ৰেদনানুপস্সনাৰণ্ণনা
৩৮০. সুখং ৰেদনন্তি এত্থ সুখযতীতি সুখা. সম্পযুত্তধম্মে, কাযঞ্চ লদ্ধস্সাদে করোতীতি অত্থো. সুট্ঠু ৰা খাদতি, খনতি ৰা কাযিকং, চেতসিকঞ্চাবাধন্তি সুখা. ‘‘সুকরং ওকাসদানং এতিস্সাতি সুখা’’তি অপরে. ৰেদযতি আরম্মণরসং অনুভৰতীতি ৰেদনা. ৰেদযমানোতি অনুভৰমানো. ‘‘কাম’’ন্তিআদীসু যং ৰত্তব্বং, তং ইরিযাপথপব্বে ৰুত্তনযমেৰ. সম্পজানস্স ৰেদিযনং সম্পজানৰেদিযনং.
ৰত্থুআরম্মণাতি রূপাদিআরম্মণা. রূপাদিআরম্মণঞ্হেত্থ ৰেদনায পৰত্তিট্ঠানতায ‘‘ৰত্থূ’’তি অধিপ্পেতং. অস্সাতি ভৰেয্য. ধম্মৰিনিমুত্তস্স কত্তু অভাৰতো ধম্মস্সেৰ কত্তুভাৰং দস্সেন্তো ‘‘ৰেদনাৰ ৰেদযতী’’তি আহ. ‘‘ৰোহারমত্তং হোতী’’তি এতেন ‘‘সুখং ৰেদনং ৰেদযমানো সুখং ৰেদনং ৰেদযামী’’তি ইদং ৰোহারমত্তন্তি দস্সেতি.
নিত্থুনন্তোতি বলৰতো ৰেদনাৰেগস্স নিরোধনে আদীনৰং দিস্ৰা তস্স অৰসরদানৰসেন নিত্থুনন্তো. ৰেগসন্ধারণে হি অতিমহন্তং দুক্খং উপ্পজ্জতীতি অঞ্ঞম্পি ৰিকারং উপ্পাদেয্য, তেন থেরো অপরাপরং পরিৰত্ততি. ৰীরিযসমথং যোজেত্ৰাতি অধিৰাসনৰীরিযস্স অধিমত্তত্তা তস্স হাপনৰসেন সমাধিনা সমরসতাপাদনেন ৰীরিযসমথং যোজেত্ৰা. সহ পটিসম্ভিদাহীতি লোকুত্তরপটিসম্ভিদাহি সহ. অরিযমগ্গক্খণে হি পটিসম্ভিদানং অসম্মোহৰসেন অধিগমো, অত্থপটিসম্ভিদায পন আরম্মণকরণৰসেনপি. লোকিযানম্পি ৰা সতি উপ্পত্তিকালে তত্থ সমত্থতং সন্ধাযাহ ‘‘সহ পটিসম্ভিদাহী’’তি. সমসীসীতি ৰারসমসীসী হুত্ৰা, পচ্চৰেক্খণৰারস্স অনন্তরৰারে পরিনিব্বাযীতি অত্থো.
যথা চ সুখং, এৰং দুক্খন্তি যথা ‘‘সুখং কো ৰেদযতী’’তিআদিনা সম্পজানৰেদিযনং সন্ধায ৰুত্তং, এৰং দুক্খম্পি. তত্থ দুক্খযতীতি দুক্খা, সম্পযুত্তধম্মে, কাযঞ্চ পীল়েতি ৰিবাধতীতি অত্থো. দুট্ঠুং ৰা খাদতি, খনতি কাযিকং, চেতসিকঞ্চ সাতন্তি দুক্খা. ‘‘দুক্করং ওকাসদানং এতিস্সাতি দুক্খা’’তি অপরে. অরূপকম্মট্ঠানন্তি অরূপপরিগ্গহং, অরূপধম্মমুখেন ৰিপস্সনাভিনিৰেসনন্তি অত্থো. ন পাকটং হোতি ফস্সস্স, চিত্তস্স চ অৰিভূতাকারত্তা. তেনাহ ‘‘অন্ধকারং ৰিয খাযতী’’তি. ‘‘ন পাকটং হোতী’’তি চ ইদং তাদিসে পুগ্গলে সন্ধায ৰুত্তং, তেসং আদিতো ৰেদনাৰ ৰিভূততরা হুত্ৰা উপট্ঠাতি. এৰঞ্হি যং ৰুত্তং সক্কপঞ্হৰণ্ণনা দীসু ‘‘ফস্সো পাকটো হোতি, ৰিঞ্ঞাণং পাকটং হোতী’’তি, (দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৫৯) তং অৰিরোধিতং হোতি. ৰেদনাৰসেন কথিযমানং কম্মট্ঠানং পাকটং হোতীতি যোজনা. ‘‘ৰেদনানং উপ্পত্তিপাকটতাযা’’তি চ ইদং সুখদুক্খৰেদনানং ৰসেন ৰুত্তং. তাসঞ্হি পৰত্তি ওল়ারিকা, ন ইতরায. তদুভযগ্গহণমুখেন ৰা গহেতব্বত্তা ইতরাযপি পৰত্তি ৰিঞ্ঞূনং পাকটা এৰাতি ‘‘ৰেদনান’’ন্তি অৰিসেসগ্গহণং দট্ঠব্বং. সক্কপঞ্হে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো, তস্মা তত্থ ৰত্তব্বো অত্থৰিসেসো তত্থ লীনত্থপ্পকাসনিযং ৰুত্তনযেনেৰ গহেতব্বো.
পুব্বে ‘‘ৰত্থুং আরম্মণং কত্ৰা ৰেদনাৰ ৰেদযতী’’তি ৰেদনায আরম্মণাধীনৰুত্তিতায চ অনত্ততায চ পজাননং ৰুত্তং, ইদানি তস্সা অনিচ্চতাদিপজাননং দস্সেন্তো ‘‘অযং অপরোপি পজাননপরিযাযো’’তি আহ. যথা একস্মিং খণে চিত্তদ্ৰযস্স অসম্ভৰো একজ্ঝং অনেকন্তপচ্চযাভাৰতো, এৰং ৰেদনাদ্ৰযস্স ৰিসিট্ঠারম্মণৰুত্তিতো চাতি আহ ‘‘সুখৰেদনাক্খণে দুক্খায ৰেদনায অভাৰতো’’তি. নিদস্সনমত্তঞ্চেতং তদা উপেক্খাৰেদনাযপি অভাৰতো, তেন সুখৰেদনাক্খণে ভূতপুব্বানং ইতরৰেদনানং হুত্ৰাঅভাৰপজাননেন সুখৰেদনাযপি হুত্ৰা অভাৰো ঞাতো এৰ হোতীতি তস্সা পাকটভাৰমেৰ দস্সেন্তো ‘‘ইমিস্সা চ সুখায ৰেদনায ইতো পঠমংঅভাৰতো’’তি আহ, এতেনেৰ চ তাসম্পি ৰেদনানং পাকটভাৰো দস্সিতোতি দট্ঠব্বং. তেনাহ ‘‘ৰেদনা নাম অনিচ্চা অধুৰা ৰিপরিণামধম্মা’’তি. অনিচ্চগ্গহণেন হি ৰেদনানং ৰিদ্ধংসনভাৰো দস্সিতো ৰিদ্ধস্তে অনিচ্চতায সুৰিঞ্ঞেয্যত্তা. অধুৰগ্গহণেন পাকটভাৰো তস্স অসদাভাৰিতাদিভাৰনতো. ৰিপরিণামগ্গহণেন দুক্খভাৰো তস্স অঞ্ঞথত্তদীপনতো, তেন সুখাপি ৰেদনা দুক্খা, পগেৰ ইতরাতি তিস্সন্নম্পি ৰেদনানং দুক্খতা দস্সিতা হোতি. ইতি ‘‘যদনিচ্চং দুক্খং, তং একন্ততো অনত্তা’’তি তীসুপি ৰেদনাসু লক্খণত্তযপজাননা জোতিতাতি দট্ঠব্বং. তেনাহ ‘‘ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতী’’তি.
ইদানি তমত্থং সুত্তেন (ম. নি. ২.২০৫) সাধেতুং ‘‘ৰুত্তম্পি চেত’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ নেৰ তস্মিং সমযে দুক্খং ৰেদনং ৰেদেতীতি তস্মিং সুখৰেদনাসমঙ্গিসমযে নেৰ দুক্খং ৰেদনং ৰেদেতি নিরুদ্ধত্তা, অনুপ্পন্নত্তা চ যথাক্কমং অতীতানাগতানং. পচ্চুপ্পন্নায পন অসম্ভৰো ৰুত্তো এৰ. সকিচ্চক্খণমত্তাৰট্ঠানতো অনিচ্চা. সমেচ্চ সম্ভুয্য পচ্চযেহি কতত্তা সঙ্খতা. ৰত্থারম্মণাদিপচ্চযং পটিচ্চ উপ্পন্নত্তা পটিচ্চসমুপ্পন্না. খযৰযপলুজ্জননিরুজ্ঝনপকতিতায খযধম্মা ৰযধম্মা ৰিরাগধম্মা নিরোধধম্মাতি দট্ঠব্বা.
কিলেসেহি আমসিতব্বতো আমিসং নাম, পঞ্চ কামগুণা, আরম্মণকরণৰসেন সহ আমিসেহীতি সামিসং. তেনাহ ‘‘পঞ্চকামগুণামিসনিস্সিতা’’তি.
ইতো পরন্তি ‘‘অত্থি ৰেদনা’’তি এৰমাদি পাল়িং সন্ধাযাহ ‘‘কাযানুপস্সনাযং ৰুত্তনযমেৰা’’তি.
ৰেদনানুপস্সনাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
চিত্তানুপস্সনাৰণ্ণনা
৩৮১. সম্পযোগৰসেন পৰত্তমানেন সহ রাগেনাতি সরাগং. তেনাহ ‘‘লোভসহগত’’ন্তি. ৰীতরাগন্তি এত্থ কামং সরাগপদপটিযোগিনা ৰীতরাগপদেন ভৰিতব্বং, সম্মসনচারস্স পন অধিপ্পেতত্তা তেভূমকস্সেৰ গহণন্তি ‘‘লোকিযকুসলাব্যাকত’’ন্তি ৰত্ৰা ‘‘ইদং পনা’’তিআদিনা তমেৰ অধিপ্পাযং ৰিৰরতি. সেসানি দ্ৰে দোসমূলানি, দ্ৰে মোহমূলানীতি চত্তারি অকুসলচিত্তানি. তেসঞ্হি রাগেন সম্পযোগাভাৰতো নত্থেৰ সরাগতা, তংনিমিত্তকতায পন সিযা তংসহিতকালে সোতি নত্থেৰ ৰীতরাগতাপীতি দুক্খৰিনিমুত্ততা এৰেত্থ লব্ভতীতি আহ ‘‘নেৰ পুরিমপদং ন পচ্ছিমপদং ভজন্তী’’তি. যদি এৰং পদেসিকং পজাননং আপজ্জতীতি? নাপজ্জতি, দুকন্তরপরিযাপন্নত্তা তেসং. যে পন ‘‘পটিপক্খভাৰে অগয্হমানে সম্পযোগাভাৰো এৰেত্থ পমাণং একচ্চঅব্যাকতানং ৰিযা’’তি ইচ্ছন্তি, তেসং মতেন সেসাকুসলচিত্তানম্পি দুতিযপদসঙ্গহো ৰেদিতব্বো. দুতিযদুকেপি ৰুত্তনযেন অত্থো ৰেদিতব্বো. অকুসলমূলেসু সহ মোহেনেৰ ৰত্ততীতি সমোহন্তি আহ ‘‘ৰিচিকিচ্ছাসহগতঞ্চেৰ উদ্ধচ্চসহগতঞ্চা’’তি. যস্মা চেত্থ ‘‘সহেৰ মোহেনাতি সমোহ’’ন্তি পুরিমপদাৰধারণম্পি লব্ভতিযেৰ, তস্মা ৰুত্তং ‘‘যস্মা পনা’’তিআদি. যথা পন অতিমূল়্হতায পাটিপুগ্গলিকনযেন সৰিসেসমোহৰন্ততায ‘‘মোমূহচিত্ত’’ন্তি ৰত্তব্বতো ৰিচিকিচ্ছাউদ্ধচ্চসহগতদ্ৰযং ৰিসেসতো ‘‘সমোহ’’ন্তি ৰুচ্চতি, ন তথা সেসাকুসলচিত্তানীতি ‘‘ৰট্টন্তিযেৰা’’তি সাসঙ্কং ৰদতি. সম্পযোগৰসেন থিনমিদ্ধেন অনুপতিতং অনুগতন্তি থিনমিদ্ধানুপতিতং, পঞ্চৰিধংসসঙ্খারিকাকুসলচিত্তং সঙ্কুচিতচিত্তং, সঙ্কুচিতচিত্তং নাম আরম্মণে সঙ্কোচনৰসেন পৰত্তনতো. পচ্চযৰিসেসৰসেন থামজাতেন উদ্ধচ্চেন সহগতং সংসট্ঠন্তি উদ্ধচ্চসহগতং, অঞ্ঞথা সব্বম্পি অকুসলচিত্তং উদ্ধচ্চসহগতমেৰাতি. পসটচিত্তং নাম আরম্মণে সৰিসেসং ৰিক্খেপৰসেন ৰিসটভাৰেন পৰত্তনতো.
কিলেসৰিক্খম্ভনসমত্থতায ৰিপুলফলতায চ দীঘসন্তানতায চ মহন্তভাৰং গতং, মহন্তেহি ৰা উল়ারচ্ছন্দাদীহি গতং পটিপন্নন্তি মহগ্গতং, তং পন রূপারূপভূমিগতং ততো মহন্তস্স লোকে অভাৰতো. তেনাহ ‘‘রূপারূপাৰচর’’ন্তি. তস্স চেত্থ পটিযোগী পরিত্তং এৰাতি আহ ‘‘অমহগ্গতন্তি কামাৰচর’’ন্তি. অত্তানং উত্তরিতুং সমত্থেহি সহ উত্তরেহীতি সউত্তরং. তপ্পটিপক্খেন অনুত্তরং. তদুভযং উপাদাযুপাদায ৰেদিতব্বন্তি আহ ‘‘সউত্তরন্তি কামাৰচরন্তিআদি. পটিপক্খৰিক্খম্ভনসমত্থেন সমাধিনা সম্মদেৰ আহিতং সমাহিতং. তেনাহ ‘‘যস্সা’’তিআদি. যস্সাতি যস্স চিত্তস্স. যথাৰুত্তেন সমাধিনা ন সমাহিতন্তি অসমাহিতং. তেনাহ ‘‘উভযসমাধিরহিত’’ন্তি. তদঙ্গৰিমুত্তিযা ৰিমুত্তং, কামাৰচরকুসলচিত্তং, ৰিক্খম্ভনৰিমুত্তিযা ৰিমুত্তং, মহগ্গতচিত্তন্তি তদুভযং সন্ধাযাহ ‘‘তদঙ্গৰিক্খম্ভনৰিমুত্তীহি ৰিমুত্ত’’ন্তি. যত্থ তদুভযৰিমুত্তি নত্থি, তং উভযৰিমুত্তিরহিতন্তি গয্হমানে লোকুত্তরচিত্তেপি সিযাসঙ্কাতি তং নিৰত্তনত্থং ‘‘সমুচ্ছেদ…পে… ওকাসোৰ নত্থী’’তি আহ. ওকাসভাৰো চ সম্মসনচারস্স অধিপ্পেতত্তা ৰেদিতব্বো. যং পনেত্থ অত্থতো অৰিভত্তং, তং হেট্ঠা ৰুত্তনযত্তা উত্তানমেৰ.
চিত্তানুপস্সনাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.