সঞ্ঞীৰাদৰণ্ণনা

৭৫. উদ্ধমাঘাতনাতি পৰত্তো ৰাদো উদ্ধমাঘাতনো, সো এতেসং অত্থীতি উদ্ধমাঘাতনিকা. যস্মা পন তে দিট্ঠিগতিকা ‘‘উদ্ধং মরণা অত্তা নিব্বিকারো’’তি ৰদন্তি, তস্মা ‘‘উদ্ধমাঘাতনা অত্তানং ৰদন্তীতি উদ্ধমাঘাতনিকা’’তি ৰুত্তং. সঞ্ঞীৰাদো এতেসং অত্থীতি সঞ্ঞীৰাদা ‘‘বুদ্ধং অস্স অত্থীতি বুদ্ধো’’তি যথা. অথ ৰা সঞ্ঞীতি পৰত্তো ৰাদো সঞ্ঞী সহচরণনযেন, সঞ্ঞী ৰাদো এতেসন্তি সঞ্ঞীৰাদা.

৭৬-৭৭. রূপী অত্তাতি এত্থ ননু রূপৰিনিমুত্তেন অত্তনা ভৰিতব্বং সঞ্ঞায ৰিয রূপস্সপি অত্তনিযত্তা. ন হি ‘‘সঞ্ঞী অত্তা’’তি এত্থ সঞ্ঞা অত্তা. তেনেৰ হি ‘‘তত্থ পৰত্তসঞ্ঞঞ্চস্স সঞ্ঞাতি গহেত্ৰা’’তি ৰুত্তং. এৰং সতি কস্মা কসিণরূপং ‘‘অত্তা’’তি গহেত্ৰা ৰুত্তন্তি? ন খো পনেতং এৰং দট্ঠব্বং ‘‘রূপং অস্স অত্থীতি রূপী’’তি, অথ খো ‘‘রুপ্পনসীলো রূপী’’তি. রুপ্পনঞ্চেত্থ রূপসরিক্খতায কসিণরূপস্স ৰড্ঢিতাৰড্ঢিতকালৰসেন ৰিসেসাপত্তি, সা চ ‘‘নত্থী’’তি ন সক্কা ৰত্তুং পরিত্তৰিপুলতাদিৰিসেসসব্ভাৰতো. যদি এৰং ইমস্স ৰাদস্স সস্সতদিট্ঠিসঙ্গহো ন যুজ্জতীতি? নো ন যুজ্জতি কাযভেদতো উদ্ধং অত্তনো নিব্বিকারতায তেন অধিপ্পেতত্তা. তথা হি ৰুত্তং ‘‘অরোগো পরং মরণা’’তি. অথ ৰা ‘‘রূপং অস্স অত্থীতি রূপী’’তি ৰুচ্চমানেপি ন দোসো. কপ্পনাসিদ্ধেনপি হি ভেদেন অভেদস্সাপি নিদ্দেসদস্সনতো, যথা ‘‘সিলাপুত্তকস্স সরীর’’ন্তি. রুপ্পনং ৰা রূপসভাৰো রূপং, তং এতস্স অত্থীতি রূপী, অত্তা ‘‘রূপিনো ধম্মা’’তিআদীসু (ধ. স. দুকমাতিকা ১১) ৰিয. এৰঞ্চ কত্ৰা রূপসভাৰত্তা অত্তনো ‘‘রূপী অত্তা’’তি ৰচনং ঞাযাগতমেৰাতি ‘‘কসিণরূপং ‘অত্তা’তি গহেত্ৰা’’তি ৰুত্তং. নিযতৰাদিতায কম্মফলপটিক্খেপতো নত্থি আজীৰকেসু ঝানসমাপত্তিলাভোতি আহ ‘‘আজীৰকাদযো ৰিয তক্কমত্তেনেৰ ৰা রূপী অত্তা’’তি. তথা হি কণ্হাভিজাতিআদীসু ছল়াভিজাতীসু অঞ্ঞতরং অত্তানং একচ্চে আজীৰকা পটিজানন্তি. নত্থি এতস্স রোগো ভঙ্গোতি অরোগোতি অরোগ-সদ্দস্স নিচ্চপরিযাযতা ৰেদিতব্বা, রোগরহিততাসীসেন ৰা নিব্বিকারতায নিচ্চতং পটিজানাতি দিট্ঠিগতিকোতি আহ ‘‘অরোগোতি নিচ্চো’’তি.

কসিণুগ্ঘাটিমাকাসপঠমারুপ্পৰিঞ্ঞাণনত্থিভাৰআকিঞ্চঞ্ঞাযতনানি অরূপসমাপত্তিনিমিত্তং নিম্বপণ্ণে তিত্তকরসো ৰিয সরীরপরিমাণো অরূপী অত্তা তত্থ তিট্ঠতীতি নিগণ্ঠাতি আহ ‘‘নিগণ্ঠাদযো ৰিযা’’তি. মিস্সকগাহৰসেনাতি রূপারূপসমাপত্তীনং নিমিত্তানি একজ্ঝং কত্ৰা ‘‘একো অত্তা’’তি, তত্থ পৰত্তসঞ্ঞঞ্চস্স ‘‘সঞ্ঞা’’তি গহণৰসেন. অযঞ্হি দিট্ঠিগতিকো রূপারূপসমাপত্তিলাভিতায তন্নিমিত্তং রূপভাৰেন অরূপভাৰেন চ অত্তা উপতিট্ঠতি, তস্মা ‘‘রূপী চ অরূপী চা’’তি অভিনিৰেসং জনেসি অজ্ঝত্তৰাদিনো ৰিয, তক্কমত্তেনেৰ ৰা রূপারূপধম্মানং মিস্সকগ্গহণৰসেন ‘‘রূপী অরূপী চ অত্তা হোতী’’তি.

তক্কগাহেনেৰাতি সঙ্খারাৰসেসসুখুমভাৰপ্পত্তধম্মা ৰিয অচ্চন্তসুখুমভাৰপ্পত্তিযা সকিচ্চসাধনাসমত্থতায থম্ভকুট্টহত্থপাদাদিসঙ্ঘাতো ৰিয নেৰ রূপী, রূপসভাৰানতিৰত্তনতো ন অরূপীতি এৰং পৰত্ততক্কগাহেন. অথ ৰা অন্তানন্তিকচতুক্কৰাদে ৰিয অঞ্ঞমঞ্ঞপটিক্খেপৰসেন অত্থো ৰেদিতব্বো. কেৰলং পন তত্থ দেসকালভেদৰসেন ততিযচতুত্থৰাদা দস্সিতা, ইধ কালৰত্থুভেদৰসেনাতি অযমেৰ ৰিসেসোতি. কালভেদৰসেন চেত্থ ততিযৰাদস্স পৰত্তি রূপারূপনিমিত্তানং সহ অনুপট্ঠানতো. চতুত্থৰাদস্স পন ৰত্থুভেদৰসেন পৰত্তি রূপারূপধম্মানং সমূহতো ‘‘একো অত্তা’’তি তক্কনৰসেনাতি তত্থ ৰুত্তনযানুসারেন ৰেদিতব্বং.

দুতিযচতুক্কে যং ৰত্তব্বং, তং ‘‘অমতি গচ্ছতি এত্থ ভাৰো ওসান’’ন্তিআদিনা অন্তানন্তিকৰাদে ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বং.

যদিপি অট্ঠসমাপত্তিলাভিনো দিট্ঠিগতিকস্স ৰসেন সমাপত্তিভেদেন সঞ্ঞাভেদসম্ভৰতো ‘‘নানত্তসঞ্ঞী অত্তা’’তি অযম্পি ৰাদো সমাপন্নকৰসেন লব্ভতি. তথাপি সমাপত্তিযং একরূপেনেৰ সঞ্ঞায উপট্ঠানতো সমাপন্নকৰসেন ‘‘একত্তসঞ্ঞী’’তি আহ. তেনেৰেত্থ সমাপন্নকগ্গহণং কতং. একসমাপত্তিলাভিনো এৰ ৰা ৰসেন অত্থো ৰেদিতব্বো. সমাপত্তিভেদেন সঞ্ঞাভেদসম্ভৰেপি বহিদ্ধা পুথুত্তারম্মণে সঞ্ঞানানত্তেন ওল়ারিকেন নানত্তসঞ্ঞিতং দস্সেতুং ‘‘অসমাপন্নকৰসেন নানত্তসঞ্ঞী’’তি ৰুত্তং. ‘‘পরিত্তকসিণৰসেন পরিত্তসঞ্ঞী’’তি ইমিনা সতিপি সঞ্ঞাৰিনিমুত্তে ধম্মে ‘‘সঞ্ঞাযেৰ অত্তা’’তি ৰদতীতি দস্সিতং হোতি. কসিণগ্গহণঞ্চেত্থ সঞ্ঞায ৰিসযদস্সনং, এৰং ৰিপুলকসিণৰসেনাতি এত্থাপি অত্থো ৰেদিতব্বো. এৰঞ্চ কত্ৰা অন্তানন্তিকৰাদে, ইধ চ অন্তানন্তিকচতুক্কে পঠমদুতিযৰাদেহি ইমেসং দ্ৰিন্নং ৰাদানং ৰিসেসো সিদ্ধো হোতি, অঞ্ঞথা ৰুত্তপ্পকারেসু ৰাদেসু পুব্বন্তাপরন্তকপ্পনভেদেন সতিপি কেহিচি ৰিসেসে কেহিচি নত্থি যেৰাতি. অথ ৰা ‘‘অঙ্গুট্ঠপ্পমাণো অত্তা, যৰপ্পমাণো, অণুমত্তো ৰা অত্তা’’তি আদিদস্সনৰসেন পরিত্তো সঞ্ঞী চাতি পরিত্তসঞ্ঞী, কপিলকণাদাদযো ৰিয অত্তনো সব্বগতভাৰপটিজাননৰসেন অপ্পমাণো সঞ্ঞী চাতি অপ্পমাণসঞ্ঞীতি এৰম্পেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

দিব্বচক্খুপরিভণ্ডতায যথাকম্মূপগঞাণস্স দিব্বচক্খুপভাৰজনিতেন যথাকম্মূপগঞাণেন দিস্সমানাপি সত্তানং সুখাদিসমঙ্গিতা দিব্বচক্খুনাৰ দিট্ঠা হোতীতি আহ ‘‘দিব্বেন চক্খুনা’’তিআদি. ননু চ ‘‘একন্তসুখী অত্তা’’তিআদিৰাদানং অপরন্তদিট্ঠিভাৰতো ‘‘নিব্বত্তমানং দিস্ৰা’’তি ৰচনং অনুপন্নন্তি? নানুপপন্নং, অনাগতস্স একন্তসুখিভাৰাদিকস্স পকপ্পনং পচ্চুপ্পন্নায নিব্বত্তিযা দস্সনেন অধিপ্পেতন্তি. তেনেৰাহ ‘‘নিব্বত্তমানং দিস্ৰা ‘একন্তসুখী’তি গণ্হাতী’’তি. এত্থ চ তস্সং তস্সং ভূমিযং বহুলং সুখাদিসহিতধম্মপ্পৰত্তিদস্সনেন তেসং ‘‘একন্তসুখী’’তি গাহো দট্ঠব্বো. অথ ৰা হত্থিদস্সকঅন্ধা ৰিয দিট্ঠিগতিকা যং যদেৰ পস্সন্তি, তং তদেৰ অভিনিৰিস্স ৰোহরন্তীতি ন এত্থ যুত্তি মগ্গিতব্বা.