৮. সম্মপ্পধানৰিভঙ্গো
১. সুত্তন্তভাজনীযৰণ্ণনা
৩৯০. কারণসদ্দো যুত্তিৰাচকো ‘‘সব্বমেতং অকারণং ৰদতী’’তিআদীসু ৰিয, তস্মা কারণপ্পধানাতি যুত্তিপ্পধানা, অনুপ্পন্নপাপকানুপ্পাদনাদিকিরিযায অনুরূপপ্পধানাতি এৰং ৰা এত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. অনুপ্পন্নপাপকাদীনং অনুপ্পাদাদি অনুপ্পন্নপাপকানুপ্পাদাদি.
৩৯১. ‘‘ন অঞ্ঞো ধম্মোতি যথা তণ্হাযনমিচ্ছাভিনিৰেসৰাযমনসভাৰানং তণ্হাদীনং ছন্দপরিযাযো অঞ্ঞধম্মো নাম হোতি কত্তুকম্যতাসঙ্খাতস্স ছন্দনিযস্স তেসু অভাৰা, ধম্মচ্ছন্দো পন তংসভাৰত্তা অঞ্ঞধম্মো ন হোতি. তেনাহ ‘‘ধম্মচ্ছন্দোতি সভাৰচ্ছন্দো’’তি.
৪০৬. অট্ঠকথাযন্তি পোরাণট্ঠকথাযং. ৰট্টানত্থসংৰত্তনতোতি সংসারদুক্খসম্ভৰতো.
ন সক্কোন্তীতি আহ ‘‘সন্তায সমাপত্তিযা পরিহীনা ব্রহ্মচরিযৰাসে সন্থম্ভিতুং ন সক্কোন্তী’’তি.
তত্থ দুৰিধাযাতি যোজেতব্বং. উপ্পন্নাযেৰাতি উপ্পন্নপুব্বা এৰ উপ্পজ্জন্তি সমুদাচারাদিৰসেন.
সব্বাসু অৰত্থাসূতি পকতত্তাদিঅৰত্থাসু. পকতত্তাৰত্থেন হি সব্বেন সব্বং তানি ন চরিতব্বানি. ইতরাৰত্থেন চ তদৰত্থায তানি তানিযেৰ চরিতব্বানি. ৰত্তব্বন্তিআদীনীতি আদি-সদ্দেন ‘‘ন একচ্ছন্নে অনাৰাসে ৰত্থব্বং, ন একচ্ছন্নে আৰাসে ৰা অনাৰাসে ৰা ৰত্থব্বং, ন একাসনে নিসীদিতব্বং, ন নীচে আসনে নিসিন্নে উচ্চে আসনে নিসীদিতব্বং, ন ছমাযং নিসিন্নে আসনে নিসীদিতব্বং, ন একচঙ্কমে চঙ্কমিতব্বং, ন নীচে চঙ্কমে চঙ্কমন্তে উচ্চে চঙ্কমে চঙ্কমিতব্বং, ন ছমাযং চঙ্কমন্তে চঙ্কমে চঙ্কমিতব্ব’’ন্তি ইমানি সঙ্গণ্হাতি. তেসন্তি পারিৰাসিকৰুড্ঢতরাদীনং ৰসেন. সম্পিণ্ডেত্ৰাতি সঙ্কড্ঢিত্ৰা. একেকং কত্ৰাতি নৰাপি একমেকং কত্ৰা. ‘‘অভিৰাদনপচ্চুট্ঠানঞ্জলিকম্মসামীচিকম্মং ন সাদিতব্বং, আসনাভিহারং, সেয্যাভিহারং, পাদোদকং, পাদপীঠং, পাদকথলিকং, পত্তচীৰরপটিগ্গহণং ন সাদিতব্ব’’ন্তি ইদং সব্বম্পি অসাদিযনসামঞ্ঞেন একং. দসাতি ‘‘ন সীলৰিপত্তিযা, ন আচারৰিপত্তিযা, ন দিট্ঠিৰিপত্তিযা, ন আজীৰৰিপত্তিযা, ন ভিক্খূ ভিক্খূহি ভেদেতব্বা, ন গিহিদ্ধজো ধারেতব্বো, ন তিত্থিযদ্ধজো ধারেতব্বো, ন তিত্থিযা সেৰিতব্বা, ভিক্খূ সেৰিতব্বা, ভিক্খুসিক্খায সিক্খিতব্ব’’ন্তি (চূল়ৰ. ৬০) এৰমাগতা দস.
‘‘কম্মঞ্চা’’তি পচ্চত্তৰসেন ৰুত্তং কম্মং ‘‘অৰিপক্কৰিপাকস্সা’’তি এত্থ ‘‘কম্মস্সা’’তি সামিৰচনৰসেন পরিণামেত্ৰা যোজেতব্বং. ভূতাপগতুপ্পন্নন্তি ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. ইধাতি ইমিস্সা সম্মোহৰিনোদনিযা. ‘‘এৰং কতে ওকাসে ৰিপাকো…পে… উপ্পন্নোতি ৰুচ্চতী’’তি ৰদন্তো ৰিপাকমেৰ ৰদতি. তত্থাতি অট্ঠসালিনিযং. মগ্গেন সমুচ্ছিন্না থামগতা কামরাগাদযো ‘‘অনুসযা’’তি ৰুচ্চন্তীতি আহ ‘‘অনুসযিত…পে… মগ্গেন পহাতব্বা’’তি.
আহতখীররুক্খো ৰিয আরম্মণং, কথং? নিমিত্তগ্গাহৰসেন. তমেৰত্থং ৰিৰরতি ‘‘অধিগত’’ন্তিআদিনা. তত্থ নিমিত্তগ্গাহৰসেন আরম্মণস্স অধিগ্গহিতত্তা তং আরম্মণং অনুস্সরিতানুস্সরিতক্খণে কিলেসুপ্পত্তিহেতুভাৰেন উপ্পত্তিট্ঠানতো অধিগতমেৰ নাম হোতীতি আহ ‘‘অধিগতং নিমিত্তগ্গাহৰসেনা’’তি, তং আরম্মণং পাতুভূতকিলেসন্তি অধিপ্পাযো. কিলেসুপ্পত্তিনিমিত্ততায উপ্পত্তিরহং কিলেসং ‘‘আরম্মণং অন্তোগধকিলেস’’ন্তি ৰুত্তং. তঞ্চ খো গাহকে লব্ভমানং গহেতব্বে উপচরিত্ৰা, যথা নিস্সিতে লব্ভমানং নিস্সযে উপচরিত্ৰা ‘‘মঞ্চা উক্কুট্ঠিং করোন্তী’’তি. ইদানি উপচারং মুঞ্চিত্ৰা নিপ্পরিযাযেনেৰ অত্থং দস্সেন্তো ‘‘নিমিত্তগ্গাহ…পে… সদিসা’’তি আহ. ৰিত্থারেতব্বন্তি ‘‘যথা কিং? সচে খীররুক্খ’’ন্তিআদিনা ৰিত্থারেতব্বং.
তিধাতি অতীতাদিৰসেন তিধা. আভতো উপমাৰসেন. অপ্পহীনতাদস্সনত্থম্পীতি পি-সদ্দেন ‘‘তিধা নৰত্তব্বতাদস্সনত্থম্পী’’তি ৰুত্তমেৰ সম্পিণ্ডেতি. এৰং মগ্গেন পহীনকিলেসা দট্ঠব্বা মগ্গে অনুপ্পন্নে উপ্পত্তিরহানম্পি উপ্পন্নে সব্বেন সব্বং অভাৰতো.
সুত্তন্তভাজনীযৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. পঞ্হপুচ্ছকৰণ্ণনা
৪২৭. ৰীরিযজেট্ঠিকায পন মগ্গভাৰনায ন ৰত্তব্বানি সম্মপ্পধানানি ‘‘মগ্গাধিপতীনী’’তি ৰা ‘‘নমগ্গাধিপতীনী’’তি ৰাতি ৰাতি এত্থ পঠমস্স ৰীরিযন্তরাভাৰো, ইতরস্স ইতরাধিপতিনো, নমগ্গভূতৰীরিযাধিপতিনো চ অভাৰো নৰত্তব্বতায কারণন্তি ইমমত্থমাহ ‘‘মগ্গাধিপতীনী’’তিআদিনা. তদাতি ৰীরিযজেট্ঠিকমগ্গভাৰনাকালে.
পঞ্হপুচ্ছকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সম্মপ্পধানৰিভঙ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.