১. দুক্খসচ্চনিদ্দেসো

জাতিনিদ্দেসৰণ্ণনা

১৯০. ‘‘জাতিআদিনিদ্দেসে’’তি ইমিনা ‘‘তত্থা’’তি পদস্স অত্থং ৰদতি. দুক্খমাতিকাতি দুক্খদুক্খাদীনং দুক্খৰিসেসানং উদ্দেসো. পদদ্ৰযেতি ‘‘পরিযাযদুক্খং, নিপ্পরিযাযদুক্খ’’ন্তি এতস্মিং পদদ্ৰযে.

দুক্খত্তাযেৰাতি নিপ্পরিযাযদুক্খতং ৰদতি. সভাৰেন নামং ৰিসেসেতীতি অন্ৰত্থসঞ্ঞতং দস্সেতি. পুরিমেন সভাৰদুক্খৰাচকেন দুক্খসদ্দেন. সো হি ৰিসেসনং অৰচ্ছেদকভাৰতো পচ্ছিমং সঙ্খারদুক্খট্ঠং ৰিসেসেতি. সো হি নিৰত্তেতব্বগহেতব্বসাধারণত্তা অৰচ্ছিন্দিতব্বো. তেনাতি ৰিপরিণামঅধিট্ঠানাদিপকারৰিসেসেন.

দেসেতব্বস্স অত্থস্স সঙ্খিপনং ইধ সঙ্খেপো, সো চ তব্বিভাগানং সাধারণভাৰোতি আহ ‘‘সঙ্খেপো সামঞ্ঞ’’ন্তি. অন্তোকরিত্ৰাতি অন্তোগধে কত্ৰা, সঙ্গহেত্ৰা ৰা. উভযথাপীতি সঙ্খেপতোপি ৰিত্থারতোপি. সাধারণভাগানং ৰিভজনং ৰিভাগো, ৰিত্থারোতি আহ ‘‘ৰিত্থারো পন ৰিসেসো’’তি. ৰিসেসন্তরনিৰত্তকোতি ৰিভাগন্তরাসঙ্গাহকো.

১৯১. অপরত্থাতি ভুম্মৰচনং সামিঅত্থে যথা ‘‘সব্বত্থ পাদক’’ন্তি আহ ‘‘সামিঅত্থেপি হি অপরত্থসদ্দো সিজ্ঝতী’’তি. সিদ্ধি পন ‘‘ইতরাহিপি দিস্সতী’’তি ইমিনা ৰেদিতব্বা. যস্মা চ এৰং সদ্দো সম্ভৰতি, তস্মা পাল়িযং সামিৰসেন ৰুত্তং অট্ঠকথাযং ভুম্মৰসেন দস্সিতন্তি দীপেন্তো ‘‘তেসং তেসন্তি ৰা’’তিআদিমাহ. অপরস্সাতি অপরস্স সত্তস্স. মনুস্সাদিভেদো উপপত্তিভৰো গতি, তব্বিসেসভূতা খত্তিযাদিসামঞ্ঞাধিট্ঠানা খন্ধা জাতীতি দস্সেন্তো ‘‘পঞ্চগতিৰসেনা’’তিআদিমাহ.

তিণাকারোতি তিণৰিকপ্পো, তিণৰিসেসোতি অত্থো. এৰন্তি নিদস্সনে. তেন ৰুত্তপ্পকারং পঠমং ৰিঞ্ঞাণপাতুভাৰং পচ্চামসতি. তদুপাদাযাতি ততো পট্ঠায. অরিযভাৰকরণত্তাতি অরিযভাৰকারণত্তা. করোতীতি হি করণং. অরিযসদিসত্তা ৰা অরিযসীলং. পুথুজ্জনকল্যাণকানম্পি হি চতুপারিসুদ্ধিসীলং অরিযসীলসদিসং. আকারৰিকারাতি উপ্পজ্জনাদিআকারৰিকতিযো. সহুপ্পাদকাতি উপ্পাদসহিতা উপ্পাদাৰত্থা খন্ধা. আযতনৰসেনাতি পরিপুণ্ণাপরিপুণ্ণাযতনৰসেন. যোনিৰসেনাতি অণ্ডজাদিযোনিৰসেন. একেকেনেৰ পদেনাতি যথা দুতিযনযে জাতিআদিপদেসু দ্ৰীহি দ্ৰীহি পদেহি পরিপুণ্ণাপরিপুণ্ণাযতনযোনিৰিভাগেন সব্বসত্তে পরিযাদিযিত্ৰা জাতি দস্সিতা, ন এৰমিধ. ইধ পনেতেসু একেকেনেৰ পদেন অৰিভাগতো সব্বসত্তে পরিযাদিযিত্ৰা. উভযত্থাতি পুরিমপচ্ছিমনযেসু ভাৰনিদ্দেসোৰ যুত্তো. অনভিহিতে ৰিভত্তিৰিধানং, নাভিহিতেতি. পাকটা নিব্বত্তীতি অভিব্যত্তা নিব্বত্তি.

দ্ৰিন্নং দ্ৰিন্নন্তি একৰোকারভৰে রূপাযতনধম্মাযতনৰসেন দ্ৰিন্নং, চতুৰোকারভৰে মনাযতনধম্মাযতনৰসেন দ্ৰিন্নং. সেসেতি পঞ্চৰোকারভৰে. পঞ্চন্নন্তি চক্খুসোতমনোরূপধম্মাযতনৰসেন পঞ্চন্নং. তানি হি রূপভৰে পঞ্চৰোকারে উপপত্তিক্খণে উপ্পজ্জন্তি. কামধাতুযং পটিসন্ধিক্খণে উপ্পজ্জমানানন্তি যোজনা. ৰিকলাৰিকলিন্দ্রিযানন্তি অপরিপুণ্ণপরিপুণ্ণাযতনানং সত্তানং. ইন্দ্রিযৰসেনেৰ হি আযতনানং ৰেকল্লং ইচ্ছিতব্বং. তত্থ ৰিকলিন্দ্রিযস্স সত্তন্নং নৰন্নং দসন্নং পুনপি দসন্নং, ইতরস্স একাদসন্নং আযতনানং ৰসেন সঙ্গহো ৰেদিতব্বো. সত্তন্নন্তি কাযমনোরূপগন্ধরসফোট্ঠব্বধম্মাযতনৰসেন সত্তন্নং. গব্ভসেয্যকঞ্হি সন্ধাযেতং ৰুত্তং. নৰন্নন্তি চক্খুসোতসদ্দাযতনৰজ্জানং নৰন্নং. অন্ধবধিরৰসেন হিদং ৰুত্তং. দসন্নন্তি চক্খুসদ্দৰজ্জানং. পুন দসন্নন্তি সোতসদ্দৰজ্জানং. অন্ধৰসেন, বধিরৰসেন চেতং দ্ৰযং ৰুত্তং. একাদসন্নন্তি সদ্দৰজ্জানং.

তংদুক্খভাৰোতি পরিযাযদুক্খভাৰো. তত্থ নিব্বত্তিনিৰারণেনাতি উপ্পলপদুমাদীসু উপ্পত্তিপটিক্খেপেন অভাৰকথনেন. দুক্খুপ্পত্তিকারণেতি দুক্খুপ্পত্তিযা হেতুভূতে দুক্খুপ্পত্তিট্ঠানে.

মরণনিদ্দেসৰণ্ণনা

১৯৩. খন্ধভেদস্সাতি খন্ধৰিনাসস্স. সোতি খন্ধভেদো. পবন্ধসমুচ্ছেদোতি পবন্ধস্স অচ্চন্তসমুচ্ছেদো. তব্ভাৰতোতি সম্মুতিমরণভাৰতো. তদেকদেসভাৰতোতি তদৰযৰভাৰতো. তস্সেৰ নামন্তি অসম্মোহত্থং ৰুত্তং সব্বস্সাপি এককম্মনিব্বত্তজীৰিতিন্দ্রিযপ্পবন্ধৰিচ্ছেদভাৰতো. সম্মুতিমরণমেৰ হি জাতিক্খযমরণং, তং পন জাতিক্খযমরণং উপক্কমমরণং, সরসমরণন্তি দুৰিধং. তত্থ সরসমরণম্পি আযুক্খযমরণং, পুঞ্ঞক্খযমরণন্তি দুৰিধং. এৰমেতেসং তদেকদেসতা ৰেদিতব্বা. যঞ্চেত্থ উপক্কমমরণং, তং অকালমরণং. সরসমরণং কালমরণং. মরণেন সত্তা যথালদ্ধঅত্তভাৰেন ৰিযুজ্জন্তীতি আহ ‘‘সম্পত্তিভৰক্খন্ধেহি ৰিযোজেতী’’তি.

কারণত্থোতি মূলত্থো. মূলঞ্হি ‘‘আদী’’তি ৰুচ্চতি ‘‘কো চাদি কুসলানং ধম্মানং? সীলঞ্চ সুৰিসুদ্ধং, দিট্ঠি চ উজুকা’’তিআদীসু (সং. নি. ৫.৩৬৯). তেনাহ ‘‘সন্ধিবন্ধনচ্ছেদমূলকন্তি অত্থো’’তি.

ফলকিরিযাগব্ভা ঈদিসী হেতুকিরিযাতি কত্ৰা ৰুত্তং ‘‘অন্তোগধা’’তি. ব্যসনস্স হি আপাদকেহি আপাদনং আপাদেতব্বআপত্তিযা সহেৰ সিজ্ঝতীতি.

সোকনিদ্দেসৰণ্ণনা

১৯৪. সুখং হিনোতি পৰত্ততি এতেনাতি সুখকারণং হিতং. ভোগব্যসনাদিপদত্থৰিসেসন্তি ভোগব্যসনং, সীলব্যসনন্তি এৰং ভোগসীলপদানং ৰসেন অত্থৰিসেসং. সমাসৰিসেসন্তি ‘‘রোগোযেৰ ব্যসনং, দিট্ঠি এৰ ব্যসন’’ন্তি সমানাধিকরণৰসেন সমাসৰিসেসং. অন্নপানৰত্থযানাদি পরিভুঞ্জিতব্বতো ভোগোতি অধিপ্পেতো, সো চ ধম্মসমূহভাৰেন. তব্বিনাসাতি ঞাতিভোগব্যসনানি ৰুত্তানীতি তে ৰিকারভাৰেন পঞ্ঞাপেতব্বত্তা পণ্ণত্তিমত্তা. পরিনিপ্ফন্নং নাম খন্ধপঞ্চকং. অতংসভাৰত্তা পণ্ণত্তি অপরিনিপ্ফন্না, অনিপ্ফন্না চ হোতীতি ৰুত্তং ‘‘অপরিনিপ্ফন্নতং সন্ধায অনিপ্ফন্নানীতি আহা’’তি. ন হি পণ্ণত্তি কেনচি নিপ্ফাদীযতি. অঞ্ঞত্থাপি অপরিনিপ্ফন্নে অনিপ্ফন্নৰোহারো আগতোতি দস্সেতুং ‘‘অপরিনিপ্ফন্নতংযেৰা’’তিআদিমাহ. কামঞ্চেত্থ অপরিনিপ্ফন্নং ‘‘অনিপ্ফন্ন’’ন্তি ৰুত্তং, ‘‘নিপ্ফন্ন’’ন্তি পন ন পরিনিপ্ফন্নমেৰ ৰুচ্চতি, নাপি সব্বো সভাৰধম্মোতি দস্সেন্তো ‘‘খন্ধৰিভঙ্গে চা’’তিআদিমাহ. নিপ্ফন্নতা ৰুত্তাতি সম্বন্ধো. অনিপ্ফন্নতা সভাৰধম্মত্তেপি কেনচি ন নিপ্ফাদীযতীতি কত্ৰা.

সঙ্কুচিতং চিন্তনন্তি পীতিসোমনস্সপটিপক্খতো, দোসসম্পযোগতো চ আরম্মণে অনভিরতিপ্পৰত্তিমাহ. অন্তো অত্তনো নিস্সযস্স নিদ্দহনৰসেন ৰা ঝানং চিন্তনং অন্তোনিজ্ঝানং. সতিপি অনুসোচনভাৰে অত্তনো কতাকতকুসলাকুসলৰিসযো মনোৰিলেখভূতো ৰিপ্পটিসারো কুক্কুচ্চং, যথাৰুত্তঅন্তোনিজ্ঝানং সোকোতি উভিন্নং ৰিসেসো ৰেদিতব্বো.

‘‘মনোদ্ৰারজৰনক্খণে’’তি পরিব্যত্তমন্তোনিজ্ঝানং সন্ধাযাহ, ইতরং পন পঞ্চদ্ৰারজৰনেসুপি লব্ভতেৰ. তেনাহ ‘‘কাযৰিঞ্ঞাণাদী’’তিআদি. দোমনস্সস্সাতি অসোচনাকারস্স দোমনস্সস্স, সোচনাকারস্সাপি ৰা নানাৰীথিকস্স. তম্পি হি দুক্খমেৰাতি. অঞ্ঞথাতি মনোদ্ৰারজৰনে এৰ গহিতে. তত্থাতি কাযৰত্থুকমনোদ্ৰারিকেসু.

পরিদেৰনিদ্দেসৰণ্ণনা

১৯৫. আদেৰনসদ্দং কত্ৰাতি আদেৰিত্ৰা, ৰিলপিত্ৰাতি অত্থো. পুগ্গলস্স সম্ভমভাৰোতি যস্স সত্তস্স উপ্পজ্জতি, তস্স অনৰট্ঠানভাৰো. সম্ভমং ৰা অব্ভন্তরগতং তস্স পচ্চুপট্ঠাপেতি পাকটভাৰকরণেনাতি সম্ভমপচ্চুপট্ঠানো.

মুট্ঠীহি পোথনাদীনি মুট্ঠিপোথনাদীনি.

যেন দোমনস্সেন. পুব্বে ৰুত্তদুক্খতোতি ‘‘অত্তনো খন্ধং মুট্ঠীহি পোথেতী’’তিআদিনা ৰুত্তদুক্খতো. তংনিদানন্তি পরিদেৰনিদানং.

দুক্খদোমনস্সনিদ্দেসৰণ্ণনা

১৯৬-৭. কাযদুক্খাভিভূতস্স পতিকারাভিলাসায তাদিসদুক্খাৰহপযোগকালাদীসু কাযিকদুক্খস্স তদুপনিস্সযতা ৰেদিতব্বা. এতেন দুক্খেনাতি অনাথতাহত্থপাদচ্ছেদনাদিদুক্খেন.

উপাযাসনিদ্দেসৰণ্ণনা

১৯৮. দুক্খট্ঠাননিসজ্জাদীনি দুক্খট্ঠানাদীনি. দোমনস্সস্স ৰত্থু হোতি উপাযাসোতি সম্বন্ধো.

অপ্পিযসম্পযোগনিদ্দেসৰণ্ণনা

১৯৯. অঞ্ঞসাপেক্খসদ্দো অসমত্থসমাসোতি তং দস্সেতি ‘‘যেন সমাসো, ন তস্সাযং পটিসেধকো অ-কারো’’তি.

পচ্ছিমদ্ৰযন্তি ‘‘সমোধানং মিস্সীভাৰো’’তি ইদং পদদ্ৰযং. তদত্থৰসেনাতি সমোধানত্থস্স, মিস্সীভাৰত্থস্স চ ৰসেন সঙ্খারেসু লব্ভতি. আগতেহি চ তেহি সঙ্খারেহি পুগ্গলস্স সংযোগো হোতীতি যোজনা.

তংগহণমত্তন্তি আপাথগতারম্মণগ্গহণমত্তং.

ইচ্ছানিদ্দেসৰণ্ণনা

২০১. তং কালন্তি চুতিচিত্তনিরোধতো উদ্ধং কালং. ‘‘যম্পী’’তি যং-সদ্দো করণত্থে পচ্চত্তন্তি যেনপীতি অত্থো ৰুত্তো. ‘‘যং ইচ্ছ’’ন্তি যং-সদ্দো যদা ইচ্ছাপেক্খো, তদা ‘‘ন লভতী’’তি এত্থ অলাভপধানাভাৰতো ইচ্ছা ৰিসেসীযতীতি আহ ‘‘অলাভৰিসিট্ঠা ইচ্ছা ৰুত্তা হোতী’’তি. ‘‘ইচ্ছং ন লভতি য’’ন্তি এৰং কিরিযাপরামসনভূতো যং-সদ্দো যদা ‘‘ন লভতী’’তি এতং অপেক্খতি, তত্থ গুণভূতা ইচ্ছা, পধানভূতো অলাভোতি আহ ‘‘তদা ইচ্ছাৰিসিট্ঠো অলাভো ৰুত্তো হোতী’’তি.

হিরোত্তপ্পরহিতা ছিন্নিকা, ধুত্তিকাতি ৰুচ্চন্তীতি আহ ‘‘ছিন্নভিন্নগণেনাতি নিল্লজ্জেন ধুত্তগণেনা’’তি. কপ্পটিকা সিব্বিতপিলোতিকধারিনো.

অলব্ভনেয্যইচ্ছন্তি অলব্ভনেয্যৰত্থুস্মিং ইচ্ছং.

উপাদানক্খন্ধনিদ্দেসৰণ্ণনা

২০২. তাদিসস্স ৰত্থুনো সব্ভাৰাতি সামঞ্ঞতো অনৰসেসগ্গহণং সন্ধাযাহ.

অতিপাকটেন অতি ৰিয পকাসেন দুক্খেনাতি অত্থো.

দুক্খসচ্চনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.