৫. জনৰসভসুত্তৰণ্ণনা
নাতিকিযাদিব্যাকরণৰণ্ণনা
২৭৩-২৭৫. ‘‘পরিতো’’তি পদং যথা সমন্তত্থৰাচকো, এৰং সমীপত্থৰাচকোপি হোতীতি সমন্তা সামন্তাতি অত্থো ৰুত্তো. আমেডিতেন পন সমন্তত্থো জোতিতো. যস্স পন সামন্তা জনপদেসু ‘‘নাতিকে ৰিহরতী’’তি ৰুত্তত্তা নাতিকস্সাতি ৰিঞ্ঞাতো যমত্থো. যস্স পরিতো জনপদেসু ব্যাকরোতি, তত্থ পরিচারকারকানং ব্যাকরণং অৰুত্তসিদ্ধং, নিদস্সনৰসেন ৰা তস্স ৰক্খমানত্তা ‘‘পরিতো পরিতো জনপদেসু’’ ইচ্চেৰ ৰুত্তং. পরিচারকেতি উপাসকে. তেনাহ ‘‘বুদ্ধধম্মসঙ্ঘানং পরিচারকে’’তি. উপপত্তীসূতি নিব্বত্তীসু. ঞাণগতিপুঞ্ঞানং উপপত্তীসূতি এত্থ ঞাণগতূপপত্তি নাম তস্স তস্স মগ্গঞাণগমনস্স নিব্বত্তি. যং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং পরিক্খযা’’তিআদি. পুঞ্ঞূপপত্তি নাম তংতংদেৰনিকাযূপপত্তি. সব্বত্থাতি ‘‘ৰজ্জিমল্লেসূ’’তিআদিকে সব্বত্থ চতূসুপি পদেসু. পুরিমেসূতি পাল়িযং ৰুত্তে সন্ধাযাহ. দসসুযেৰাতি তেসু এৰ দসসু জনপদেসু. পরিচারকে ব্যাকরোতি ব্যকাতব্বানং বহূনং তত্থ লব্ভনতো. নাতিকে ভৰা নাতিকিযা.
নিট্ঠঙ্গতাতি নিট্ঠং নিচ্ছযং উপগতা.
আনন্দপরিকথাৰণ্ণনা
২৭৬. যস্মা সঙ্ঘসুপ্পটিপত্তি নাম ধম্মসুধম্মতায, ধম্মসুধম্মতা চ বুদ্ধসুবুদ্ধতায, তস্মা ‘‘অহো ধম্মো, অহো সঙ্ঘো’’তি ধম্মসঙ্ঘগুণকিত্তনাপি অত্থতো বুদ্ধগুণকিত্তনা এৰ হোতীতি ‘‘ভগৰন্তং কিত্তযমানরূপা’’তি পদস্স ‘‘অহো ধম্মো’’তিআদিনাপি অত্থো ৰুত্তো.
২৭৮. ঞাণগতীতি ‘‘পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা’’তিআদিনা আগতং পহাতব্বপহানৰসেন পৰত্তং মগ্গঞাণগমনং. যস্মা তস্সা এৰ ঞাণগতিযা ৰসেন তস্স তস্স অরিযপুগ্গলস্স ওপপাতিকতাদিৰিসেসো, তস্মা তং তাদিসং তস্স অভিসম্পরাযং সন্ধাযাহ ‘‘ঞাণাভিসম্পরাযমেৰা’’তি.
২৭৯. উপসন্তং পতি সম্মতি আলোকীযতীতি উপসন্তপতিসো. উপসন্তদস্সনো উপসন্তউস্সন্নো. ভাতিরিৰাতি এত্থ র-কারো পদসন্ধিকরো, ইৰ-সদ্দো ভুসত্থোতি আহ ‘‘অতিৰিয ভাতী’’তি.
জনৰসভযক্খৰণ্ণনা
২৮০. জেট্ঠকভাৰেন জনে ৰসভসদিসোতি জনৰসভোতি অস্স দেৰপুত্তস্স নামং অহোসি.
ইতো দেৰলোকা চৰিত্ৰা সত্তক্খত্তুং মনুস্সলোকে রাজভূতস্স. মনুস্সলোকা চৰিত্ৰা সত্তক্খত্তুং দেৰভূতস্স. এত্থেৰাতি এতস্মিংযেৰ চাতুমহারাজিকভৰে, এত্থাপি ৰেস্সৰণস্স সহব্যতাৰসেন.
২৮১. আসিসনং আসা, পত্থনা. আসাসীসেন চেত্থ কত্তুকম্যতাকুসলচ্ছন্দং ৰদতি. তেনেৰাহ ‘‘সকদাগামিমগ্গত্থাযা’’তিআদি. যদগ্গেতি এত্থ অগ্গ-সদ্দো আদিপরিযাযোতি আহ ‘‘তং দিৰসং আদিং কত্ৰা’’তি. ‘‘পুরিমং…পে… অৰিনিপাতো’’তি ইদং যথা তত্তকং কালং সুগতিতো সুগতূপপত্তিযেৰ অহোসি, তথা কতূপচিতকুসলকম্মত্তা. ফুস্সস্স সম্মাসম্বুদ্ধস্স কালতো পভুতি হি সম্ভতৰিৰট্টূপনিস্সযকুসলসম্ভারো এস দেৰপুত্তো. অনচ্ছরিযন্তি অনু অনু অচ্ছরিযং. তেনাহ ‘‘পুনপ্পুনং অচ্ছরিযমেৰা’’তি. সযংপরিসাযাতি সকায পরিসায. ভগৰতো দিট্ঠসদিসমেৰাতি আৰজ্জনসমনন্তরং যথা তে ভগৰতো চতুৰীসতিসতসহস্সমত্তা সত্তা ঞাণগতিতো দিট্ঠা, এৰং তুম্হেহি দিট্ঠসদিসমেৰ. ৰেস্সৰণস্স সম্মুখা সুতং মযাতি ৰদতি.
দেৰসভাৰণ্ণনা
২৮২. ৰস্সূপনাযিকসঙ্গহত্থন্তি ৰস্সূপনাযিকায আরক্খাসংৰিধানৰসেন ভিক্খূনং সঙ্গহণত্থং ‘‘ৰস্সূপগতা ভিক্খূ এৰং সুখেন সমণধম্মং করোন্তী’’তি, পৰারণসঙ্গহো পনস্স পৰারেত্ৰা সত্থু সন্তিকং গচ্ছন্তানং ভিক্খূনং অন্তরামগ্গে পরিস্সযপরিহরণত্থং. ধম্মস্সৰনত্থং দূরট্ঠানং গচ্ছন্তেসুপি এসেৰ নযো. অত্তনাপি আগন্ত্ৰা ধম্মস্সৰনত্থং সন্নিপতিযেৰ. এত্থেত্থাতি এত্থ এত্থ অয্যানং ৰসনট্ঠানে.
তদাপীতি ‘‘পুরিমানি ভন্তে দিৰসানী’’তি ৰুত্তকালেপি. এতেনেৰ কারণেনাতি ৰস্সূপনাযিকনিমিত্তমেৰ. তেনাহ পাল়িযং ‘‘তদহুপোসথে পন্নরসে ৰস্সূপনাযিকাযা’’তিআদি. আসনেপি নিসজ্জায সুধম্মায দেৰসভায পঠমং দেৰেসু তাৰতিংসেসু নিসিন্নেসু তস্সা চতূসু দ্ৰারেসু চত্তারো মহারাজানো নিসীদন্তি, ইদং নেসং আসনে নিসজ্জায চারিত্তং হোতি.
যেনত্থেনাতি যেন কিচ্চেন যেন পযোজনেন. আরক্খত্থন্তি আরক্খভূতমত্থং. ৰুত্তং ৰচনং এতেসন্তি ৰুত্তৰচনা, মহারাজানো.
২৮৩. অতিক্কমিত্ৰাতি অভিভৰিত্ৰা.
সনঙ্কুমারকথাৰণ্ণনা
২৮৪. অভিসম্ভৰিতুং অধিগন্তুং অসক্কুণেয্যো অনভিসম্ভৰনীযো. তেনাহ ‘‘অপ্পত্তব্বো’’তিআদি. চক্খুযেৰ পথো রূপদস্সনস্স মগ্গো উপাযোতি চক্খুপথো, তস্মিং চক্খুপথস্মিন্তি আহ ‘‘চক্খুপসাদে’’তি, চক্খুস্স গোচরযোগ্গো ৰা চক্খুপথোতি আহ ‘‘আপাথে ৰা’’তি. নাভিভৰতীতি ন অভিভৰতি, গোচরভাৰং ন গচ্ছতীতি অত্থো. হেট্ঠা হেট্ঠাতি তাৰতিংসতো পট্ঠায হেট্ঠা হেট্ঠা, ন চাতুমহারাজিকতো পট্ঠায, নাপি ব্রহ্মপারিসজ্জতো পট্ঠায. ‘‘চাতুমহারাজিকা হি তাৰতিংসানং যথা জাতিরূপানি পস্সিতুং সক্কোন্তি, তথা ব্রহ্মানো হেট্ঠিমা উপরিমান’’ন্তি কেচি, তং ন যুত্তং. ন হি হেট্ঠিমা ব্রহ্মানো উপরিমানং মূলপটিসন্ধিরূপং পস্সিতুং সক্কোন্তি, মাপিতমেৰ পস্সিতুং সক্কোন্তীতি দট্ঠব্বং.
সুণন্তোৰ নিদ্দং ওক্কমীতি গতিযো উপধারেন্তো বহি ৰিসটৰিতক্কৰিচ্ছেদেন সঙ্কোচং আপন্নচিত্ততায. ময্হং অয্যকস্সাতি ভগৰন্তং সন্ধায ৰদতি.
পঞ্চ সিখা এতস্সাতি পঞ্চসিখো, পঞ্চসিখো ৰিয পঞ্চসিখোতি আহ ‘‘পঞ্চসিখগন্ধব্বসদিসো’’তি. মমাযন্তীতি পিযাযন্তি.
২৮৫. সুমুত্তোতি সরদোসেহি সুট্ঠু মুত্তো. যেহি পিত্তসেম্হাদীহি পলিবুদ্ধত্তা সরো অৰিস্সট্ঠো সিযা, তদভাৰতো ৰিস্সট্ঠোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অপলিবুদ্ধো’’তি. ৰিঞ্ঞাপেতীতি ৰিঞ্ঞেয্যো, অন্তোগধহেতুঅত্থো কত্তুসাধনো এস ৰিঞ্ঞেয্যসদ্দোতি আহ ‘‘অত্থৰিঞ্ঞাপনো’’তি. সরস্স মধুরতা নাম মদ্দৰন্তি আহ ‘‘মধুরো মুদূ’’তি. সৰনং অরহতীতি সৰনীযো. সৰনারহতায চ আপাথসুখতাযাতি আহ ‘‘কণ্ণসুখো’’তি. বিন্দূতি পিণ্ডিতো. আকোটিতভিন্নকংসসদ্দো ৰিয অনেকাৰযৰো অহুত্ৰা নিরৰযৰো, একভাৰোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘একগ্ঘনো’’তি, এতেনেৰস্স অৰিসারিতা সংৰণ্ণিতা দট্ঠব্বা. গম্ভীরুপ্পত্তিট্ঠানতায চস্স গম্ভীরতাতি আহ ‘‘নাভিমূলতো’’তিআদি. এৰং সমুট্ঠিতোতি জীৰ্হাদিপ্পহারমত্তসমুট্ঠিতো. অমধুরো চ হোতি উপ্পত্তিট্ঠানানং পরিলহুভাৰতো. ন চ দূরং সাৰেতি ৰীরভাৰাভাৰতো. নিন্নাদী সুৰিপুলভাৰতো সৰিসেসং নিন্নাদো, পাসংসনিন্নাদো ৰা. তেনাহ ‘‘মহামেঘ…পে… যুত্তো’’তি.
পচ্ছিমং পচ্ছিমন্তি দুতিযং, চতুত্থং, ছট্ঠং, অট্ঠমঞ্চ পদং. পুরিমস্স পুরিমস্সাতি যথাক্কমং পঠমস্স, ততিযস্স, পঞ্চমস্স, সত্তমস্স চ. অত্থোযেৰাতি অত্থনিদ্দেসো এৰ. ৰিস্সট্ঠতা হিস্স ৰিঞ্ঞেয্যতায ৰেদিতব্বা, মঞ্জুভাৰো সৰনীযতায, বিন্দুভাৰো অৰিসারিতায, গম্ভীরভাৰো নিন্নাদিতাযাতি. যথাপরিসন্তি এত্থ যথা-সদ্দো পরিমাণৰাচী, ন পকারাদিৰাচীতি আহ ‘‘যত্তকা পরিসা’’তি, তেন পরিসপ্পমাণং এৰস্স সরো নিচ্ছরতি, অযমস্স ধম্মতাতি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘তত্তকমেৰা’’তিআদি.
‘‘যে হি কেচী’’তিআদি ‘‘যাৰঞ্চ সো ভগৰা’’তিআদিনা ৰুত্তস্স অত্থস্স হেতুকিত্তনৰসেন সমত্থনং সরণেসু নেসং নিচ্চসেৰনেন, সীলেসু চ পতিট্ঠাপনেন ছকামসগ্গসম্পত্তিঅনুপ্পাদনতো. তেনাহ ‘‘যে হি কেচি…পে… ৰদতী’’তি. নিব্বেমতিকগহিতসরণেতি মগ্গেনাগতসরণগমনে. তে হি সব্বসো সমুগ্ঘাতিতৰিচিকিচ্ছতায রতনত্তযে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতাযেৰ, পোথুজ্জনিকসদ্ধায ৰসেন বুদ্ধাদীনং গুণে ওগাহেত্ৰা জানন্তি, অপরনেয্যবুদ্ধিনো তে পরিযাযতো নিব্বেমতিকগহিতসরণা ৰেদিতব্বা. গন্ধব্বদেৰগণন্তি গন্ধব্বদেৰসমূহং. তুকা ৰুচ্চতি খীরিণী যা তুকাতিপি ৰুচ্চতি. তস্সা চুণ্ণং তুকাপিট্ঠং. তং কোট্টেত্ৰা পক্খিত্তং ঘনং নিরন্তরচিতং হুত্ৰা তিট্ঠতি.
ভাৰিতইদ্ধিপাদৰণ্ণনা
২৮৭. সুপঞ্ঞত্তাতি সুট্ঠু পকারেহি ঞাপিতা বোধিতা, অসঙ্করতো ৰা ঠপিতা, তং পন বোধনং, অসঙ্করতো ঠপনঞ্চ অত্থতো দেসনা এৰাতি আহ ‘‘সুকথিতা’’তি. ইজ্ঝনট্ঠেনাতি সমিজ্ঝনট্ঠেন, নিপ্পজ্জনস্স কারণভাৰেনাতি অত্থো. পতিট্ঠানট্ঠেনাতি অধিট্ঠানট্ঠেন. ইদ্ধিযা পাদোতি ইদ্ধিপাদো, ইদ্ধিযা অধিগমুপাযোতি অত্থো. তেন হি যস্মা উপরূপরি ৰিসেসসঙ্খাতং ইদ্ধিং পজ্জন্তি পাপুণন্তি, তস্মা ‘‘পাদো’’তি ৰুচ্চতি. ইজ্ঝতীতি ইদ্ধি, সমিজ্ঝতি নিপ্পজ্জতীতি অত্থো. ইদ্ধি এৰ পাদো ইদ্ধিপাদো, ইদ্ধিকোট্ঠাসোতি অত্থো. এৰং তাৰ ‘‘চত্তারো ইদ্ধিপাদা’’তি এত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো. ইদ্ধিপহোনকতাযাতি ইদ্ধিযা নিপ্ফাদনে সমত্থভাৰায. ইদ্ধিৰিসৰিতাযাতি ইদ্ধিযা নিপ্ফাদনে যোগ্যভাৰায. অনেকত্থত্তা হি ধাতূনং যোগ্যত্থো ৰি-পুব্বো সু-সদ্দো, ৰিসৰনং ৰা পজ্জনং ৰিসৰিতা, তত্থ কামকারিতা ৰিসৰিতা. তেনাহ ‘‘পুনপ্পুন’’ন্তিআদি. ইদ্ধিৰিকুব্বনতাযাতি ৰিকুব্বনিদ্ধিযা ৰিৰিধরূপকরণায. তেনাহ ‘‘নানপ্পকারতো কত্ৰা দস্সনত্থাযা’’তি.
‘‘ছন্দঞ্চ ভিক্খু অধিপতিং করিত্ৰা লভতি সমাধিং, লভতি চিত্তস্সেকগ্গতং, অযং ৰুচ্চতি ছন্দসমাধী’’তি (ৰিভ. ৪৩২) ইমায পাল়িযা ছন্দাধিপতি সমাধি ছন্দসমাধীতি অধিপতিসদ্দলোপং কত্ৰা সমাসো ৰুত্তোতি ৰিঞ্ঞাযতি, অধিপতিসদ্দত্থদস্সনৰসেন পন ‘‘ছন্দহেতুকো, ছন্দাধিকো ৰা সমাধি ছন্দসসমাধী’’তি অট্ঠকথাযংৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. ‘‘পধানভূতাতি ৰীরিযভূতা’’তি কেচি ৰদন্তি. সঙ্খতসঙ্খারাদিনিৰত্তনত্থঞ্হি পধানগ্গহণন্তি. অথ ৰা তং তং ৰিসেসং সঙ্খরোতীতি সঙ্খারো, সব্বম্পি ৰীরিযং. তত্থ চতুকিচ্চসাধকতো অঞ্ঞস্স নিৰত্তনত্থং পধানগ্গহণন্তি পধানভূতা সেট্ঠভূতাতি অত্থো. চতুব্বিধস্স পন ৰীরিযস্স অধিপ্পেতত্তা বহুৰচননিদ্দেসো কতো. ৰিসুং সমাসযোজনৰসেন যো পুব্বে ইদ্ধিপাদত্থো পাদস্স উপাযত্থতং, কোট্ঠাসত্থতঞ্চ গহেত্ৰা যথাযোগৰসেন ইধ ৰুত্তো, সো ৰক্খমানানং পটিলাভপুব্বভাগানং কত্তুকরণিদ্ধিভাৰং, উত্তরচূল়ভাজনীযে ৰা ৰুত্তেহি ছন্দাদীহি ইদ্ধিপাদেহি সাধেতব্বায ইদ্ধিযা কত্তিদ্ধিভাৰং, ছন্দাদীনঞ্চ করণিদ্ধিভাৰং সন্ধায ৰুত্তোতি ৰেদিতব্বো, তস্মা ‘‘ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধী’’তি এত্থ কত্তুঅত্থো, করণত্থো চ একজ্ঝং গহেত্ৰা ৰুত্তোতি কত্তুঅত্থং তাৰ দস্সেতুং ‘‘নিপ্ফত্তিপরিযাযেন ইজ্ঝনট্ঠেন ৰা’’তি ৰত্ৰা ইতরং দস্সেন্তো ‘‘ইজ্ঝন্তি এতাযা’’তিআদিমাহ. ৰুত্তন্তি কত্থ ৰুত্তং? ইদ্ধিপাদৰিভঙ্গপাঠে. (ৰিভ. ৪৩৪) তথাভূতস্সাতি তেনাকারেন ভূতস্স, তে ছন্দাদিধম্মে পটিলভিত্ৰা ঠিতস্সাতি অত্থো. ‘‘ৰেদনাক্খন্ধো’’তিআদীহি ছন্দাদযো অন্তোকত্ৰা চত্তারোপি খন্ধা কথিতা. সেসেসূতি সেসিদ্ধিপাদেসু.
ৰীরিযিদ্ধিপাদনিদ্দেসে ‘‘ৰীরিযসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগত’’ন্তি দ্ৰিক্খত্তুং ৰীরিযং আগতং. তত্থ পুরিমং সমাধিৰিসেসনং ‘‘ৰীরিযাধিপতি সমাধি ৰীরিযসমাধী’’তি, দুতিযং সমন্নাগমঙ্গদস্সনং. দ্ৰেযেৰ হি সব্বত্থ সমন্নাগমঙ্গানি, সমাধি, পধানসঙ্খারো চ. ছন্দাদযো হি সমাধিৰিসেসনানি, পধানসঙ্খারো পন পধানৰচনেনেৰ ৰিসেসিতো, ন ছন্দাদীহীতি ন ইধ ৰীরিযাধিপতিতা পধানসঙ্খারস্স ৰুত্তা হোতি. ৰীরিযঞ্চ সমাধিং ৰিসেসেত্ৰা ঠিতমেৰ, সমন্নাগমঙ্গৰসেন পন পধানসঙ্খারৰচনেন ৰুত্তন্তি নাপি দ্ৰীহি ৰীরিযেহি সমন্নাগমো ৰুত্তো হোতি. যস্মা পন ছন্দাদীহি ৰিসিট্ঠো সমাধি, তথাৰিসিট্ঠেনেৰ চ তেন সম্পযুত্তো পধানসঙ্খারো, সেসধম্মা চ, তস্মা সমাধিৰিসেসনানং ৰসেন চত্তারো ইদ্ধিপাদা ৰুত্তা, ৰিসেসনভাৰো চ ছন্দাদীনং তংতংঅৰস্সযদস্সনৰসেন হোতীতি ‘‘ছন্দসমাধি…পে… ইদ্ধিপাদ’’ন্তি এত্থ নিস্সযত্থেপি পাদ-সদ্দে উপাযত্থেন ছন্দাদীনং ইদ্ধিপাদতা ৰুত্তা হোতি. তেনেৰ হি অভিধম্মে উত্তরচূল়ভাজনীযে (ৰিভ. ৪৫৬) ‘‘চত্তারো ইদ্ধিপাদা ছন্দিদ্ধিপাদো’’তিআদিনা ছন্দাদীনমেৰ ইদ্ধিপাদতা ৰুত্তা. পঞ্হপুচ্ছকে (ৰিভ. ৪৫৭ আদযো) ‘‘চত্তারো ইদ্ধিপাদা ইধ ভিক্খু ছন্দসমাধী’’তিআদিনা চ উদ্দেসং কত্ৰাপি পুন ছন্দাদীনংযেৰ কুসলাদিভাৰো ৰিভত্তো. উপাযিদ্ধিপাদদস্সনত্থমেৰ হি নিস্সযিদ্ধিপাদদস্সনং কতং, অঞ্ঞথা চতুব্বিধতা ন সিযাতি. অযমেত্থ পাল়িৰসেন অত্থৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. ইদানি পটিলাভপুব্বভাগানং ৰসেন ইদ্ধিপাদে ৰিভজিত্ৰা দস্সেতুং ‘‘অপিচা’’তিআদি ৰুত্তং, তং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ. ইধ ইদ্ধিপাদকথা সঙ্খেপেনেৰ ৰুত্তাতি আহ ‘‘ৰিত্থারেন পন…পে… ৰুত্তা’’তি.
কেচীতি অভযগিরিৰাসিনো. তেসু হি একচ্চে ‘‘ইদ্ধি নাম অনিপ্ফন্না’’তি ৰদন্তি, একচ্চে ‘‘ইদ্ধিপাদো পন অনিপ্ফন্নো’’তি ৰদন্তি, অনিপ্ফন্নোতি চ পরমত্থতো অসিদ্ধো, নত্থীতি অত্থো. আভতোতি অভিধম্মপাঠতো (ৰিভ. ৪৫৮) দীঘনিকাযট্ঠকথাযং (দী. নি. অট্ঠ. ২.২৮৭) আনীতো পুরিমনযতো অঞ্ঞেনাকারেন দেসনায পৰত্তত্তা. ছন্দো এৰ ইদ্ধিপাদো ছন্দিদ্ধিপাদো. এসেৰ নযো সেসেসুপি. ইমে পনাতি ইমস্মিং সুত্তে আগতা ইদ্ধিপাদা. রট্ঠপালত্থেরো (ম. নি. ২.২৯৩; অ. নি. অট্ঠ. ১.১.২১০; অপ. অট্ঠ. ২.রট্ঠপালত্থেরঅপদানৰণ্ণনায ৰিত্থারো) ‘‘ছন্দে সতি কথং নানুজানিস্সন্তী’’তি সত্তাহং ভত্তানি অভুঞ্জিত্ৰা মাতাপিতরো অনুজানাপেত্ৰা পব্বজিত্ৰা ছন্দমেৰ অৰস্সায লোকুত্তরং ধম্মং নিব্বত্তেসীতি আহ ‘‘রট্ঠপালত্থেরো…পে… নিব্বত্তেসী’’তি. সোণত্থেরো (মহাৰ. ২৪৩; অ. নি. ৬.৫৫; থেরগা. অট্ঠ. তেরসনিপাত; অপ. অট্ঠ. ২.সোণকোটিৰীসত্থেরঅপদানৰণ্ণনায ৰিত্থারো) ভাৰনমনুযুত্তো আরদ্ধৰীরিযো পরমসুখুমালো পাদেসু ফোটেসু জাতেসুপি ৰীরিযং নপ্পটিপস্সম্ভেসীতি আহ ‘‘সোণত্থেরো ৰীরিযং ধুরং কত্ৰা’’তি. সম্ভূতত্থেরো (থেরগা. অট্ঠ. ২.সম্মূতত্থেরগাথাৰণ্ণনায ৰিত্থারো) ‘‘চিত্তৰতো কিং নাম ন সিজ্ঝতী’’তি চিত্তং পুব্বঙ্গমং কত্ৰা ভাৰনং আরাধেসীতি আহ ‘‘সম্ভূতত্থেরো চিত্তং ধুরং কত্ৰা’’তি. মোঘত্থেরো ৰীমংসং অৰস্সযি, তস্মা তস্স ভগৰা ‘‘সুঞ্ঞতো লোকং অৰেক্খস্সূ’’তি (সু. নি. ১১২৫; বু. ৰং. ৫৪.৩৫৩; মহা. নি. ১৮৬; চূল়নি. মোঘরাজমাণৰপুচ্ছা ১৪৪; মোঘরাজমাণৰপুচ্ছানিদ্দেসে ৮৮; নেত্তি. ৫; পেটকো. ২২, ৩১) সুঞ্ঞতাকথং কথেসি, পঞ্ঞানিস্সিতমাননিগ্গহত্থং, পঞ্ঞায পরিগ্গহত্থঞ্চ দ্ৰিক্খত্তুং পুচ্ছিতো সমানো পঞ্হং কথেসি. তেনাহ ‘‘আযস্মা মোঘরাজা ৰীমংসং ধুরং কত্ৰা’’তি.
পুনপ্পুনং ছন্দুপ্পাদনং পেসনং ৰিয হোতীতি ছন্দস্স উপট্ঠানসদিসতা ৰুত্তা.
পরক্কমেনাতি পরক্কমসীসেন সূরভাৰং ৰদতি. থামভাৰতো চ ৰীরিযস্স সূরভাৰসদিসতা দট্ঠব্বা.
চিন্তনপ্পধানত্তা চিত্তস্স মন্তসংৰিধানসদিসতা ৰুত্তা.
জাতিসম্পত্তি নাম ৰিসিট্ঠজাতিতা. ‘‘সব্বধম্মেসু চ পঞ্ঞা সেট্ঠা’’তি ৰীমংসায জাতিসম্পত্তিসদিসতা ৰুত্তা. সম্মোহৰিনোদনিযং (ৰিভ. অট্ঠ. ৪৩৩) পন চিত্তিদ্ধিপাদস্স জাতিসম্পত্তিসদিসতা, ৰীমংসিদ্ধিপাদস্স মন্তবলসদিসতা চ যোজিতা.
অনেকং ৰিহিতং ৰিধং এতস্সাতি অনেকৰিহিতন্তি আহ ‘‘অনেকৰিধ’’ন্তি. ৰিধ-সদ্দো কোট্ঠাসপরিযাযো ‘‘একৰিধেন ঞাণৰত্থূ’’তিআদীসু (ৰিভ. ৭৫১) ৰিযাতি আহ ‘‘ইদ্ধিৰিধন্তি ইদ্ধিকোট্ঠাস’’ন্তি.
তিৰিধওকাসাধিগমৰণ্ণনা
২৮৮. ‘‘সুখস্সা’’তি ইদং তিণ্ণম্পি সুখানং সাধারণৰচনন্তি আহ ‘‘ঝানসুখস্স মগ্গসুখস্স ফলসুখস্সা’’তি. নানপ্পনাপত্ততায পন অপ্পধানত্তা উপচারজ্ঝানসুখস্স, ৰিপস্সনাসুখস্স চেত্থ অগ্গহণং. পুরিমেসু তাৰ দ্ৰীসু ওকাসাধিগমেসু তীণিপি সুখানি লব্ভন্তি, ততিযে পন কথন্তি? তত্থ কামং তীণি ন লব্ভন্তি, দ্ৰে পন লব্ভন্তিযেৰ. যথালাভৰসেন হেতং ৰুত্তং. ‘‘সক্খরকথলম্পি মচ্ছগুম্বম্পি চরন্তম্পি তিট্ঠন্তম্পী’’তিআদীসু (দী. নি. ১.২৪৯; ম. নি. ১.৪৩৩; ২.২৫৯; অ. নি. ১.৪৫, ৪৬) ৰিয. সংসট্ঠোতি সংসগ্গং উপগতো সমঙ্গীভূতো, সো পন তেহি সমন্নাগতচিত্তোপি হোতীতি ৰুত্তং ‘‘সম্পযুত্তচিত্তো’’তি. অরিযধম্মন্তি অরিযভাৰকরং ধম্মং. উপাযতোতি ৰিধিতো. পথতোতি মগ্গতো. কারণতোতি হেতুতো. যেন হি ৰিধিনা ধম্মানুধম্মপটিপত্তি হোতি, সো উপেতি এতেনাতি উপাযো, সো তদধিগমস্স মগ্গভাৰতো পথো, তস্স করণতো কারণন্তি চ ৰুচ্চতি.
‘‘অনিচ্চন্তিআদিৰসেন মনসি করোতী’’তি সঙ্খেপতো ৰুত্তমত্থং ৰিৰরিতুং ‘‘যোনিসো মনসিকারো নামা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ উপাযমনসিকারোতি কুসলধম্মপ্পৰত্তিযা কারণভূতো মনসিকারো. পথমনসিকারোতি তস্স এৰ মগ্গভূতো মনসিকারো. অনিচ্চেতি আদিঅন্তৰন্ততায, অনচ্চন্তিকতায চ অনিচ্চে তেভূমকে সঙ্খারে ‘‘অনিচ্চ’’ন্তি মনসিকারোতি যোজনা. এসেৰ নযো সেসেসুপি. অযং পন ৰিসেসো তস্মিংযেৰ উদযব্বযপটিপীল়নতায দুক্খনতো, দুক্খমতো চ দুক্খে, অৰসৰত্তনত্থেন, অনত্তসভাৰতায চ অনত্তনি, অসুচিসভাৰতায অসুভে. সব্বম্পি হি তেভূমকং সঙ্খতং কিলেসাসুচিপগ্ঘরণতো ‘‘অসুভ’’ন্ত্ৰেৰ ৰত্তুং অরহতি. সচ্চানুলোমিকেন ৰাতি সচ্চাভিসমযস্স অনুলোমনৰসেন. ‘‘চিত্তস্স আৰট্টনা’’তিআদিনা আৰজ্জনায পচ্চযভূতা ততো পুরিমুপ্পন্না মনোদ্ৰারিকা কুসলজৰনপ্পৰত্তি ফলৰোহারেনেৰ তথা ৰুত্তা. তস্সা হি ৰসেন সা কুসলুপ্পত্তিযা উপনিস্সযো হোতীতি. আৰজ্জনা হি ভৰঙ্গচিত্তং আৰট্টেতীতি চিত্তস্স আৰট্টনা, অনু অনু আৰট্টেতীতি অন্ৰাৰট্টনা. ভৰঙ্গারম্মণতো অঞ্ঞং আভুজতীতি আভোগো. সমন্নাহরতীতি সমন্নাহারো. তদেৰারম্মণং অত্তানং অনুবন্ধিত্ৰা অনুবন্ধিত্ৰা উপ্পজ্জমানে মনসি করোতি ঠপেতীতি মনসিকারো. অযং ৰুচ্চতীতি অযং উপাযমনসিকারলক্খণো যোনিসোমনসিকারো নাম ৰুচ্চতি, যস্স ৰসেন পুগ্গলো দুক্খাদীনি সচ্চানি আৰজ্জিতুং সক্কোতি.
অসংসট্ঠোতি ন সংসট্ঠো কামাদীহি ৰিৰিত্তো ৰিনাভূতো. কামাদিৰিসংসগ্গহেতু উপ্পজ্জনকসুখং নাম ৰিৰেকজং পীতিসুখন্তি আহ ‘‘পঠমজ্ঝানসুখ’’ন্তি. কামং পঠমজ্ঝানসুখম্পি সোমনস্সমেৰ, সুত্তেসু পন তং কাযিকসুখস্সাপি পচ্চযভাৰতো ৰিসেসতো ‘‘সুখ’’ন্ত্ৰেৰ ৰুচ্চতীতি ইধাপি ঝানভূতং সোমনস্সং সুখন্তি, ইতরং সোমনস্সং. তেন ৰুত্তং ‘‘সুখা’’তি. হেতুম্হি নিস্সক্কৰচনন্তি আহ ‘‘ঝানসুখপচ্চযা’’তি. অপরাপরং সোমনস্সন্তি ঝানাধিগমহেতু পচ্চৰেক্খণাদিৰসেন পুনপ্পুনং উপ্পজ্জনকসোমনস্সং.
পমোদনং পমুদো, তরুণপীতি, ততো পমুদা. ‘‘পামোজ্জং পীতত্থাযা’’তিআদীসু তরুণপীতি ‘‘পামোজ্জ’’ন্তি ৰুচ্চতি, ইধ পন পকট্ঠো মুদো পমুদো পামোজ্জন্তি অধিপ্পেতং, তঞ্চ সোমনস্সরহিতং নত্থীতি অৰিনাভাৰিতায ‘‘বলৰতরং পীতিসোমনস্স’’ন্তি ৰুত্তং. ঝানস্স উজুৰিপচ্চনীকতং সন্ধায ‘‘পঞ্চ নীৰরণানি ৰিক্খম্ভেত্ৰা’’তি ৰুত্তং. ঝানং পন তদেকট্ঠে সব্বেপি কিলেসে, সব্বেপি অকুসলে ধম্মে ৰিক্খম্ভেতিযেৰ, অত্তনো ওকাসং গহেত্ৰা তিট্ঠতি পটিপক্খধম্মেহি অনভিভৰনীযতো. তস্মাতি ওকাসগ্গহণতো, লদ্ধোকাসতাযাতি অত্থো. মগ্গফলসুখাধিগমায ওকাসভাৰতো ৰা ওকাসো, অস্স অধিগমো ওকাসাধিগমো. পুরিমপক্খে পন ওকাসং অৰসরং অধিগচ্ছতি এতেনাতি ওকাসাধিগমো.
রূপসভাৰতায, একন্তরূপাধীনৰুত্তিতায, সৰিপ্ফারিকতায চ আনাপানৰিতক্কৰিচারানং থূলভাৰং অনুজানন্তো ‘‘কাযৰচীসঙ্খারা তাৰ ওল়ারিকা হোন্তূ’’তি আহ. তব্বিধুরতায পন একচ্চানং ৰেদনাসঞ্ঞানং থূলতং অননুজানন্তো ‘‘চিত্তসঙ্খারা কথং ওল়ারিকা’’তি আহ. ইতরো ‘‘অপ্পহীনত্তা’’তি কারণং ৰত্ৰা ‘‘কাযসঙ্খারা হী’’তিআদিনা তমত্থং ৰিৰরতি. তেতি চিত্তসঙ্খারা. অপ্পহীনা সঙ্খারা লব্ভমানসঙ্খারনিমিত্ততায ‘‘ওল়ারিকা’’তি ৰত্তুং অরহন্তি, পহীনা পন তদভাৰতো ‘‘সুখুমা’’তি আহ ‘‘পহীনে উপাদায অপ্পহীনত্তা ওল়ারিকা নাম জাতা’’তি. পাল়িযং ‘‘কাযসঙ্খারানং পটিপ্পস্সদ্ধিযা’’তি ৰুত্তত্তা ‘‘সুখন্তি চতুত্থজ্ঝানিকফলসমাপত্তিসুখ’’ন্তি ৰুত্তং. ‘‘চিত্তসঙ্খারানং পটিপ্পস্সদ্ধিযা’’তি পন ৰুত্তত্তা ‘‘নিরোধা ৰুট্ঠহন্তস্সা’’তি ৰুত্তং. ৰচীসঙ্খারপটিপ্পস্সদ্ধি কাযসঙ্খারপটিপ্পস্সদ্ধিযাৰ সিদ্ধাতি ৰেদিতব্বা. তেনেৰাহ ‘‘দুতিয…পে… ৰিসুং ন ৰুত্তানী’’তি. পাল়িযং পন অত্থতো সিদ্ধাপি সুপাকটভাৰেন ৰিভাৰেতুং সরূপতো গণ্হাতি. ন হি অরিযৰিনযে অত্থাপত্তিৰিভাৰনা অভিধম্মদেসনায পকতীতি. যথা নীৰরণৰিক্খম্ভনঞ্চ পঠমস্স ঝানস্স অধিগমায উপাযো, এৰং সুখদুক্খৰিক্খম্ভনং চতুত্থস্স ঝানস্স অধিগমায উপাযোতি ‘‘চতুত্থজ্ঝানং সুখং দুক্খং ৰিক্খম্ভেত্ৰা’’তি ৰুত্তং. সেসং হেট্ঠা ৰুত্তনযমেৰ.
অৰিজ্জারাগাদীহি সহ ৰজ্জেহীতি সাৰজ্জং, অকুসলং, তদভাৰতো অনৰজ্জং কুসলং. অত্তনো হিতসুখং আকঙ্খন্তেন সেৰনীযতো সেৰিতব্বং, কুসলং, তব্বিপরিযাযতো ন সেৰিতব্বং, অকুসলং. লামকভাৰেন হীনং, অকুসলং, সেট্ঠভাৰেন পণীতং, কুসলন্তি সাৰজ্জদুকাদযো তযোপি দুকা যথারহং এতেসং কুসলাকুসলকম্মপথানং ৰসেনেৰ ৰেদিতব্বা. সব্বন্তি যথাৰুত্তং সব্বং চতূহি দুকেহি সঙ্গহিতং ধম্মজাতং. যথারহং কণ্হঞ্চ সুক্কঞ্চ পটিদ্ৰন্দিভাৰতো, সপ্পটিভাগঞ্চ অপ্পটিভাগঞ্চ অদ্ৰযভাৰতো. ৰট্টপটিচ্ছাদিকা অৰিজ্জা পহীযতি চতুন্নং অরিযসচ্চানং সম্মদেৰ পটিৰিজ্ঝনতো. ততো এৰ অরহত্তমগ্গৰিজ্জা উপ্পজ্জতি. সুখন্তি এৰং কম্মপথমুখেন তেভূমকধম্মে সম্মসিত্ৰা ৰিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৰা মগ্গপটিপাটিযা অরহত্তে পতিট্ঠহন্তস্স যং অরহত্তমগ্গসুখঞ্চেৰ অরহত্তফলসুখঞ্চ, তং ইধ ‘‘সুখ’’ন্তি অধিপ্পেতং. অন্তোগধা এৰ নানন্তরিযভাৰতো.
অট্ঠতিংসারম্মণৰসেনাতি পাল়িযং আগতানং অট্ঠতিংসায কম্মট্ঠানানং ৰসেন. ৰিত্থারেত্ৰা কথেতব্বা পঠমজ্ঝানাদিৰসেন আগতত্তাতি অধিপ্পাযো. ‘‘কথ’’ন্তিআদিনা তমেৰ ৰিত্থারেত্ৰা কথনং নযতো দস্সেতি. ‘‘চতুৰীসতিযা ঠানেসূ’’তিআদীসু যং ৰত্তব্বং, তং মহাপরিনিব্বানৰণ্ণনাযং (দী. নি. অট্ঠ. ২.২১৯) ৰুত্তমেৰ. ‘‘নিরোধসমাপত্তিং পাপেত্ৰা’’তি ইমিনা অরূপজ্ঝানানিপি গহিতানি হোন্তি তেহি ৰিনা নিরোধসমাপত্তিসমাপজ্জনস্স অসম্ভৰতো, চতুত্থজ্ঝানসভাৰত্তা চ তেসং. দস উপচারজ্ঝানানীতি ঠপেত্ৰা কাযগতাসতিং আনাপানঞ্চ অট্ঠ অনুস্সতিযো, সঞ্ঞাৰৰত্থানঞ্চাতি দস উপচারজ্ঝানানি. অধিসীলং নাম সমাধিসংৰত্তনিযন্তি তস্স হেট্ঠিমন্তেন পঠমজ্ঝানং পরিযোসানন্তি ৰুত্তং ‘‘অধিসীলসিক্খা পঠমং ওকাসাধিগমং ভজতী’’তি. অধিচিত্তং নাম চতুত্থজ্ঝাননিট্ঠং তদন্তোগধত্তা অরূপজ্ঝানানং, তপ্পরিযোসানত্তা ফলজ্ঝানানন্তি ৰুত্তং ‘‘অধিচিত্তসিক্খা দুতিয’’ন্তি. মত্থকপ্পত্তা অধিপঞ্ঞাসিক্খা নাম অগ্গমগ্গৰিজ্জাতি আহ ‘‘অধিপঞ্ঞাসিক্খা ততিয’’ন্তি. সিক্খত্তযৰসেন তযো ওকাসাধিগমে নীহরন্তেন যথারহং তংতংসুত্তৰসেনপি নীহরিতব্বন্তি দস্সেন্তো ‘‘সামঞ্ঞফলেপী’’তিআদিমাহ.
যদগ্গেন চ তিস্সো সিক্খা যথাক্কমং তযো ওকাসাধিগমে ভজন্তি, তদগ্গেন তপ্পধানত্তা যথাক্কমং তীণি পিটকানি তে ভজন্তীতি দস্সেতুং ‘‘তীসু পনা’’তিআদি ৰুত্তং. তীণি পিটকানি ৰিভজিত্ৰাতি তিণ্ণং ওকাসাধিগমানং ৰসেন যথানুপুব্বং তীণি পিটকানি ৰিত্থারেত্ৰা কথেতুং লভিস্সামাতি. সমোধানেত্ৰাতি সমাযোজেত্ৰা তত্থ ৰুত্তমত্থং ইমস্স সুত্তস্স অত্থভাৰেন সমানেত্ৰা. দুক্কথিতন্তি অসম্বন্ধকথনেন, অতিপপঞ্চকথনেন ৰা দুট্ঠু কথিতন্তি ন সক্কা ৰত্তুং তথাকথনস্সেৰ সুকথনভাৰতোতি আহ ‘‘তেপিটকং…পে… সুকথিতং হোতী’’তি.
চতুসতিপট্ঠানৰণ্ণনা
২৮৯. ন কেৰলং অভিধম্মপরিযাযেনেৰ কুসলট্ঠো গহেতব্বো, অথ খো বাহিতিকপরিযাযেন পীতি আহ ‘‘ফলকুসলস্স চা’’তি. খেমট্ঠেনাতি চতূহিপি যোগেহি অনুপদ্দৰভাৰেন. সম্মা সমাহিতোতি সমথৰসেন চেৰ ৰিপস্সনাৰসেন চ সুট্ঠু সমাহিতো. একগ্গচিত্তোতি ৰিক্খেপস্স দূরসমুস্সারিতত্তা একগ্গতং অৰিক্খেপং পত্তচিত্তো. অত্তনো কাযতোতি অজ্ঝত্তং কাযে কাযানুপস্সনাৰসেন সম্মা সমাহিতচিত্তো সমানো ‘‘সমাহিতো যথাভূতং পজানাতি পস্সতী’’তি (সং. নি. ৩.৫; ৫.১০৭১, ১০৭২; নেত্তি. ৪০; মি. প. ১.১৪) ৰচনতো. তত্থ ঞাণদস্সনং নিব্বত্তেন্তো ততো বহিদ্ধা পরস্স কাযেপি ঞাণদস্সনং নিব্বত্তেতি. তেনাহ ‘‘পরস্স কাযাভিমুখং ঞাণং পেসেতী’’তি. সম্মা ৰিপ্পসীদতীতি সম্মা সমাধানপচ্চযেন অভিপ্পসাদেন ঞাণূপসঞ্হিতেন অজ্ঝত্তং কাযং ওকপ্পেতি. সব্বত্থাতি সব্বট্ঠানেসু. সতি কথিতাতি যোজনা. লোকিযলোকুত্তরমিস্সকা কথিতা অনুপস্সনাঞাণদস্সনানং তদুভযসাধারণভাৰতো.
সত্তসমাধিপরিক্খারৰণ্ণনা
২৯০. এত্থাতি ইমিস্সা কথায. ঝানক্খস্স ৰীরিযচক্কস্স অরিযমগ্গরথস্স সীলং ৰিভূসনভাৰেন ৰুত্তন্তি আহ ‘‘অলঙ্কারো পরিক্খারো নামা’’তি. সত্তহি নগরপরিক্খারেহীতি নগরং পরিৰারেত্ৰা রক্খণকেহি কতপরিক্খেপো, পরিখা, উদ্দাপো, পাকারো, এসিকা, পলিঘা, পাকারপক্খণ্ডিলন্তি ইমেহি সত্তহি নগরপরিক্খারেহি. সম্ভরীযতি ফলং এতেনাতি সম্ভারো, কারণং. ভেসজ্জঞ্হি ব্যাধিৰূপসমনেন জীৰিতস্স কারণং. পরিৰারপরিক্খারৰসেনাতি পরিৰারসঙ্খাতপরিক্খারৰসেন. পরিক্খারো হি সম্মাদিট্ঠিযাদযো মগ্গধম্মা সম্মাসমাধিস্স সহজাতাদিপচ্চযভাৰেন পরিকরণতো অভিসঙ্খরণতো. উপেচ্চ নিস্সীযতীতি উপনিসা, সহ উপনিসাযাতি সউপনিসোতি আহ ‘‘সউপনিস্সযো’’তি, সহকারীকারণভূতো ধম্মসমূহো ইধ ‘‘উপনিস্সযো’’তি অধিপ্পেতো. সম্মা পসত্থা সুন্দরা দিট্ঠি এতস্সাতি সম্মাদিট্ঠি, পুগ্গলো, তস্স সম্মাদিট্ঠিস্স. সো পন যস্মা পতিট্ঠিতসম্মাদিট্ঠিকো, তস্মা ৰুত্তং ‘‘সম্মাদিট্ঠিযং ঠিতস্সা’’তি. সম্মাসঙ্কপ্পো পহোতীতি মগ্গসম্মাদিট্ঠিযা দুক্খাদীসু পরিজাননাদিকিচ্চং সাধেন্তিযা কামৰিতক্কাদিকে সমুগ্ঘাটেন্তো সম্মাসঙ্কপ্পো যথা অত্তনো কিচ্চসাধনে পহোতি, তথা পৰত্তিং পনস্স দস্সেন্তো আহ ‘‘সম্মাসঙ্কপ্পো পৰত্ততী’’তি. এস নযো সব্বপদেসূতি ‘‘সম্মাসঙ্কপ্পস্স সম্মাৰাচা পহোতী’’তিআদীসু সেসপদেসু যথাৰুত্তমত্থং অতিদিসতি.
এত্থ চ যস্মা নিব্বানাধিগমায পটিপন্নস্স যোগিনো বহূপকারা সম্মাদিট্ঠি. তথা হি সা ‘‘পঞ্ঞাপজ্জোতো, পঞ্ঞাসত্থ’’ন্তি চ ৰুত্তা. তায হি সো অৰিজ্জন্ধকারং ৰিধমিত্ৰা কিলেসচোরে ঘাতেন্তো খেমেন নিব্বানং পাপুণাতি, তস্মা অরিযমগ্গকথাযং সম্মাদিট্ঠি আদিতো গয্হতি, ইধ পন পুগ্গলাধিট্ঠানদেসনায ‘‘সম্মাদিট্ঠিস্সা’’তি ৰুত্তং. যস্মা পন সম্মাদিট্ঠিপুগ্গলো নেক্খম্মসঙ্কপ্পাদিৰসেন সম্মদেৰ সঙ্কপ্পেতি, ন মিচ্ছাকামসঙ্কপ্পাদিৰসেন, তস্মা সম্মাদিট্ঠিস্স সম্মাসঙ্কপ্পো পহোতি. যস্মা চ সম্মাসঙ্কপ্পো সম্মাৰাচায উপকারকো. যথাহ ‘‘পুব্বে খো গহপতি ৰিতক্কেত্ৰা ৰিচারেত্ৰা পচ্ছা ৰাচং ভিন্দতী’’তি, (সং. নি. ২.৩৪৮) তস্মা সম্মাসঙ্কপ্পস্স সম্মাৰাচা পহোতি. যস্মা পন ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ করিস্সামা’’তি হি পঠমং ৰাচায সংৰিদহিত্ৰা যেভুয্যেন তে তে কম্মন্তা সম্মা পযোজীযন্তি, তস্মা ৰাচা কাযকম্মস্স উপকারিকাতি সম্মাৰাচস্স সম্মাকম্মন্তো পহোতি. যস্মা পন চতুব্বিধং ৰচীদুচ্চরিতং, তিৰিধঞ্চ কাযদুচ্চরিতং পহায উভযং সুচরিতং পূরেন্তস্সেৰ আজীৰট্ঠমকসীলং পূরতি, ন ইতরস্স, তস্মা সম্মাৰাচস্স সম্মাকম্মন্তস্স চ সম্মাআজীৰো পহোতি. ৰিসুদ্ধিদিট্ঠিসমুদাগতসম্মাআজীৰস্স যোনিসো পধানস্স সম্ভৰতো সম্মাআজীৰস্স সম্মাৰাযামো পহোতি. যোনিসো পদহন্তস্স কাযাদীসু চতূসু ৰত্থূসু সতি সূপট্ঠিতা হোতীতি সম্মাৰাযামস্স সম্মাসতি পহোতি. যস্মা এৰং সূপট্ঠিতা সতি সমাধিস্স উপকারানুপকারানং ধম্মানং গতিযো সমন্নেসিত্ৰা পহোতি একত্তারম্মণে চিত্তং সমাধাতুং, তস্মা সম্মাসতিস্স সম্মাসমাধি পহোতীতি. অযঞ্চ নযো পুব্বভাগে নানাক্খণিকানং সম্মাদিট্ঠিআদীনং ৰসেন ৰুত্তো, মগ্গক্খণে পন সম্মাদিট্ঠিআদীনং তস্স তস্স সহজাতাদিৰসেন ৰুত্তো ‘‘সম্মাদিট্ঠিস্স সম্মাসঙ্কপ্পো পহোতী’’তিআদীনং পদানমত্থো যুত্তো, অযমেৰ চ ইধাধিপ্পেতো. তেনাহ ‘‘অযং পনত্থো’’তিআদি.
মগ্গঞাণেতি মগ্গপরিযাপন্নঞাণে ঠিতস্স তংসমঙ্গিনো. মগ্গপঞ্ঞা হি চতুন্নং সচ্চানং সম্মাদস্সনট্ঠেন ‘‘মগ্গসম্মাদিট্ঠী’’তি ৰুত্তা, সা এৰ নেসং যাথাৰতো জাননতো পটিৰিজ্ঝনতো ইধ ‘‘মগ্গঞাণ’’ন্তিপি ৰুত্তা. মগ্গৰিমুত্তীতি মগ্গেন কিলেসানং ৰিমুচ্চনং সমুচ্ছেদপ্পহানমেৰ. ফলসম্মাদিট্ঠি এৰ ‘‘ফলসম্মাঞাণ’’ন্তি পরিযাযেন ৰুত্তং, পরিযাযৰচনঞ্চ ৰুত্তনযানুসারেন ৰেদিতব্বং. ফলৰিমুত্তি পন পটিপ্পস্সদ্ধিপ্পহানং দট্ঠব্বং.
অমতস্স দ্ৰারাতি অরিযমগ্গমাহ. সো পন ৰিনা চ আচরিযমুট্ঠিনা অনন্তরং অবাহিরং করিত্ৰা যাৰদেৰ মনুস্সেহি সুপ্পকাসিতত্তা ৰিৰটো. ধম্মৰিনীতাতি অরিযধম্মে ৰিনীতা. সো পনেত্থ কিলেসানং সমুচ্ছেদৰিনযৰসেন ৰেদিতব্বোতি আহ ‘‘সম্মানিয্যানেন নিয্যাতা’’তি.
অত্থীতি পুথুত্থৰিসযং নিপাতপদং ‘‘অত্থি ইমস্মিং কাযে কেসা’’তিআদীসু (দী. নি. ২.৩৭৭; ম. নি. ১.১১০; ৩.১৫৪; সং. নি. ৪.১২৭; অ. নি. ৬.২৯; ১০.৬০; ৰিভ. ৩৫৬; খু. পা. ২.১.দ্ৰত্তিংসআকার; নেত্তি. ৪৭) ৰিযাতি আহ ‘‘অনাগামিনো চ অত্থী’’তি. তেনেৰাহ ‘‘অত্থি চেৰেত্থ সকদাগামিনো’’তি. বহিদ্ধা সংযোজনপচ্চযো নিব্বত্তিহেতুভূতো পুঞ্ঞভাগো এতিস্সা অত্থীতি পুঞ্ঞভাগা, অতিসযৰিসিট্ঠো চেত্থ অত্থিঅত্থো ৰেদিতব্বো. ওত্তপ্পমানোতি উত্তসন্তো ভাযন্তো. ন পন নত্থি, অত্থি এৰাতি দীপেতি.
২৯১. অস্সাতি ৰেস্সৰণস্স. লদ্ধি পন ন অত্থি পটিৰিদ্ধসচ্চত্তা. ‘‘অভিসমযে ৰিসেসো নত্থী’’তি এতেন সব্বেপি সব্বঞ্ঞুগুণা সব্ববুদ্ধানং সদিসা এৰাতি দস্সেতি.
২৯২. কারণস্স একরূপত্তা ইমানি পন পদানীতি ন কেৰলং ‘‘তযিদং ব্রহ্মচরিয’’ন্তিআদীনি পদানি, অথ খো ‘‘ইমমত্থং জনৰসভো যক্খো’’তিআদীনি পদানি পীতি.
জনৰসভসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা.