দিট্ঠিগতিকাধিট্ঠানৰট্টকথাৰণ্ণনা
১৪৪. হেট্ঠা তীসুপি ৰারেসু অধিকতত্তা, উপরি চ ‘‘পটিসংৰেদেন্তী’’তি ৰক্খমানত্তা ৰেদযিতমেত্থ পধানন্তি আহ ‘‘সব্বদিট্ঠিৰেদযিতানি সম্পিণ্ডেতী’’তি. সম্পিণ্ডেতীতি চ ‘‘যেপি তে’’তি তত্থ তত্থ আগতস্স পি-সদ্দস্স অত্থং দস্সেতি. ৰেদযিতস্স ফস্সে পক্খিপনং ফস্সপচ্চযতাদস্সনমেৰ ‘‘ছহি অজ্ঝত্তিকাযতনেহি ছল়ারম্মণপটিসংৰেদনং একন্ততো ছফস্সহেতুকমেৰা’’তি. সঞ্জাযন্তি এত্থাতি অধিকরণত্থো সঞ্জাতি-সদ্দোতি আহ ‘‘সঞ্জাতিট্ঠানে’’তি. এৰং সমোসরণসদ্দোপি দট্ঠব্বো. আযততি এত্থ ফলং তদাযত্তৰুত্তিতায, আযভূতং ৰা অত্তনো ফলং তনোতি পৰত্তেতীতি আযতনং, কারণং. রুক্খগচ্ছসমূহে অরঞ্ঞৰোহারো অরঞ্ঞমেৰ অরঞ্ঞাযতনন্তি আহ ‘‘পণ্ণত্তিমত্তে’’তি. অত্থত্তযেপীতি পি-সদ্দেন অৰুত্তত্থসম্পিণ্ডনং দট্ঠব্বং, তেন আকারনিৰাসাধিট্ঠানত্থে সঙ্গণ্হাতি. হিরঞ্ঞাযতনং সুৰণ্ণাযতনং, ৰাসুদেৰাযতনং কম্মাযতনন্তি আদীসু আকরনিৰাসাধিট্ঠানেসু আযতনসদ্দো. চক্খাদীসু চ ফস্সাদযো আকিণ্ণা, তানি চ নেসং নিৰাসো, অধিট্ঠানঞ্চ নিস্সযপচ্চযভাৰতোতি. তিণ্ণম্পি ৰিসযিন্দ্রিযৰিঞ্ঞাণানং সঙ্গতিভাৰেন গহেতব্বো ফস্সোতি ‘‘সঙ্গতী’’তি ৰুত্তো. তথা হি সো ‘‘সন্নিপাতপচ্চুপট্ঠানো’’তি ৰুচ্চতি. ইমিনা নযেনাতি ৰিজ্জমানেসুপি অঞ্ঞেসু সম্পযুত্তধম্মেসু যথা ‘‘চক্খুঞ্চ…পে… ফস্সো’’তি (ম. নি. ১.২০৪; ম. নি. ৩.৪২১, ৪২৫, ৪২৬; সং. নি. ২.৪৩-৪৫; সং. নি. ৪.৬০; কথা. ৪৬৫) এতস্মিং সুত্তে ৰেদনায পধানকারণভাৰদস্সনত্থং ফস্সসীসেন দেসনা কতা, এৰমিধাপি ব্রহ্মজালে ‘‘ফস্সপচ্চযা ৰেদনা’’তিআদিনা ফস্সং আদিং কত্ৰা অপরন্তপটিচ্চসমুপ্পাদদীপনেন পচ্চযপরম্পরং দস্সেতুং ‘‘ফস্সাযতনেহি ফুস্স ফুস্সা’’তি ফস্সমুখেন ৰুত্তং.
ফস্সো অরূপধম্মোপি সমানো একদেসেন আরম্মণে অনল্লীযমানোপি ফুসনাকারেন পৰত্ততি ফুসন্তো ৰিয হোতীতি আহ ‘‘ফস্সোৰ তং তং আরম্মণং ফুসতী’’তি, যেন সো ‘‘ফুসনলক্খণো, সঙ্ঘট্টনরসো’’তি চ ৰুচ্চতি. ‘‘ফস্সাযতনেহি ফুস্স ফুস্সা’’তি অফুসনকিচ্চানিপি আযতনানি ‘‘মঞ্চা ঘোসন্তী’’তিআদীসু ৰিয নিস্সিতৰোহারেন ফুসনকিচ্চানি কত্ৰা দস্সিতানীতি আহ ‘‘ফস্সে উপনিক্খিপিত্ৰা’’তি, ফস্সগতিকানি কত্ৰা ফস্সূপচারং আরোপেত্ৰাতি অত্থো. উপচারো হি নাম ৰোহারমত্তং, ন তেন অত্থসিদ্ধি হোতীতি আহ ‘‘তস্মা’’তিআদি.
অত্তনো পচ্চযভূতানং ছন্নং ফস্সানং ৰসেন চক্খুসম্ফস্সজা যাৰ মনোসম্ফস্সজাতি সঙ্খেপতো ছব্বিধা ৰেদনা, ৰিত্থারতো পন অট্ঠসতপরিযাযেন অট্ঠসতভেদা. রূপতণ্হাদিভেদাযাতি রূপতণ্হা যাৰ ধম্মতণ্হাতি সঙ্খেপতো ছপ্পভেদায, ৰিত্থারতো অট্ঠসতভেদায. উপনিস্সযকোটিযাতি উপনিস্সযসীসেন. কস্মা পনেত্থ উপনিস্সযপচ্চযোৰ উদ্ধটো, ননু সুখা ৰেদনা, অদুক্খমসুখা ৰেদনা চ তণ্হায আরম্মণমত্তআরম্মণাধিপতিআরম্মণূপনিস্সযপকতূপনিস্সযৰসেন চতুধা পচ্চযো, দুক্খা চ আরম্মণমত্তপকতূপনিস্সযৰসেন দ্ৰিধাতি? সচ্চমেতং, উপনিস্সযে এৰ পন তং সব্বং অন্তোগধং. যুত্তং তাৰ আরম্মণূপনিস্সযস্স উপনিস্সযসামঞ্ঞতো উপনিস্সযেন সঙ্গহো, আরম্মণমত্তআরম্মণাধিপতীনং পন কথন্তি? তেসম্পি আরম্মণসামঞ্ঞতো আরম্মণূপনিস্সযেন সঙ্গহোৰ কতো, ন পকতূপনিস্সযেনাতি দট্ঠব্বং. এতদত্থমেৰেত্থ ‘‘উপনিস্সযকোটিযা’’তি ৰুত্তং, ন ‘‘উপনিস্সযেনা’’তি.
চতুব্বিধস্সাতি কামুপাদানং যাৰ অত্তৰাদুপাদানন্তি চতুব্বিধস্স. ননু চ তণ্হাৰ কামুপাদানন্তি? সচ্চমেতং. তত্থ দুব্বলা তণ্হা তণ্হাৰ, বলৰতী তণ্হা কামুপাদানং. অথ ৰা অপ্পত্তৰিসযপত্থনা তণ্হা তমসি চোরানং করপসারণং ৰিয. সম্পত্তৰিসযগ্গহণং উপাদানং, চোরানং করপ্পত্তধনগ্গহণং ৰিয. অপ্পিচ্ছতাপটিপক্খা তণ্হা, সন্তোসপটিপক্খা উপাদানং. পরিযেসনদুক্খমূলং তণ্হা, আরক্খদুক্খমূলং উপাদানন্তি অযমেতেসং ৰিসেসো. উপাদানস্সাতি অসহজাতস্স উপাদানস্স উপনিস্সযকোটিযা, ইতরস্স সহজাতকোটিযাতি দট্ঠব্বং. তত্থ অনন্তরস্স অনন্তরসমনন্তরঅনন্তরূপনিস্সযনত্থিৰিগতাসেৰনপচ্চযেহি, অনানন্তরস্স উপনিস্সযেন, আরম্মণভূতা পন আরম্মণাধিপতিআরম্মণূপনিস্সযেহি, আরম্মণমত্তেনেৰ ৰাতি তং সব্বং উপনিস্সযেনেৰ গহেত্ৰা ‘‘উপনিস্সযকোটিযা’’তি ৰুত্তং. যস্মা চ তণ্হায রূপাদীনি অস্সাদেত্ৰা কামেসু পাতব্যতং আপজ্জতি, তস্মা তণ্হা কামুপাদানস্স উপনিস্সযো. তথা রূপাদিভেদেৰ সম্মূল়্হো ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তিআদিনা (দী. নি. ১.১৭১; ম. নি. ১.৪৪৫; ম. নি. ২.৯৪, ৯৫, ২২৫; ম. নি. ৩.৯১, ১১৬, ১৩৬; সং. নি. ৩.২১০; ধ. স. ১২২১; ৰিভ. ৯৩৮) মিচ্ছাদস্সনং, সংসারতো মুচ্চিতুকামো অসুদ্ধিমগ্গে সুদ্ধিমগ্গপরামসনং, খন্ধেসু অত্তত্তনিযগাহভূতং সক্কাযদস্সনং গণ্হাতি, তস্মা ইতরেসম্পি তণ্হা উপনিস্সযোতি দট্ঠব্বং. সহজাতস্স পন সহজাতঅঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযসম্পযুত্তঅত্থিঅৰিগতহেতুৰসেন তণ্হা পচ্চযো হোতি. তং সব্বং সন্ধায ‘‘সহজাতকোটিযা’’তি ৰুত্তং.
তথাতি উপনিস্সযকোটিযা চেৰ সহজাতকোটিযা চাতি অত্থো. ভৰস্সাতি কম্মভৰস্স চেৰ উপপত্তিভৰস্স চ. তত্থ চেতনাদিসঙ্খা তং সব্বং ভৰগামিকম্মং কম্মভৰো, কামভৰাদিকো নৰৰিধো উপপত্তিভৰো, তেসং উপপত্তিভৰস্স চতুব্বিধম্পি উপাদানং উপপত্তিভৰকারণকম্মভৰকারণভাৰতো, তস্স চ সহাযভাৰূপগমনতো পকতূপনিস্সযৰসেন পচ্চযো হোতি. কম্মারম্মণকরণকালে পন কম্মসহজাতকামুপাদানং উপপত্তিভৰস্স আরম্মণপচ্চযেন পচ্চযো হোতি. কম্মভৰস্স পন সহজাতস্স সহজাতং উপাদানং সহজাতঅঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযসম্পযুত্তঅত্থিঅৰিগতৰসেন চেৰ হেতুমগ্গৰসেন চ অনেকধা পচ্চযো হোতি, অসহজাতস্স অনন্তরসমনন্তরঅনন্তরূপনিস্সযনত্থিৰিগতাসেৰনৰসেন, ইতরস্স পকতূপনিস্সযৰসেন, সম্মসনাদিকালেসু আরম্মণৰসেন চ পচ্চযো হোতি. তত্থ অনন্তরাদিকে উপনিস্সযপচ্চযে, সহজাতাদিকে সহজাতপচ্চযে পক্খিপিত্ৰা ৰুত্তং ‘‘উপনিস্সযকোটিযা চেৰ সহজাতকোটিযা চা’’তি.
ভৰো জাতিযাতি এত্থ ভৰোতি কম্মভৰো অধিপ্পেতো. সো হি জাতিযা পচ্চযো, ন উপপত্তিভৰো. উপপত্তিভৰো হি পঠমাভিনিব্বত্তা খন্ধা জাতিযেৰ. তেন ৰুত্তং ‘‘জাতীতি পনেত্থ সৰিকারা পঞ্চক্খন্ধা দট্ঠব্বা’’তি. সৰিকারাতি চ নিব্বত্তিৰিকারেন সৰিকারা, তে চ অত্থতো উপপত্তিভৰোযেৰ. ন হি তদেৰ তস্স কারণং ভৰিতুং যুত্তন্তি. কম্মভৰো চ উপপত্তিভৰস্স কম্মপচ্চযেন চেৰ উপনিস্সযপচ্চযেন চ পচ্চযো হোতীতি আহ ‘‘ভৰো জাতিযা উপনিস্সযকোটিযা পচ্চযো’’তি.
যস্মা চ সতি জাতিযা জরামরণং, জরামরণাদিনা ফুট্ঠস্স বালস্স সোকাদযো চ সম্ভৰন্তি, নাসতি, তস্মা ‘‘জাতি…পে… পচ্চযো হোতী’’তি ৰুত্তং. সহজাতূপনিস্সযসীসেন পচ্চযৰিচারণায দস্সিতত্তা, অঙ্গৰিচারণায চ অনামট্ঠত্তা আহ ‘‘অযমেত্থ সঙ্খেপো’’তি. মহাৰিসযত্তা পটিচ্চসমুপ্পাদৰিচারণায সা নিরৰসেসা কুতো লদ্ধব্বাতি আহ ‘‘ৰিত্থারতো’’তিআদি. একদেসেন চেত্থ কথিতস্স পটিচ্চসমুপ্পাদস্স তথা কথনে সদ্ধিং উদাহরণেন কারণং দস্সেন্তো ‘‘ভগৰা হী’’তিআদিমাহ. তত্থ কোটি ন পঞ্ঞাযতীতি অসুকস্স নাম সম্মাসম্বুদ্ধস্স, চক্কৰত্তিনো ৰা কালে অৰিজ্জা উপ্পন্না, ন ততো পুব্বেতি অৰিজ্জায আদিমরিযাদা অপ্পটিহতস্স মম সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্সাপি ন পঞ্ঞাযতি অৰিজ্জমানত্তাযেৰাতি অত্থো. অযং পচ্চযো ইদপ্পচ্চযো, তস্মা ইদপ্পচ্চযা, ইমস্মা কারণা আসৰপচ্চযাতি অত্থো. ভৰতণ্হাযাতি ভৰসংযোজনভূতায তণ্হায. ভৰদিট্ঠিযাতি সস্সতদিট্ঠিযা. ‘‘ইতো এত্থ এত্তো ইধা’’তি অপরিযন্তং অপরাপরুপ্পত্তিং দস্সেতি.