১১. দসুত্তরসুত্তৰণ্ণনা

৩৫০. আৰুসো ভিক্খৰেতি সাৰকানং আলপনন্তি সাৰকানং আমন্তনৰসেন আলপনসমুদাচারো, ন কেৰলং ‘‘ভিক্খৰে’’তি, সো পন বুদ্ধানং আলপনং. তেনাহ ‘‘বুদ্ধা হী’’তিআদি. সত্থুসমুদাচারৰসেন অসমুদাচারো এৰেত্থ সত্থু উচ্চট্ঠানে ঠপনং. সম্পতি আগতত্তা কত্থচি ন নিবদ্ধো ৰাসো এতেসন্তি অনিবদ্ধৰাসা, অন্তেৰাসিকা. কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা সপ্পাযসেনাসনং গৰেসন্তা যং কিঞ্চি দিসং গচ্ছন্তীতি দিসাগমনীযা. ইদানি তমত্থং ৰিত্থারতো দস্সেতুং ‘‘বুদ্ধকালে’’তিআদি ৰুত্তং.

অসুভকম্মট্ঠানন্তি একাদসৰিধং অসুভকম্মট্ঠানং. তত্থাপি পুগ্গলৰেমত্ততং ঞত্ৰা তদনুরূপং তদনুরূপমেৰ দেতি. মোহচরিতস্সপি কামং আনাপানস্সতিকম্মট্ঠানং সপ্পাযং, কম্মট্ঠানভাৰনায পন ভাজনভূতং কাতুং সম্মোহৰিগমায পঠমং উদ্দেসপরিপুচ্ছাধম্মস্সৰনধম্মসাকচ্ছাসু নিযোজেতব্বোতি ৰুত্তং ‘‘মোহচরিতস্স…পে… আচিক্খতী’’তি. সদ্ধাচরিতস্স ৰিসেসতো পুরিমা ছ অনুস্সতিযো সপ্পাযা, তাসং পন অনুযুঞ্জনে অযং পুব্বভাগপটিপত্তীতি দস্সেতুং ‘‘পসাদনীযসুত্তন্তে’’তিআদি ৰুত্তং. ঞাণচরিতস্সাতি বুদ্ধিচরিতস্স, তস্স পন মরণস্সতি, উপসমানুস্সতি, চতুধাতুৰৰত্থানং, আহারেপটিকূলসঞ্ঞা ৰিসেসতো সপ্পাযা, তেসং পন উপকারধম্মদস্সনত্থং ‘‘অনিচ্চতাদি…পে… কথেতী’’তি ৰুত্তং. তত্থেৰাতি সত্থু সন্তিকে এৰ. তেমাসিকং পটিপদন্তি তীহি মাসেহি সন্নিট্ঠাপেতব্বং পটিপদং.

ইমে ভিক্খূতি ইমিস্সা ধম্মদেসনায ভাজনভূতা ভিক্খূ. ‘‘এৰং আগন্ত্ৰা গচ্ছন্তে পন ভিক্খূ’’তি ইদং ‘‘বুদ্ধকালে’’তিআদিনা তদুদ্দেসিকৰসেন ৰুত্তভিক্খূ সন্ধায ৰুত্তং, ন ‘‘ইমে ভিক্খূ’’তি অনন্তরং ৰুত্তভিক্খূ. তেনাহ ‘‘পেসেতী’’তি. অপলোকেথাতি আপুচ্ছথ. ‘‘পণ্ডিতা’’তিআদি সেৰনভজনেসু কারণৰচনং. ‘‘সোতাপত্তিফলে ৰিনেতী’’তিআদি যেভুয্যৰসেন ৰুত্তং. আযস্মা হি ধম্মসেনাপতি ভিক্খূ যেভুয্যেন সোতাপত্তিফলং পাপেত্ৰা ৰিস্সজ্জেতি ‘‘এৰমেতে নিযতা সম্বোধিপরাযণা’’তি. আযস্মা পন মহামোগ্গল্লানো ‘‘সব্বাপি ভৰূপপত্তি জিগুচ্ছিতব্বাৰা’’তি ভিক্খূ যেভুয্যেন উত্তমত্থংযেৰ পাপেতি.

সাৰকেহি ৰিনেতুং সক্কুণেয্যা সাৰকৰেনেয্যা নাম ন সাৰকেহেৰ ৰিনেতব্বাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সাৰকৰেনেয্যা নামা’’তিআদি. দসধা মাতিকং ঠপেত্ৰাতি এককতো পট্ঠায যাৰ দসকা দসধা দসধা মাতিকং ঠপেত্ৰা ৰিভত্তোতি দসুত্তরো. দসুত্তরো গতোতিপি দসুত্তরোতি এককতো পট্ঠায যাৰ দসকা দসহি উত্তরো অধিকো হুত্ৰা গতো পৰত্তোতিপি দসুত্তরো. একেকস্মিং পব্বেতি এককতো পট্ঠায যাৰ দসকা দসসু পব্বেসু একেকস্মিং পব্বে. দস দস পঞ্হাতি ‘‘কতমো ধম্মো বহুকারো অপ্পমাদো কুসলেসু ধম্মেসূ’’তিআদিনা দস দস পঞ্হা. ৰিসেসিতাতি ৰিস্সজ্জিতা. দসুত্তরং পৰক্খামীতি দেসিযমানং দেসনং নামকিত্তনমুখেন পটিজানাতি ৰণ্ণভণনত্থং. পৰক্খামীতি পকারেহি ৰক্খামি. তথা হেত্থ পঞ্ঞাসাধিকানং পঞ্চন্নং পঞ্হসতানং ৰসেন দেসনা পৰত্তা. ধম্মন্তি ইধ ধম্ম-সদ্দো পরিযত্তিপরিযাযো ‘‘ইধ ভিক্খু ধম্মং পরিযাপুণাতী’’তিআদীসু (অ. নি. ৫.৭৩) ৰিয. সুত্তলক্খণো চাযং ধম্মোতি আহ ‘‘ধম্মন্তি সুত্ত’’ন্তি. স্ৰাযং ধম্মো যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জমানস্স নিব্বানাৰহো. ততো এৰ ৰট্টদুক্খসমুচ্ছেদায হোতি, স চাযমস্স আনুভাৰো সব্বেসং খন্ধানং পমোচনুপাযভাৰতোতি দস্সেন্তো ‘‘নিব্বানপ্পত্তিযা’’তিআদিমাহ. তেন ৰুত্তং ‘‘নিব্বানপ্পত্তিযা’’তিআদি.

উচ্চং করোন্তোতি উদগ্গং উল়ারং পণীতং কত্ৰা দস্সেন্তো, পগ্গণ্হন্তোতি অত্থো. পেমং জনেন্তোতি ভত্তিং উপ্পাদেন্তো. ইদঞ্চ দেসনায পগ্গণ্হনং বুদ্ধানম্পি আচিণ্ণং এৰাতি দস্সেন্তো ‘‘একাযনো’’তিআদিমাহ.

একধম্মৰণ্ণনা

৩৫১. (ক) কার-সদ্দো উপ-সদ্দেন ৰিনাপি উপকারত্থং ৰদতি, ‘‘বহুকারা, ভিক্খৰে, মাতাপিতরো পুত্তান’’ন্তিআদীসু (অ. নি. ২.৩৪) ৰিযাতি আহ ‘‘বহুকারোতি বহূপকারো’’তি.

(খ) ৰড্ঢনে ৰুত্তে নানন্তরিযতায উপ্পাদনং ৰুত্তমেৰ হোতীতি ‘‘ভাৰেতব্বোতি ৰড্ঢেতব্বো’’তি ৰুত্তো. উপ্পাদনপুব্বিকা হি ৰড্ঢনাতি. ননু চ ‘‘একো ধম্মো উপ্পাদেতব্বো’’তি উপ্পাদনং পেত্থ ৰিসুং গহিতং এৰাতি? অঞ্ঞৰিসযত্তা তস্স নাযং ৰিরোধো. তথা হি ‘‘একো ধম্মো পরিঞ্ঞেয্যো’’তি তীহিপি পরিঞ্ঞাহি পরিঞ্ঞেয্যতং ৰত্ৰাপি ‘‘একো ধম্মো পহাতব্বো’’তি পহাতব্বতা ৰুত্তা.

(গ) তীহি পরিঞ্ঞাহীতি ঞাততীরণপহানপরিঞ্ঞাহি.

(ঘ) পহানানুপস্সনাযাতি পজহনৰসেন পৰত্তায অনুপস্সনায. মিস্সকৰসেন চেতং অনুপস্সনাগহণং দট্ঠব্বং.

(ঙ) সীলসম্পদাদীনং পরিহানাৰহো পরিহানায সংৰত্তনকো.

(চ) ঝানাদিৰিসেসং গমেতীতি ৰিসেসগামী.

(ছ) দুপ্পচ্চক্খকরোতি অনুপচিতঞাণসম্ভারেহি পচ্চক্খং কাতুং অসক্কুণেয্যো.

(ঝ) অভিজানিতব্বোতি অভিমুখং ঞাণেন জানিতব্বো.

সব্বত্থ মাতিকাসূতি দুকাদিৰসেন ৰুত্তাসু সব্বাসু মাতিকাসু. এত্থ চ আযস্মা ধম্মসেনাপতি তে ভিক্খূ ভাৰনায নিযোজেত্ৰা উত্তমত্থে পতিট্ঠাপেতুকামো পঠমং তাৰ ভাৰনায উপকারধম্মং উদ্দেসৰসেন দস্সেন্তো ‘‘একো ধম্মো বহুকারো’’তি ৰত্ৰা তেন উপকারকেন উপকত্তব্বং দস্সেন্তো ‘‘একো ধম্মো ভাৰেতব্বো’’তি আহ. অযঞ্চ ভাৰনা ৰিপস্সনাৰসেন ইচ্ছিতাতি আহ ‘‘একো ধম্মো পরিঞ্ঞেয্যো’’তি. পরিঞ্ঞা চ নাম যাৰদেৰ পহাতব্বপজহনত্থাতি আহ ‘‘একো ধম্মো পহাতব্বো’’তি. পজহন্তেন চ হানভাগিযং নীহরিত্ৰা ৰিসেসভাগিযে অৰট্ঠাতব্বন্তি আহ ‘‘একো ধম্মো হানভাগিযো, একো ধম্মো ৰিসেসভাগিযো’’তি. ৰিসেসভাগিযে অৰট্ঠানঞ্চ দুপ্পটিৰিজ্ঝনেন, দুপ্পটিৰিজ্ঝপটিৰিজ্ঝনঞ্চে ইজ্ঝতি, নিপ্ফাদেতব্বনিপ্ফাদনং সিদ্ধমেৰ হোতীতি আহ ‘‘একো ধম্মো দুপ্পটিৰিজ্ঝো, একো ধম্মো উপ্পাদেতব্বো’’তি. তযিদং দ্ৰযং অভিঞ্ঞেয্যাদিজাননেন হোতীতি আহ ‘‘একো ধম্মো অভিঞ্ঞেয্যো’’তি. অভিঞ্ঞেয্যঞ্চে অভিঞ্ঞাতং, সচ্ছিকাতব্বং সচ্ছিকতমেৰ হোতীতি. এত্তাৰতা চ নিট্ঠিতকিচ্চোৰ হোতি, নাস্স উত্তরি কিঞ্চি করণীযন্তি এৰং তাৰ মহাথেরো এককৰসেন তেসং ভিক্খূনং পটিপত্তিৰিধিং উদ্দিসন্তো ইমানি দস পদানি ইমিনা অনুক্কমেন উদ্দিসি.

(ক) এৰং অনিযমতো উদ্দিট্ঠধম্মে সরূপতো নিযমেত্ৰা দস্সেতুং ‘‘কতমো একো ধম্মো’’তিআদিনা দেসনং আরভি. তেন ৰুত্তং ‘‘ইতি আযস্মা সারিপুত্তো’’তিআদি. এস নযো দুকাদীসু. ৰেল়ুকারোতি ৰেনো. সো হি ৰেল়ুৰিকারেহি কিলঞ্জাদিকরণেন ‘‘ৰেল়ুকারো’’তি ৰুত্তো. অন্তো, বহি চ সব্বগতগণ্ঠিং নীহরণেন নিগ্গণ্ঠিং কত্ৰা. একেককোট্ঠাসেতি এককাদীসু দসসু কোট্ঠাসেসু একেকস্মিং কোট্ঠাসে.

সব্বত্থকং উপকারকন্তি সব্বত্থকমেৰ সম্মা পটিপত্তিযা উপকারৰন্তং. ইদানি তমত্থং ৰিত্থারতো দস্সেতুং ‘‘অযঞ্হী’’তিআদি ৰুত্তং. ৰিপস্সনাগব্ভং গণ্হাপনেতি যথা উপরি ৰিপস্সনা পরিপচ্চতি তিক্খা ৰিসদা হুত্ৰা মগ্গেন ঘটেতি, এৰং পুব্বভাগৰিপস্সনাৰড্ঢনে. অত্থপটিসম্ভিদাদীসূতি অত্থপটিসম্ভিদাদীসু নিপ্ফাদেতব্বেসু, তেসং সম্ভারসম্ভরণন্তি অত্থো. এস নযো ইতো পরেসুপি. ঠানাট্ঠানেসূতি ঠানে, অট্ঠানে চ জানিতব্বে. মহাৰিহারসমাপত্তিযন্তি মহতিযং ঝানাদিৰিহারসমাপত্তিযং. ৰিপস্সনাঞাণাদীসূতি আদি-সদ্দেন মনোমযিদ্ধি আদিকানি সঙ্গণ্হাতি. অট্ঠসু ৰিজ্জাসূতি অম্বট্ঠসুত্তে (দী. নি. ১.২৭৯) আগতনযাসু অট্ঠসু ৰিজ্জাসু.

তেনেৰ ভগৰা থোমেতীতি যোজনা. নন্তি অপ্পমাদং.

থামসম্পন্নেনাতি ঞাণবলসমন্নাগতেন. দীপেত্ৰাতি ‘‘এৰম্পি অপ্পমাদো কুসলানং ধম্মানং সম্পাদনে বহুপকারো’’তি পকাসেত্ৰা. যং কিঞ্চি অনৰজ্জপক্খিকমত্থং অপ্পমাদে পক্খিপিত্ৰা কথেতুং যুত্তন্তি দস্সেতুং ‘‘যং কিঞ্চী’’তিআদি ৰুত্তং.

(খ) কাযগতাসতীতি রস্সং অকত্ৰা নিদ্দেসো, নিদ্দেসেন ৰা এতং সমাসপদং দট্ঠব্বং. ‘‘অট্ঠিকানি পুঞ্জকিতানি তেরোৰস্সিকানি…পে… পূতীনি চুণ্ণিকজাতানী’’তি (দী. নি. ২.৩৭৯) এৰং পৰত্তমনসিকারো ‘‘চুণ্ণিকমনসিকারো’’তি ৰদন্তি. অপরে পন ভণন্তি ‘‘চুণ্ণিকইরিযাপথেসু পৰত্তমনসিকারো’’তি. এত্থ উপ্পন্নসতিযাতি এতস্মিং যথাৰুত্তে একূনতিংসৰিধে ঠানে উপ্পন্নায সতিযা. সুখসম্পযুত্তাতি নিপ্পরিযাযতো সুখসম্পযুত্তা, পরিযাযতো পন চতুত্থজ্ঝানে উপেক্খাপি ‘‘সুখ’’ন্তি ৰত্তব্বতং লভতি সন্তসভাৰত্তা.

(গ) পচ্চযভূতো আরম্মণাদিৰিসযোপি আরম্মণভাৰেন ৰণো ৰিয আসৰে পগ্ঘরতি, সো সম্পযোগসম্ভৰাভাৰেপি সহ আসৰেহীতি সাসৰো. তথা উপাদানানং হিতোতি উপাদানিযো. ইতরথা পন পচ্চযভাৰেন ৰিধি পটিক্খেপো.

(ঘ) অস্মীতি মানোতি ‘‘অস্মী’’তি পৰত্তো মানো.

(চ) ৰিপরিযাযেনাতি ‘‘অনিচ্চে অনিচ্চ’’ন্তিআদিনা নযেন পৰত্তো পথমনসিকারো.

(ছ) ইধ পন ৰিপস্সনানন্তরো মগ্গো ‘‘আনন্তরিকো চেতোসমাধী’’তি অধিপ্পেতো. কস্মা? ৰিপস্সনায অনন্তরত্তা, অত্তনো ৰা পৰত্তিযা অনন্তরং ফলদাযকত্তা. সদ্দত্থতো পন অনন্তরং ফলং অনন্তরং, তস্মিং অনন্তরে নিযুত্তা, তং ৰা অরহতি, অনন্তরপযোজনোতি ৰা আনন্তরিকো.

(জ) ফলন্তি ফলপঞ্ঞা. পচ্চৰেক্খণপঞ্ঞা অধিপ্পেতা অকুপ্পারম্মণতায.

(ঝ) অত্তনো ফলং আহরতীতি আহারো, পচ্চযোতি আহ ‘‘আহারট্ঠিতিকাতি পচ্চযট্ঠিতিকা’’তি. অযং একো ধম্মোতি অযং পচ্চযসঙ্খাতো একো ধম্মোতি পচ্চযতাসমঞ্ঞেন একং কত্ৰা ৰদতি. ঞাতপরিঞ্ঞায অভিঞ্ঞাযাতি ঞাতপরিঞ্ঞাসঙ্খাতায অভিঞ্ঞায.

(ঞ) অকুপ্পা চেতোৰিমুত্তীতি অরহত্তফলৰিমুত্তি অকুপ্পভাৰেন উক্কংসগতত্তা. অঞ্ঞথা সব্বাপি ফলসমাপত্তিযো অকুপ্পা এৰ পটিপক্খেহি অকোপনীযত্তা.

অভিঞ্ঞাযাতি ‘‘অভিঞ্ঞেয্যো’’তি এত্থ লদ্ধঅভিঞ্ঞায. পরিঞ্ঞাযাতি এত্থাপি এসেৰ নযো. পহাতব্বসচ্ছিকাতব্বেহীতি পহাতব্বসচ্ছিকাতব্বপদেহি. পহানপরিঞ্ঞাৰ কথিতা পহানসচ্ছিকিরিযানং একাৰারতায পরিঞ্ঞায সহেৰ ইজ্ঝনতো. সচ্ছিকাতব্বোতি ৰিসেসতো ফলং কথিতং. একস্মিংযেৰ সত্তমে এৰ পদে লব্ভতি. ফলং পন অনেকেসুপি পদেসু লব্ভতি পঠমট্ঠমনৰমদসমেসু লব্ভনতো. যস্মা তং নিপ্পরিযাযতো দসমে এৰ লব্ভতি, ইতরেসু পরিযাযতো তস্মা ‘‘লব্ভতি এৰা’’তি সাসঙ্কং ৰদতি.

সভাৰতো ৰিজ্জমানাতি যেন বহুকারাদিসভাৰেন দেসিতা, তেন সভাৰেন পরমত্থতো উপলব্ভমানা. যাথাৰাতি অৰিপরীতা. তথাসভাৰাতি তংসভাৰা. ন তথা ন হোন্তীতি অৰিতথত্তা তথাৰ হোন্তি. ততো এৰ ৰুত্তপ্পকারতো অঞ্ঞথা ন হোন্তীতি পঞ্চহিপি পদেহি তেসং ধম্মানং যথাভূতমেৰ ৰদতি. সম্মাতি ঞাযেন. যং পন ঞাতং, তং হেতুযুত্তং কারণযুত্তমেৰ হোতীতি আহ ‘‘হেতুনা কারণেনা’’তি. ওকপ্পনং জনেসীতি জিনৰচনভাৰেন অভিপ্পসাদং উপ্পাদেসি.

একধম্মৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দ্ৰেধম্মৰণ্ণনা

৩৫২. (ক) ‘‘সব্বত্থা’’ তি ইদং ‘‘সীলপূরণাদীসূ’’তি এতেন সদ্ধিং সম্বন্ধিতব্বং. ‘‘সীলপূরণাদীসু সব্বত্থ অপ্পমাদো ৰিয উপকারকা’’তি এতেন সতিসম্পজঞ্ঞানম্পি অপ্পমাদস্স ৰিয সব্বত্থ উপকারকতা পকাসিতা হোতি অত্থতো নাতিৰিলক্খণত্তা ততো তেসং. সতিঅৰিপ্পৰাসো হি অপ্পমাদো, সো চ অত্থতো সব্বত্থ অৰিজহিতা সতি এৰ, সা চ খো ঞাণসম্পযুত্তা এৰ দট্ঠব্বা, ইতরায তথারূপসমত্থতাভাৰতো.

(খ) তেসং পঞ্চসতমত্তানং ভিক্খূনং পুব্বভাগপটিপত্তিৰসেন দেসিতত্তা পুব্বভাগা কথিতা.

(ছ) অযোনিসোমনসিকারো সংকিলেসস্স মূলকারণভাৰেন পৰত্তো হেতু, পরিব্রূহনভাৰেন পৰত্তো পচ্চযো. যোনিসোমনসিকারেপি এসেৰ নযো. যথা চ সত্তানং সংকিলেসায, ৰিসুদ্ধিযা চ পচ্চযভূতা অযোনিসোমনসিকারো, যোনিসোমনসিকারোতি ‘‘ইমে দ্ৰে ধম্মা দুপ্পটিৰিজ্ঝা’’তি এত্থ নীহরিত্ৰা ৰুত্তা, এৰং ইমেহি ধম্মা নীহরিত্ৰা ৰত্তব্বাতি দস্সেন্তো ‘‘তথা’’তিআদিমাহ. তত্থ অসুভজ্ঝানাদযো চত্তারো ৰিসংযোগা নাম কামযোগাদিপটিপক্খভাৰতো. ‘‘এৰং পভেদা’’তি ইমিনা ‘‘অৰিজ্জাভাগিনো ধম্মা, ৰিজ্জাভাগিনো ধম্মা, কণ্হা ধম্মা, সুক্কা ধম্মা’’তি (ধ. স. ১০১, ১০৪) এৰমাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো.

(ঝ) পচ্চযেহি সমেচ্চ সম্ভুয্য কতত্তা পঞ্চক্খন্ধা সঙ্খতা ধাতু. কেনচি অনভিসঙ্খতত্তা নিব্বানং অসঙ্খতা ধাতু.

(ঞ) তিস্সো ৰিজ্জা ৰিজ্জনট্ঠেন, ৰিদিতকরণট্ঠেন চ ৰিজ্জা. ৰিমুত্তীতি অরহত্তফলং পটিপক্খতো সব্বসো ৰিমুত্তত্তা.

অভিঞ্ঞাদীনীতি অভিঞ্ঞাপঞ্ঞাদীনি. এককসদিসানেৰ পুরিমৰারে ৰিয ৰিভজ্জ কথেতব্বতো. মগ্গো কথিতোতি এত্থ ‘‘মগ্গোৰ কথিতো’’তি এৰমত্থং অগ্গহেত্ৰা ‘‘মগ্গো কথিতোৰা’’তি এৰমত্থো গহেতব্বো ‘‘অনুপ্পাদে ঞাণ’’ন্তি ইমিনা ফলস্স গহিতত্তা. সচ্ছিকাতব্বপদে ফলং কথিতন্তি এত্থাপি ‘‘ফলমেৰ কথিত’’ন্তি অগ্গহেত্ৰা ‘‘ফলং কথিতমেৰা’’তি অত্থো গহেতব্বো ৰিজ্জাগ্গহণেন তদঞ্ঞস্স সঙ্গহিতত্তা. এস নযো ইতো পরেসুপি এৰরূপেসু ঠানেসু.

দ্ৰেধম্মৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

তযোধম্মৰণ্ণনা

৩৫৩. (ছ) সোতি অনাগামিমগ্গো. সব্বসো কামানং নিস্সরণং সমুচ্ছেদৰসেন পজহনতো. আরুপ্পে অরহত্তমগ্গো নাম অরূপজ্ঝানং পাদকং কত্ৰা উপ্পন্নো অগ্গমগ্গো. পুন উপ্পত্তিনিৰারণতোতি রূপানং উপ্পত্তিযা সব্বসো নিৰারণতো. নিরুজ্ঝন্তি সঙ্খারা এতেনাতি নিরোধো, অগ্গমগ্গো. তেন হি কিলেসৰট্টে নিরোধিতে ইতরম্পি ৰট্টদ্ৰযং নিরোধিতমেৰ হোতি. তস্স পন নিরোধস্স পরিযোসানত্তা অগ্গফলং ‘‘নিরোধো’’তি ৰত্তব্বতং লব্ভতীতি আহ ‘‘অরহত্তফলং নিরোধোতি অধিপ্পেত’’ন্তি. ‘‘অরহত্তফলেন হি নিব্বানে দিট্ঠে’’ তি ইদং অরহত্তমগ্গেন নিব্বানদস্সনস্সাযং নিব্বত্তীতি কত্ৰা ৰুত্তং. এৰঞ্চ কত্ৰা ‘‘অরহত্তসঙ্খাতনিরোধস্স পচ্চযত্তা’’ তি ইদম্পি ৰচনং সমত্থিতং হোতি.

(জ) অতীতং সারম্মণন্তি অতীতকোট্ঠাসারম্মণং ঞাণং, অতীতা খন্ধাযতনধাতুযো আরব্ভ পৰত্তনকঞাণন্তি অত্থো. ‘‘মগ্গো কথিতোৰা’’তি অৰধারণং দট্ঠব্বং, তথা ‘‘সচ্ছিকাতব্বে ফলং কথিতমেৰা’’তি.

(ঞ) আসৰানং খযে ঞাণন্তি চ আসৰানং খযন্তে ঞাণন্তি অধিপ্পাযো, অঞ্ঞথা মগ্গো কথিতো সিযা.

তযোধম্মৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

চতুধম্মৰণ্ণনা

৩৫৪. (ক) দারুমযং চক্কং দারুচক্কং, তথা রতনচক্কং. আণট্ঠেন ধম্মো এৰ ধম্মচক্কং. ইরিযাপথানং অপরাপরপ্পৰত্তিতো ইরিযাপথচক্কং, তথা সম্পত্তিচক্কং ৰেদিতব্বং.

অনুচ্ছৰিকে দেসেতি পুঞ্ঞকিরিযায, সম্মাপটিপত্তিযা অনুরূপদেসে. সেৰনং কালেন কালং উপসঙ্কমনং. ভজনং ভত্তিৰসেন পযিরুপাসনং. অত্তনো সম্মা ঠপনন্তি অত্তনো চিত্তসন্তানস্স যোনিসো ঠপনং সদ্ধাদীসু নিৰেসনন্তি আহ ‘‘সচে’’তিআদি. ইদমেৰেত্থ পমাণন্তি ইদমেৰ পুব্বেকতপুঞ্ঞতাসঙ্খাতং সম্পত্তিচক্কমেত্থ এতেসু সম্পত্তিচক্কেসু পমাণভূতং ইতরেসং কারণভাৰতো. তেনাহ ‘‘যেন হী’’তিআদি. সো এৰ চ কতপুঞ্ঞো পুগ্গলো অত্তানং সম্মা ঠপেতি অকতপুঞ্ঞস্স তদভাৰতো. পঠমো লোকিযোৰ, তত্থাপি কামাৰচরোৰ. ইধাতি ইমস্মিং দসুত্তরসুত্তে. পুব্বভাগে লোকিযাৰাতি মগ্গস্স পুব্বভাগে পৰত্তনকা লোকিযা এৰ. তত্থ কারণং ৰুত্তমেৰ.

(চ) কামযোগৰিসংযোগো অনাগামিমগ্গো, দিট্ঠিযোগৰিসংযোগো সোতাপত্তিমগ্গো, ইতরে দ্ৰে অরহত্তমগ্গোতি এৰং অনাগামিমগ্গাদিৰসেন ৰেদিতব্বা.

(ছ) পঠমস্স ঝানস্স লাভিন্তি য্ৰাযং অপ্পগুণস্স পঠমস্স ঝানস্স লাভী, তং. কামসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তীতি ততো ৰুট্ঠিতং আরম্মণৰসেন কামসহগতা হুত্ৰা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি চোদেন্তি তুদেন্তি. তস্স কামানুপক্খন্দানং সঞ্ঞামনসিকারানং ৰসেন সো পঠমজ্ঝানসমাধি হাযতি পরিহাযতি, তস্মা ‘‘হানভাগিযো সমাধী’’তি ৰুত্তো. তদনুধম্মতাতি তদনুরূপসভাৰো. ‘‘সতি সন্তিট্ঠতী’’তি ইদং মিচ্ছাসতিং সন্ধায ৰুত্তং. যস্স হি পঠমজ্ঝানানুরূপসভাৰা পঠমজ্ঝানং সন্ততো পণীততো দিস্ৰা অস্সাদযমানা অপেক্খমানা অভিনন্দমানা নিকন্তি হোতি, তস্স নিকন্তিৰসেন সো পঠমজ্ঝানসমাধি নেৰ হাযতি, ন ৰড্ঢতি, ঠিতিকোট্ঠাসিকো হোতি, তেন ৰুত্তং ‘‘ঠিতিভাগিযো সমাধী’’তি.

অৰিতক্কসহগতাতি অৰিতক্কং দুতিযজ্ঝানং সন্ততো পণীততো মনসি করোতো আরম্মণৰসেন অৰিতক্কসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা. সমুদাচরন্তীতি পগুণপঠমজ্ঝানতো ৰুট্ঠিতং দুতিযজ্ঝানাধিগমত্থায চোদেন্তি তুদেন্তি, তস্স উপরি দুতিযজ্ঝানুপক্খন্দানং সঞ্ঞামনসিকারানং ৰসেন সো পঠমজ্ঝানসমাধি ৰিসেসভূতস্স দুতিযজ্ঝানস্স উপ্পত্তিপদট্ঠানতায ‘‘ৰিসেসভাগিযো সমাধী’’তি ৰুত্তো. নিব্বিদাসহগতাতি তমেৰ পঠমজ্ঝানলাভিং ঝানতো ৰুট্ঠিতং নিব্বিদাসঙ্খাতেন ৰিপস্সনাঞাণেন সহগতা. ৰিপস্সনাঞাণঞ্হি ঝানঙ্গেসু পভেদেন উপট্ঠহন্তেসু নিব্বিন্দতি উক্কণ্ঠতি, তস্মা ‘‘নিব্বিদা’’তি ৰুচ্চতি. সমুদাচরন্তীতি নিব্বানসচ্ছিকরণত্থায চোদেন্তি তুদেন্তি. ৰিরাগূপসঞ্হিতোতি ৰিরাগসঙ্খাতেন নিব্বানেন উপসঞ্হিতো. ৰিপস্সনাঞাণঞ্হি ‘‘সক্কা ইমিনা মগ্গেন ৰিরাগং নিব্বানং সচ্ছিকাতু’’ন্তি পৰত্তিতো ‘‘ৰিরাগূপসঞ্হিত’’ন্তি ৰুচ্চতি, তংসম্পযুত্তা সঞ্ঞামনসিকারাপি ৰিরাগূপসঞ্হিতা এৰ নাম. তস্স তেসং সঞ্ঞামনসিকারানং ৰসেন সো পঠমজ্ঝানসমাধি অরিযমগ্গপটিৰেধস্স পদট্ঠানতায ‘‘নিব্বেধভাগিযো সমাধী’’তি ৰুত্তো. সব্বসমাপত্তিযোতি দুতিযজ্ঝানাদিকা সব্বা সমাপত্তিযো. অত্থো ৰেদিতব্বোতি হানভাগিযাদিঅত্থো তাৰ ৰিত্থারেত্ৰা ৰেদিতব্বো.

মগ্গো কথিতো চতুন্নং অরিযসচ্চানং উদ্ধটত্তা. ফলং কথিতং সরূপেনেৰ.

চতুধম্মৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পঞ্চধম্মৰণ্ণনা

৩৫৫. (খ) ‘‘পঞ্চঙ্গিকো সম্মাসমাধী’’তি সমাধিঅঙ্গভাৰেন পঞ্ঞা উদ্দিট্ঠাতি পীতিফরণতাদিৰচনেন হি তমেৰ ৰিভজতি. তেনাহ ‘‘পীতিং ফরমানা উপ্পজ্জতী’’তিআদি.‘‘সো ইমমেৰ কাযং ৰিৰেকজেন পীতিসুখেন অভিসন্দেতী’’তিআদিনা (ম. নি. ১.৪২৭) নযেন পীতিযা, সুখস্স চ ফরণং ৰেদিতব্বং. সরাগৰিরাগতাদিৰিভাগদস্সনৰসেন পরেসং চেতো ফরমানা. আলোকফরণেতি কসিণালোকস্স ফরণে সতি তেনেৰ আলোকেন ফরিতপ্পদেসে. তস্স সমাধিস্স রূপদস্সনপচ্চযত্তা পচ্চৰেক্খণঞাণং পচ্চৰেক্খণনিমিত্তং.

পীতিফরণতা সুখফরণতাতি আরম্মণে ঠত্ৰা চতুত্থজ্ঝানস্স উপ্পাদনতো তা ‘‘পাদা ৰিযা’’তি ৰুত্তা. চেতোফরণতা আলোকফরণতাতি তংতংকিচ্চসাধনতো তা ‘‘হত্থা ৰিযা’’তি ৰুত্তা. অভিঞ্ঞাপাদকজ্ঝানং সমাধানস্স সরীরভাৰতো ‘‘মজ্ঝিমকাযো ৰিযা’’তি ৰুত্তং. পচ্চৰেক্খণনিমিত্তং উত্তমঙ্গভাৰতো ‘‘সীসং ৰিযা’’তি ৰুত্তং.

(জ) সব্বসো কিলেসদুক্খদরথপরিল়াহানং ৰিগতত্তা লোকিযসমাধিস্স সাতিসযমেত্থ সুখন্তি ৰুত্তং ‘‘অপ্পিতপ্পিতক্খণে সুখত্তা পচ্চুপ্পন্নসুখো’’তি. পুরিমস্স পুরিমস্স ৰসেন পচ্ছিমং পচ্ছিমং লদ্ধাসেৰনতায সন্ততরপণীততরভাৰপ্পত্তি হোতীতি আহ ‘‘পুরিমো পুরিমো…পে… সুখৰিপাকো’’তি.

কিলেসপটিপ্পস্সদ্ধিযাতি কিলেসানং পটিপ্পস্সম্ভনেন লদ্ধত্তা. কিলেসপটিপ্পস্সদ্ধিভাৰন্তি কিলেসানং পটিপ্পস্সম্ভনভাৰং. লদ্ধত্তা পত্তত্তা তব্ভাৰং উপগতত্তা. লোকিযসমাধিস্স পচ্চনীকানি নীৰরণপঠমজ্ঝাননিকন্তিআদীনি নিগ্গহেতব্বানি, অঞ্ঞে কিলেসা ৰারেতব্বা, ইমস্স পন অরহত্তসমাধিস্স পটিপ্পস্সদ্ধসব্বকিলেসত্তা ন নিগ্গহেতব্বং, ৰারেতব্বঞ্চ অত্থীতি মগ্গানন্তরং সমাপত্তিক্খণে চ অপ্পযোগেন অধিগতত্তা, ঠপিতত্তা চ অপরিহানৰসেন ৰা ঠপিতত্তা নসঙ্খারনিগ্গয্হৰারিৰাৰটো. ‘‘সতিৰেপুল্লপ্পত্তত্তা’’তি এতেন অপ্পৰত্তমানাযপি সতিযা সতিবহুলতায সতো এৰ নামাতি দস্সেতি, ‘‘যথাপরিচ্ছিন্নকালৰসেনা’’তি এতেন পরিচ্ছিন্দনসতিযা সতোতি দস্সেতি. সেসেসু ঞাণঙ্গেসু. পঞ্চঞাণিকোতি এত্থ ৰুত্তসমাধিমুখেন পঞ্চ ঞাণানেৰ উদ্দিট্ঠানি, নিদ্দিট্ঠানি চ.

মগ্গো কথিতো ইন্দ্রিযসীসেন সম্মাৰাযামাদীনং কথিতত্তা. ফলং কথিতং অসেক্খানং সীলক্খন্ধাদীনং কথিতত্তা.

পঞ্চধম্মৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ছধম্মৰণ্ণনা

৩৫৬. মগ্গো কথিতোতি এত্থ ৰত্তব্বং হেট্ঠা ৰুত্তমেৰ.

সত্তধম্মৰণ্ণনা

৩৫৭. (ঞ) হেতুনাতি আদিঅন্তৰন্ততো, অনচ্চন্তিকতো, তাৰকালিকতো, নিচ্চপটিক্খেপতোতি এৰং আদিনা হেতুনা. নযেনাতি ‘‘যথা ইমে সঙ্খারা এতরহি, এৰং অতীতে, অনাগতে চ অনিচ্চা সঙ্খতা পটিচ্চসমুপ্পন্না খযধম্মা ৰযধম্মা ৰিরাগধম্মা নিরোধধম্মা’’তি অতীতানাগতেসু নযননযেন. কামং খীণাসৰস্স সব্বেসং সঙ্খারানং অনিচ্চতাদি সুদিট্ঠা সুপ্পটিৰিদ্ধা, তং পন অসম্মোহনৰসেন কিচ্চতো, ৰিপস্সনায পন আরম্মণকরণৰসেনাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ৰিপস্সনাঞাণেন সুদিট্ঠা হোন্তী’’তি. কিলেসৰসেন উপ্পজ্জমানো পরিল়াহো ৰত্থুকামসন্নিস্সযো, ৰত্থুকামাৰস্সযো চাতি ৰুত্তং ‘‘দ্ৰেপি সপরিল়াহট্ঠেন অঙ্গারকাসু ৰিযা’’তি. নিন্নস্সেৰাতি [নিন্নস্স (অট্ঠকথাযং)] নিন্নভাৰস্সেৰ. অন্তো ৰুচ্চতি লামকট্ঠেন তণ্হা. ব্যন্তং ৰিগতন্তং ভূতন্তি ব্যন্তীভূতন্তি আহ ‘‘নিরতিভূতং, [নিযতিভূতং (অট্ঠকথাযং) ৰিগতন্তিভূতং (?)] নিত্তণ্হন্তি অত্থো’’তি. ইধ সত্তকে. ভাৰেতব্বপদে মগ্গো কথিতো বোজ্ঝঙ্গানং ৰুত্তত্তা.

পঠমভাণৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অট্ঠধম্মৰণ্ণনা

৩৫৮. (ক) আদিব্রহ্মচরিযিকাযাতি আদিব্রহ্মচরিযা এৰ আদিব্রহ্মচরিযিকা যথা ‘‘ৰিনযো এৰ ৰেনযিকো’’তি, তস্সা আদিব্রহ্মচরিযিকায. কা পন সাতি আহ ‘‘পঞ্ঞাযা’’তি. সিক্খত্তযসঙ্গহস্সাতি অধিসীলসিক্খাদিসিক্খত্তযসঙ্গহস্স. উপচারজ্ঝানসহগতা তরুণসমথপঞ্ঞাৰ উদযব্বযানুপস্সনাৰসেন পৰত্তা তরুণৰিপস্সনাপঞ্ঞা [তরুণসমথৰিপস্সনাপঞ্ঞা (অট্ঠকথাযং)]. আদিভূতাযাতি পঠমাৰযৰভূতায, দেসনাৰসেন চেতং ৰুত্তং. উপ্পত্তিকালে পন নত্থি মগ্গধম্মানং আদিমজ্ঝপরিযোসানতা একচিত্তুপ্পাদপরিযাপন্নত্তা একজ্ঝংযেৰ উপ্পজ্জনতো. পেমন্তি দল়্হভত্তি, তং পন ৰল্লভৰসেন পৰত্তমানং গেহসিতসদিসং হোতীতি ‘‘গেহসিতপেম’’ন্তি ৰুত্তং. গরুকরণৰসেন পৰত্তিযা গরু চিত্তং এতস্সাতি গরুচিত্তো, তস্স ভাৰো গরুচিত্তভাৰো, গরুম্হি গরুকারো. ‘‘কিলেসা ন উপ্পজ্জন্তী’’তি ৰত্ৰা তত্থ কারণমাহ ‘‘ওৰাদানুসাসনিং লভতী’’তি. গরূনঞ্হি সন্তিকে ওৰাদানুসাসনিং লভিত্ৰা যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জন্তস্স কিলেসা ন উপ্পজ্জন্তি. তেনাহ ‘‘তস্মা’’তিআদি.

(ছ) পেতাতি পেতমহিদ্ধিকা. অসুরানন্তি দেৰাসুরানং. পেতাসুরা পন পেতা এৰাতি তেসং পেতেহি সঙ্গহো অৰুত্তসিদ্ধোৰ. আৰাহনং গচ্ছন্তীতি সম্ভোগসংসগ্গমুখেন পেতেহেৰ অসুরানং সঙ্গহণে কারণং দস্সেতি.

(জ) অপ্পিচ্ছস্সাতি নিইচ্ছস্স. অভাৰত্থো হেত্থ অপ্প-সদ্দো ‘‘অপ্পডংসমকসৰাতাতপা’’তিআদীসু (অ. নি. ১০.১১) ৰিয. পচ্চযেসু অপ্পিচ্ছো পচ্চযঅপ্পিচ্ছো, চীৰরাদিপচ্চযেসু ইচ্ছারহিতো. অধিগমঅপ্পিচ্ছোতি ঝানাদিঅধিগমৰিভাৰনে ইচ্ছারহিতো. পরিযত্তিঅপ্পিচ্ছোতি পরিযত্তিযং বাহুসচ্চৰিভাৰনে ইচ্ছারহিতো. ধুতঙ্গঅপ্পিচ্ছোতি ধুতঙ্গেসু অপ্পিচ্ছো ধুতঙ্গৰিভাৰেন ইচ্ছারহিতো. সন্তগুণনিগূহনেনাতি অত্তনি সংৰিজ্জমানানং ঝানাদিগুণানঞ্চেৰ বাহুসচ্চগুণস্স চ ধুতঙ্গগুণস্স চ নিগূহনেন ছাদনেন. সম্পজ্জতীতি নিপ্পজ্জতি সিজ্ঝতি. নো মহিচ্ছস্সাতি মহতিযা ইচ্ছায সমন্নাগতস্স, ইচ্ছং ৰা মহন্তস্স নো সম্পজ্জতি অনুধম্মস্সাপি অনিচ্ছনতো.

পৰিৰিত্তস্সাতি পকারেহি ৰিৰিত্তস্স. তেনাহ ‘‘কাযচিত্তউপধিৰিৰেকেহি ৰিৰিত্তস্সা’’তি. ‘‘অট্ঠআরম্ভৰত্থুৰসেনা’’তি এতেন ভাৰনাভিযোগৰসেন একীভাৰোৰ ইধ ‘‘কাযৰিৰেকো’’তি অধিপ্পেতো, ন গণসঙ্গণিকাভাৰমত্তন্তি দস্সেতি. কম্মন্তি যোগকম্মং.

সত্তেহি কিলেসেহি চ সঙ্গণনং সমোধানং সঙ্গণিকা, সা আরমিতব্বট্ঠেন আরামো এতস্সাতি সঙ্গণিকারামো, তস্স. তেনাহ ‘‘গণসঙ্গণিকায চেৰা’’তিআদি. আরদ্ধৰীরিযস্সাতি পগ্গহিতৰীরিযস্স, তঞ্চ খো উপধিৰিৰেকে নিন্নতাৰসেন ‘‘অযং ধম্মো’’তি ৰচনতো. এস নযো ইতো পরেসুপি. ৰিৰট্টসন্নিস্সিতংযেৰ হি সমাধানং ইধাধিপ্পেতং, তথা পঞ্ঞাপি. কম্মস্সকতাপঞ্ঞায হি পতিট্ঠতো কম্মৰসেন ‘‘ভৰেসু নানপ্পকারো অনত্থো’’তি জানন্তো কম্মক্খযকরঞাণং অভিপত্থেতি, তদত্থঞ্চ উস্সাহং করোতি. মানাদযো সত্তসন্তানং সংসারে পপঞ্চেন্তি ৰিত্থারেন্তীতি পপঞ্চাতি আহ ‘‘নিপ্পপঞ্চস্সাতি ৰিগতমানতণ্হাদিট্ঠিপপঞ্চস্সা’’তি.

মগ্গো কথিতো সরূপেনেৰ.

নৰধম্মৰণ্ণনা

৩৫৯. (খ) ৰিসুদ্ধিন্তি ঞাণদস্সনৰিসুদ্ধিং, অচ্চন্তৰিসুদ্ধিমেৰ ৰা. চতুপারিসুদ্ধিসীলন্তি পাতিমোক্খসংৰরাদিনিরুপক্কিলিট্ঠতায চতুব্বিধপরিসুদ্ধিৰন্তং সীলং. পারিসুদ্ধিপধানিযঙ্গন্তি পুগ্গলস্স পরিসুদ্ধিযা পধানভূতং অঙ্গং. তেনাহ ‘‘পরিসুদ্ধভাৰস্স পধানঙ্গ’’ন্তি. সমথস্স ৰিসুদ্ধিভাৰো ৰোদানং পগুণভাৰেন পরিচ্ছিন্নন্তি আহ ‘‘অট্ঠ পগুণসমাপত্তিযো’’তি. ৰিগতুপক্কিলেসঞ্হি ‘‘পগুণ’’ন্তি ৰত্তব্বতং লব্ভতি, ন সউপক্কিলেসং হানভাগিযাদিভাৰপ্পত্তিতো. সত্তদিট্ঠিমলৰিসুদ্ধিতো নামরূপপরিচ্ছেদো দিট্ঠিৰিসুদ্ধি. পচ্চযপরিগ্গহো অদ্ধত্তযকঙ্খামলৰিধমনতো কঙ্খাৰিতরণৰিসুদ্ধি. যস্মা নামরূপং নাম সপ্পচ্চযমেৰ, তস্মা তং পরিগ্গণ্হন্তেন অত্থতো তস্স সপ্পচ্চযতাপি পরিগ্গহিতা এৰ হোতীতি ৰুত্তং ‘‘দিট্ঠিৰিসুদ্ধীতি সপ্পচ্চযং নামরূপদস্সন’’ন্তি. যস্মা পন নামরূপস্স পচ্চযং পরিগ্গণ্হন্তেন তীসু অদ্ধাসু কঙ্খামলৰিতরণপচ্চযাকারাৰবোধৰসেনেৰ হোতি, তস্মা ‘‘পচ্চযাকারঞাণ’’ন্তিআদি ৰুত্তং যথা কঙ্খাৰিতরণৰিসুদ্ধি ‘‘ধম্মট্ঠিতিঞাণ’’ন্তি ৰুচ্চতি. মগ্গামগ্গে ঞাণন্তি মগ্গামগ্গে ৰৰত্থপেত্ৰা ঠিতঞাণং. ঞাণন্তি ইধ তরুণৰিপস্সনা কথিতা তেসং ভিক্খূনং অজ্ঝাসযৰসেন ‘‘ঞাণদস্সনৰিসুদ্ধী’’তি ৰুট্ঠানগামিনিযা ৰিপস্সনায ৰুচ্চমানত্তা. যদি ‘‘ঞাণদস্সনৰিসুদ্ধী’’তি ৰুট্ঠানগামিনিৰিপস্সনা অধিপ্পেতা, ‘‘পঞ্ঞা’’তি চ অরহত্তফলপঞ্ঞা, মগ্গো পন কথন্তি? মগ্গো বহুকারপদে ৰিরাগগ্গহণেন গহিতো. ৰক্খতি হি ‘‘ইধ বহুকারপদে মগ্গো কথিতো’’তি (দী. নি. অট্ঠ. ৩.৩৫৯).

(ছ) চক্খাদিধাতুনানত্তন্তি চক্খাদিরূপাদিচক্খুৰিঞ্ঞাণাদিধাতূনং ৰেমত্ততং নিস্সায. চক্খুসম্ফস্সাদিনানত্তন্তি চক্খুসম্ফস্সসোতসম্ফস্সঘানসম্ফস্সাদিসম্ফস্সৰিভাগং. সঞ্ঞানানত্তন্তি এত্থ রূপসঞ্ঞাদিসঞ্ঞানানত্তম্পি লব্ভতেৰ, তং পন কামসঞ্ঞাদিগ্গহণেনেৰ গয্হতি. কামসঞ্ঞাদীতি আদি-সদ্দেন ব্যাপাদসঞ্ঞাদীনং গহণং. সঞ্ঞানিদানত্তা পপঞ্চসঙ্খানং ‘‘সঞ্ঞানানত্তং পটিচ্চ সঙ্কপ্পনানত্ত’’ন্তি ৰুত্তং, ‘‘যং সঙ্কপ্পেতি, তং পপঞ্চেতী’’তি ৰচনতো ‘‘সঙ্কপ্পনানত্তং পটিচ্চ ছন্দনানত্ত’’ন্তি ৰুত্তং. ছন্দনানত্তন্তি চ তণ্হাছন্দস্স নানত্তং. রূপপরিল়াহোতি রূপৰিসযো রূপাভিপত্থনাৰসেন পৰত্তো কিলেসপরিল়াহো. সদ্দপরিল়াহোতি এত্থাপি এসেৰ নযো. কিলেসো হি উপ্পজ্জমানো অপ্পত্তেপি আরম্মণে পত্তো ৰিয পরিল়াহোৰ উপ্পজ্জতি. তথাভূতস্স পন কিলেসছন্দস্স ৰসেন রূপাদিপরিযেসনা হোতীতি আহ ‘‘পরিল়াহনানত্ততায রূপপরিযেসনাদিনানত্তং উপ্পজ্জতী’’তি. তথা পরিযেসন্তস্স সচে তং রূপাদি লব্ভেয্য, তং সন্ধাযাহ ‘‘পরিযেসনাদিনানত্ততায রূপপটিলাভাদিনানত্তং উপ্পজ্জতী’’তি.

(জ) মরণানুপস্সনাঞাণেতি মরণস্স অনুপস্সনাৰসেন পৰত্তঞাণে, মরণানুস্সতিসহগতপঞ্ঞাযাতি অত্থো. আহারং পরিগ্গণ্হন্তস্সাতি গমনাদিৰসেন আহারং পটিক্কূলতো পরিগ্গণ্হন্তস্স. উক্কণ্ঠন্তস্সাতি নিব্বিন্দন্তস্স কত্থচিপি অসজ্জন্তস্স.

দসধম্মৰণ্ণনা

৩৬০. (ঝ) নিজ্জরকারণানীতি পজহনকারণানি. ইমস্মিং অভিঞ্ঞাপদে মগ্গো কথীযতীতি কত্ৰা ‘‘অযং হেট্ঠা..পে… পুন গহিতা’’তি ৰুত্তং. তথা হি ৰক্খতি ‘‘ইধ অভিঞ্ঞাপদে মগ্গো কথিতো’’ (দী. নি. অট্ঠ. ৩.৩৬০) কিঞ্চাপি নিজ্জিণ্ণা মিচ্ছাদিট্ঠীতি আনেত্ৰা সম্বন্ধিতব্বং. যথা মিচ্ছাদিট্ঠি ৰিপস্সনায নিজ্জিণ্ণাপি ন সমুচ্ছিন্নাতি সমুচ্ছেদপ্পহানদস্সনত্থং পুন গহিতা, এৰং মিচ্ছাসঙ্কপ্পাদযোপি ৰিপস্সনায পহীনাপি অসমুচ্ছিন্নতায ইধ পুন গহিতাতি অযমত্থো ‘‘মিচ্ছাসঙ্কপ্পো’’তিআদীসু সব্বপদেসু ৰত্তব্বোতি দস্সেতি ‘‘এৰং সব্বপদেসু নযো নেতব্বো’’তি ইমিনা.

এত্থ চাতি ‘‘সম্মাৰিমুত্তিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তী’’তি এতস্মিং পাল়িপদে. এত্থ চ সমুচ্ছেদৰসেন, পটিপ্পস্সদ্ধিৰসেন চ পটিপক্খধম্মা সম্মদেৰ ৰিমুচ্চনং সম্মাৰিমুত্তি, তপ্পচ্চযা চ মগ্গফলেসু অট্ঠ ইন্দ্রিযানি ভাৰনাপারিপূরিং উপগচ্ছন্তীতি মগ্গসম্পযুত্তানিপি সদ্ধাদীনি ইন্দ্রিযানি উদ্ধটানি. মগ্গৰসেন হি ফলেসু ভাৰনা পারিপূরী নামাতি. অভিনন্দনট্ঠেনাতি অতিৰিয সিনেহনট্ঠেনিদঞ্হি. সোমনস্সিন্দ্রিযং উক্কংসগতসাতসভাৰং সম্পযুত্তধম্মে সিনেহন্তং তেমেন্তং ৰিয পৰত্ততি. পৰত্তসন্ততিআধিপতেয্যট্ঠেনাতি ৰিপাকসন্তানস্স জীৰনে অধিপতিভাৰেন. ‘‘এৰ’’ন্তিআদি ৰুত্তস্সেৰ অত্থস্স নিগমনং.

অদ্ধেন সহ ছট্ঠানি পঞ্হসতানি, পঞ্ঞাসাধিকানি সহ পঞ্হসতানীতি অত্থো.

এত্থ চ আযস্মা ধম্মসেনাপতি ‘‘দসসু নাথকরণধম্মেসু পতিট্ঠায দসকসিণাযতনানি ভাৰেন্তো দসআযতনমুখেন পরিঞ্ঞং পট্ঠপেত্ৰা পরিঞ্ঞেয্যধম্মে পরিজানন্তো দসমিচ্ছত্তে, দসঅকুসলকম্মপথে চ পহায দসকুসলকম্মপথেসু চ অৰট্ঠিতো দসসু অরিযাৰাসেসু আৰসিতুকামো দসসঞ্ঞা উপ্পাদেন্তো দসনিজ্জরৰত্থূনি অভিঞ্ঞায দসঅসেক্খধম্মে অধিগচ্ছতী’’তি তেসং ভিক্খূনং ওৰাদং মত্থকং পাপেন্তো দেসনং নিট্ঠপেসি. পমোদৰসেন পটিগ্গণ্হনং অভিনন্দনন্তি আহ ‘‘সাধু সাধূতি অভিনন্দন্তা সিরসা সম্পটিচ্ছিংসূ’’তি. তায অত্তমনতাযাতি তায যথাদেসিতদেসনাগতায পহট্ঠচিত্ততায, তত্থ যথালদ্ধঅত্থৰেদধম্মৰেদেহীতি অত্থো. ইমমেৰ সুত্তং আৰজ্জমানাতি ইমস্মিং সুত্তে তত্থ তত্থ আগতে অভিঞ্ঞেয্যাদিভেদে ধম্মে অভিজাননাদিৰসেন সমন্নাহরন্তা. সহ পটিসম্ভিদাহি…পে… পতিট্ঠহিংসূতি অত্তনো উপনিস্সযসম্পন্নতায, থেরস্স চ দেসনানুভাৰেন যথারদ্ধং ৰিপস্সনং উস্সুক্কেত্ৰা পটিসম্ভিদাপরিৰারায অভিঞ্ঞায সণ্ঠহিংসূতি.

সুমঙ্গলৰিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথায

দসুত্তরসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা.