১. দুক্খসচ্চনিদ্দেসো

জাতিনিদ্দেসৰণ্ণনা

১৯০. তত্থ …পে… অযং মাতিকাতি নিদ্দেসৰারআদিম্হি ৰুত্তে জাতিআদিনিদ্দেসে তেসং জাতিআদীনং নিদ্দেসৰসেন দুক্খস্স অরিযসচ্চস্স কথনত্থায, তেসু ৰা জাতিআদীসু তেসঞ্চ দুক্খট্ঠে ৰেদিতব্বে জাতিআদীনং নিদ্দেসৰসেন দুক্খস্স অরিযসচ্চস্স কথনত্থায দুক্খদুক্খন্তিআদিকা দুক্খমাতিকা ৰেদিতব্বাতি অত্থো. অথ ৰা তত্থাতি তস্মিং নিদ্দেসৰারে. ‘‘জাতিপি দুক্খা…পে… সংখিত্তেন পঞ্চুপাদানক্খন্ধা দুক্খা’’তি অযং দুক্খস্স অরিযসচ্চস্স কথনত্থায মাতিকাতি যথাদস্সিতস্স জাতিআদিনিদ্দেসস্স মাতিকাভাৰং দীপেতি. তং দীপেত্ৰা পুন যস্মিং পদদ্ৰযে ঠত্ৰা দুক্খং অরিযসচ্চং কথেতব্বং, তস্স নিদ্ধারণত্থং সব্বং দুক্খং সঙ্কড্ঢেন্তো আহ ‘‘ইদঞ্হি দুক্খং নামা’’তিআদি.

সভাৰতোতি দুক্খৰেদযিতসভাৰতো. নামতোতি তেনেৰ সভাৰেন লদ্ধনামতো. তেন ন অঞ্ঞেন পরিযাযেন ইদং দুক্খং নাম, অথ খো দুক্খত্তাযেৰাতি সভাৰেন নামং ৰিসেসেতি. অথ ৰা নামতোতি উদযব্বযৰন্ততায লদ্ধনামতো. যথা অঞ্ঞে উদযব্বযৰন্তো ধম্মা ন সভাৰতো দুক্খা, ন এৰং ইদং, অথ খো সভাৰতো দুক্খা, ভূতমেৰেদং দুক্খন্তি পুরিমেন দুক্খ-সদ্দেন পচ্ছিমং ৰিসেসেতি. ৰিপরিণামৰন্ততায সুখং অনিট্ঠমেৰ হোতীতি দুক্খং নাম জাতং. তেনেৰাহ ‘‘দুক্খুপ্পত্তিহেতুতো’’তি. কণ্ণসূলাদীহি অভিভূতস্স নিত্থুননাদীহি দুক্খাভিভূততায ৰিঞ্ঞাযমানাযপি কিং তৰ রুজ্জতীতি পুচ্ছিত্ৰাৰ কণ্ণসূলাদিদুক্খং জানিতব্বং হোতীতি পটিচ্ছন্নদুক্খতা তস্স ৰুত্তা. উপক্কমস্স চ পাকটভাৰতোতি কারণাৰসেন দুক্খৰিসেসস্স পাকটভাৰং দস্সেতি.

সভাৰং মুঞ্চিত্ৰা পকারন্তরেন দুক্খন্তি ৰুচ্চমানং পরিযাযদুক্খং. কথেতব্বত্তা পটিঞ্ঞাতং যথা কথেতব্বং, তংপকারদস্সনত্থং ‘‘অরিযসচ্চঞ্চ নামেত’’ন্তিআদিমাহ. সঙ্খেপো সামঞ্ঞং, সামঞ্ঞঞ্চ ৰিসেসে অন্তোকরিত্ৰা পৰত্ততীতি তত্থ উভযথাপি কথেতুং ৰট্টতি. ৰিত্থারো পন ৰিসেসো জাতিআদিকো, ৰিসেসো চ ৰিসেসন্তরনিৰত্তকোতি জাতিআদীসু জরাদীনং সঙ্খিপনং ন সক্কা কাতুন্তি তত্থ ৰিত্থারেনেৰ কথেতব্বং.

১৯১. ‘‘অপরস্স অপরস্সা’’তি দীপনং অপরত্থদীপনং. সামিঅত্থেপি হি অপরত্থ-সদ্দো সিজ্ঝতীতি. তেসং তেসন্তি ৰা সামিৰসেন ৰুত্তং অত্থং ভুম্মৰসেন ৰত্তুকামতায আহ ‘‘অপরত্থদীপন’’ন্তি, অপরস্মিং অপরস্মিং দীপনন্তি অত্থো. অপরস্স অপরস্স ৰা জাতিসঙ্খাতস্স অত্থস্স দীপনং অপরত্থদীপনং. পঞ্চগতিৰসেন একেকাযপি গতিযা খত্তিযাদিভুম্মদেৰাদিহত্থিআদিজাতিৰসেন চাতি গতিজাতিৰসেন.

তিণাকারো তিণজাতি, সো চ উপাদাপঞ্ঞত্তীতি ‘‘পঞ্ঞত্তিয’’ন্তি আহ. তদুপাদাযাতি তং পঠমং ৰিঞ্ঞাণং উপাদায অযং জাতি, নাস্স কুতোচি নিগ্গমনং উপাদায. যস্মা চ এৰং, তস্মা সাৰস্স জাতি পঠমৰিঞ্ঞাণসঙ্খাতাতি অত্থো. অথ ৰা তদুপাদায সজাতোতি ৰুচ্চতীতি সাৰস্স জাতি পঠমৰিঞ্ঞাণসঙ্খাতাতি অত্থো. ৰিঞ্ঞাণমুখেন চ পঞ্চপি খন্ধা ৰুত্তা হোন্তীতি ‘‘পটিসন্ধিয’’ন্তি আহ. অরিযভাৰকরণত্তা অরিযসীলন্তি পাতিমোক্খসংৰরো ৰুচ্চতি. জাতিআদীনিপি লক্খণানি ধম্মানং আকারৰিকারাতি কত্ৰা সহুপ্পাদকা সহৰিকারকাতি ৰুত্তা. জাযনট্ঠেনাতিআদি আযতনৰসেন যোনিৰসেন চ দ্ৰীহি দ্ৰীহি পদেহি সব্বসত্তে পরিযাদিযিত্ৰা জাতিং দস্সেতুং ৰুত্তং. পুরিমনযে পন একেকেনেৰ পদেন সব্বসত্তে পরিযাদিযিত্ৰা জাতি দস্সিতাতি অযং ৰিসেসো. কেচি পন ‘‘পুরিমনযে কত্তুনিদ্দেসো, পচ্ছিমনযে ভাৰনিদ্দেসো কতো’’তি ৰদন্তি, ‘‘তেসং তেসং সত্তানং জাতী’’তি পন কত্তরি সামিনিদ্দেসস্স কতত্তা উভযত্থাপি ভাৰনিদ্দেসোৰ যুত্তো. সম্পুণ্ণা জাতি সঞ্জাতি. পাকটা নিব্বত্তি অভিনিব্বত্তি. ‘‘তেসং তেসং সত্তানং…পে… অভিনিব্বত্তী’’তি সত্তৰসেন পৰত্তত্তা সম্মুতিকথা.

তত্র তত্রাতি একচতুৰোকারভৰেসু দ্ৰিন্নং দ্ৰিন্নং, সেসে রূপধাতুযং পটিসন্ধিক্খণে উপ্পজ্জমানানং পঞ্চন্নং, কামধাতুযং ৰিকলাৰিকলিন্দ্রিযানং ৰসেন সত্তন্নং নৰন্নং দসন্নং পুন দসন্নং একাদসন্নঞ্চ আযতনানং ৰসেন সঙ্গহো ৰেদিতব্বো. একভৰপরিযাপন্নস্স খন্ধসন্তানস্স পঠমাভিনিব্বত্তিভূতা পটিসন্ধিক্খন্ধাতি আহ ‘‘পঠমাভিনিব্বত্তিলক্খণা’’তি. তমেৰ সন্তানং নিয্যাতেন্তং ৰিয ‘‘হন্দ গণ্হথা’’তি পটিচ্ছাপেন্তং ৰিয পৰত্ততীতি নিয্যাতনরসা. সন্ততিযা এৰ উম্মুজ্জনং হুত্ৰা গয্হতীতি উম্মুজ্জনপচ্চুপট্ঠানা. দুক্খরাসিস্স ৰিচিত্ততা দুক্খৰিচিত্ততা, দুক্খৰিসেসা ৰা তদৰযৰা, তং পচ্চুপট্ঠাপেতি ফলতীতি দুক্খৰিচিত্ততাপচ্চুপট্ঠানা.

পরিযাযনিপ্পরিযাযদুক্খেসু যং দুক্খং জাতি হোতি, তং দুক্খভাৰোযেৰ তস্সা দুক্খট্ঠো. যদি অক্খানেন পাপুণিতব্বং সিযা, ভগৰা আচিক্খেয্য. ভগৰতাপি –

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, কতমো নু খো মহন্ততরো? যো চাযং মযা পরিত্তো পাণিমত্তো পাসাণো গহিতো, যো চ হিমৰা পব্বতরাজাতি. অপ্পম…পে… গহিতো, হিমৰন্তং পব্বতরাজানং উপনিধায সঙ্খম্পি ন উপেতি, কলভাগম্পি ন উপেতি, উপনিধম্পি ন উপেতি. এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, যং সো পুরিসো তীহি সত্তিসতেহি হঞ্ঞমানো ততোনিদানং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদেতি, তং নেরযিকস্স দুক্খস্স উপনিধায সঙ্খম্পি…পে… উপনিধম্পি ন উপেতী’’তি (ম. নি. ৩.২৫০) –

উপমাৰসেন পকাসিতং আপাযিকদুক্খং. সুখুপ্পত্তিকারণানি সুচীনি উপ্পলাদীনীতি কত্ৰা তত্থ নিব্বত্তিনিৰারণেন জাতিযা দুক্খৰত্থুভাৰং দস্সেতি ‘‘অথ খো’’তিআদিনা. দুক্খুপ্পত্তিকারণে নিব্বত্তনেন গব্ভপরিহরণূপক্কমেন ৰিনা মাতুকুচ্ছিসম্ভৰমেৰ দুক্খং গব্ভোক্কন্তিমূলকং অঞ্ঞানপেক্খত্তা, উপক্কমনিব্বত্তং পন পরিহরণমূলকং ওক্কন্তিমত্তানপেক্খত্তা. অযমেতেসং ৰিসেসো.

অত্তনো অভিমুখং কড্ঢনং আকড্ঢনং, পরিতো সব্বতোভাগেন কড্ঢনং পরিকড্ঢনং. অধো ধুননং ওধুননং, তিরিযং, সব্বতো ৰা ধুননং নিধুননং. তচ্ছেত্ৰা খারপক্খিপনং খারাপটিচ্ছকং.

সকলসরীরন্হাপনং ন্হাপনং, একদেসধোৰনং ধোৰনং, সূরিযাভিমুখপৰত্তনেন আতাপনং, পঞ্চগ্গিতাপেন পরিতাপনং দট্ঠব্বং. সব্বোযেৰ ৰা তাপো দ্ৰিধাপি ৰুত্তো.

কুহিং নু পতিট্ঠং লভেথ, জাতিযা ৰিনা ন তস্স দুক্খস্স পতিট্ঠানং অত্থীতি অত্থো, জাতিযা ৰা ৰিনা সো সত্তো কুহিং নু পতিট্ঠং, কত্থ নু পতিট্ঠন্তো তং দুক্খং লভেথাতি অত্থো. তত্থ তিরচ্ছানেসু কথং দুক্খং ভৰেয্য তহিং তিরচ্ছানেসু জাতিং ৰিনা. ন চস্সাতি ন চে অস্স. ননু নেৰত্থীতি সম্বন্ধো কাতব্বো, ননু আহাতি ৰা. যদতোতি যস্মা নেৰত্থি, তস্মা আহাতি অত্থো.

জরানিদ্দেসৰণ্ণনা

১৯২. জীরণমেৰ জীরণতা, জীরণস্স ৰা আকারো তা-সদ্দেন ৰুত্তো.

যথাপুরে অসল্লক্খেন্তেতি গারৰকরণউপট্ঠানাদীনি অসল্লক্খেন্তে তংনিমিত্তং দোমনস্সং উপ্পজ্জতীতি অত্থো.

সতাদীনন্তি সতিসুতৰীরিযপঞ্ঞাদীনং ৰিপ্পৰাসনিমিত্তং অত্তনা অপসাদেতব্বেহিপি অত্তনো পুত্তদারেহি অপসাদনীযতো. অৰসৰত্তঙ্গপচ্চঙ্গতায সুচিঅসুচিআদিৰিচারণৰিরহেন চ বালকুমারককালো ৰিয জিণ্ণকালো হোতীতি আহ ‘‘ভিয্যো বালত্তপ্পত্তিযা’’তি.

মরণনিদ্দেসৰণ্ণনা

১৯৩. ‘‘কালস্স অন্তকস্স কিরিযা’’তি যা লোকে ৰুচ্চতি, সা চুতি, মরণন্তি অত্থো. চৰনকালোযেৰ ৰা অনতিক্কমনীযত্তা ৰিসেসেন কালোতি ৰুত্তো, তস্স কিরিযা চুতিক্খন্ধানং ভেদপ্পত্তিযেৰ. মচ্চু মরণন্তি এত্থাপি সমাসং অকত্ৰা যো মচ্চু ৰুচ্চতি ভেদো, যঞ্চ মরণং পাণচাগো, ইদং ৰুচ্চতি মরণন্তি ৰিসুং সম্বন্ধো ন ন যুজ্জতি.

যস্স খন্ধভেদস্স পৰত্তত্তা ‘‘তিস্সো মতো, ফুস্সো মতো’’তি ৰোহারো হোতি, সো খন্ধপ্পবন্ধস্স অনুপচ্ছিন্নতায ‘‘সম্মুতিমরণ’’ন্তি ৰুত্তো, পবন্ধসমুচ্ছেদো চ ‘‘সমুচ্ছেদমরণ’’ন্তি. মরণম্পি দুক্খন্তি ইমস্মিং পনত্থে দুক্খসচ্চকথা ৰট্টকথাতি কত্ৰা ‘‘সম্মুতিমরণং অধিপ্পেত’’ন্তি আহ. তস্সেৰ নামন্তি তব্ভাৰতো তদেকদেসভাৰতো চ মরণ-সদ্দবহুত্তে অসম্মোহত্থং ৰুত্তং. চুতিলক্খণন্তি ‘‘চৰনতা’’তি নিদস্সিতচৰনলক্খণমেৰ ৰদতি. সম্পত্তিভৰখন্ধেহি ৰিযোজেতীতি ৰিযোগরসং, ৰিযোগকিরিযাভূততায ৰা ‘‘ৰিযোগরস’’ন্তি ৰুত্তং. সত্তস্স পুরিমভৰতো ৰিপ্পৰাসো হুত্ৰা উপট্ঠাতীতি ৰিপ্পৰাসপচ্চুপট্ঠানং.

মরণন্তিকাতি মরণস্স আসন্না. যদি মরণং ন ভৰিস্সতি, যথাৰুত্তং কাযিকং চেতসিকঞ্চ দুক্খং ন ভৰিস্সতীতি আহ ‘‘দ্ৰিন্নম্পি দুক্খানং ৰত্থুভাৰেনা’’তি.

পাপকম্মাদিনিমিত্তন্তি পাপকম্মনিমিত্তং পাপগতিনিমিত্তঞ্চাতি অত্থো, কম্মম্পি ৰা এত্থ ‘‘নিমিত্ত’’ন্তি ৰুত্তং উপপত্তিনিমিত্তভাৰেন উপট্ঠানতো. তদুপট্ঠানেপি হি ‘‘অকতং ৰত মে কল্যাণ’’ন্তিআদিনা অনপ্পকং দোমনস্সং উপ্পজ্জতীতি. ভদ্দস্সাতি কল্যাণকম্মস্সাতি অত্থো. অৰিসেসতোতি ‘‘সব্বেস’’ন্তি এতেন যোজেতব্বং. সব্বেসন্তি চ যেসং কাযিকং দুক্খং উপ্পজ্জতি, তেযেৰ সব্বে গহিতা ‘‘ৰিতুজ্জমানমম্মান’’ন্তি ৰিসেসিতত্তা. সন্ধীনং বন্ধনানি সন্ধিবন্ধনানি, তেসং ছেদনেন নিব্বত্তং দুক্খং ‘‘সন্ধিবন্ধনচ্ছেদন’’ন্তি ৰুত্তং. আদি-সদ্দো ৰা কারণত্থো, সন্ধিবন্ধনচ্ছেদনমূলকন্তি অত্থো.

অনযব্যসনাপাদনং ৰিযাতি অনযব্যসনাপত্তি ৰিযাতি অত্থো. ৰাল়াদীহি কতে হি অনযব্যসনাপাদনে অন্তোগধা অনযব্যসনাপত্তি এত্থ নিদস্সনন্তি.

সোকনিদ্দেসৰণ্ণনা

১৯৪. সুখকারণং হিতং, তস্স ফলং সুখং. ঞাতিক্খযোতি ভোগাদীহি ঞাতীনং পরিহানি মরণঞ্চ. অযং পন ৰিসেসোতি ভোগব্যসনাদিপদত্থৰিসেসং রোগব্যসনাদীসু সমাসৰিসেসঞ্চ সন্ধাযাহ. ঞাতিভোগা পঞ্ঞত্তিমত্তা তব্বিনাসাৰাতি ইমিনা অধিপ্পাযেন অপরিনিপ্ফন্নতং সন্ধায ‘‘অনিপ্ফন্নানী’’তি আহ. অপরিনিপ্ফন্নতংযেৰ হি সন্ধায ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ২.৪৪৭ আদযো) চ ‘‘দস রূপানি অনিপ্ফন্নানী’’তি ৰুত্তং. রূপকণ্ডৰণ্ণনাযঞ্হি (ধ. স. অট্ঠ. ৯৭৫ পকিণ্ণককথা) নি ‘‘অপরিনিপ্ফন্নানী’’তি ৰুত্তানি. খন্ধৰিভঙ্গে চ নিপ্ফাদেতব্বস্স নিরোধসমাপত্তিআদিকস্স নিপ্ফন্নতা ৰুত্তাতি অসভাৰধম্মস্স চ নিপ্ফন্নতা, নিব্বানস্সেৰ অনিপ্ফন্নতাতি.

ধম্ম-সদ্দো হেতুঅত্থোতি আহ ‘‘দুক্খস্স উপ্পত্তিহেতুনা’’তি. ঝামন্তি দড্ঢং. পুব্বে ৰুত্তলক্খণাদিকা দোমনস্সৰেদনা সোকোতি তস্স পুন লক্খণাদযো ন ৰত্তব্বা সিযুং, তথাপি দোমনস্সৰিসেসত্তা সোকস্স চ ৰিসিট্ঠা লক্খণাদযো ৰত্তব্বাতি ‘‘কিঞ্চাপী’’তিআদিমাহ. ৰিসাররহিতং অন্তো এৰ সঙ্কুচিতং চিন্তনং, সুক্খনং ৰা অন্তোনিজ্ঝানং. পরিনিজ্ঝাযনং দহনং. ঞাতিব্যসনাদিঅনুরূপং সোচনং অনুসোচনং, তং তং ৰা গুণং দোসঞ্চ অনুগন্ত্ৰা সোচনং তপ্পনং অনুসোচনং.

জৰনক্খণেতি মনোদ্ৰারজৰনক্খণে. তথা হি তং দস্সেন্তো ‘‘এত্তকা মে’’তিআদিমাহ. কাযৰিঞ্ঞাণাদিৰীথিযম্পি পন জৰনক্খণে দোমনস্সস্স পচ্চযো হোতি এৰ. তেনেৰ ‘‘জৰনক্খণে চা’’তি আহ. অঞ্ঞথা কাযিকচেতসিকদুক্খানং কাযৰত্থুকমনোদ্ৰারপ্পৰত্তানমেৰ পচ্চযোতি গণ্হেয্য তত্থ ৰিসেসেন কাযিকচেতসিকসদ্দপ্পৰত্তিতো.

তুজ্জতীতি ‘‘তুদতী’’তি ৰত্তব্বে ব্যত্তযৰসেন ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং.

পরিদেৰনিদ্দেসৰণ্ণনা

১৯৫. আদেৰন্তি এতেনাতি আদেৰোতি আদেৰন-সদ্দং কত্ৰা অস্সুৰিমোচনাদিৰিকারং আপজ্জন্তানং তব্বিকারাপত্তিযা সো সদ্দো করণভাৰেন ৰুত্তোতি. ৰীহিপলাপাদযো ৰিয তুচ্ছং ৰচনং পলাপো. গুণদোসে কিত্তেতি বোধেতীতি গুণদোসকিত্তনরসো লালপ্প-সদ্দো. অত্থানত্থে হিরিযিতব্বজনে চ অৰিচারেত্ৰা পুগ্গলস্স সম্ভমভাৰো হুত্ৰা পরিদেৰন-সদ্দো উপট্ঠাতীতি ‘‘সম্ভমপচ্চুপট্ঠানো’’তি ৰুত্তো, সোকৰত্থুঅৰিঘাতেন ৰা সম্ভমো, ন উত্তাসসম্ভমো, সো চ পরিদেৰন-সদ্দেন পাকটো হোতীতি পরিদেৰো ‘‘সম্ভমপচ্চুপট্ঠানো’’তি ৰুত্তো.

সোকাভিভূতো পরিদেৰননিমিত্তং মুট্ঠিপোথনাদীনি করোতি, পরিদেৰননিমিত্তমেৰ চ ঞাতিঅব্ভত্থঙ্গমনাদীনি চিন্তেতীতি পরিদেৰস্স দুক্খদোমনস্সানং ৰত্থুভাৰো ৰুত্তো.

ভিয্যোতি যেন ৰিনা ন হোতি, ততো পরিদেৰসমুট্ঠাপকদোমনস্সতো, পুব্বে ৰুত্তদুক্খতো ৰা ভিয্যো, কণ্ঠোট্ঠতালুআদিসোসজতোপি ৰা ভিয্যোতি অঞ্ঞঞ্চ কাযিকং চেতসিকং তংনিদানদুক্খং সঙ্গণ্হাতি.

দুক্খদোমনস্সনিদ্দেসৰণ্ণনা

১৯৬-৭. কাযিকং দুক্খং কাযিকস্স দুক্খস্স উপনিস্সযপচ্চযোতি ‘‘দুক্খিতস্স দুক্খং উপ্পজ্জতী’’তি ৰুত্তং. এতেন দুক্খেন অভিভূতত্তা নক্খত্তং কীল়িতুং ন লভামীতি বলৰদোমনস্সং উপ্পজ্জতীতি দুক্খস্স দোমনস্সৰত্থুতা হোতি.

অত্তনো পৰত্তিক্খণং সন্ধায ‘‘পীল়েতী’’তি ৰুত্তং কাযিকদুক্খং, তদুপনিস্সযতো ৰা.

আৰট্টন্তীতি পরিৰট্টন্তি. ৰিৰট্টন্তীতি পব্ভারে খিত্তত্থম্ভো ৰিয লুধন্তি. মূলচ্ছিন্নরুক্খো ৰিয ছিন্নপপাতং পপতন্তি, পরিদয্হমানচিত্তা পুরিমদোমনস্সুপনিস্সযৰসেন চিন্তেন্তি, ৰিগতে দোমনস্সে তথাচিন্তনং নত্থীতি.

উপাযাসনিদ্দেসৰণ্ণনা

১৯৮. সব্বৰিসযপ্পটিপত্তিনিৰারণৰসেন সমন্ততো সীদনং সংসীদনং, উট্ঠেতুম্পি অসক্কুণেয্যতাকরণৰসেন অতিবলৰং, ৰিরূপং ৰা সীদনং ৰিসীদনং. অঞ্ঞং ৰিসযং অগন্ত্ৰা ঞাতিব্যসনাদীসু ৰিরূপো আসঙ্গো তত্থেৰ অৰবন্ধতা ব্যাসত্তি. নিত্থুননকরণতো নিত্থুননরসো. ৰিসীদনং ৰিসাদো.

সযং ন দুক্খো দোসত্তা সঙ্খারক্খন্ধপরিযাপন্নধম্মন্তরত্তা ৰা. যে পন দোমনস্সমেৰ উপাযাসোতি ৰদেয্যুং, তে ‘‘উপাযাসো তীহি খন্ধেহি একেনাযতনেন একায ধাতুযা সম্পযুত্তো, একেন খন্ধেন একেনাযতনেন একায ধাতুযা কেহিচি সম্পযুত্তো’’তি (ধাতু. ২৪৯) ইমায পাল়িযা পটিক্খিপিতব্বা. ৰিসাদপ্পত্তিযা সুখদুক্খকারণং অগণযিত্ৰা দুক্খট্ঠানাদীনি করোন্তানং উপাযাসো কাযিকদুক্খস্স ৰত্থু হোতি, ৰিসাদনৰসেনেৰ ঞাতিৰিনাসাদীনি চিন্তেন্তানং দোমনস্সস্স. অত্তনো পৰত্তিক্খণেযেৰ উপাযাসো দোমনস্সসম্পযোগতো চিত্তং পরিদহতি, অৰিপ্ফারিকতাকরণৰসেন কাযং ৰিসাদেতি, তদুভযকরণেনেৰ ততো পরং তংনিমিত্তং কাযিকং চেতসিকঞ্চ অধিমত্তং দুক্খং জনযতীতি দুক্খো ৰুত্তো.

অপ্পিযসম্পযোগনিদ্দেসৰণ্ণনা

১৯৯. ন অপ্পিযন্তীতি ন গমিযন্তি, ন পৰেসীযন্তীতি অত্থো. অনত্থন্তি ব্যসনং, দুক্খং ৰা. অহিতন্তি তস্স হেতুং. দুতিযে অত্থৰিকপ্পে অত্থং ন কামেন্তীতি অনত্থকামাতিআদি অসমত্থসমাসোপি যোজিতো. ‘‘অসূরিযপস্সানি মুখানী’’তিআদীসু ৰিয হি যেন সমাসো, ন তস্সাযং পটিসেধকো অ-কারোতি. যস্মিং কিস্মিঞ্চি নিব্ভযে যোগক্খেম-সদ্দো নিরুল়্হো দুক্খযোগতো খেমত্তা.

সঙ্গতিআদীসু সঙ্খারৰসেন যং লব্ভতি, তং গহেতব্বং. ন হি সঙ্খারানং ঠাননিসজ্জাদযো ভোজনাদিকিচ্চেসু ৰা সহকরণং ৰিজ্জতীতি পচ্ছিমদ্ৰযং তদত্থৰসেন লব্ভতীতি ন সক্কা ৰত্তুন্তি. যং লব্ভতীতি ৰা যং অত্থজাতং লব্ভতীতি অত্থো. তেন যথা লব্ভতি সঙ্গতিআদীসু অত্থো, তথা যোজেতব্বো. পুগ্গলস্স হি সঙ্গতি গন্ত্ৰা সঙ্খারেহি সংযোগো হোতি, আগতেহি চ তেহি, পুগ্গলস্স চ অত্তনো ঠানাদীসু সঙ্খারেহি সহভাৰো হোতি, সব্বকিরিযাসু চ মিস্সীভাৰোতি. অনত্থভাৰো উপদ্দৰভাৰো.

অনিট্ঠানং আপাথগমনমত্তং তংগহণমত্তঞ্চ অপ্পিযসম্পযোগো, ন পন পথৰিফস্সাদযো ৰিয অপ্পিযসম্পযোগো নাম একো ধম্মো অত্থীতি আহ ‘‘সো অত্থতো একো ধম্মো নাম নত্থী’’তি. অনিট্ঠানি কণ্টকাদীনি অমিত্তা চ উসুআদীহি ৰিজ্ঝনাদিদুক্খং উপ্পাদেন্তি.

ইধাতি ইমস্মিং লোকে দুক্খং হোতীতি ৰা ইধ ইমস্মিং দুক্খসচ্চনিদ্দেসে দুক্খো ৰুত্তোতি ৰা যোজেতব্বং.

পিযৰিপ্পযোগনিদ্দেসৰণ্ণনা

২০০. মিনন্তীতি নাল়িযাদীসু ধঞ্ঞং ৰিয অন্তো পক্খিপন্তি, ন বহি করোন্তীতি অত্থো. অমা-সদ্দো সহভাৰদীপকো. ঞাযন্তি ৰা অজ্ঝত্তিকাইচ্চেৰ. ঞাতিব্যসনাদিকো হুত্ৰা উপট্ঠাতীতি ব্যসনপচ্চুপট্ঠানো. সোকুপ্পাদনেনেৰ সরীরং সোসেন্তি, কিসং করোন্তি, অকিসম্পি নিরোজতাকরণেন মিলাপেন্তি, ততো চ কাযিকং দুক্খং উপ্পজ্জতীতি তদুপ্পাদকতা ৰুত্তা.

সোকসরসমপ্পিতাতি এতেন চেতসিকদুক্খং দস্সেতি, ৰিতুজ্জন্তীতি এতেন কাযিকং দুক্খং.

ইচ্ছানিদ্দেসৰণ্ণনা

২০১. যস্মিং কালে জাতিযা ন আগন্তব্বং, তং কালং গহেত্ৰা আহ ‘‘পরিনিব্বুতেসু চ ৰিজ্জমানং জাতিযা অনাগমন’’ন্তি. যম্পীতি যেনপীতি অত্থো ৰুত্তো. যদাপি পন যং-সদ্দো ‘‘ইচ্ছ’’ন্তি এতং অপেক্খতি, তদাপি অলাভৰিসিট্ঠা ইচ্ছা ৰুত্তা হোতি. যদা ‘‘ন লভতী’’তি এতং অপেক্খতি, তদা ইচ্ছাৰিসিট্ঠো অলাভো ৰুত্তো হোতি. সো পনত্থতো অঞ্ঞো ধম্মো নত্থি, তথাপি অলব্ভনেয্যইচ্ছাৰ ৰুত্তা হোতি. অপাপুণিতব্বেসু পৰত্তত্তা এৰ ‘‘অপ্পত্তিপচ্চুপট্ঠানা’’তি ৰুত্তা. যত্থ হি সা ইচ্ছা পৰত্তা, তং ৰত্থুং অপাপুণন্তী হুত্ৰা গয্হতীতি.

ছিন্নভিন্নগণেনাতি নিল্লজ্জেন ধুত্তগণেন, কপ্পটিকগণেন ৰা.

ৰিঘাতমযন্তি চিত্তৰিঘাতমযং দোমনস্সং চিত্তৰিঘাততো এৰ উপ্পন্নং উব্বন্ধনজরাতিসারাদিকাযিকং দুক্খঞ্চ. ইচ্ছিতালাভন্তি অলব্ভনেয্যইচ্ছমেৰ ৰদতি.

উপাদানক্খন্ধনিদ্দেসৰণ্ণনা

২০২. ৰিত্থিণ্ণস্স দুক্খস্স এত্তকন্তি দস্সনং দুক্খস্স সঙ্খেপো, তং কাতুং ন সক্কা ৰিত্থারস্স অনন্তত্তা. দুক্খৰিত্থারগতং পন দেসনাৰিত্থারং পহায যত্থ সব্বো দুক্খৰিত্থারো সমোধানং গচ্ছতি, তত্থ দেসনায ৰৰত্থানং সঙ্খেপো, তং কাতুং সক্কা তাদিসস্স ৰত্থুনো সব্ভাৰা.

দেসং জানন্তো মগ্গক্খাযিকপুরিসো দেসকো. ভগৰাপি দুক্খস্স দেসকো. ‘‘দুক্খন্তদেসকেনা’’তি ৰা পাঠো, দুক্খন্তক্খাযিকোতি অত্থো.

পাৰকাদযো যথা ইন্ধনাদীনি বাধেন্তি, এৰং বাধযমানা. মারণন্তিকদুক্খাভিঘাতেনাতি ইমিনা অতিপাকটেন জাতিজরাদুক্খৰিঘাতজসোকাদযো দস্সেতি. ততোতি পরিদেৰতো উদ্ধং. কণ্ঠ সোসাদি সন্ধি বন্ধচ্ছেদনাদি জনক ধাতুক্খোভ সমাযোগতো কাযস্স আবাধনদুক্খং দুক্খং. যেসু কেসুচীতি তিস্সস্স ৰা ফুস্সস্স ৰা উপাদানক্খন্ধেসু সব্বম্পি চক্খুরোগাদিদুক্খং সব্বসত্তগতং এৰংপকারমেৰাতি সঙ্খিপিত্ৰা দস্সেন্তোতি অত্থো.

দুক্খসচ্চনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.