৪. মগ্গসচ্চনিদ্দেসৰণ্ণনা
২০৫. তিত্থিযেহি কপ্পিতস্স মগ্গস্স পকতিপুরিসন্তরঞাণাদিকস্স. অরিযং লভাপেতীতি অরিযং সামঞ্ঞফলং লভাপেতি.
তব্বিপক্খৰিরতিসভাৰাতি তস্সা সম্মাৰাচায ৰিপক্খতো মিচ্ছাৰাচায ৰিরতিসভাৰা. ভেদকরমিচ্ছাৰাচা পিসুণৰাচা, সব্বাপি ৰা মিচ্ছাৰাচা ৰিসংৰাদনাদিৰসেন ভেদকরীতি আহ ‘‘ভেদকরমিচ্ছাৰাচাপহানেনা’’তি. ৰিসংৰাদনাদিকিচ্চতায হি লূখানং অপরিগ্গাহকানং মুসাৰাদাদীনং পটিপক্খভূতা সিনিদ্ধভাৰেন পরিগ্গাহকসভাৰা সম্মাৰাচা তপ্পচ্চযসুভাসিতসম্পটিগ্গাহকে জনে, সম্পযুত্তধম্মে চ পরিগ্গণ্হন্তী পৰত্ততীতি পরিগ্গহলক্খণা. তেনাহ ‘‘জনে, সম্পযুত্তে চ পরিগ্গণ্হনকিচ্চৰতী’’তি. চীৰরকম্মাদিকো তাদিসো পযোগো. কাতব্বং চীৰররজনাদিকং. নিরৰজ্জসমুট্ঠাপনকিচ্চৰাতি নিরৰজ্জস্স কত্তব্বস্স, নিরৰজ্জাকারেন ৰা সমুট্ঠাপনকিচ্চৰা. সম্পযুত্তধম্মে চ সমুট্ঠাপেন্তোতি এত্থ সমুট্ঠাপনং মিচ্ছাকম্মন্তপটিপক্খভূতস্স অত্তনো কিচ্চস্স অনুগুণভাৰেন সম্পযুত্তানং পৰত্তনমেৰ, উক্খিপনং ৰা নেসং কাযিককিরিযায ভারুক্খিপনং ৰিয. সম্পযুত্তধম্মানং, আজীৰস্সেৰ ৰা ৰিসোধনং ৰোদাপনং.
দিট্ঠেকট্ঠাতি দিট্ঠিযা সহজপহানেকট্ঠা, পঠমমগ্গসম্মাদিট্ঠিৰসেনেৰ তং ৰেদিতব্বং. ‘‘দিট্ঠেকট্ঠঅৰিজ্জাদযো’’তিপি পাঠো. এতস্মিং পক্খে চতুমগ্গসম্মাদিট্ঠিযা সঙ্গহো কতো হোতি. উপরিমগ্গসম্মাদিট্ঠিযা পন দিট্ঠিট্ঠানে তংতংমগ্গৰজ্ঝো মানো গহেতব্বো. সো হি ‘‘অহ’’ন্তি পৰত্তিআকারতো দিট্ঠিট্ঠানিযো. পকাসেতীতি কিচ্চপটিৰেধেন পটিৰিজ্ঝতি. তেনেৰ হি অঙ্গেনাতি তেনেৰ সম্মাদিট্ঠিসঙ্খাতেন মগ্গঙ্গেন. তথাপৰত্তিতেন করণভূতেন, তেন ৰা কারণেন. অঙ্গ-সদ্দো হি কারণত্থোপি হোতীতি. তত্থাতি মগ্গে, মগ্গচিত্তুপ্পাদে ৰা.
ইমস্সেৰাতি অরিযমগ্গপরিযাপন্নস্সেৰ. যদিপি ৰিরমিতব্বতো ৰিরমন্তস্স চেতনাপি লব্ভতেৰ, ৰিরতিযা এৰ পন তদা পধানভাৰোতি আহ ‘‘ৰিরমণকালে ৰা ৰিরতিযো’’তি. সুভাসিতাদীতি অসম্ফপ্পলাপাদি. আদি-সদ্দেন অপিসুণাদি সঙ্গহিতা. ভাসনাদীতি এত্থ পন কাযসুচরিতাদি. অমগ্গঙ্গত্তাতি অমগ্গসভাৰত্তা. তমেৰ চেতনায অমগ্গসভাৰতং দস্সেতুং ‘‘একস্স ঞাণস্সা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ সম্মাৰাচাদিকিচ্চত্তযং নাম মিচ্ছাৰাচাদীনং তিণ্ণং পাপধম্মানং সমুচ্ছিন্দনং, মগ্গচেতনা চ তংসভাৰা ন হোতীতি ন তস্সা মগ্গক্খণে সম্মাৰাচাদিভাৰসিদ্ধি. তংসিদ্ধিযন্তি কিচ্চত্তযসিদ্ধিযং. যথা পনস্সা পুব্বভাগে সুভাসিতৰাচাদিভাৰো, এৰং মগ্গক্খণেপি সিযা. এৰং সন্তে যথা তত্থ একস্স সম্মাসঙ্কপ্পস্স তিকিচ্চতা, সম্মাদিট্ঠিআদীনঞ্চ একেকানং চতুকিচ্চতা, এৰং একা মগ্গচেতনা সম্মাৰাচাদিকিচ্চত্তযস্স সাধিকা ভৰেয্য, তথা চ সতি মগ্গে সম্মাৰাচাদীনি তীণি অঙ্গানি ন ভৰেয্যুং, ছল়ঙ্গিকো চ অরিযমগ্গো সিযাতি তযিদমাহ ‘‘একায চেতনাযা’’তিআদিনা. যস্মা পনেতং নত্থি, তস্মা মগ্গপচ্চযতাৰচনতো চ ন চেতনায মগ্গভাৰোতি মগ্গক্খণে ৰিরতিযোৰ সম্মাৰাচাদযো.
ব্রূহনং সুখং. সন্তসুখং উপেক্খা. সা হি ‘‘উপেক্খা পন সন্তত্তা, সুখমিচ্চেৰ ভাসিতা’’তি (ৰিসুদ্ধি. ২.৬৪৪; ৰিভ. অট্ঠ. ২৩২) ৰুত্তা. ৰিতক্কাদীনন্তি তেযেৰ অভিনিরোপনাদযো পাকটপরিযাযেন ৰুত্তা.
ৰচীসঙ্খারভাৰতো ৰচীভেদস্স উপকারকো ৰিতক্কো. ‘‘সাৰজ্জা…পে… উপকারকো এৰা’’তি ইমিনা ৰচীভেদতং সমুট্ঠাপকচেতনানং ৰিয ৰিরতিযাপি ৰিসেসপচ্চযো ৰিতক্কোতি দস্সেতি. ৰচীভেদনিযামিকা ৰাচাতি ৰচীদুচ্চরিতৰিরতিমাহ. সা হি সম্মাৰাচাভূতা মিচ্ছাৰাচাসু সংযমিনী. তত্থ যথা ৰিসংৰাদনাদিমিচ্ছাৰাচতো অৰিরতো মিচ্ছাকম্মন্ততোপি ন ৰিরমতেৰ. যথাহ – ‘‘একং ধম্মং…পে… অকারিয’’ন্তি (ধ. প. ১৭৬). তথা অৰিসংৰাদনাদিনা সম্মাৰাচায ঠিতো সম্মাকম্মন্তম্পি পূরেতিযেৰাতি আহ ‘‘ৰচীভেদ…পে… উপকারিকা’’তি. ধম্মানং পৰত্তিনিট্ঠাভাৰতো যথা গতীতি নিব্বত্তি ৰুচ্চতি, এৰং পৰত্তিভাৰতো রসলক্খণানিপীতি আহ ‘‘কিচ্চাদিসভাৰে ৰা’’তি.
অভিনন্দনন্তি তণ্হাদিৰসেন অভিনন্দনং.
ৰাচুগ্গতকরণং উগ্গহো, অত্থপরিপুচ্ছনং পরিপুচ্ছাতি তদুভযং সৰনাধীনন্তি আহ ‘‘সৰনঞাণে এৰ অৰরোধং গচ্ছন্তী’’তি. ঞাণেন পরিচ্ছিন্দিত্ৰা গহণং পরিগ্গণ্হনং.
তস্সাতি পযোগস্স.
সোতি কামৰিতক্কপ্পৰত্তিযা কারণভূতো সুভনিমিত্তে অযোনিসোমনসিকারো. তস্সাতি কামৰিতক্কস্স. গতং গমনং পৰত্তি, তস্স উপাযোতি গতমগ্গো.
পহাতব্বএকত্তন্তি পহাতব্বতাসামঞ্ঞং.
মগ্গভাৰেন চতুব্বিধম্পি একত্তেনাতি সোতাপত্তিমগ্গাদিৰসেন চতুব্বিধম্পি মগ্গভাৰেন একত্তেন সামঞ্ঞতো গহেত্ৰা ‘‘অস্সা’’তি একৰচনেন ৰুত্তন্তি অত্থো. সব্বস্স মগ্গস্স অঞ্ঞমঞ্ঞং সদিসতা, তথা অসদিসতা চ একচ্চসদিসতা চ ঝানঙ্গৰসেন সব্বসদিসসব্বাসদিসএকচ্চসদিসতা, সো এৰ ৰিসেসোতি যোজেতব্বং. ৰিপস্সনানিযামং ধুরং কত্ৰা আহাতি সম্বন্ধো. ইধ পনাতি ইমিস্সা সম্মোহৰিনোদনিযং. সম্মসি…পে… নিৰত্তনতোতি পঠমত্থেরৰাদং ৰদন্তো তদজ্ঝাসযং পুরক্খত্ৰা ৰদতীতি অধিপ্পাযেন ৰুত্তং. ইতরথা ইতরৰাদাপেত্থ দস্সিতা এৰাতি. পাদকজ্ঝাননিযামন্তি পাদকজ্ঝাননিযামং ধুরং কত্ৰা আহাতি যোজনা. ‘‘ৰিপস্সনা …পে… দট্ঠব্বো’’তি কস্মা ৰুত্তং. ন হি তস্সা ইধ পটিক্খেপতা অত্থি. তথা হি ৰুত্তং ‘‘কেচি ৰুট্ঠানগামিনিৰিপস্সনা নিযামেতীতি ৰদন্তী’’তি? নযিদমেৰং. ইধাপীতি ইধ পাদকজ্ঝাননিযামেপি ৰিপস্সনানিযামো ন পটিক্খিত্তোতি অযঞ্হেত্থ অত্থো. তেনেৰাহ ‘‘সাধারণত্তা’’তি. ‘‘ইধ পনা’’তি ইমিনাপি পঠমত্থেরৰাদো সঙ্গহিতোতি ৰেদিতব্বো. যদি এৰং কস্মা ৰিপস্সনানিযামো ৰিসুং গহিতোতি? ৰাদত্তযাৰিধুরতাদস্সনত্থং. অঞ্ঞে চাচরিযৰাদাতি সম্মসিতজ্ঝানপুগ্গলজ্ঝাসযৰাদা.
‘‘আরুপ্পে তিকচতুক্কজ্ঝানং…পে… ন লোকিয’’ন্তি ইদং থেরৰাদে আগতং পোরাণট্ঠকথাযং তন্তিং কত্ৰা ঠপিতন্তি অট্ঠসালিনিযং সঙ্গহেত্ৰা ৰুত্তন্তি আহ ‘‘ৰুত্তং অট্ঠসালিনিযন্তি অধিপ্পাযো’’তি. যেসূতি পচ্ছিমজ্ঝানৰজ্জানি সন্ধায ৰদতি. তত্থ হি অরূপুপ্পত্তিযং সংসযো, ন ইতরস্মিং. ‘‘চতুক্কপঞ্চকজ্ঝান’’ন্তি ৰুত্তে অৰিসেসতো সাসৰানাসৰং অপেক্খীযতি, নিৰত্তেতব্বগহেতব্বসাধারণৰচনেনেত্থ সাসৰতো অৰচ্ছিন্দনত্থং ‘‘তঞ্চ লোকুত্তর’’ন্তি ৰত্ৰা নিৰত্তিতধম্মদস্সনত্থং ‘‘ন লোকিয’’ন্তি ৰুত্তন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘সমুদাযঞ্চ…পে… আহা’’তি. ইতরথা ব্যভিচারাভাৰতো ‘‘লোকুত্তর’’ন্তি ৰিসেসনং নিরত্থকং সিযা. তযো মগ্গাতি দুতিযমগ্গাদযো. তজ্ঝানিকন্তি তিকচতুক্কজ্ঝানিকং সোতাপত্তিফলাদিং. অঞ্ঞঝানিকাপীতি তিকচতুক্কজ্ঝানতো অঞ্ঞঝানিকাপি চতুক্কজ্ঝানিকাপি মগ্গা উপ্পজ্জন্তি. পি-সদ্দেন তজ্ঝানিকাপি তিকচতুক্কজ্ঝানিকাতি অত্থো. যদি এৰং চতুৰোকারভৰেপি পঞ্চৰোকারভৰে ৰিয মগ্গস্স তিকচতুক্কজ্ঝানিকভাৰে কেনস্স ঝানঙ্গাদিনিযামোতি আহ ‘‘ঝানঙ্গাদিনিযামিকা পুব্বাভিসঙ্খারসমাপত্তী’’তি. পুব্বাভিসঙ্খারসমাপত্তীতি চ পাদকভূতা অত্তনা অতিক্কন্তধম্মৰিরাগভাৰেন ৰিপস্সনায পুব্বাভিসঙ্খারকারী অরূপসমাপত্তি, ফলসমাপত্তি ৰা. তেনাহ ‘‘পাদক’’ন্তি. ন সম্মসিতব্বাতি ন সম্মসিতব্বা সমাপত্তি ঝানঙ্গাদিনিযামিকা সম্মসিতব্বানং তিকচতুক্কজ্ঝানানং তত্থ অনুপ্পজ্জনতো, ইতরত্থ চ ৰিসেসাভাৰতো. ফলস্সপীতি চতুত্থপঞ্চমজ্ঝানিকফলস্সপি.
দুক্খঞাণাদীনন্তি দুক্খসমুদযঞাণানং. তংতংকুসলারম্মণারম্মণত্তাতি কামাৰচরাদীসু যেন যেন কুসলেন সদ্ধিং নেক্খম্মসঙ্কপ্পাদযো উপ্পজ্জন্তি, তস্স তস্স কুসলস্স আরম্মণং আরম্মণং এতেসন্তি তংতংকুসলারম্মণারম্মণা, তব্ভাৰতো. তংতংৰিরমিতব্বাদিআরম্মণত্তাতি ৰিসংৰাদনৰত্থুআদিআরম্মণত্তা. ৰীতিক্কমিতব্বতো এৰ হি ৰিরতীতি. ‘‘অঙ্গান’’ন্তি ইদং ‘‘নেক্খম্মসঙ্কপ্পাদীন’’ন্তি এত্থাপি যোজেতব্বং অৰযৰেন ৰিনা সমুদাযাভাৰতো. ৰিসেসপচ্চযোতি ভিন্নসীলস্স, অপরিসুদ্ধসীলস্স ৰা সম্মপ্পধানাসম্ভৰতো সমাধানস্স ৰিয ৰাযামস্স সীলং ৰিসেসপচ্চযো. অযঞ্চ অত্থো যদিপি পুরিমসিদ্ধসীলৰসেন যুত্তো, সহজাতৰসেনাপি পন লব্ভতেৰাতি দস্সেন্তো ‘‘সম্পযুত্তস্সাপী’’তি আহ. সহজমেৰ চেত্থ অধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘সম্পযুত্তস্সেৰ চা’’তিআদি. সম্মোসো পমাদো, তপ্পটিপক্খো অসম্মোসো অপ্পমাদো, সো চিত্তস্স আরক্খাতি আহ ‘‘চেতসো রক্খিততা’’তি.
সীলক্খন্ধো চাতি চ-সদ্দেন সমাধিক্খন্ধো চ. খন্তিপ্পধানত্তা সীলস্স অদোসসাধনতা, নীৰরণজেট্ঠকস্স কামচ্ছন্দস্স উজুৰিপচ্চনীকভাৰতো সমাধিস্স অলোভসাধনতা দট্ঠব্বা. সাসনন্তি পটিৰেধসাসনং, ‘‘সাসনব্রহ্মচরিয’’ন্তি চ ৰদন্তি.
মগ্গসচ্চনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সুত্তন্তভাজনীযৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.