাৰেনেৰ ন সুদ্ধা. কণ্হোতি কিলিট্ঠো উপতাপকো. তেনাহ ‘‘দুক্খোতি অত্থো’’তি.
সুক্কভাৰো নাম পরিসুদ্ধতাতি আহ ‘‘নিক্কিলেসভাৰেন পণ্ডরা’’তি. সুক্কোতি ন কিলিট্ঠো অনুপতাপকোতি ৰুত্তং ‘‘সুখোতি অত্থো’’তি.
১১৬. উভযৰোকিণ্ণেতি ৰচনৰিপল্লাসেন ৰুত্তন্তি আহ ‘‘উভযেসু ৰোকিণ্ণেসূ’’তি. মিস্সীভূতেসূতি ‘‘কদাচি কণ্হা ধম্মা, কদাচি সুক্কা ধম্মা’’তি এৰং একস্মিং সন্তানে, একস্মিংযেৰ চ অত্তভাৰে পৰত্তিযা মিস্সীভূতেসু, ন পন একজ্ঝং পৰত্তিযা. এত্থাতি অনন্তরৰুত্তধম্মাৰ অন্ৰাধিট্ঠাতি আহ ‘‘কণ্হসুক্কধম্মেসূ’’তি. যস্মা চ তে ব্রাহ্মণা ন চেৰ তে ধম্মে অতিক্কন্তা, যায চ পটিপদায অতিক্কমেয্যুং, সাপি তেসং পটিপদা নত্থি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘ৰত্তমানাপী’’তি. নানুজানন্তি অযথাভুচ্চৰাদভাৰতো. অনুজাননঞ্চ নাম অব্ভনুমোদনন্তি তদভাৰং দস্সেন্তেন ‘‘নানুমোদন্তি, ন পসংসন্তী’’তি ৰুত্তং. চতুন্নং ৰণ্ণানন্তি নিদ্ধারণে সামিৰচনং. তেসন্তি পন সম্বন্ধেপি ৰা সামিৰচনং. তে চ ব্রাহ্মণা ন এৰরূপা ন এদিসা, যাদিসো অরহা একদেসেনাপি তেন তেসং সদিসতাভাৰতো, তস্মা তেন কারণেন নেসং ব্রাহ্মণানং ‘‘ব্রাহ্মণোৰ সেট্ঠো ৰণ্ণো’’তি ৰাদং ৰিঞ্ঞূ যথাভূতৰাদিনো বুদ্ধাদযো অরিযা নানুজানন্তি.
আরকত্তাদীহীতি এত্থ কিলেসানং আরকত্তা পহীনভাৰতো দূরত্তা অরহং, কিলেসারীনং হতত্তা অরহং, সংসারচক্কস্স অরানং হতত্তা অরহং, পচ্চযাদীনং অরহত্তা অরহং, পাপকরণে রহাভাৰেন অরহন্তি এৰমত্থো ৰেদিতব্বো. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারো পন ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ১.১২৫ আদযো), তং সংৰণ্ণনাসু (ৰিসুদ্ধি. টী. ১.১২৪) চ ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বো. আসৰানং খীণত্তাতি চতুন্নম্পি আসৰানং অনৰসেসতো পহীনত্তা. ব্রহ্মচরিযৰাসন্তি মগ্গব্রহ্মচরিযৰাসং. তস্স ৰাসস্স পরিযোসিতত্তা ৰুত্থৰাসো, দসন্নম্পি ৰা অরিযৰাসানং ৰুত্থত্তা ৰুত্থৰাসো. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘দসযিমে, ভিক্খৰে, অরিযাৰাসা, যদরিযা আৰসিংসু ৰা আৰসন্তি ৰা আৰসিস্সন্তি ৰা. কতমে দস? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গৰিপ্পহীনো হোতি ছল়ঙ্গসমন্নাগতো একারক্খো চতুরাপস্সেনো পনুণ্ণপচ্চেকসচ্চো সমৰযসঠেসনো অনাৰিলসঙ্কপ্পো পস্সদ্ধকাযসঙ্খারো সুৰিমুত্তচিত্তো সুৰিমুত্তপঞ্ঞো. ইমে খো, ভিক্খৰে, দস অরিযাৰাসা’’তি (অ. নি. ১০.১৯).
ৰুস্সতীতি ৰা ৰুসিতং, অরিযমগ্গো, অরিযফলঞ্চ, তং এতস্স অত্থীতি অতিসযৰচনিচ্ছাৰসেন অরহা ‘‘ৰুসিতৰা’’তি ৰুত্তো. করণীযং নাম পরিঞ্ঞাপহানসচ্ছিকিরিযাভাৰনা দুক্খস্সন্তং কাতুকামেহি একন্ততো কত্তব্বত্তা, তং পন যস্মা চতূহি মগ্গেহি পচ্চেকং চতূসু সচ্চেসু কাতব্বং কতং, তস্মা ৰুত্তং ‘‘চতূহি…পে… কতকরণীযো’’তি. ওসীদাপনট্ঠেন ভারা ৰিযাতি ভারা, কিলেসা, খন্ধা চ. ৰুত্তঞ্হি ‘‘ভারা হৰে পঞ্চক্খন্ধা’’তি (সং. নি. ৩.২২) ওহারিতোতি অপনীতো. সকো অত্থো সদত্থোতি এত্থ দ-কারো পদসন্ধিকরো. কামং দিট্ঠিআদযোপি সংযোজনানি এৰ, তথাপি তণ্হায ভৰসংযোজনট্ঠো সাতিসযো. যথাহ ‘‘অৰিজ্জানীৰরণানং সত্তানং তণ্হাসংযোজনান’’ন্তি. (সং. নি. ২.১২৫, ১২৬, ১২৭, ১৩২, ১৩৪, ১৩৬, ১৪২; ৩.৫.৫২০; কথা. ৭৫) ততো সা এৰ সুত্তে (দী. নি. ২.৪০০; ম. নি. ১.৯৩, ১৩৩; ৩.৩৭৩; সং. নি. ৩.১০৮১; পটি. ম. ১.৩৪ আদযো) সমুদযসচ্চভাৰেন ৰুত্তা, তস্মা ৰুত্তং ‘‘ভৰসংযোজনং ৰুচ্চতি তণ্হা’’তি. সম্মদঞ্ঞা ৰিমুত্তোতি সম্মা অঞ্ঞায জাননভূতায অগ্গমগ্গপঞ্ঞায সম্মা যথাভূতং যং যথা জানিতব্বং, তং তথা জানিত্ৰা ৰিমুত্তো. ইমস্মিং লোকেতি ইমস্মিং সত্তলোকে. ইধত্তভাৰেতি ইমস্মিং অত্তভাৰে, পরত্তভাৰেতি পরস্মিং অত্তভাৰে, ইধলোকে, পরলোকে চাতি অত্থো.
১১৭. অন্তরৰিরহিতাতি ৰিভাগৰিরহিতা. তেনাহ ‘‘অত্তনো কুলেন সদিসা’’তি. অনুযন্তীতি অনুযন্তা, অনুযন্তা এৰ আনুযন্তা, অনুৰত্তকা. তেনাহ ‘‘ৰসৰত্তিনো’’তি.
১১৮. নিৰিট্ঠাতি সদ্ধেয্যৰত্থুস্মিং অনুপৰিসনৰসেন নিৰিট্ঠা. ততো এৰ তস্মিং অধিকং নিৰিসনতো অভিনিৰিট্ঠা. অচলট্ঠিতাতি অচলভাৰে ঠিতা.
যন্তি যং কথেতব্বধম্মং অনুপধারেত্ৰা, তদত্থঞ্চ অপ্পচ্চক্খং কত্ৰা কথনং, এতং অট্ঠানং অকারণং তস্স বোধিমূলেযেৰ সমুচ্ছিন্নত্তা. ৰিচ্ছিন্দজননত্থন্তি রতনত্তযসদ্ধায ৰিচ্ছিন্দস্স উপ্পাদনত্থং, অঞ্ঞথত্তাযাতি অত্থো. সোতি মারো. মুসাৰাদং কাতুং নাসক্খীতি আগতফলস্স অরিযসাৰকস্স পুরতো মুসা ৰত্তুং ন ৰিসহি, তস্মা আম মারোস্মীতি পটিজানি. সিলাপথৰিযন্তি রতনমযসিলাপথৰিযং. সিনেরুং কির পরিৰারেত্ৰা ঠিতো ভূমিপ্পদেসো সত্তরতনমযো, ‘‘সুৰণ্ণমযো’’তি কেচি, সা ৰিত্থারতো, উব্বেধতো অনেকযোজনসহস্সপরিমাণা অতিৰিয নিচ্চলা. কিং ত্ৰং এত্থাতি কিং কারণা ত্ৰং এত্থ. ‘‘ঠিতো’’তি অচ্ছরং পহরি. ঠাতুং অসক্কোন্তোতি অরিযসাৰকস্স পুরতো ঠাতুং অসক্কোন্তো. অযঞ্হি অরিযধম্মাধিগমস্স আনুভাৰো, যং মারোপি নাম মহানুভাৰো উজুকং পটিপ্পরিতুং ন সক্কোতি.
মগ্গো এৰ মূলং মগ্গমূলং, তস্স. সঞ্জাতত্তা উপ্পন্নত্তা. তেন মগ্গমূলেন পতিট্ঠিতসন্তানে লদ্ধপতিট্ঠা. ভগৰতো দেসনাধম্মং নিস্সায অরিযায জাতিযা জাতো ‘‘ভগৰন্তং নিস্সায অরিযভূমিযং জাতো’’তি ৰুত্তো. ‘‘উরে ৰসিত্ৰা’’তি ইদং ধম্মঘোসস্স উরতো সমুট্ঠানতায ৰুত্তং. উরে ৰাযামজনিতাভিজাতিতায ৰা ওরসো. মুখতো জাতেন জাতো ‘‘মুখতো জাতো’’তি ৰুত্তো. কারণকারণেপি হি কারণে ৰিয ৰোহারো হোতি ‘‘তিণেহি ভত্তং সিদ্ধ’’ন্তি. কেচি পন ‘‘ৰিমোক্খমুখস্স ৰসেন জাতত্তা মুখতো জাতো’’তি ৰদন্তি, তত্থাপি ৰুত্তনযেনেৰ অত্থো ৰেদিতব্বো. পুরিমেনত্থেন যোনিজো, সেদজো, মুখজোতি তীসু সম্বন্ধেসু মুখজেন সম্বন্ধেন ভগৰতো পুত্তভাৰো ৰিভাৰিতো. অত্থদ্ৰযেনাপি ধম্মজভাৰোযেৰ দীপিতো. অরিযধম্মপ্পত্তিতো লদ্ধৰিসেসো হুত্ৰা পৰত্তো তদুত্তরকালিকো খন্ধসন্তানো ‘‘অরিযধম্মতো জাতো’’তি ৰেদিতব্বো, অরিযধম্মং ৰা মগ্গফলং নিস্সায, উপনিস্সায চ জাতো সব্বোপি ধম্মপ্পবন্ধো ‘‘অরিযধম্মতো জাতো’’তি গহেতব্বো. তেসং পন অরিযধম্মানং অপরিযোসিতকিচ্চতায অরিযভাৰেন অভিনিব্বত্তিমত্তং উপাদায ‘‘অরিযধম্মতো জাতত্তা’’তি ৰুত্তং. পরিযোসিতকিচ্চতায তথা নিব্বত্তিপারিপূরিং উপাদায ‘‘নিম্মিতত্তা’’তি ৰুত্তং, যতো ‘‘ধম্মজো ধম্মনিম্মিতো’’তি ৰুত্তং. ‘‘নৰলোকুত্তরধম্মদাযং আদিযতীতি ধম্মদাযাদো’’ তিপি পাঠো. অস্সাতি ‘‘ভগৰতোম্হিপুত্তো’’তিআদিনা ৰুত্তস্স ৰাক্যস্স. অত্থং দস্সেন্তোতি ভাৰত্থং পকাসেন্তো. তথাগতস্স অনঞ্ঞসাধারণসীলাদিধম্মক্খন্ধস্স সমূহনিৰেসৰসেন ধম্মকাযতায ন কিঞ্চি ৰত্তব্বং অত্থি, সত্থুট্ঠানিযস্স পন ধম্মকাযতং দস্সেতুং ‘‘কস্মা তথাগতো ধম্মকাযোতি ৰুত্তো’’তি সযমেৰ পুচ্ছং সমুট্ঠাপেত্ৰা ‘‘তথাগতো হী’’তিআদিনা তমত্থং ৰিস্সজ্জেতি. হদযেন চিন্তেত্ৰাতি ‘‘ইমং ধম্মং ইমস্স দেসেস্সামী’’তি তস্স উপগতস্স ৰেনেয্যজনস্স বোধনত্থং চিত্তেন চিন্তেত্ৰা. ৰাচায অভিনীহরীতি সদ্ধম্মদেসনাৰাচায করৰীকরুতমঞ্জুনা ব্রহ্মস্সরেন ৰেনেয্যসন্তানাভিমুখং তদজ্ঝাসযানুরূপং হিতমত্থং নীহরি উপনেসি. তেনাতি তেন কারণেন এৰংসদ্ধম্মাধিমুত্তিভাৰেন. অস্সাতি তথাগতস্স. ধম্মমযত্তাতি ধম্মভূতত্তা. ইধাধিপ্পেতধম্মো সেট্ঠট্ঠেন ব্রহ্মভূতোতি আহ ‘‘ধম্মকাযত্তা এৰ ব্রহ্মকাযো’’তি. সব্বসো অধম্মং পজহিত্ৰা অনৰসেসতো ধম্মো এৰ ভূতোতি ধম্মভূতো. তথারূপো চ যস্মা সভাৰতো ধম্মো এৰাতি ৰত্তব্বতং অরহতীতি আহ ‘‘ধম্মসভাৰো’’তি.
১১৯. সেট্ঠচ্ছেদকৰাদন্তি ‘‘ব্রাহ্মণোৰ সেট্ঠো ৰণ্ণো’’তি (দী. নি. ৩.১১৬) এৰং ৰুত্তসেট্ঠভাৰচ্ছেদকৰাদং. অপরেনপি নযেনাতি যথাৰুত্তসেট্ঠচ্ছেদকৰাদতো অপরেনপি পোরাণকলোকুপ্পত্তিদস্সননযেন. সেট্ঠচ্ছেদ…পে… দস্সেতুন্তি সোপি হি ‘‘ব্রাহ্মণোৰ সেট্ঠো ৰণ্ণো, হীনা অঞ্ঞে ৰণ্ণা’’তি, ‘‘ব্রাহ্মণা ব্রহ্মুনো পুত্তা ওরসা মুখতো জাতা ব্রহ্মজা’’তি (দী. নি. ৩.১১৪) চ এৰং পৰত্তায মিচ্ছাদিট্ঠিযা ৰিনিৰেঠনো জাতিব্রাহ্মণানং সেট্ঠভাৰস্স ছেদনতো সেট্ঠচ্ছেদনৰাদো নাম হোতীতি দস্সেতুন্তি অত্থো.
ইত্থভাৰন্তি ইমং পকারতং মনুস্সভাৰং. সামঞ্ঞজোতনা হি ৰিসেসে অৰতিট্ঠতি, পকরণৰসেন ৰা অযমত্থো অৰচ্ছিন্নো দট্ঠব্বো. মনেনেৰ নিব্বত্তাতি বাহিরপচ্চযেন ৰিনা কেৰলং উপচারঝানমনসাৰ নিব্বত্তা. যায উপচারজ্ঝানচেতনায তে তত্থ নিব্বত্তা, নীৰরণৰিক্খম্ভনাদিনা উল়ারো তস্সা পৰত্তিৰিসেসো, তস্মা ঝানফলকপ্পো তস্সা ফলৰিসেসোতি আহ ‘‘ব্রহ্মলোকে ৰিযা’’তিআদি. ‘‘সযংপভা’’তি পদানং তত্থ সূরিযালোকাদীহি ৰিনা অন্ধকারং ৰিধমন্তা সযমেৰ পভাসন্তীতি সযংপভা, অন্তলিক্খে আকাসে চরন্তীতি অন্তলিক্খচরা, তদঞ্ঞকামাৰচরসত্তানং ৰিয সরীরস্স ৰিচরণট্ঠানস্স অসুভতাভাৰতো সুভং, সুভেৰ তিট্ঠন্তীতি সুভট্ঠাযিনোতি অত্থো ৰেদিতব্বো.
রসপথৰিপাতুভাৰৰণ্ণনা
১২০. সব্বং চক্কৰাল়ন্তি অনৰসেসং কোটিসতসহস্সং চক্কৰাল়ং. সমতনীতি সঞ্ছাদেন্তী ৰিপ্ফরি, সা পন তস্মিং উদকে পতিট্ঠিতা অহোসীতি আহ ‘‘পতিট্ঠহী’’তি. ৰণ্ণেন সম্পন্নাতি সম্পন্নৰণ্ণা. মক্খিকণ্ডকরহিতন্তি মক্খিকাহি চ তাসং অণ্ডকেহি চ রহিতং.
অতীতানন্তরেপি কপ্পে লোলোযেৰ. কস্মা? এৰং চিরপরিচিতলোলতাৰসেন সব্বপঠমং তথা অকাসীতি দস্সেতি. কিমেৰিদন্তি ‘‘ৰণ্ণতো, গন্ধতো চ তাৰ ঞাতং, রসতো পন কিমেৰিদং ভৰিস্সতী’’তি সংসযজাতো ৰদতি. তিট্ঠতীতি অট্ঠাসি.
চন্দিমসূরিযাদিপাতুভাৰৰণ্ণনা
১২১. আলুপ্পকারকন্তি এত্থ আলোপপরিযাযো আলুপ্প-সদ্দোতি আহ ‘‘আলোপং কত্ৰা’’তি. পচ্চক্খভূতানম্পি চন্দিমসূরিযানং পৰত্তিযং লোকিযানং সম্মোহো হোতি, তং ৰিধমিতুং ‘‘কো পন তেস’’ন্তিআদিনা অট্ঠ পঞ্হাৰিস্সজ্জনানি গহিতানি. তত্থ তেসন্তি চন্দিমসূরিযানং. কস্মিন্তি কস্মিং ঠানে. ‘‘কো উপরী’’তি এতেনেৰ কো হেট্ঠাতি অযমত্থো ৰুত্তোযেৰ. তথা ‘‘কো সীঘং গচ্ছতী’’তি ইমিনা কো সণিকং গচ্ছতীতি অযম্পি অত্থো ৰুত্তোযেৰ. ৰীথিযোতি গমনৰীথিযো. একতোতি একস্মিং খণে পাতুভৰন্তি. সূরিযমণ্ডলে পন অত্থঙ্গতে চন্দমণ্ডলং পঞ্ঞাযিত্থ. ছন্দং ঞত্ৰা ৰাতি রুচিং ঞত্ৰা ৰিয.
উভযন্তি অন্তো, বহি চ.
উজুকন্তি আযামতো, ৰিত্থারতো, উব্বেধতো চ. পরিমণ্ডলতোতি পরিক্খেপতো.
উজুকং সণিকং গচ্ছতি অমাৰাসিযং সূরিযেন সদ্ধিং গচ্ছন্তো দিৰসে দিৰসে থোকং থোকং ওহীযন্তো পুণ্ণমাসিযং উপড্ঢমগ্গমেৰ ওহীযনতো. তিরিযং সীঘং গচ্ছতি একস্মিম্পি মাসে কদাচি দক্খিণতো, কদাচি উত্তরতো দস্সনতো. ‘‘দ্ৰীসু পস্সেসূ’’তি ইদং যেভুয্যৰসেন ৰুত্তং. চন্দস্স পুরতো, পচ্ছতো, সমঞ্চ তারকা গচ্ছন্তিযেৰ. অত্তনো ঠানন্তি অত্তনো গমনট্ঠানং. ন ৰিজহন্তি অত্তনো ৰীথিযাৰ গচ্ছনতো. সূরিযস্স উজুকং গমনস্স সীঘতা চন্দস্স গমনং উপাদায ৰেদিতব্বা. তিরিযং গমনং দক্খিণদিসতো উত্তরদিসায, উত্তরদিসতো চ দক্খিণদিসায গমনং দন্ধং ছহি ছহি মাসেহি ইজ্ঝনতো. সোতি সূরিযো. কাল়পক্খউপোসথতোতি কাল়পক্খে উপোসথে চন্দেন সহেৰ গন্ত্ৰা ততো পরং. পাটিপদদিৰসেতি সুক্কপক্খপাটিপদদিৰসে. ওহায গচ্ছতি অত্তনো সীঘগামিতায, তস্স চ দন্ধগামিতায. লেখা ৰিয পঞ্ঞাযতি পচ্ছিমদিসাযং. যাৰ উপোসথদিৰসাতি যাৰ সুক্কপক্খউপোসথদিৰসা. ‘‘চন্দো অনুক্কমেন ৰড্ঢিত্ৰা’’তি ইদং উপরিভাগতো পতিতসূরিযালোকতায হেট্ঠতো পৰত্তায সূরিযস্স দূরভাৰেন দিৰসে দিৰসে অনুক্কমেন পরিহাযমানায অত্তনো ছাযায ৰসেন অনুক্কমেন চন্দমণ্ডলপ্পদেসস্স ৰড্ঢমানস্স ৰিয দিস্সমানতায ৰুত্তং, তস্মা অনুক্কমেন ৰড্ঢিত্ৰা ৰিয. উপোসথদিৰসে পুণ্ণমাযং পরিপুণ্ণো হোতি, পরিপুণ্ণমণ্ডলো হুত্ৰা দিস্সতীতি অত্থো. ধাৰিত্ৰা গণ্হাতি চন্দস্স দন্ধগতিতায, অত্তনো চ সীঘগতিতায. অনুক্কমেন হাযিত্ৰাতি এত্থ ‘‘অনুক্কমেন ৰড্ঢিত্ৰা’’তি এত্থ ৰুত্তনযেন অত্থো ৰেদিতব্বো. তত্থ পন ছাযায হাযমানতায মণ্ডলং ৰড্ঢমানং ৰিয দিস্সতি, ইধ ছাযায ৰড্ঢমানতায মণ্ডলং হাযমানং ৰিয দিস্সতি.
যায ৰীথিযা সূরিযে গচ্ছন্তে ৰস্সৰলাহকা দেৰপুত্তা সূরিযাভিতাপসন্তত্তা অত্তনো ৰিমানতো ন নিক্খমন্তি, কীল়াপসুতা হুত্ৰা ন ৰিচরন্তি, তদা কির সূরিযস্স ৰিমানং পকতিমগ্গতো অধো ওতরিত্ৰা ৰিচরতি, তস্স ওরুয্হ চরণেনেৰ চন্দৰিমানম্পি অধো ওরুয্হ চরতি তগ্গতিকত্তা, তস্মা সা ৰীথি উদকাভাৰেন অজানুরূপতায ‘‘অজৰীথী’’তি সমঞ্ঞং গতা. যায পন ৰীথিযা সূরিযে গচ্ছন্তে ৰস্সৰলাহকা দেৰপুত্তা সূরিযাভিতাপাভাৰতো অভিণ্হং অত্তনো ৰিমানতো বহি নিক্খমিত্ৰা কীল়াপসুতা ইতো চিতো চ ৰিচরন্তি, তদা কির সূরিযৰিমানং পকতিমগ্গতো উদ্ধং আরুহিত্ৰা ৰিচরতি, তস্স উদ্ধং আরুয্হ চরণেনেৰ চন্দৰিমানম্পি উদ্ধং আরুয্হ চরতি তগ্গতিকত্তা, তগ্গতিকতা চ সমানগতিনা ৰাতমণ্ডলেন ৰিমানস্স ফেল্লিতব্বত্তা, তস্মা সা ৰীথি উদকবহুভাৰেন নাগানুরূপতায ‘‘নাগৰীথী’’তি সমঞ্ঞং গতা. যদা সূরিযো উদ্ধমনারুহন্তো, অধো চ অনোতরন্তো পকতিমগ্গেনেৰ গচ্ছতি, তদা ৰস্সৰলাহকা যথাকালং, যথারুচি চ ৰিমানতো নিক্খমিত্ৰা সুখেন ৰিচরন্তি, তেন কালেন কালং ৰস্সনতো লোকে উতুসমতা হোতি, তায উতুসমতায হেতুভূতায সা চন্দিমসূরিযানং গতি গৰানুরূপতায ‘‘গোৰীথী’’তি সমঞ্ঞং গতা. তেন ৰুত্তং ‘‘অজৰীথী’’তিআদি.
এৰং ‘‘কতি নেসং ৰীথিযো’’তি পঞ্হং ৰিস্সজ্জেত্ৰা ‘‘কথং ৰিচরন্তী’’তি পঞ্হং ৰিস্সজ্জেতুং ‘‘চন্দিমসূরিযা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ সিনেরুতো বহি নিক্খমন্তীতি সিনেরুসমীপেন তং পদক্খিণং কত্ৰা গচ্ছন্তা ততো গমনৰীথিতো বহি অত্তনো তিরিযগমনেন চক্কৰাল়াভিমুখা নিক্খমন্তি. অন্তো ৰিচরন্তীতি এৰং ছ মাসে খণে খণে সিনেরুতো অপসক্কনৰসেন ততো নিক্খমিত্ৰা চক্কৰাল়সমীপং পত্তা, ততোপি ছ মাসে খণে খণে অপসক্কনৰসেন নিক্খমিত্ৰা সিনেরুসমীপং পাপুণন্তা অন্তো ৰিচরন্তি. ইদানি তমেৰত্থং সঙ্খেপেন ৰুত্তং ৰিৰরিতুং ‘‘তেহী’’তিআদি ৰুত্তং. সিনেরুস্স, চক্কৰাল়স্স চ যং ঠানং ৰেমজ্ঝং, তস্স, সিনেরুস্স চ যং ঠানং ৰেমজ্ঝং, তেন গচ্ছন্তা ‘‘সিনেরুসমীপেন ৰিচরন্তী’’তি ৰুত্তা, ন সিনেরুস্স অগ্গাল়িন্দঅল্লীনা. চক্কৰাল়সমীপেন চরিত্ৰাতি এত্থাপি এসেৰ নযো. মজ্ঝেনাতি সিনেরুস্স, চক্কৰাল়স্স চ উজুকং ৰেমজ্ঝেন মগ্গেন. চিত্রমাসে মজ্ঝেনাতি এত্থাপি এসেৰ নযো.
একপ্পহারেনাতি একৰেলায, একেনেৰ ৰা অত্তনো একপ্পহারেন. মজ্ঝন্হিকোতি ঠিতমজ্ঝন্হিকো কালো হোতি. তদা হি সূরিযমণ্ডলং উগ্গচ্ছন্তং হুত্ৰাপি ইমস্মিং দীপে ঠিতস্স উপড্ঢমেৰ দিস্সতি, উত্তরকুরূসু ঠিতস্স ওগচ্ছন্তং হুত্ৰা. এৰঞ্হি একৰেলাযমেৰ তীসু দীপেসু আলোককরণং.
যেসু কত্তিকাদিনক্খত্তসমঞ্ঞা, তানিপি তারকরূপানি যেৰাতি ৰুত্তং ‘‘সেসতারকরূপানি চা’’তি, নক্খত্তসঞ্ঞিততারকরূপতো অৰসিট্ঠতারকরূপানীতি অত্থো. উভযানিপি তানি দেৰতানং ৰসনকৰিমানানীতি ৰেদিতব্বানি. রা-সদ্দো তিযতি ছিজ্জতি এত্থাতি রত্তি, সত্তানং সদ্দস্স ৰূপসমনকালোতি অত্থো. দিব্বন্তি সত্তা কীল়ন্তি জোতন্তি এত্থাতি দিৰা. সত্তানং আযুং মিনন্তো ৰিয সিযতি অন্তং করোতীতি মাসো. তং তং কিরিযং অরতি ৰত্তেতীতি উতু. তং তং সত্তং, ধম্মপ্পৰত্তিঞ্চ সঙ্গম্ম ৰদন্তো ৰিয সরতি ৰত্তেতীতি সংৰচ্ছরো.
১২২. ৰিৰজ্জনং ৰিৰজ্জো, সো এৰ ৰেৰজ্জং, ৰণ্ণস্স ৰেৰজ্জং ৰণ্ণৰেৰজ্জং, ৰণ্ণসম্পত্তিযা ৰিগমো, তস্স পন অত্থিতা ‘‘ৰণ্ণৰেৰজ্জতা’’তি ৰুত্তা. তেনাহ ‘‘ৰিৰজ্জভাৰো’’তি. তেসন্তি ৰণ্ণৰন্তানং সত্তানং. অতিমানপ্পচ্চযাতি দুব্বণ্ণৰম্ভনৰসেন অতিক্কম্ম অত্তনো ৰণ্ণং পটিচ্চ মানপচ্চযা, মানসম্পগ্গণ্হননিমিত্তন্তি অত্থো. সাতিসযো রসো এতিস্সা অত্থীতি রসাতি লদ্ধমানায, অনুভাসিংসূতি অনুরোধৰসেন ভাসিংসু. লোকুপ্পত্তিৰংসকথন্তি লোকুপ্পত্তিৰংসজং পৰেণীকথং, আদিকালে উপ্পন্নং পৰেণীআগতকথন্তি অত্থো. ‘‘অনুপতন্তী’’তিপি পাঠো, সো এৰত্থো.
ভূমিপপ্পটকপাতুভাৰাদিৰণ্ণনা
১২৩. এদিসো হুত্ৰাতি অহিচ্ছত্তকসদিসো হুত্ৰা.
১২৪. পদালতাতি ‘‘পদা’’তি এৰংনামা একা লতা, সা পন যস্মা সম্পন্নৰণ্ণগন্ধরসা, তস্মা ‘‘ভদ্দলতা’’তি ৰুত্তা. নাল়িকাতি নাল়িৰল্লি. অহাযীতি নস্সি.
১২৫. অকট্ঠপাকোতি অকট্ঠেযেৰ ঠানে উপ্পজ্জিত্ৰা পচ্চনকো, নীৰারো ৰিয সঞ্জাতো হুত্ৰা নিপ্পজ্জনকোতি অত্থো. কণো ‘‘কুণ্ডক’’ন্তি চ ৰুচ্চতি. থুসন্তি তণ্ডুলং পরিযোনন্ধিত্ৰা ঠিতত্তচো, তদভাৰতো ‘‘অকণো, অথুসো’’তি সালি ৰুত্তো. ‘‘পটিৰিরূল়্হ’’ন্তি ইদং পক্কভাৰস্স কারণৰচনং. পটিৰিরূল়্হতো হি তং পক্কন্তি. যস্মিং ঠানে সাযং পক্কো সালি গহিতো, তদেৰ ঠানং দুতিযদিৰসে পাতো পক্কেন সালিনা পরিপুণ্ণং হুত্ৰা তিট্ঠতীতি আহ ‘‘সাযং গহিতট্ঠানং পাতো পক্কং হোতী’’তিআদি. অলাযিতন্তি লাযিতট্ঠানম্পি তেসং কম্মপ্পচ্চযা অলাযিতমেৰ হুত্ৰা অনূনং পরিপুণ্ণমেৰ পঞ্ঞাযতি, ন কেৰলং পঞ্ঞাযনমেৰ, অথ খো তথাভূতমেৰ হুত্ৰা তিট্ঠতি.
ইত্থিপুরিসলিঙ্গাদিপাতুভাৰৰণ্ণনা
১২৬. ‘‘মনুস্সকালে’’তি ইদং পুব্বে মনুস্সভূতানংযেৰ তত্থ ইদানি নিকন্তিৰসেন উপ্পত্তি হোতীতি কত্ৰা ৰুত্তং, দেৰতানম্পি পুরিমজাতিযং ইত্থিভাৰে ঠিতানং তত্থ ৰিরাগাদিপুরিসত্তপ্পচ্চযে অসতি তদা ইত্থিলিঙ্গমেৰ পাতুভৰতি. পুরিসত্তপচ্চযেতি ‘‘অত্তনোপি অনিস্সরতা, সব্বকালং পরাযত্তৰুত্তিতা, রজস্সলতা ৰঞ্চতা, গব্ভধারণং, পঠমায পকতিযা নিহীনপকতিতা, সূরৰীরতাভাৰো, ‘অপ্পকা জনা’তি ‘হীল়েতব্বতা’তি এৰমাদি আদীনৰপচ্চৰেক্খণপুব্বকম্পি ইত্থিভাৰে ‘অলং ইত্থিভাৰেন, ন হি ইত্থিভাৰে ঠত্ৰা চক্কৰত্তিসিরিং, ন সক্কমারব্রহ্মসিরিযো পচ্চনুভৰিতুং, ন পচ্চেকবোধিং, ন সম্মাসম্বোধিং অধিগন্তুং সক্কা’তি এৰং ইত্থিভাৰৰিরজ্জনং, ‘যথাৰুত্তআদীনৰৰিরহতো উত্তমপকতিভাৰতো সম্পদমিদং পুরিসত্তং নাম সেট্ঠং উত্তমং, এত্থ ঠত্ৰা সক্কা এতা সম্পত্তিযো সম্পাপুণিতু’ন্তি এৰং পুরিসত্তভাৰে সম্ভাৰনাপুব্বকং পত্থনাঠপনং, ‘তত্থ নিন্নপোণপব্ভারচিত্ততা’তি’’ এৰমাদিকে পুরিসভাৰস্স পচ্চযভূতে ধম্মে. পূরেত্ৰা ৰড্ঢেত্ৰা. পচ্চক্খং ভূতং, সদিসঞ্চ দিট্ঠধম্মিকং, সম্পরাযিকঞ্চ সুৰিপুলং অনত্থং অচিন্তেত্ৰা পুরিসস্স কামেসু মিচ্ছাচরণং কেৰলং ইত্থিযং আসাপত্তি ফলেনেৰাতি আসাআপত্তি ইত্থিভাৰাৰহাপি হোতিযেৰ. তন্নিন্নপোণপব্ভারভাৰেন তন্নিকন্তিযা নিমিত্তভাৰাপত্তিতোতি ৰুত্তং ‘‘পুরিসো ইত্থত্তভাৰং লভন্তো কামেসুমিচ্ছাচারং নিস্সায লভতী’’তি. তদাতি যথাৰুত্তে পঠমকপ্পিককালে. পকতিযাতি সভাৰেন. মাতুগামস্সাতি পুরিমত্তভাৰে মাতুগামভূতস্স. পুরিসস্সাতি এত্থাপি ‘‘পকতিযা’’তি পদং আনেত্ৰা সম্বন্ধিতব্বং. উপনিজ্ঝাযতন্তি উপেচ্চ নিজ্ঝাযন্তানং. যথা অঞ্ঞমঞ্ঞস্মিং সারাগো উপ্পজ্জতি, এৰং সাপেক্খভাৰেন ওলোকেন্তানং. রাগপরিল়াহোতি রাগজো পরিল়াহো.
নিব্বুয্হমানাযাতি পরিণতা হুত্ৰা নিয্যমানায.
মেথুনধম্মসমাচারৰণ্ণনা
১২৭. গোমযপিণ্ডমত্তম্পি নালত্থাতি সম্মদেৰ ৰিৰাহকম্মং নালত্থাতি অধিপ্পাযেন ৰদন্তি. পাতব্যতন্তি তস্মিং অসদ্ধম্মে কিলেসকামেন পিৰিতব্বতং কিঞ্চি পিৰিতব্বৰত্থুং পিৰন্তা ৰিয অতিৰিয তোসেত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বতং আপজ্জিংসু, পাতব্যতন্তি ৰা পরিভুঞ্জনকতং আপজ্জিংসু উপগচ্ছিংসু. পরিভোগত্থো হি অযং পা-সদ্দো, কত্তুসাধনো চ তব্য-সদ্দো, যথারুচি পরিভুঞ্জিংসূতি অত্থো.
সন্নিধিকারকন্তি সন্নিধিকারং, ক-কারো পদৰড্ঢনমত্তন্তি আহ ‘‘সন্নিধিং কত্ৰা’’তি. অপদানন্তি অৰখণ্ডনং. একেকস্মিং ঠানেতি যত্থ যত্থ ৰহিতং, তস্মিং তস্মিং একেকস্মিং ঠানে. গুম্বগুম্বাতি পুঞ্জপুঞ্জা.
সালিৰিভাগৰণ্ণনা
১২৮. সীমং ঠপেয্যামাতি ‘‘অযং ভূমিভাগো অসুকস্স, অযং ভূমিভাগো অসুকস্সা’’তি এৰং পরিচ্ছেদং করেয্যাম. তং অগ্গং কত্ৰাতি তং আদিং কত্ৰা.
মহাসম্মতরাজৰণ্ণনা
১৩০. পকাসেতব্বন্তি দোসৰসেন পকাসেতব্বং. খিপিতব্বন্তি খেপং কাতব্বং. তেনাহ ‘‘হারেতব্ব’’ন্তি, সত্তনিকাযতো নীহরিতব্বং.
নেসন্তি নিদ্ধারণে সামিৰচনং.
১৩১. অক্খরন্তি নিরুত্তিং. সা হি মহাজনেন সম্মতোতি নিদ্ধারেত্ৰা ৰত্তব্বতো নিরুত্তি, তস্মিংযেৰ নিরূল়্হভাৰতো, অঞ্ঞত্থ অসঞ্চরণতো অক্খরন্তি চ ৰুচ্চতি, তথা সঙ্খাতব্বতো সঙ্খা, সমঞ্ঞাযতীতি সমঞ্ঞা, পঞ্ঞাপনতো পঞ্ঞত্তি, ৰোহরণতো ৰোহারো. উপ্পন্নোতি পৰত্তো. ন কেৰলং অক্খরমেৰাতি ন কেৰলং সমঞ্ঞাকরণমেৰ. খেত্তসামিনোতি তং তং ভূমিভাগং পরিগ্গহেত্ৰা ঠিতসত্তা. তীহি সঙ্খেহীতি তিৰিধকিরিযাভিসঙ্খতেহি তীহি সঙ্খেহি খত্তিযাদীহি তীহি ৰণ্ণেহি পরিগ্গহিতেহি. ‘‘খত্তিযানুযন্তব্রাহ্মণগহপতিকনেগমজানপদেহি তীহি গহপতীহি পরিগ্গহিতেহী’’তি চ ৰদন্তি. অগ্গন্তি ঞাতেনাতি অগ্গং কুলন্তি ঞাতেন. খত্তিযকুলঞ্হি লোকে সব্বসেট্ঠং. যথাহ ‘‘খত্তিযো সেট্ঠো জনেতস্মিং, যে গোত্তপটিসারিনো’’তি, (দী. নি. ১.২৭৭; ৩.১৪০; ম. নি. ২.৩০; সং. নি. ১.১৮২, ২৪৫) অভেদোপচারেন পন অক্খরস্স খত্তিযসদ্দস্সপি সেট্ঠতাতি পাল়িযং ‘‘অগ্গঞ্ঞেন অক্খরেনা’’তি ৰুত্তং. ইদানি অভেদোপচারেন ৰিনা এৰ অত্থং দস্সেতুং ‘‘অগ্গে ৰা’’তিআদি ৰুত্তং.
ব্রাহ্মণমণ্ডলাদিৰণ্ণনা
১৩২. যেন অনারম্ভভাৰেন বাহিতাকুসলা ‘‘ব্রাহ্মণা’’তি ৰুত্তা, তমেৰ তাৰ দস্সেতুং পাল়িযং ‘‘ৰীতঙ্গারা’’তিআদি ৰুত্তন্তি তদত্থং দস্সেন্তো ‘‘পচিত্ৰা’’তিআদিমাহ. তমেনন্তি ৰচনৰিপল্লাসেন নিদ্দেসোতি আহ ‘‘তে এতে’’তি. অভিসঙ্খরোন্তাতি চিত্তমন্তভাৰেন অঞ্ঞমঞ্ঞং অভিৰিসিট্ঠে করোন্তা, ব্রাহ্মণাকপ্পভাৰেন সঙ্খরোন্তা চ. ৰাচেন্তাতি পরেসং কথেন্তা, যে তথা গন্থে কাতুং ন জানন্তি. অচ্ছন্তীতি আসন্তি, উপৰিসন্তীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘ৰসন্তী’’তি. অচ্ছেন্তীতি কালং খেপেন্তি. হীনসম্মতং ঝানভাৰনানুযোগং ছড্ডেত্ৰা গন্থে পসুততাদীপনতো. সেট্ঠসম্মতং জাতং ‘‘ৰেদধরা সোত্তিযা সুব্রাহ্মণাতি এৰং সেট্ঠসম্মতং জাতং.
১৩৩. মেথুনধম্মং সমাদিযিত্ৰাতি জাযাপতিকভাৰেন দ্ৰযং দ্ৰযং নিৰাসং অজ্ঝুপগন্ত্ৰা. ৰাণিজকম্মাদিকেতি আদি-সদ্দেন কসিকম্মাদিং সঙ্গণ্হাতি.
১৩৪. লুদ্দাচারকম্মখুদ্দাচারকম্মুনাতি পরৰিহেঠনাদিলুদ্দাচারকম্মুনা, নল়কারদারুকম্মাদিখুদ্দাচারকম্মুনা চ. সুদ্দন্তি এত্থ সু-ইতি সীঘত্থে নিপাতো. দা-ইতি গরহণত্থেতি আহ ‘‘সুদ্দং সুদ্দং লহুং লহুং কুচ্ছিতং গচ্ছন্তী’’তি.
১৩৫. অহূতি কালৰিপল্লাসৰসেন ৰুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘হোতি খো’’তি আহ. ইমিনাতি ‘‘ইমেহি খো, ৰাসেট্ঠ, চতূহি মণ্ডলেহি সমণমণ্ডলস্স অভিনিব্বত্তি হোতী’’তি ইমিনা ৰচনেন. ইমং দস্সেতীতি সমণমণ্ডলং নাম…পে… সুদ্ধিং পাপুণন্তীতি ইমং অত্থজাতং দস্সেতি. যদি ইমেহি…পে… অভিনিব্বত্তি হোতি, এৰং সন্তে ইমানেৰ চত্তারি মণ্ডলানি পধানানি, সমণমণ্ডলং অপ্পধানং ততো অভিনিব্বত্তত্তাতি? নযিদমেৰন্তি দস্সেতুং ‘‘ইমানী’’তিআদি ৰুত্তং. সমণমণ্ডলং অনুৰত্তন্তি গুণেহি ৰিসিট্ঠভাৰতো. গুণো হি ৰিঞ্ঞূনং অনুৰত্তনহেতু, ন কোলপুত্তিযং, ৰণ্ণপোক্খরতা, ৰাক্করণমত্তং ৰা. তেনাহ ‘‘ধম্মেনেৰ অনুৰত্তন্তি, নো অধম্মেনা’’তি. সো ধম্মো চ লোকুত্তরোৰ অধিপ্পেতো, যেন সংসারতো ৰিসুজ্ঝতি, তস্মা সমণমণ্ডলন্তি চ সাসনিকমেৰ সমণগণং ৰদতীতি দট্ঠব্বং. তেনাহ ‘‘সমণমণ্ডলঞ্হী’’তিআদি.
দুচ্চরিতাদিকথাৰণ্ণনা
১৩৬. মিচ্ছাদিট্ঠিৰসেন সমাদিন্নকম্মং নাম ‘‘কো অনুবন্ধিতব্বো. অজোতগ্গিসোট্ঠিমিসো’’তিআদিনা যঞ্ঞৰিধানাদিৰসেন পৰত্তিতং হিংসাদিপাপকম্মং. মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মস্সাতি ‘‘এস সদ্ধাধিগতো দেৰযানো, যেন যন্তি পুত্তিনো ৰিসোকা’’তিআদিনা পৰত্তিতস্স মিচ্ছাদিট্ঠিসহগতকম্মস্স. সমাদানং তস্স তথা পৰত্তনং, তস্সা ৰা দিট্ঠিযা উপগমনং.
১৩৭. দ্ৰযকারীতি কুসলাকুসলদ্ৰযস্স কত্তা. তযিদং দ্ৰযং যস্মা একজ্ঝং নপ্পৰত্ততি, তস্মা আহ ‘‘কালেনা’’তিআদি. একক্খণে উভযৰিপাকদানট্ঠানং নাম নত্থি একস্মিং খণে চিত্তদ্ৰযূপসঞ্হিতায সত্তসন্ততিযা অভাৰতো. যথা পন দ্ৰযকারিনো সুখদুক্খপটিসংৰেদিতা সম্ভৰতি, তং দস্সেতুং ‘‘যেন পনা’’তিআদি ৰুত্তং. এৰংভূতোতি ৰিকলাৰযৰো. দ্ৰেপিহি কুসলাকুসলকম্মানি কতূপচিতানি সভাৰতো বলৰন্তানেৰ হোন্তি, তস্মা মরণকালে উপট্ঠহন্তি. তেসু অকুসলং বলৰতরং হোতি পচ্চযলাভতো. নিকন্তিআদযো হি পচ্চযৰিসেসা অকুসলস্সেৰ সভাগা, ন কুসলস্স, তস্মা কতূপচিতভাৰেন সমানবলেসুপি কুসলাকুসলেসু পচ্চযলাভেন ৰিপচ্চিতুং লদ্ধোকাসতায কুসলতো অকুসলং বলৰতরং হোতীতি, তথাভূতম্পি তং যথা ৰিপাকদানে লদ্ধোকাসস্স কুসলস্সাপি অৰসরো হোতি, তথা লদ্ধপচ্চযং পটিসন্ধিদানাভিমুখং কুসলং পটিবাহিত্ৰা পটিসন্ধিং দেন্তং তিরচ্ছানযোনিযং নিব্বত্তাপেতীতি. ‘‘অকুসলং বলৰতরং হোতী’’তি এত্থ ‘‘অকুসলং চে বলৰতরং হোতি, তং কুসলং পটিবাহিত্ৰা’’তি ৰুত্তনযেনেৰ অত্থং ৰত্ৰা তেসু কুসলং চে বলৰতরং হোতি, তঞ্চ অকুসলং পটিবাহিত্ৰা মনুস্সযোনিযং নিব্বত্তাপেতি, অকুসলং পৰত্তিৰেদনীযং হোতি, অথ নং তং কাণম্পি করোতি খুজ্জম্পি পীঠসপ্পিম্পি কুচ্ছিরোগাদীহি ৰা উপদ্দুতং. এৰং সো পৰত্তিযং নানপ্পকারং দুক্খং পচ্চনুভৰতীতি ইদং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘সুখদুক্খপ্পটিসংৰেদী হোতী’’তি. তত্রাযং ৰিনিচ্ছযো – ৰুত্তকালে ৰা কারেন সমানবলেসু কুসলাকুসলকম্মেসু উপট্ঠহন্তেসু মরণস্স আসন্নৰেলাযং যদি বলৰতরানি কুসলজৰনানি জৰন্তি, যথাউপট্ঠিতং অকুসলং পটিবাহিত্ৰা কুসলং ৰুত্তনযেন পটিসন্ধিং দেতি. অথ বলৰতরানি অকুসলজৰনানি জৰন্তি, যথাউপট্ঠিতং কুসলং পটিবাহিত্ৰা অকুসলং ৰুত্তনযেনেৰ পটিসন্ধিং দেতি. তং কিস্স হেতু? উভিন্নং কম্মানং সমানবলৰভাৰতো, পচ্চযন্তরসাপেক্খতো চাতি, সব্বং ৰীমংসিত্ৰা গহেতব্বং.
বোধিপক্খিযভাৰনাৰণ্ণনা
১৩৮. বোধি ৰুচ্চতি মগ্গসম্মাদিট্ঠি, চত্তারি অরিযসচ্চানি বুজ্ঝতীতি কত্ৰা, সভাৰতো, তংসভাৰতো চ তস্সা পক্খে ভৰাতি বোধিপক্খিযা, সতিৰীরিযাদযো ধম্মা, তেসং বোধিপক্খিযানং. পটিপাটিযাতি বোধিপক্খিযদেসনাপটিপাটিযা. ভাৰনং অনুগন্ত্ৰাতি অনুক্কমেন পৰত্তং ভাৰনং পত্ৰা. তেনাহ ‘‘পটিপজ্জিত্ৰা’’তি. সউপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা ৰসেন খীণাসৰস্স সেট্ঠভাৰং লোকস্স পাকটং কত্ৰা দস্সেতুং সক্কা, ন ইতরায সব্বসো অপঞ্ঞত্তিভাৰূপগমনে তস্স অদস্সনতোতি ৰুত্তং ‘‘পরিনিব্বাতীতি কিলেসপরিনিব্বানেন পরিনিব্বাযতী’’তি. ৰিনিৰত্তেত্ৰাতি ততো চতুৰণ্ণতো নীহরিত্ৰা.
১৪০. তমেৰত্থন্তি ‘‘খীণাসৰোৰ দেৰমনুস্সেসু সেট্ঠো’’তি ৰুত্তমেৰত্থং.
সেট্ঠচ্ছেদকৰাদমেৰাতি জাতিব্রাহ্মণানং সেট্ঠভাৰসমুচ্ছেদকমেৰ কথং. দস্সেত্ৰা ভাসিত্ৰা. সুত্তন্তং ৰিনিৰত্তেত্ৰাতি পুব্বে লোকিযধম্মসন্দস্সনৰসেন পৰত্তং অগ্গঞ্ঞসুত্তং ‘‘সত্তন্নং বোধিপক্খিযানং ধম্মানং ভাৰনমন্ৰাযা’’তিআদিনা ততো ৰিনিৰত্তেত্ৰা নীহরিত্ৰা তেন অসংসট্ঠং কত্ৰা. আৰজ্জন্তাতি সমন্নাহরন্তা. অনুমজ্জন্তাতি পুব্বেনাপরং অত্থতো ৰিচরন্তাতি.
অগ্গঞ্ঞসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা.