অন্তানন্তৰাদৰণ্ণনা

৫৩. অন্তানন্তিকাতি এত্থ অমতি গচ্ছতি এত্থ সভাৰো ওসানন্তি অন্তো, মরিযাদা. তপ্পটিসেধেন অনন্তো, অন্তো চ অনন্তো চ অন্তানন্তো চ নেৰন্তানানন্তো চ অন্তানন্তা সামঞ্ঞনিদ্দেসেন, একসেসেন ৰা ‘‘নামরূপপচ্চযা সল়াযতন’’ন্তিআদীসু (ম. নি. ৩.১৭৬; সং. নি. ২.১; উদা. ১) ৰিয. কস্স পন অন্তানন্তোতি? লোকীযতি সংসারনিস্সরণত্থিকেহি দিট্ঠিগতিকেহি, লোকীযন্তি ৰা এত্থ তেহি পুঞ্ঞাপুঞ্ঞং তব্বিপাকো চাতি লোকোতি সঙ্খ্যং গতস্স অত্তনো. তেনাহ ভগৰা ‘‘অন্তানন্তং লোকস্স পঞ্ঞপেন্তী’’তি. কো পন এসো অত্তাতি? ঝানৰিসযভূতকসিণনিমিত্তং. তত্থ হি অযং দিট্ঠিগতিকো লোকসঞ্ঞী. তথা চ ৰুত্তং ‘‘তং লোকোতি গহেত্ৰা’’তি. কেচি পন ‘‘ঝানং তংসম্পযুত্তধম্মা চ ইধ ‘অত্তা, লোকো’তি চ গহিতা’’তি ৰদন্তি. অন্তানন্তসহচরিতৰাদো অন্তানন্তো, যথা ‘‘কুন্তা পচরন্তী’’তি অন্তানন্তসন্নিস্সযো ৰা যথা ‘‘মঞ্চা ঘোসন্তী’’তি. সো এতেসং অত্থীতি অন্তানন্তিকা. তে পন যস্মা যথাৰুত্তনযেন অন্তানন্তো ৰাদো দিট্ঠি এতেসন্তি ‘‘অন্তানন্তৰাদা’’তি ৰুচ্চন্তি. তস্মা অট্ঠকথাযং ‘‘অন্তানন্তৰাদা’’তি ৰত্ৰা ‘‘অন্তং ৰা’’তিআদিনা অত্থো ৰিভত্তো.

এত্থাহ – যুত্তং তাৰ পুরিমানং তিণ্ণং ৰাদীনং অন্তত্তঞ্চ অনন্তত্তঞ্চ অন্তানন্তত্তঞ্চ আরব্ভ পৰত্তৰাদত্তা অন্তানন্তিকত্তং, পচ্ছিমস্স পন তদুভযপটিসেধনৰসেন পৰত্তৰাদত্তা কথ অন্তানন্তিকত্তন্তি? তদুভযপটিসেধনৰসেন পৰত্তৰাদত্তা এৰ. যস্মা অন্তানন্তপটিসেধৰাদোপি অন্তানন্তৰিসযো এৰ তং আরব্ভ পৰত্তত্তা. এতদত্থংযেৰ হি সন্ধায অট্ঠকথাযং ‘‘আরব্ভ পৰত্তৰাদা’’তি ৰুত্তং. অথ ৰা যথা ততিযৰাদে দেসভেদৰসেন একস্সেৰ অন্তৰন্ততা অনন্ততা চ সম্ভৰতি, এৰং তক্কীৰাদেপি কালভেদৰসেন উভযসম্ভৰতো অঞ্ঞমঞ্ঞপটিসেধেন উভযঞ্ঞেৰ ৰুচ্চতি. কথং? অন্তৰন্ততাপটিসেধেন হি অনন্ততা ৰুচ্চতি, অনন্ততাপটিসেধেন চ অন্তৰন্ততা, অন্তানন্তানঞ্চ ন ততিযৰাদভাৰো কালভেদস্স অধিপ্পেতত্তা. ইদং ৰুত্তং হোতি – যস্মা অযং লোকসঞ্ঞিতো অত্তা অধিগতৰিসেসেহি মহেসীহি অনন্তো কদাচি সক্খিদিট্ঠোতি অনুসুয্যতি, তস্মা নেৰন্তৰা. যস্মা পন তেহিযেৰ কদাচি অন্তৰা সক্খিদিট্ঠোতি অনুসুয্যতি, তস্মা ন পন অনন্তোতি. যথা চ অনুস্সুতিতক্কীৰসেন, এৰং জাতিস্সরতক্কী আদীনঞ্চ ৰসেন যথাসম্ভৰং যোজেতব্বং. অযঞ্হি তক্কিকো অৰড্ঢিতভাৰপুব্বকত্তা পটিভাগনিমিত্তানং ৰড্ঢিতভাৰস্স ৰড্ঢিতকালৰসেন অপ্পচ্চক্খকারিতায অনুস্সৰাদিমত্তে ঠত্ৰা ‘‘নেৰন্তৰা’’তি পটিক্খিপতি. অৰড্ঢিতকালৰসেন পন ‘‘ন পনানন্তো’’তি, ন পন অন্ততানন্ততানং অচ্চন্তমভাৰেন যথা তং ‘‘নেৰসঞ্ঞিনাসঞ্ঞী’’তি. পুরিমৰাদত্তযপটিক্খেপো চ অত্তনা যথাধিপ্পেতপ্পকারৰিলক্খণতায তেসং, অৰস্সঞ্চেতং এৰং ৰিঞ্ঞাতব্বং, অঞ্ঞথা ৰিক্খেপপক্খংযেৰ ভজেয্য চতুত্থৰাদো. ন হি অন্ততাঅনন্ততাতদুভযৰিনিমুত্তো অত্তনো পকারো অত্থি, তক্কীৰাদী চ যুত্তিমগ্গকো, কালভেদৰসেন চ তদুভযং একস্মিম্পি ন ন যুজ্জতীতি.

কেচি পন যদি পনাযং অত্তা অন্তৰা সিযা, দূরদেসে উপপজ্জনানুস্সরণাদি কিচ্চনিপ্ফত্তি ন সিযা. অথ অনন্তো, ইধ ঠিতস্স দেৰলোকনিরযাদীসু সুখদুক্খানুভৰনম্পি সিযা. সচে পন অন্তৰা চ অনন্তো চ, তদুভযদোসসমাযোগো. তস্মা ‘‘অন্তৰা, অনন্তো’’তি চ অব্যাকরণীযো অত্তাতি এৰং তক্কনৰসেন চতুত্থৰাদপ্পৰত্তিং ৰণ্ণেন্তি. এৰম্পি যুত্তং তাৰ পচ্ছিমৰাদীদ্ৰযস্স অন্তানন্তিকত্তং অন্তানন্তানং ৰসেন উভযৰিসযত্তা তেসং ৰাদস্স. পুরিমৰাদীদ্ৰযস্স পন কথং ৰিসুং অন্তানন্তিকত্তন্তি? উপচারৰুত্তিযা. সমুদিতেসু হি অন্তানন্তৰাদীসু পৰত্তমানো অন্তানন্তিক-সদ্দো তত্থ নিরুল়্হতায পচ্চেকম্পি অন্তানন্তিকৰাদীসু পৰত্ততি, যথা অরূপজ্ঝানেসু পচ্চেকং অট্ঠৰিমোক্খপরিযাযো, যথা চ লোকে সত্তাসযোতি. অথ ৰা অভিনিৰেসতো পুরিমকালপ্পৰত্তিৰসেন অযং তত্থ ৰোহারো কতো. তেসঞ্হি দিট্ঠিগতিকানং তথারূপচেতোসমাধিসমধিগমতো পুব্বকালং ‘‘অন্তৰা নু অযং লোকো, অনন্তো নূ’’তি উভযাকারাৰলম্বিনো পরিৰিতক্কস্স ৰসেন নিরুল়্হো অন্তানন্তিকভাৰো ৰিসেসলাভেন তত্থ উপ্পন্নেপি একংসগ্গাহে পুরিমসিদ্ধরুল়্হিযা ৰোহরীযতীতি.

৫৪-৬০. ৰুত্তনযেনাতি ‘‘তক্কযতীতি তক্কী’’তিআদিনা (দী. নি. অট্ঠ. ১.৩৪) সদ্দতো, ‘‘চতুব্বিধো তক্কী’’তিআদিনা (দী. নি. অট্ঠ. ১.৩৪) অত্থতো চ সস্সতৰাদে ৰুত্তৰিধিনা. দিট্ঠপুব্বানুসারেনাতি দস্সনভূতেন ৰিঞ্ঞাণেন উপলদ্ধপুব্বস্স অন্তৰন্তাদিনো অনুস্সরণেন. এৰঞ্চ কত্ৰা অনুস্সুতিতক্কীসুদ্ধতক্কীনম্পি ইধ সঙ্গহো সিদ্ধো হোতি. অথ ৰা দিট্ঠগ্গহণেনেৰ ‘‘নচ্চগীতৰাদিতৰিসূকদস্সনা’’তিআদীসু (দী. নি. ১০, ১৯৪) ৰিয সুতাদীনম্পি গহিততা ৰেদিতব্বা. ‘‘অন্তৰা’’তিআদিনা ইচ্ছিতস্স অত্তনো সব্বদা ভাৰপরামসনৰসেনেৰ ইমেসং ৰাদানং পৰত্তনতো সস্সতদিট্ঠিসঙ্গহো দট্ঠব্বো. তথা হি ৰক্খতি ‘‘সেসা সস্সতদিট্ঠিযো’’তি (দী. নি. অট্ঠ. ৯৭-৯৮).