২. পঞ্হপুচ্ছকৰণ্ণনা

ইধ ইমস্মিং ‘‘সত্তিন্দ্রিযা অনারম্মণা’’তি এৰং একন্তানারম্মণত্তে ৰুচ্চমানে ন আভট্ঠং জীৰিতিন্দ্রিযং ন ভাসিতং. টীকাযং পন অনাভট্ঠন্তি কতসমাসং কত্ৰা ৰুত্তং. রূপধম্মেসু সঙ্গহিততন্তি ‘‘রূপ’’ন্তি গণিততং. অরূপকোট্ঠাসেন অরূপভাৰেন সিযাপক্খে সঙ্গহিতং. কস্মা? তস্স পরিত্তারম্মণাদিতা অত্থীতি. যস্মা পন রূপারূপমিস্সকস্সেৰ ৰসেন সিযাপক্খসঙ্গহো যুত্তো, ন একদেসস্স, তস্মা একদেসস্স তং অনিচ্ছন্তো আহ ‘‘অধিপ্পাযো’’তি. ইদানি তমত্থং পকাসেতুং ‘‘অরূপকোট্ঠাসেন পনা’’তিআদি ৰুত্তং. নৰত্তব্বতাতি পরিত্তারম্মণাদিভাৰেন নৰত্তব্বতা. কথং পন রূপকোট্ঠাসেনস্সানারম্মণস্স নৰত্তব্বতাতি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘ন হি অনারম্মণ’’ন্তিআদি. ‘‘অৰিজ্জমানারম্মণানারম্মণেসূ’’তি ইমিনা ‘‘অনারম্মণা’’তি বাহিরত্থসমাসো অযন্তি দস্সেতি. নৰত্তব্বেসূতি সারম্মণভাৰেন নৰত্তব্বেসু. অনারম্মণত্তাতি আরম্মণরহিতত্তা. ‘‘নৰিন্দ্রিযা সিযা পরিত্তারম্মণা, সিযা মহগ্গতারম্মণা, সিযা অপ্পমাণারম্মণা, সিযা ন ৰত্তব্বা ‘পরিত্তারম্মণা’তিপি ‘মহগ্গতারম্মণা’তিপি ‘অপ্পমাণারম্মণা’তিপী’’তিআদীসু (ৰিভ. ২২৩) ৰিয ন সারম্মণস্সেৰ নৰত্তব্বতং দস্সেতি. যথা চ ন সারম্মণস্সেৰ নৰত্তব্বতাপরিযাযো, অথ খো অনারম্মণস্সাপীতি সারম্মণে নিযমাভাৰো. এৰং নৰত্তব্বং সারম্মণমেৰাতি অযম্পি নিযমো নত্থীতি দস্সেন্তো ‘‘নৰত্তব্বস্স ৰা সারম্মণত’’ন্তি আহ. তস্স ন দস্সেতীতি সম্বন্ধো. ‘‘ন হী’’তিআদিনা তমেৰত্থং ৰিৰরতি.

তত্থ রূপনিব্বানানং সুখাদিসম্পযুত্তভাৰেন নৰত্তব্বতা, ন পরিত্তারম্মণাদিভাৰেনাতি চোদনং মনসি কত্ৰা আহ ‘‘অথাপী’’তিআদি. তত্থ অথাপি ৰত্ততীতি সম্বন্ধো. সিযা অনারম্মণন্তিপি ৰত্তব্বং সিযাতি অনারম্মণং ধম্মাযতনং সারম্মণেহি ৰিসুং কত্ৰা এৰং ৰত্তব্বং সিযা. নৰত্তব্ব-সদ্দো যদি সারম্মণেস্ৰেৰ ৰত্তেয্য, ন চেৰং ৰুত্তং, অৰচনে চ অঞ্ঞং কারণং নত্থীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ন হি পঞ্হপুচ্ছকে সাৰসেসা দেসনা অত্থী’’তি. তস্মা নৰত্তব্ব-সদ্দো অনারম্মণেসুপি ৰত্ততেৰাতি অধিপ্পাযো. যাপি ‘‘অট্ঠিন্দ্রিযা সিযা অজ্ঝত্তারম্মণা’’তি অজ্ঝত্তারম্মণাদিভাৰেন নৰত্তব্বতা ৰুত্তা, সা জীৰিতিন্দ্রিযস্স আকিঞ্চঞ্ঞাযতনকালে পঠমারুপ্পৰিঞ্ঞাণাভাৰমত্তারম্মণতং সন্ধায ৰুত্তা, ন সারম্মণস্সেৰ নৰত্তব্বতাদস্সনত্থং, নাপি অনারম্মণস্স পরিত্তারম্মণাদিভাৰেন নৰত্তব্বতাভাৰদস্সনত্থন্তি দস্সেন্তো ‘‘অট্ঠিন্দ্রিযা সিযা অজ্ঝত্তারম্মণাতি এত্থ চা’’তিআদিমাহ. তত্থ সিযা অজ্ঝত্তারম্মণাতীতি ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো. তেন অৰসিট্ঠপাল়িসঙ্গণ্হনেন ‘‘সিযা ন ৰত্তব্বা ‘অজ্ঝত্তারম্মণা’তিপি ‘বহিদ্ধারম্মণা’তিপি ‘অজ্ঝত্তবহিদ্ধারম্মণা’তিপী’’তি ইমায পাল়িযা ৰুত্তমত্থং জীৰিতিন্দ্রিযস্স দস্সেন্তো ‘‘জীৰিতিন্দ্রিযস্স…পে… নৰত্তব্বতা ৰেদিতব্বা’’তি আহ, তং ৰুত্তত্থমেৰ.

পঞ্হপুচ্ছকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ইন্দ্রিযৰিভঙ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.