একচ্চসস্সতৰাদৰণ্ণনা

৩৮. সত্তেসু সঙ্খারেসু চ একচ্চং সস্সতং এতস্সাতি একচ্চসস্সতো, একচ্চসস্সতৰাদো. সো এতেসং অত্থীতি একচ্চসস্সতিকা. তে পন যস্মা একচ্চসস্সতো ৰাদো দিট্ঠি এতেসন্তি একচ্চসস্সতৰাদা নাম হোন্তি, তস্মা তমত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘একচ্চসস্সতৰাদা’’তি. ইমিনা নযেন একচ্চঅসস্সতিকা দিপদস্সপি অত্থো ৰেদিতব্বো. ননু চ ‘‘একচ্চসস্সতিকা’’তি ৰুত্তে তদঞ্ঞস্স একচ্চস্স অসস্সততাসন্নিট্ঠানং সিদ্ধমেৰ হোতীতি? সচ্চং সিদ্ধমেৰ হোতি অত্থতো, ন পন সদ্দতো. তস্মা সুপাকটং কত্ৰা দস্সেতুং ‘‘একচ্চঅসস্সতিকা’’তি ৰুত্তং. ন হি ইধ সাৰসেসং কত্ৰা ধম্মং দেসেতি ধম্মস্সামী. ইধাতি ‘‘একচ্চসস্সতিকা’’তি ইমস্মিং পদে. গহিতাতি ৰুত্তা, তথা চেৰ অত্থো দস্সিতো. ইধাতি ৰা ইমিস্সা দেসনায. তথা হি পুরিমকা তযো ৰাদা সত্তৰসেন, চতুত্থো সঙ্খারৰসেন ৰিভত্তো. ‘‘সঙ্খারেকচ্চসস্সতিকা’’তি ইদং তেহি সস্সতভাৰেন গয্হমানানং ধম্মানং যাথাৰসভাৰদস্সনৰসেন ৰুত্তং, ন পনেকচ্চসস্সতিকমতদস্সনৰসেন. তস্স হি সস্সতাভিমতং অসঙ্খতমেৰাতি লদ্ধি. তেনেৰাহ ‘‘চিত্তন্তি ৰা…পে… ঠস্সতী’’তি. ন হি যস্স ভাৰস্স পচ্চযেহি অভিসঙ্খতভাৰং পটিজানাতি, তস্সেৰ নিচ্চধুৰাদিভাৰো অনুম্মত্তকেন সক্কা পটিঞ্ঞাতুং. এতেন ‘‘উপ্পাদৰযধুৰতাযুত্তভাৰা সিযা নিচ্চা, সিযা অনিচ্চা সিযা ন ৰত্তব্বা’’তিআদিনা পৰত্তস্স সত্তভঙ্গৰাদস্স অযুত্ততা ৰিভাৰিতা হোতি.

তত্থাযং অযুত্ততাৰিভাৰনা – যদি ‘‘যেন সভাৰেন যো ধম্মো অত্থীতি ৰুচ্চতি, তেনেৰ সভাৰেন সো ধম্মো নত্থী’’তিআদিনা ৰুচ্চেয্য, সিযা অনেকন্তৰাদো. অথ অঞ্ঞেন, সিযা ন অনেকন্তৰাদো. ন চেত্থ দেসন্তরাদিসম্বন্ধভাৰো যুত্তো ৰত্তুং তস্স সব্বলোকসিদ্ধত্তা, ৰিৰাদাভাৰতো. যে পন ৰদন্তি ‘‘যথা সুৰণ্ণঘটেন মকুটে কতে ঘটভাৰো নস্সতি, মকুটভাৰো উপ্পজ্জতি, সুৰণ্ণভাৰো তিট্ঠতিযেৰ, এৰং সব্বভাৰানং কোচি ধম্মো নস্সতি, কোচি ধম্মো উপ্পজ্জতি, সভাৰো পন তিট্ঠতী’’তি. তে ৰত্তব্বা ‘‘কিং তং সুৰণ্ণং, যং ঘটে মকুটে চ অৰট্ঠিতং, যদি রূপাদি, সো সদ্দো ৰিয অনিচ্চো. অথ রূপাদি সমূহো, সমূহো নাম সম্মুতিমত্তং. ন তস্স অত্থিতা নত্থিতা নিচ্চতা ৰা লব্ভতী’’তি অনেকন্তৰাদো ন সিযা. ধম্মানঞ্চ ধম্মিনো অঞ্ঞথানঞ্ঞথাসু দোসো ৰুত্তোযেৰ সস্সতৰাদৰিচারণাযং. তস্মা সো তত্থ ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো. অপিচ নিচ্চানিচ্চনৰত্তব্বরূপো অত্তা লোকো চ পরমত্থতো ৰিজ্জমানতাপটিজাননতো যথা নিচ্চাদীনং অঞ্ঞতরং রূপং, যথা ৰা দীপাদযো. ন হি দীপাদীনং উদযব্বযসভাৰানং নিচ্চানিচ্চনৰত্তব্বসভাৰতা সক্কা ৰিঞ্ঞাতুং, জীৰস্স নিচ্চাদীসু অঞ্ঞতরং রূপং ৰিযাতি এৰং সত্তভঙ্গস্স ৰিয সেসভঙ্গানম্পি অসম্ভৰোযেৰাতি সত্তভঙ্গৰাদস্স অযুত্ততা ৰেদিতব্বা.

এত্থ চ ‘‘ইস্সরো নিচ্চো, অঞ্ঞে সত্তা অনিচ্চা’’তি এৰং পৰত্তৰাদা সত্তেকচ্চসস্সতিকা সেয্যথাপি ইস্সরৰাদা. ‘‘পরমাণৰো নিচ্চা ধুৰা, অণুকাদযো অনিচ্চা’’তি এৰং পৰত্তৰাদা সঙ্খারেকচ্চসস্সতিকা সেয্যথাপি কাণাদা. ননু ‘‘একচ্চে ধম্মা সস্সতা, একচ্চে অসস্সতা’’তি এতস্মিং ৰাদে চক্খাদীনং অসস্সততাসন্নিট্ঠানং যথাসভাৰাৰবোধো এৰ, তযিদং কথং মিচ্ছাদস্সনন্তি, কো ৰা এৰমাহ ‘‘চক্খাদীনং অসস্সতভাৰসন্নিট্ঠানং মিচ্ছাদস্সন’’ন্তি? অসস্সতেসুযেৰ পন কেসঞ্চি ধম্মানং সস্সতভাৰাভিনিৰেসো ইধ মিচ্ছাদস্সনং. তেন পন একৰারে পৰত্তমানেন চক্খাদীনং অসস্সতভাৰাৰবোধো ৰিদূসিতো সংসট্ঠভাৰতো ৰিসসংসট্ঠো ৰিয সপ্পিমণ্ডো সকিচ্চকরণাসমত্থতায সম্মাদস্সনপক্খে ঠপেতব্বতং নারহতীতি. অসস্সতভাৰেন নিচ্ছিতাপি ৰা চক্খুআদযো সমারোপিতজীৰসভাৰা এৰ দিট্ঠিগতিকেহি গয্হন্তীতি তদৰবোধস্স মিচ্ছাদস্সনভাৰো ন সক্কা নিৰারেতুং. তেনেৰাহ ‘‘চক্খুং ইতিপি…পে… কাযো ইতিপি অযং মে অত্তা’’তিআদি. এৰঞ্চ কত্ৰা অসঙ্খতায সঙ্খতায চ ধাতুযা ৰসেন যথাক্কমং ‘‘একচ্চে ধম্মা সস্সতা, একচ্চে অসস্সতা’’তি এৰং পৰত্তো ৰিভজ্জৰাদোপি একচ্চসস্সতৰাদো আপজ্জতীতি এৰংপকারা চোদনা অনৰকাসা হোতি অৰিপরীতধম্মসভাৰসম্পটিপত্তিভাৰতো.

কামঞ্চেত্থ পুরিমৰাদেপি অসস্সতানং ধম্মানং ‘‘সস্সতা’’তি গহণং ৰিসেসতো মিচ্ছাদস্সনং, সস্সতানং পন ‘‘সস্সতা’’তি গাহো ন মিচ্ছাদস্সনং যথাসভাৰগ্গহণভাৰতো. অসস্সতেসুযেৰ পন ‘‘কেচিদেৰ ধম্মা সস্সতা, কেচি অসস্সতা’’তি গহেতব্বধম্মেসু ৰিভাগপ্পৰত্তিযা ইমস্স ৰাদস্স ৰাদন্তরতা ৰুত্তা, ন চেত্থ ‘‘সমুদাযন্তোগধত্তা একদেসস্স সপ্পদেসসস্সতগ্গাহো নিপ্পদেসসস্সতগ্গাহে সমোধানং গচ্ছতী’’তি সক্কা ৰত্তুং ৰাদী তব্বিসযৰিসেসৰসেন ৰাদদ্ৰযস্স পৰত্তত্তা. অঞ্ঞে এৰ হি দিট্ঠিগতিকা ‘‘সব্বে ধম্মা সস্সতা’’তি অভিনিৰিট্ঠা, অঞ্ঞে ‘‘একচ্চসস্সতা’’তি. সঙ্খারানং অনৰসেসপরিযাদানং, একদেসপরিগ্গহো চ ৰাদদ্ৰযস্স পরিব্যত্তোযেৰ. কিঞ্চ ভিয্যো অনেকৰিধসমুস্সযে একৰিধসমুস্সযে চ খন্ধপবন্ধে অভিনিৰেসভাৰতো. চতুব্বিধোপি হি সস্সতৰাদী জাতিৰিসেসৰসেন নানাৰিধরূপকাযসন্নিস্সযে এৰ অরূপধম্মপুঞ্জে সস্সতাভিনিৰেসী জাতো অভিঞ্ঞাণেন অনুস্সৰাদীহি চ রূপকাযভেদগ্গহণতো. তথা চ ৰুত্তং ‘‘ততো চুতো অমুত্র উদপাদি’’ন্তি (দী. নি. ১.৩২) ‘‘চৰন্তি উপপজ্জন্তী’’তি চ আদি. ৰিসেসলাভী একচ্চসস্সতিকো অনুপধারিতভেদসমুস্সযেৰ ধম্মপবন্ধে সস্সতাকারগ্গহণেন অভিনিৰিসনং জনেসি একভৰপরিযাপন্নখন্ধসন্তানৰিসযত্তা তদভিনিৰেসস্স. তথা চ তীসুপি ৰাদেসু ‘‘তং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি, ততো পরং নানুস্সরতী’’তি এত্তকমেৰ ৰুত্তং, তক্কীনং পন সস্সতেকচ্চসস্সতৰাদীনং সস্সতাভিনিৰেসৰিসেসো রূপারূপধম্মৰিসযতায সুপাকটোযেৰাতি.

৩৯. দীঘস্স কালস্স অতিক্কমেনাতি ৰিৰট্টৰিৰট্টট্ঠাযীনং অপগমেন. অনেকত্থত্তা ধাতূনং সং-সদ্দেন যুত্তো ৰট্ট-সদ্দো ৰিনাসৰাচীতি আহ ‘‘ৰিনস্সতী’’তি, সঙ্খযৰসেন ৰত্ততীতি অত্থো. ৰিপত্তিকরমহামেঘসমুপ্পত্তিতো পট্ঠায হি যাৰ অণুসহগতোপি সঙ্খারো ন হোতি, তাৰ লোকো সংৰট্টতীতি ৰুচ্চতি. লোকোতি চেত্থ পথৰীআদিভাজনলোকো অধিপ্পেতো. উপরিব্রহ্মলোকেসূতি পরিত্তসুভাদীসু রূপীব্রহ্মলোকেসু. অগ্গিনা হি কপ্পৰুট্ঠানং ইধাধিপ্পেতং বহুলং পৰত্তনতো. তেনেৰাহ ভগৰা ‘‘আভস্সরসংৰত্তনিকা হোন্তী’’তি. অরূপেসুৰাতি ৰা-সদ্দেন সংৰট্টমানলোকধাতূহি অঞ্ঞলোকধাতূসু ৰাতি ৰিকপ্পনং ৰেদিতব্বং. ন হি ‘‘সব্বে অপাযসত্তা তদা রূপারূপভৰেসু উপ্পজ্জন্তী’’তি সক্কা ৰিঞ্ঞাতুং অপাযেসু দীঘতমাযুকানং মনুস্সলোকূপত্তিযা অসম্ভৰতো. সতিপি সব্বসত্তানং অভিসঙ্খারমনসা নিব্বত্তভাৰে বাহিরপচ্চযেহি ৰিনা মনসাৰ নিব্বত্তত্তা ‘‘মনোমযা’’তি ৰুচ্চন্তি রূপাৰচরসত্তা. যদি এৰং কামভৰে ওপপাতিকসত্তানম্পি মনোমযভাৰো আপজ্জতীতি? নাপজ্জতি অধিচিত্তভূতেন অতিসযমনসা নিব্বত্তসত্তেসু মনোমযৰোহারতোতি দস্সন্তো আহ ‘‘ঝানমনেন নিব্বত্তত্তা মনোমযা’’তি. এৰং অরূপাৰচরসত্তানম্পি মনোমযভাৰো আপজ্জতীতি চে? ন, তত্থ বাহিরপচ্চযেহি নিব্বত্তেতব্বতাসঙ্কায এৰ অভাৰতো, ‘‘মনসাৰ নিব্বত্তা’’তি অৰধারণাসম্ভৰতো. নিরুল়্হো ৰাযং লোকে মনোমযৰোহারো রূপাৰচরসত্তেসু. তথা হি ‘‘অন্নমযো পানমযো মনোমযো আনন্দমযো ৰিঞ্ঞাণমযো’’তি পঞ্চধা অত্তানং ৰেদৰাদিনো ৰদন্তি. উচ্ছেদৰাদেপি ৰক্খতি ‘‘দিব্বো রূপী মনোমযো’’তি (দী. নি. ১.৮৬). সোভনা পভা এতেসু সন্তীতি সুভা. ‘‘উক্কংসেনা’’তি আভস্সরদেৰে সন্ধাযাহ, পরিত্তাভা অপ্পমাণাভা পন দ্ৰে চত্তারো চ কপ্পে তিট্ঠন্তি. অট্ঠকপ্পেতি অট্ঠ মহাকপ্পে.

৪০. সণ্ঠাতীতি সম্পত্তিকরমহামেঘসমুপ্পত্তিতো পট্ঠায পথৰীসন্ধারকুদকতংসন্ধারকৰাযুমহাপথৰীআদীনং সমুপ্পত্তিৰসেন ঠাতি, ‘‘সম্ভৰতি’’ ইচ্চেৰ ৰা অত্থো অনেকত্থত্তা ধাতূনং. পকতিযাতি সভাৰেন, তস্স ‘‘সুঞ্ঞ’’ন্তি ইমিনা সম্বন্ধো. তত্থ কারণমাহ ‘‘নিব্বত্তসত্তানং নত্থিতাযা’’তি, অনুপ্পন্নত্তাতি অত্থো, তেন যথা একচ্চানি ৰিমানানি তত্থ নিব্বত্তসত্তানং চুতত্তা সুঞ্ঞানি হোন্তি, ন এৰমিদন্তি দস্সেতি. ব্রহ্মপারিসজ্জব্রহ্মপুরোহিতমহাব্রহ্মানো ব্রহ্মকাযিকা, তেসং নিৰাসো ভূমিপি ‘‘ব্রহ্মকাযিকা’’তি ৰুত্তা. কম্মং উপনিস্সযৰসেন পচ্চযো এতিস্সাতি কম্মপচ্চযা. অথ ৰা তত্থ নিব্বত্তসত্তানং ৰিপচ্চনককম্মস্স সহকারীপচ্চযভাৰতো, কম্মস্স পচ্চযাতি কম্মপচ্চযা. উতু সমুট্ঠানং এতিস্সাতি উতুসমুট্ঠানা. ‘‘কম্মপচ্চযউতুসমুট্ঠানা’’তি ৰা পাঠো, কম্মসহাযো পচ্চযো, কম্মস্স ৰা সহাযভূতো পচ্চযো কম্মপচ্চযো, সোৰ উতু কম্মপচ্চযউতু, সো সমুট্ঠানং এতিস্সাতি যোজেতব্বং. এত্থাতি ‘‘ব্রহ্মৰিমান’’ন্তি ৰুত্তায ব্রহ্মকাযিকভূমিযা. কথং পণীতায দুতিযজ্ঝানভূমিযং ঠিতানং হীনায পঠমজ্ঝানভূমিযা উপপত্তি হোতীতি আহ ‘‘অথ সত্তান’’ন্তিআদি. ওতরন্তীতি উপপজ্জনৰসেন হেট্ঠাভূমিং গচ্ছন্তি.

অপ্পাযুকেতি যং উল়ারং পুঞ্ঞকম্মং কতং, তস্স উপ্পজ্জনারহৰিপাকপবন্ধতো অপ্পপরিমাণাযুকে. আযুপ্পমাণেনেৰাতি পরমাযুপ্পমাণেনেৰ. কিং পনেতং পরমাযু নাম, কথং ৰা তং পরিচ্ছিন্নপমাণন্তি? ৰুচ্চতে – যো তেসং তেসং সত্তানং তস্মিং তস্মিং ভৰৰিসেসে পুরিমসিদ্ধভৰপত্থনূপনিস্সযৰসেন সরীরাৰযৰৰণ্ণসণ্ঠানপমাণাদিৰিসেসা ৰিয তংতংগতিনিকাযাদীসু যেভুয্যেন নিযতপরিচ্ছেদো গব্ভসেয্যককামাৰচরদেৰরূপাৰচরসত্তানং সুক্কসোণিতউতুভোজনাদি উতুআদিপচ্চযুপ্পন্নপচ্চযূপত্থম্ভিতো ৰিপাকপবন্ধস্স ঠিতিকালনিযমো, সো যথাসকং খণমত্তাৰট্ঠাযীনম্পি অত্তনো সহজাতানং রূপারূপধম্মানং ঠপনাকারৰুত্তিতায পৰত্তকানি রূপারূপজীৰিতিন্দ্রিযানি যস্মা ন কেৰলং নেসং খণঠিতিযা এৰ কারণভাৰেন অনুপালকানি, অথ খো যাৰ ভৰঙ্গুপচ্ছেদা অনুপবন্ধস্স অৰিচ্ছেদহেতুভাৰেনাপি, তস্মা আযুহেতুকত্তা কারণূপচারেন আযু, উক্কংসপরিচ্ছেদৰসেন পরমাযূতি চ ৰুচ্চতি. তং পন দেৰানং নেরযিকানং উত্তরকুরুকানঞ্চ নিযতপরিচ্ছেদং, উত্তরকুরুকানং পন একন্তনিযতপরিচ্ছেদমেৰ, অৰসিট্ঠমনুস্সপেততিরচ্ছানানং পন চিরট্ঠিতিসংৰত্তনিককম্মবহুলে কালে তংকম্মসহিতসন্তানজনিতসুক্কসোণিতপ্পচ্চযানং তংমূলকানঞ্চ চন্দসূরিযসমৰিসমপরিৰত্তনাদিজনিতউতুআহারাদিসমৰিসম পচ্চযানং ৰসেন চিরাচিরকালতো অনিযতপরিচ্ছেদং, তস্স চ যথা পুরিমসিদ্ধভৰপত্থনাৰসেন তংতংগতিনিকাযাদীসু ৰণ্ণসণ্ঠানাদিৰিসেসনিযমো সিদ্ধো দস্সনানুস্সৰাদীহি, তথা আদিতো গহণসিদ্ধিযা. এৰং তাসু তাসু উপপত্তীসু নিব্বত্তসত্তানং যেভুয্যেন সমপ্পমাণট্ঠিতিকালং দস্সনানুস্সৰেহি লভিত্ৰা তং পরমতং অজ্ঝোসায পৰত্তিতভৰপত্থনাৰসেন আদিতো পরিচ্ছেদনিযমো ৰেদিতব্বো. যস্মা পন কম্মং তাসু তাসু উপপত্তীসু যথা তংতংউপপত্তিনিযতৰণ্ণাদিনিব্বত্তনে সমত্থং, এৰং নিযতাযুপরিচ্ছেদাসু উপপত্তীসু পরিচ্ছেদাতিক্কমেন ৰিপাকনিব্বত্তনে সমত্থং ন হোতি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘আযুপ্পমাণেনেৰ চৰন্তী’’তি. যস্মা পন উপত্থম্ভকসহাযেহি অনুপালকপ্পচ্চযেহি উপাদিন্নকক্খন্ধানং পৰত্তেতব্বাকারো অত্থতো পরমাযু, তস্স যথাৰুত্তপরিচ্ছেদানতিক্কমনতো সতিপি কম্মাৰসেসে ঠানং ন সম্ভৰতি, তেন ৰুত্তং ‘‘অত্তনো পুঞ্ঞবলেনেৰ ঠাতুং ন সক্কোতী’’তি. কপ্পং ৰাতি অসঙ্খ্যেয্যকপ্পং ৰা তস্স উপড্ঢং ৰা উপড্ঢকপ্পতো ঊনমধিকং ৰাতি ৰিকপ্পনত্থো ৰা-সদ্দো.

৪১. অনভিরতীতি একৰিহারেন অনভিরতি. সা পন যস্মা অঞ্ঞেহি সমাগমিচ্ছা হোতি, তেন ৰুত্তং ‘‘অপরস্সাপি সত্তস্স আগমনপত্থনা’’তি. পিযৰত্থুৰিরহেন পিযৰত্থুঅলাভেন ৰা চিত্তৰিঘাতো উক্কণ্ঠিতা, সা অত্থতো দোমনস্সচিত্তুপ্পাদো যেৰাতি আহ ‘‘পটিঘসম্পযুত্তা’’তি. দীঘরত্তং ঝানরতিযা রমমানস্স ৰুত্তপ্পকারং অনভিরতিনিমিত্তং উপ্পন্না ‘‘মম’’ন্তি চ ‘‘অহ’’ন্তি চ গহণস্স কারণভূতা তণ্হাদিট্ঠিযো ইধ পরিতস্সনা. তা পন চিত্তস্স পুরিমাৰত্থায চলনং কম্পনন্তি আহ ‘‘উব্বিজ্জনা ফন্দনা’’তি. তেনেৰাহ ‘‘তণ্হাতস্সনাপি দিট্ঠিতস্সনাপি ৰট্টতী’’তি. যং পন অত্থুদ্ধারে ‘‘অহো ৰত অঞ্ঞেপি সত্তা ইত্থত্তং আগচ্ছেয্যুন্তি অযং তণ্হাতস্সনা নামা’’তি ৰুত্তং, তং দিট্ঠিতস্সনায ৰিসুং উদাহরণং দস্সেন্তেন তণ্হাতস্সনংযেৰ ততো নিদ্ধারেত্ৰা ৰুত্তং, ন পন তত্থ দিট্ঠিতস্সনায অভাৰতোতি দট্ঠব্বং. তাসতস্সনা চিত্তুত্রাসো. ভযানকন্তি ভেরৰারম্মণনিমিত্তং বলৰভযং. তেন সরীরস্স থদ্ধভাৰো ছম্ভিতত্তং ভযং সংৰেগন্তি এত্থ ভযন্তি ভঙ্গানুপস্সনায চিণ্ণন্তে সব্বসঙ্খারতো ভাযনৰসেন উপ্পন্নং ভযঞাণং. সংৰেগন্তি সহোত্তপ্পঞাণং, ওত্তপ্পমেৰ ৰা. সন্তাসন্তি আদীনৰনিব্বিদানুপস্সনাহি সঙ্খারেহি সন্তস্সনঞাণং. সহ ব্যাযতি পৰত্ততি, দোসং ৰা ছাদেতীতি সহব্যো, সহাযো, তস্স ভাৰং সহব্যতং.

৪২. অভিভৰিত্ৰা ঠিতো ইমে সত্তেতি অধিপ্পাযো. যস্মা পন সো পাসংসভাৰেন উত্তমভাৰেন চ ‘‘তে সত্তে অভিভৰিত্ৰা ঠিতো’’তি অত্তানং মঞ্ঞতি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘জেট্ঠকোহমস্মী’’তি. অঞ্ঞদত্থু দসোতি দস্সনে অন্তরাযাভাৰৰচনেন, ঞেয্যৰিসেসপরিগ্গাহিকভাৰেন চ অনাৰরণদস্সাৰিতং পটিজানাতীতি আহ ‘‘সব্বং পস্সামীতি অত্থো’’তি. ভূতভব্যানন্তি অহেসুন্তি ভূতা, ভৰন্তি ভৰিস্সন্তীতি ভব্যা, অট্ঠকথাযং পন ৰত্তমানকালৰসেনেৰ ভব্য-সদ্দস্স অত্থো দস্সিতো. পঠমচিত্তক্খণেতি পটিসন্ধিচিত্তক্খণে. কিঞ্চাপি সো ব্রহ্মা অনৰট্ঠিতদস্সনত্তা পুথুজ্জনস্স পুরিমতরজাতিপরিচিতম্পি কম্মস্সকতঞ্ঞাণং ৰিস্সজ্জেত্ৰা ৰিকুব্বনিদ্ধিৰসেন চিত্তুপ্পত্তিমত্তপটিবদ্ধেন সত্তনিম্মানেন ৰিপল্লট্ঠো ‘‘অহং ইস্সরো কত্তা নিম্মাতা’’তিআদিনা ইস্সরকুত্তদস্সনং পক্খন্দমানো অভিনিৰিসনৰসেনেৰ পতিট্ঠিতো, ন পতিট্ঠাপনৰসেন ‘‘তস্স এৰং হোতী’’তি ৰুত্তত্তা, পতিট্ঠাপনক্কমেনেৰ পন তস্স সো অভিনিৰেসো জাতোতি দস্সনত্থং ‘‘কারণতো সাধেতুকামো’’তি, ‘‘পটিঞ্ঞং কত্ৰা’’তি চ ৰুত্তং. তেনাহ ভগৰা ‘‘তং কিস্স হেতূ’’তিআদি. তত্থ মনোপণিধীতি মনসা এৰ পত্থনা, তথা চিত্তপ্পৰত্তিমত্তমেৰাতি অত্থো, ইত্থভাৰন্তি ইদপ্পকারতং. যস্মা পন ইত্থন্তি ব্রহ্মত্তভাৰো ইধাধিপ্পেতো, তস্মা ‘‘ব্রহ্মভাৰন্তি অত্থো’’তি ৰুত্তং. ননু চ দেৰানং উপপত্তিসমনন্তরং ‘‘ইমিস্সা নাম গতিযা চৰিত্ৰা ইমিনা নাম কম্মুনা ইধূপপন্না’’তি পচ্চৰেক্খণা হোতীতি? সচ্চং হোতি, সা পন পুরিমজাতীসু কম্মস্সকতঞ্ঞাণে সম্মদেৰ নিৰিট্ঠজ্ঝাসযানং. ইমে পন সত্তা পুরিমাসুপি জাতীসু ইস্সরকুত্তদস্সনৰসেন ৰিনিবন্ধাভিনিৰেসা অহেসুন্তি দট্ঠব্বং. তেন ৰুত্তং ‘‘ইমিনা ময’’ন্তিআদি.

৪৩. ঈসতীতি ঈসো, অভিভূতি অত্থো. মহা ঈসো মহেসো, সুপ্পতিট্ঠমহেসতায পন পরেহি ‘‘মহেসো’’তি অক্খাতব্বতায মহেসক্খো, অতিসযেন মহেসক্খো মহেসক্খতরোতি ৰচনত্থো দট্ঠব্বো. যস্মা পন সো মহেসক্খভাৰো আধিপতেয্যপরিৰারসম্পত্তিযা ৰিঞ্ঞাযতি, তস্মা ‘‘ইস্সরিযপরিৰারৰসেন মহাযসতরো’’তি ৰুত্তং.

৪৪. ইধেৰ আগচ্ছতীতি ইমস্মিং মনুস্সলোকে এৰ পটিসন্ধিৰসেন আগচ্ছতি. যং অঞ্ঞতরো সত্তোতি এত্থ যন্তি নিপাতমত্তং, করণে ৰা পচ্চত্তনিদ্দেসো, যেন ঠানেনাতি অত্থো, কিরিযাপরামসনং ৰা. ইত্থত্তং আগচ্ছতীতি এত্থ যদেতং ইত্থত্তস্স আগমনং, এতং ঠানং ৰিজ্জতীতি অত্থো. এস নযো ‘‘পব্বজতি, চেতোসমাধিং ফুসতি, পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতী’’তি এতেসুপি পদেসু. ‘‘ঠানং খো পনেতং ভিক্খৰে ৰিজ্জতি, যং অঞ্ঞতরো সত্তো’’তি ইমঞ্হি পদং ‘‘পব্বজতী’’তিআদীহি পদেহি পচ্চেকং যোজেতব্বন্তি.

৪৫. খিড্ডায পদুস্সন্তীতি খিড্ডাপদোসিনো, খিড্ডাপদোসিনো এৰ খিড্ডাপদোসিকা, খিড্ডাপদোসো ৰা এতেসং অত্থীতি খিড্ডাপদোসিকা. অতিক্কন্তৰেলং অতিৰেলং, আহারূপভোগকালং অতিক্কমিত্ৰাতি অত্থো. মেথুনসম্পযোগেন উপ্পজ্জনকসুখং কেল়িহস্সসুখং রতিধম্মো রতিসভাৰো. আহারন্তি এত্থ কো দেৰানং আহারো, কা আহারৰেলাতি? সব্বেসম্পি কামাৰচরদেৰানং সুধা আহারো, সা হেট্ঠিমেহি উপরিমানং পণীততমা হোতি, তং যথাসকং দিৰসৰসেন দিৰসে দিৰসে ভুঞ্জন্তি. কেচি পন ‘‘বিল়ারপদপ্পমাণং সুধাহারং ভুঞ্জন্তি, সো জিৰ্হায ঠপিতমত্তো যাৰ কেসগ্গনখগ্গা কাযং ফরতি, তেসংযেৰ দিৰসৰসেন সত্তদিৰসে যাপনসমত্থো চ হোতী’’তি ৰদন্তি. ‘‘নিরন্তরং খাদন্তা পিৰন্তা’’তি ইদং পরিকপ্পনৰসেন ৰুত্তং. কম্মজতেজস্স বলৰভাৰো উল়ারপুঞ্ঞনিব্বত্তত্তা, উল়ারগরুসিনিদ্ধসুধাহারজীরণতো চ. করজকাযস্স মন্দভাৰো মুদুসুখুমালভাৰতো. তেনেৰ হি ভগৰা ইন্দসালগুহাযং পকতিপথৰিযং সণ্ঠাতুং অসক্কোন্তং সক্কং দেৰরাজানং ‘‘ওল়ারিকং কাযং অধিট্ঠেহী’’তি আহ. তেসন্তি মনুস্সানং. ৰত্থুন্তি করজকাযং. কেচীতি অভযগিরিৰাসিনো.

৪৭. মনেনাতি ইস্সাপকতত্তা পদুট্ঠেন মনসা. উসূযাৰসেন মনসোৰ পদোসো মনোপদোসো, সো এতেসং অত্থি ৰিনাসহেতুভূতোতি মনোপদোসিকাতি এৰং ৰা এত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. অকুদ্ধো রক্খতীতি কুদ্ধস্স সো কোধো ইতরস্মিং অকুজ্ঝন্তে অনুপাদানো একৰারমেৰ উপ্পত্তিযা অনাসেৰনো চাৰেতুং ন সক্কোতি উদকন্তং পত্ৰা অগ্গি ৰিয নিব্বাযতি, তস্মা অকুদ্ধো তং চৰনতো রক্খতি, উভোসু পন কুদ্ধেসু ভিয্যো ভিয্যো অঞ্ঞমঞ্ঞম্হি পরিৰড্ঢনৰসেন তিখিণসমুদাচারো নিস্সযদহনরসো কোধো উপ্পজ্জমানো হদযৰত্থুং নিদহন্তো অচ্চন্তসুখুমালকরজকাযং ৰিনাসেতি, ততো সকলোপি অত্তভাৰো অন্তরধাযতি. তেনাহ ‘‘উভোসু পনা’’তিআদি. তথা চাহ ভগৰা ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞং পদুট্ঠচিত্তা কিলন্তকাযা…পে… চৰন্তী’’তি. ধম্মতাতি ধম্মনিযামো. সো চ তেসং করজকাযস্স মন্দতায, তথাউপ্পজ্জনককোধস্স চ বলৰতায ঠানসো চৰনং, তেসং রূপারূপধম্মানং সভাৰোতি অধিপ্পাযো.

৪৯. চক্খাদীনং ভেদং পস্সতীতি ৰিরোধিপচ্চযসন্নিপাতে ৰিকারাপত্তিদস্সনতো, অন্তে চ অদস্সনূপগমনতো ৰিনাসং পস্সতি ওল়ারিকত্তা রূপধম্মভেদস্স. পচ্চযং দত্ৰাতি অনন্তরপচ্চযাদিৰসেন পচ্চযো হুত্ৰা. ‘‘বলৰতর’’ন্তি চিত্তস্স লহুতরং ভেদং সন্ধায ৰুত্তং. তথা হি একস্মিং রূপে ধরন্তেযেৰ সোল়স চিত্তানি ভিজ্জন্তি. ভেদং ন পস্সতীতি খণে খণে ভিজ্জন্তম্পি চিত্তং পরস্স অনন্তরপচ্চযভাৰেনেৰ ভিজ্জতীতি পুরিমচিত্তস্স অভাৰং পটিচ্ছাদেত্ৰা ৰিয পচ্ছিমচিত্তস্স উপ্পত্তিতো ভাৰপক্খো বলৰতরো পাকটো চ হোতি, ন অভাৰপক্খোতি চিত্তস্স ৰিনাসং ন পস্সতি, অযঞ্চ অত্থো অলাতচক্কদস্সনেন সুপাকটো ৰিঞ্ঞাযতি. যস্মা পন তক্কীৰাদী নানত্তনযস্স দূরতরতায একত্তনযস্সপি মিচ্ছাগহিতত্তা ‘‘যদেৰিদং ৰিঞ্ঞাণং সব্বদাপি একরূপেন পৰত্ততি, অযমেৰ অত্তা নিচ্চো’’তিআদিনা অভিনিৰেসং জনেতি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘সো তং অপস্সন্তো’’তিআদি.